Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -4-65 (Muafiyet) Karar Sayısı : 14-37/714 -319 Karar Tarihi : 01.10.2014 A. TOPLA NTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN , Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖRLER: Zeynep ŞENGÖREN, Nesibe ARSLAN, Halil İbrahim GÜLEROĞLU C. BİLDİR İMDE BULUNAN : - Akbank T.A.Ş. Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. No:12/7 -8 34437 Taksim/İstanbul (1)
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -4-65 (Muafiyet) Karar Sayısı : 14-37/714 -319 Karar Tarihi : 01.10.2014 A. TOPLA NTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN , Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖRLER: Zeynep ŞENGÖREN, Nesibe ARSLAN, Halil İbrahim GÜLEROĞLU C. BİLDİR İMDE BULUNAN : - Akbank T.A.Ş. Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. No:12/7 -8 34437 Taksim/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Akbank T.A.Ş. ile Aviva sa Emeklilik ve Hayat A.Ş. arasında akdedilen Acentelik Sözleşmesi ne bireysel muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.08.2014 tarihinde giren başvuru üzerine düzenlenen 29.09.2014 tarih ve 2014 -4-65/MM sayılı Muafiyet /Menfi Tespit Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; bildirim konusu sözleşmeye, süresiz öngörülmüş olan rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlandırılacak şekilde tadil edilmesi koşuluyla , 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasının uygun olacağı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. Bildirime Konu Sözleşme (4) Kurumumuza bildirilen sözleşme, Türkiye genelinde Aviva sa Emeklilik ve Hayat A.Ş. nin (AVİVASA) hayat ve emeklilik ürünlerinin satışına ilişkin olarak Akbank T.A.Ş. yi (AKBANK) tüm şubeleri ve diğer dağıtım ağı ile birlikte münhasır acentesi olarak tayin ettiği ve AKBANK ın da bu tayini kabul ettiği acentelik sözleşmesidir. Mezkur sözleşme ile birlikte AVİVASA, söz konusu ürünlerin AKBANK ın dağıtım ağı aracılığıyla satışı i çin tedarikçisi konumuna gelecektir. Sözleşme , AVİVASA nın diğer bankalar ve dağıtıcılar ile acentelik ilişkisi kurmasını yasakla mazken, AKBANK bakımından ise s üresiz münhasırlık içermektedir. G.2. 4054 sayılı Kanun un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değe rlendirme Sözleşme nin 2. 7. ve 14. maddelerinde AKBANK açısından münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü ile ilgili çeşitli hükümler yer almaktadır. Münhasırlığı düzenleyen 2 ve 7. madde hükümlerine göre; AVİVASA, sözleşmede belirtilen istisnalar dışınd a, sözleşmenin yürürlükte kaldığı süre boyunca AKBANK ın Türkiye deki dağıtım ağı kanalı ile pazarlayıp satacağı ürünlerin münhasır tedarikçisi olacaktır. Öte yandan, 14. madde düzenlemesi rekabet yasağını süresiz hale getirmektedir. (5) Dolayısıyla , yukarıda yer verilen hükümlerin rekabeti kısıtlayıcı olması nedeniyle , bildirime konu sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi uygun görülmemiştir. G.3. 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme (6) Taraflar arasındaki dikey ilişki nedeni yle, bildirim konusu sözleşme 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ i açısından değerlendirilm iştir. (7) 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesine göre alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı 14-37/714 -319 2/4 aşan rekabet etmeme yükümlülükleri ne Tebliğ ile sağlanan muafiyet uygulanamamaktadır. Ayrıca maddenin devamında rekabet etmeme yükümlülüğünün beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli sayılacağı belirtilmişti r. (8) Bildirime konu sözleşmenin 14. maddesinde, sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren 15 yıl geçerli olacağı ve 15 yılın sonunda bir yıl öncesinde taraflarca fesih ihbarı yapılmadığı takdirde beş yıllık dönemlerle uzayacağı belirtilmiştir. Buna göre, fesih ihbarı yapılmadığı veya herhangi bir sebeple fes ih gerçekleşmediği sürece sözleşme aynı şartlarda yürürlükte kalmaya devam edecektir. Dolayısıyla , anılan sözleşme belirsiz sürelidir. Bu çerçevede , bildirim konusu sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamın da grup muafiyet inden yararlanamayacaktır. G.4. 4054 Sayılı Kanun un 5. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme (9) Bildirim kapsamında, AKBANK a getirilmiş olan ve grup muafiyetinden yararlanamayan süresiz rekabet etmeme yükümlülüğü 4054 sayılı Kanun un 5. m addesinde öngörül en dört koşul bakımından aşağıda incelenmiştir. - Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması (10) Bankalar; sigortacılık hizmetlerinin sunumunda sı klıkla acente olarak yer almaktadırlar. Banka sigortacılığı olarak da adlandırılan banka ve sigorta şirketleri arasındaki bu tür yakın ilişkiler , ölçek ve kapsam ekonomisine imkan sağladığı gibi , her iki tarafın da diğerinin müşteri tabanına erişimini sağl aması, çapraz satış olanakları, diğer tarafın üstün marka imajından fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından ileriye doğru dikey bütünleşme gibi kazanımlara neden olmaktadır. (11) Bildirim formunda, münhasırlık ilişkisi çerçevesinde tek bir sigorta şirketinin ü rünlerine odaklanarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım yapılabilmesinin mümkün olduğu ve tüketicilere verilen hizmetlerin de bu çerçevede geliştirilebileceği belirtilmiştir. Ayrıca, söz konusu anlaşma ile sunulan hizmette uzmanlaşmanın s ağlanması ve uzun vadeli çalışma ortamının yaratacağı istikrar sayesinde yatırımların da artması beklenmektedir. (12) Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde , bildirim konusu sözleşmenin, Kanun un 5. maddesinin birinci fıkras ının (a) bendinde yer alan koşulu sağladığı değerlendirilmektedir. - Tüketicinin bundan yarar sağlaması (13) Bildirim Formu nda AKBANK ile AVİVASA arasındaki uzun dönemli işbirliğinin sonucunda yaratılan istikrar ortamı sayesinde yatırımların artacağı belirtilmiştir. Söz konusu teknolojik ve kurumsal yatırımlar ile tüketicilere verilen hizmette iyileştirmelerin yapılması ve AKBANK ın müşterilerine daha kapsamlı ürünler sunulması mümkün olabilecektir. Ayrıca münhasırlık sonucunda ortaya çıkan uzmanlaşma ile birlikte tüketici ihtiyaçlarının d aha etkin şekilde karşılanması beklenmektedir. Son olarak, Aviva GROUP un uluslararası tecrübesi , müşterilere yeni çözümler üretilmesine katkı sağlayaca ktır. Tedarik zinciri içerisinde, ekonomik ve teknolojik iyileşmelerin olumlu etkilerinin tüketiciye yan sımasını azaltabilecek başka katmanlar bulunmadığından , Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan koşulun da sağlandığı anlaşılmıştır. - İlgili pazarın önemli bir bölümde rekabetin ortadan kalkmaması (14) Bu değerlendirme de, anlaşma tarafl arının pazar güçleri ve pazarın yoğunlaşma derecesi başlangıç noktasını oluşturmaktadır. (15) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, AVİVASA nın hayat, kaza sigortaları ve emeklilik ürünlerinde sırasıyla ( ..) ;( ..) ve ( ..) pazar paylarına sahip olduğu görülmek tedir. Şirketin 14-37/714 -319 3/4 söz konusu pazar paylarının sınırlı olmasının yanı sıra sigortacılık pazarında ciddi rakipleri bulun maktadır. Bu nedenle münhasırlık içeren bir anlaşmaların ilgili pazardaki rek abeti sınırlamasının zor olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte , bildirim konusu ürünlerin yer aldığı hayat sigortacılığı bakımından , bankaların dağıtım kanalları içinde önemli bir ağırlığı olması sebebiyle pazarda rekabetin sınırlan ması ihtimal dahilindedir. Ancak banka sigortacılığı pazarında AKBANK ın pazar payının %10 un altında kaldığı , bunun yanı sıra bankacılık pazarında da kendisine çok yakın rakiplerinin baskısı altında faaliyet gösterdiği dikkate alındığında , acentelik sözleşmelerinin sigortacılık hizmetleri pazarında rekabeti sınırlayıcı bir etkiye y ol açmayacağı sonucuna varılmıştır. (16) Öte yandan, acentelik sözleşmelerinde yeni ürünlere ilişkin AKBANK ın taleplerinin AVİVASA tarafından karşılanmaması halinde rakip teşebbüslerin ürünlerinin satılm asına imkan veren düzenleme de bildirim konusu münhasır lığın kapsamını daralt maktadır. (17) Konuya ilişkin bir diğer husus, kredilerle ilgili sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü engellemesi nin yasak olmasıdır.1. Kredi teminatlarının sigortalanması söz konusu olduğunda tüketicilerin seçim hakkı bu lunmaktadır. Bu çerçevede , AKBANK tan kredi kullanan bir tüketici dilerse AKBANK ın ürünlerinin dağıtıcısı olduğu AVİVASA haricindeki bir sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir. (18) Diğer tarftan, b ildirim konusu sözleşmenin ilgili pazardaki rekabeti sınır landırmayacağı değerlendirmesi yapılmış olmakla birlikte, pazarda benzer sözleşmelerin yer alması sonucunda paralel ağlar vasıtasıyla pazarın yeni girişlere kapanması söz konusu olabil ecektir. Hayat sigortalarının yaklaşık %81 inin banka kanalı ile dağıtıl makta olması bu etkilerin özellikle değerlendirilmesini gerektirmektedir. (19) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavu z un 120. paragrafında , bir sağlayıcının bağlı pazar payının %5 ten az olması durumunda , grup muafiyeti kapsamındaki bir anlaşma nedeniyle , söz konus u sağlayıcının birikimli kapama etkisine önemli bir katkısının bulunmadığının kabul edildiği belirtilmiştir . AVİVASA nın hayat ürünlerinde 2013 yılı pazar payı %5,91 olup, söz konusu ürünlerin %77,06 sı bağlı pazar olan banka acenteliği vasıtasıyla dağıtıl maktadır. Buradan hareketle, AVİVASA nın bağlı pazar payı %4,55 olarak hesaplanmaktadır. Ayrıca belli türden dikey anlaşmaların oluşturduğu paralel ağların Kanun un 5. maddesinde düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğu tespit edil mesi halinde , Rekabet Kurulu bu tür dikey anlaşmalar içi tanınan muafiyetin geri alınmasına karar verebil ir. (20) Sonuç olarak , bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun da sağlandığı değerlendirmesine ulaşılmıştır. - Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması (21) Dikey anlaşmalarda, hakim durumda olmayan teşebbüsler arasında bir ila beş yıl arasında getirilen rekabet yasakları piyasada ki rekabet düzeyinde yarattıkları olumsuz etkileri dengeleyecek olumlu etkilerin varlığı durumunda makul kabul edilirken, beş yıldan uzun süreli rekabet etmeme yükümlülükleri ise çoğu yatırım türü açısından iddia edilen etkinlikleri gerçekleştirmek için zo runlu veya yaratılan pazar kapama etkisini telafi etmeye yetecek düzeyde kabul edilmemektedir. Bununla birlikte, sağlayıcı tarafından alıcıya özgü olarak yapılan yatırımların -sağlayıcının başka alıcılar için kullanamayacağı teçhizata veya eğitime 1 17.01.2009 tarih ve 27113 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Bireysel Kredilerle Bağlantı lı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği nin İyiniyet başlıklı 10. maddes ine göre zorunlu veya ihtiyari sigortalarda, kredi kullanan kişinin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleş mesine veya kredi sözleşmesine sigortanın belirli bir sigorta şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü ş art hükümsüzd ür. 14-37/714 -319 4/4 yatırım yapması vb. - korunması için rekabet yasağı getirilmesi halinde , yatırımların geri dönüşünü sağlamaya yetecek kadar süre için, alıcı ve sağlayıcı arasında önemli bir know - how transferinin söz konusu olduğu durumlarda da anlaşmanın süresi boyunca rekabet yasağı getirilmesi dikey anlaşmanın yaratacağı etkinlikler bakımından makul karşılan abilmektedir. (22) Kurulumuz, inceleme konusu sözleşmenin tarafları ile aynı sektörlerde faaliyet gösteren teşebbüslerin benzer bildirimlerine ilişkin kararlarında (11-47/1166 -412, 12-42/1318 -431, 13- 46/594 -263 ve 13 -40/521 -230 sayılı kararlar ), pazar yapısını dikkate alarak , münhasırlık içeren acentelik sözleşmelerinin 15 yıl ı aşmaması durumunda , rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı nı kabul e tmiştir. Bununla birlikte , benzer türde anlaşmaların pazarda önemli bir yer tuttuğu dikkate alındığında , süresiz rekabet etmeme yükümlülüğünün pazarın kapanmasına yol açabileceği ve banka sigortacılığı pazarın a yeni giriş yapacak oyuncuların acentelik anlaşması yapabilecekleri banka bu lmakta zorlanmalarına neden ola bileceği değerlendirilmektedir. (23) Netice itibarıyla, b ahse konu Kurul kararları ile benzer pazar ve oyuncu özellikleri ne sahip mevcut dosya açısından da rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlı olması halinde pazarın kap anmasın ın söz konusu olmayacağı ve anılan münhasırlık döneminin AKBANK ın acentelik sözleşmesinden yeterli miktarda getiri sağlaması için gerekli olduğu anlaşılmaktadır. Ancak, s özleşme süresi 15 yıl olarak öngörülmüş olmakla birlikte, bu sürenin sonunda b ir yıl öncesinde taraflarca fesih ihbarı yapılmadığı takdirde sözleşmenin beş yıllık dönemlerle uzayacağı belirtilmiştir. Sözleşmenin beşer yıllık dönemler ile uzamasına ilişkin düzenleme bildirim konusu anlaşmanın ve anlaşma ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresiz hale gelmesine yol açmaktadır. (24) Sözleşme süresin e ilişkin söz konusu düzenlemenin tadil edilerek , rekabet etmeme yükümlülü ğünün, 15 yıl ile sınırlı kalması halinde makul olacağı ve muafiyetin son şartını karşılayacağı kanaatine varılm ıştır. H. SONUÇ (25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Akbank T.A.Ş. ile Avivasa Emeklilik ve Hayat A.Ş. arasında akdedilen Acentelik Sözleşmesi ne, süresiz öngörülmüş olan rekabet etmeme yükümlülüğünün 15 yılla sınırlandırılacak şekilde söz leşmenin tadil edilmesi koşuluyla 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.