Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-288 Karar Sayısı : 09-20/404-99 Karar Tarihi : 29.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Meh met Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Kazakistan Cumhuriyeti Rekabeti Koruma Kurulu 010000, 35 -street, Administrative Building House of Ministries" Astan
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-288 Karar Sayısı : 09-20/404-99 Karar Tarihi : 29.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Meh met Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Kazakistan Cumhuriyeti Rekabeti Koruma Kurulu 010000, 35 -street, Administrative Building House of Ministries" Astana, KAZAK İSTAN D. ŞİKAYET 20 EDİLEN LER : - Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. Güzeloba M h. Tesisler C d. No: 73 07230 Lara/Antalya - Tez-Tur Ltd. Şti. Güzeloba M h. Tesisler C d. No: 73 07230 Lara/Antalya - Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. ve Tez -Tur Ltd. Şti. nin Türkiye de anlaşmalı oldukları oteller E. DO SYA KONUSU: Tez-Tur Ltd. Şti . (Tez -Tur) ve Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş . (Alkan Grup ) arasında uyumlu eylem olduğu ve Türkiye deki otellerle Alkan Grup arasında yapılan anlaşma ile Kazakistan menşeli turizm 30 acentelerinin piyasa dışına çıkarıldıkları iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kazakistan Cumhuriyeti Rekabeti Koruma Kurulu nun Kazakistan Ankara Büyükelçiliği ve T.C Dışişleri Bakanlığı vasıta sıyla Kuruma ilettiği başvuruda, Kazakistan Rekabet Otoritesi tarafından turizm sektöründe yürütülen incelemelerde , Kazakistan coğrafi pazarında faaliyet gösteren ve Türkiye deki oteller ile çalışan turizm şirketleri arasında kartel amaçlı anlaşmaların tes pit edildiği belirtilmiştir. Şikâyet dilekçesinin devamında Tez -Tur ile Alkan Grup arasındaki münhasır ilişki nedeniyle , Tez -Tur un müşterilerine sunduğu otel rezervasyon işlemlerini sadece Alkan Grup aracılığıyla gerçekleştirdiği, diğer seyahat acenteleri ile 40 çalışmaktan kaçındığı ifade edilmiş ve incelemelerde bahse konu teşebbüsler arasında uyumlu eylemin ve/veya kartel anlaşmasının belirtilerinin tespit edildiğinden bahsedilmiştir. Öte yandan, şikâyet dilekçesinin ekinde yer verilen ve Tursal Travel tarafından bir müşteriye gönderildiği anlaşılan elektronik posta mesajında, Türkiye de faaliyet gösteren bazı oteller ile Tez -Tur arasında münhasır anlaşma bulunduğu , bu anlaşma nedeniyle Kazakistan daki diğer tur şirketlerinin söz konusu otellerle çalışamadı kları ifade edilmiştir. Anılan anlaşmanın Kazakistanlı turizm acenteleri 09-20/404 -99 2açısından bir rekabet ihlali olduğunun belirtildiği şik âyet dilekçesinde, uygulamanın 4054 sayılı Kanun kapsamında bir rekabet ihl âli olup olmadığının incelenmesi talep edilmiştir . 50 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8417 sayı ile giren başvur u üzerine düzenlenen 22.4.2009 tarih ve 2008-4-288/İİ-09-SY sayılı İlk İnceleme Raporu 24.4.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/122 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-20 sayılı Ku rul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, şikâyet konusu ile ilgili olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı , görüş üne yer verilmiştir. 60 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, iki ilgili ürün pazarının söz konusu oldu ğu anlaşılmıştır. Bu pazarlar , Tez-Tur un faaliyet gösterdiği alt pazar niteliğindeki "turizm acenteliği hizmet leri pazarı" ve Tez -Tur ile münhasır ilişkileri olan otellerin faaliyet gösterdiği üst pazar niteliğindeki beş yıldızlı otelcilik ve tatil köyü hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. 70 I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İlgili coğrafi pazar , turizm acen teliği hizmetleri pazarı bakımından Kazakistan -Türkiye güzerg âhı ; otelcilik hizmetleri pazarı bakımından ise Ege ve Akdeniz Bölgeleri olarak tespit edilmiştir. I.2. Hakkında Şikâyette Bulunulan Firmalar I.2.1. Alkan Gr up Turizm İşletmeleri A.Ş. Alkan Grup 1994 yılından bu yana turizm sektöründe faaliyet göstermektedir. 2004 80 yılına kadar düzenlenen paket programlar veya turlar ile Türkiye ye turist getirme faaliyetlerine ağırlık veren Alkan Grup , bünyesinde bulunan ve kendi markası olan Tez-Tur ile 200 5 yılı sonunda Rusya dan ülkemize en çok turist getiren tur operatörü olmuştur. Alkan Grup 2004 yılından itibaren Amara Beach Resort Hotel ile otelcilik alanında da faaliyetlerine başlamış ve 2005 yılı itibar ıyla otelcilik alanında 4 "de lüxe otel" ve 1 konsept otel yatırımı gerçekleştirmiştir. Teşebbüsün inşaat alanında da yatırımları bulunmaktadır. Alkan Gr up bünyesinde faaliyet gösteren iki tur operatörü bulunmaktadır. Bunlar Tez - Tur ve Eray -Tur dur. 90 09-20/404 -99 3H.2.2. Tez-Tur Ltd. Şti. Yukarıda da belirtild iği üzere Alkan Gr up un bir markası olan Tez -Tur 1994 yılında bir Türk-Rus ortaklığı olarak kurulmuş olan ve ağırlıklı olarak Rus pazarında faaliyet gösteren bir şirkettir . Dosya mevcudu bilgilere göre , 2005 yılında Türkiye'de turizm faaliyeti yürüten firm alar arasında, "Ağırlanan Müşteri Sayısı" açısından yapılan sıralamada 3., Rusya pazarında ise 1. sırada yer almıştır. Tez -Tur Türkiye operasyonlarını anlaşmalı olduğu 5 yıldızlı otellerle yürütmektedir. Bunun yanı sıra 100 Tez-Tur un aynı iktisadi büt ünlük iç inde bulunduğu Alkan Gr up un da Türkiye de otelleri bulunmaktadır . H.3. Değerlendirme Şikâyet başvurusunda iki iddia ileri sürülmektedir: Bunlardan ilki Kazakistan piyasasında faaliyet gösteren Tez -Tur un Türkiye pazarına yönelik turizm acenteliği hizmetl erinin sunumunda Alkan Grup turizm acentesi ile münhasır olarak çalıştığı, bu durumun ise teşebbüsler arasında rekabet ihl âline yol açacak bir anlaşmaya/uyumlu eyleme işaret ettiği iddiasıdır. İkinci si ise, Türkiye deki bazı otellerin Tez -Tur ve Alkan Grup ile münhasıran çalıştıkları, diğer tur operatörleri ile çalışmayı reddetmelerinin de 110 bir rekabet ihl âli oluşturabileceği iddiasıdır. 4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs, piyasada mal ve hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütünlük teşkil eden birim olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan, kontro lü Alkan Grup un elind e bulun duğundan bağımsız karar verme ehliyeti olmayan Tez - Tur un Alkan Grup tan bağımsız bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, aynı iktisadi bütünlük içinde bulunan ve ikisi birden tek bir teşebbüs ol uşturan şirketler arasında ki münhasır ilişkinin bir uyumlu eylem ya da kartel olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Bu bağlamda, ilk iddia kapsamında bir kartel ilişkisinden bahsedilemeyeceği açıktır . 120 Diğer taraftan, rekabet ihl âli iddialarına konu olabilecek , Türkiye Cumhur iyeti sınırları dışındaki bir teşebbüs faaliyetinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ele alınıp alınamayacağının tespiti gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun un Kapsam başlıklı 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti sınırları içine mal ve hizmet piyasalarında faaliy et gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralmalar niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer. hükmü yer almaktadır. Kanun un söz 130 konusu hükmünde Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen denilmek suretiyle, uluslararası hukukta yerleşik kavramlardan olan etki doktrini benimsen miştir. Bu bağlamda, Türkiye de ya da yabancı ül kelerde kurulu olmalarına ya da Türkiye de mal ve hizmet piyasalarında faaliyet göstermelerine bakılmaksızın, faaliyetleri Türkiye mal ve hizmet piyasalarını etkileyen teşebbüslerin iktisadi faaliyetlerinin Kanun kapsamında olduğunun kabulü gerekmektedir. Bu açıklamalar doğrultusunda Türkiye deki bazı otellerin Tez -Tur ve Alkan Gr up ile münhasıran çalıştıkları, diğer tur operatörleri ile çalışmayı reddettikleri iddiası, 09-20/404 -99 4şikâyete konu eylemin Türkiye piyasaların a etkisi nin söz konusu olması halinde, 140 4054 sa yılı Kanun kapsamında ele alınabilece ktir. Söz konusu iddia tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren bir dikey anlaşmaya ilişkindir. Türkiye de faaliyet gösteren sağlayıcı konumundaki bazı otellerin Kazakistan da sadece Tez -Tur ile anlaşma yapması şikâyet edilmektedir. Bir başka deyişle, bu oteller in Kazakistan dan sadece Tez -Tur aracılığıyla gelen turistlere hizmet ver diği, Kazakistan daki diğer acentelere otel hizmeti sunma dığı iddia edilmektedir. Şikâyet dilekçesinde, Tez -Tur ile münhasır anlaşma imzala dıkları ve bu anlaşma nedeniyle Kazakistan turizm acentelerinin müşterilerini kabul etmedikleri iddia edilen otellerin sayısı yaklaşık 20 dir. Akdeniz ve Ege sahillerinde bulunan bu oteller 150 genel likle beş yıldızlı olup, bunlardan Amara Ote ller Grubu h âlihazı rda Alkan Gr up iktisadi bütünlüğü içindedir. Münhasır satış anlaşmaları, rekabet hukuku bakımından , ana unsuru sağlayıcının yalnızca tek bir alıcıya ya da sınırlı sayıda alıcıya satması olan sınırlı dağıtım grubu nda yer alan dikey anlaşma türleridir. Bu anlaşmalarda başlıca üç tür rekabet sınırlaması söz konusu olabilir: - Belirli alıcılar ilgili pazardaki mal veya hizmetleri belirli sağlayıcılardan temin edemediğinden , alım pazarının rakiplere kapatılması , - Rakip sağlayıcıların çoğu veya tamamı alıcı s ayısını sınırladığı zaman , yeniden satıcı düzeyinde veya sağlayıcı düzeyinde rekabet karşıtı işbirliği yapılmasının 160 kolaylaşması , - Daha az yeniden satıcı söz konusu olacağından marka içi rekabetin azalması veya ortadan kalkması . T.C. Kültür ve Turizm Baka nlığının 2007 yılı verilerine göre Türkiye genelinde 776 sı turizm yatırım belgeli, 2 .514 ü turizm işletmesi belgeli toplam 3 .290 turizm belgeli konaklama tesisi bulunmaktadır. Bunlardan 875 i Ege Bölgesi nde, 970 i ise Akdeniz Bölgesi ndedir. Ülkemizdeki 5 yıldızlı otel sayısı ise 238 i işletme belgeli, 141 i ise yatırım belgeli olmak üzere toplam 379 d ur. Ülkemizde turizmin , münhasır anlaşmaya taraf oteller de dâhil olmak üzere , Ege ve A kdeniz sahillerinde yoğunlaşmış olması ve bu bölgelerin yoğun turist ik konaklama tesisi potansiyelinin 170 bulunması nedenleriyle, alıcı tur operatörleri açısından benzer niteliklerde alternatif konaklama tesisi bul unması mümkün dür. Üst pazardaki sağlayıcılar/oteller bakımından i se, otellerin Tez -Tur dışında çok sayıda alterna tif müşterilerinin ya da acentelerinin bulunduğu göz önüne alındığında , herhangi bir rekabet karşıtı etki nin oluşmayacağı anlaşılmıştır. Nitekim Kazakistan dan ülkemize gelen turist sayısı yaklaşık 195.00 0 iken, ülkemize gelen toplam turist sayısı 23 .000.0 00 un üzerindedir. Öte yandan, şikâyete konu münhasır anlaşma sonucunda , otelcilik hizmetlerinin Kazakistan daki rakip tur şirketlerine kapatılması, rakip sağlayıcıların çoğu veya tamamı alıcı sayısını sınırladığı zaman Kazakistan dan gelen turistlere hizm et sunan oteller arasında veya turizm acenteliği pazarında rekabet karşıtı işbirliği yapılmasının 180 kolaylaşması ve Kazakistan da ki, Türkiye ye yönelik turizm acenteliği pazarında rekabetin ortadan kalkması etkisinin doğmasının mümkün ol duğu anlaşılmaktadır. 09-20/404 -99 5Bu değerlendirmeler sonucunda şikâyet konusu uygulamaların Türkiye mal ve hizmet piyasalarını etkilemediği, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Başvuru konusuna ilişkin ol arak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 190