Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -1-63 (Devralma ) Karar Sayısı : 07-59/687 -242 Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10 Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : F.Yeşim AKCOLLU, Cengiz SOYSAL, Harun ULU, M. Oğuzcan BÜLBÜL, Metin PEKTAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Bosphorus Gaz Cor poration A.Ş. Park Plaza Eski Büyükdere Cad. No:22 Kat:12/
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2007 -1-63 (Devralma ) Karar Sayısı : 07-59/687 -242 Karar Tarihi : 11.7.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10 Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN , Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER : F.Yeşim AKCOLLU, Cengiz SOYSAL, Harun ULU, M. Oğuzcan BÜLBÜL, Metin PEKTAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Bosphorus Gaz Cor poration A.Ş. Park Plaza Eski Büyükdere Cad. No:22 Kat:12/28 34398 Maslak/Sarıyer İstanbul D. TARAF LAR : - Bosphorus Gaz Corporation A.Ş. 20 Park Plaza Eski Büyükdere Cad. No:22 Kat:12/28 34398 Maslak /Sarıyer İstanbul - Boru Hatları il e Petrol Taşıma A.Ş (BOTAŞ) Bilkent Plaza A -2 Blok Bilkent/Ankara E. DOSYA KONUSU : BOTAŞ ile Gazexport arasında 18.2.1998 tarihinde yapılmış olan Doğal Gaz Satım Sözleşmesi nin üç lota karşılık gelen 750 milyon m3 lük kısmının Bosphorus Gaz Corporati on A.Ş. ye devrine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.5.2007 tarih ve 3782 sayı ile intikal eden başvuru üzerine , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. 30 maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in ilgili hükümleri çerçevesinde düzenlenen 29.6.2007 tarih, 2007 -1-63/Öİ -07-FYA sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 6.7.2007 tarih, REK.0.05.00.00 -120/128 sayılı Başkanlık Önerge si ile 0 7-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; işlemin, tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları itibarıyla 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma olduğu ve işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi, böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunun doğmasının söz konusu olmadığı, 40 dolayısıyla işleme 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi çerçevesinde izin v erilmesi gerektiği ifade edilmiştir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar H.1.1. Bosphorus Gaz Corporation A.Ş. (Bosphorus) Bosphorus, Rusya ve diğer ülkelerden doğalgaz satın alınması, ithali, iletimi, dağıtımı, Türkiye içinde ve yurt dışında depola nması, pazarlanması, ticareti ve 07-59/687-242 2 ihracatı ile transit geçişler dahil doğalgaz nakliyesinin gerçekleştirilmesi, mevcut gaz hatlarından kiralama suretiyle gaz nakledilmesi, gazın işlenmesi suretiyle yan ürünler elde edilmesi, boru hatlarının, gaz işleme fabr ikalarının, gaz yer altı depolarının gaz 50 nakil sistemindeki diğer üniteler ve kombine çevrim santralleri ile sosyal amaçlı ünitelerinin inşaatı ve işletilmesi alanlarında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. Yönetim Kurulu; Ali Haydar Şen, Valery Krasnov, Dietmar Axel Schulz -Oral, Metin Şen, Adnan Şen, Hakan Wolfgang Bergemann, Felix Erik Strehober, Alexander Chernous tan oluşan Bosphorus un ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir: Tablo 3: Bosphorus un Ortaklık Yapısı Hissedar Pay (%) Tur Enerji A.Ş. 59,99 ZMB Gmbh 39,99 Diğer 0,01 Toplam 100 Bosphorus hissedarlarından Tur Enerji A.Ş. doğalgaz alımı, satımı, ithalatı, ihracatı, dağıtımı ve depolanması alanında faaliyet göstermek üzere kurulmuştur. Yönetim Kurulu, Valery Krasnov, Adnan Şen, Metin Şen ve Alexander Chernous tan oluşan şirketin hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir: 60 Tablo 4: Tur Enerji A.Ş. nin Ortaklık Yapısı Hissedar Pay (%) Ringas Management BV 50 Ali Haydar Şen 20 Adnan Şen 10 Metin Şen 10 Korkut Nedim Keçeli 10 Toplam 100 Tur Enerji hissedarlarından Ringas Management BV nin doğalgaz sektöründe herhan gi bir faaliyeti bulunmamakta; yatırım, finans, emlak ve telif hakları konularında faaliyet göstermektedir. Hisselerinin %100 ü Ringas Holding N.V. ye ait olan bu teşebbüsün yöneti m kurulu üyeleri PhastabeWEK. B.V. ve Fortis İntertrust (Hollanda) B.V. dir. ZMB Gmbh ise Almanya merkezli olup; gaz ithalatı ve ihracatı, Almanya da gaz satışı ile planlaması, gaz tesislerinin yapımı ve kullanımı alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin %100 hissesi Gazprom Germania ya aittir. Gazprom Germani nın %100 hissesi OAO Gazprom Export şirketine, bu şirketin %100 hissesi de Rusya merkezli 70 OOO Gazprom şirketine aittir. OOO Gazprom şirketinin %50,01 hisseleri Rusya Federasyonuna ait olup diğer his seleri de halka açıktır. Bu hissedarlık zincirinden, Rus OOO Gazprom şirketinin Bosphorus un kontrolü üzerinde dolaylı olarak etkili olduğu anlaşılmaktadır. Dosyadaki bilgiler çerçevesinde Bosphorus un Tur Enerji A.Ş. ve Gazprom iştiraki olan ZMB Gmbh aras ında kurulmuş bir ortak giriş im şirketi ol duğu anlaşılmaktadır. H.1.2. BOTAŞ BOTAŞ, 15.8.1974 tarihinde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) na bağlı olarak Irak tan Ceyhan a ham petrol taşımak üzere kurulmuş; tüzel kişiliğe sahip, faaliyetlerinde ö zerk ve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi devlet 80 teşekkülü dür. 1987 den bu yana, BOTAŞ ın ham petrol boru hattı faaliyeti, doğal gaz taşımacılığı ve ticareti faaliyetlerini de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. BOTAŞ, 397 sayılı ve 9.2.1990 tarihli Kanun Hükmünde Kararname ile doğal gaz ithalatı, iletimi (şehir dağıtımı dışında), ticareti ve tarifelerinde tekel statüsü elde etmiştir. 07-59/687-242 3 1995 te şirket bağımsız şirket statüsünü kazanarak kamu iktisadi teşekkülü şeklinde yeniden yapılandırılmıştı r. 4646 sayılı Kanun, 397 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyi yürürlükten kaldırmış ve dolayısıyla BOTAŞ ın hukuki tekelini kaldırarak, doğal gaz piyasasına yeni şirketlerin girmesini ve rekabet ortamının yaratılmasını amaçlamaktadır. H.1.3. Gazprom Export 90 Gazprom Export un ana şirketi olan OAO Gazprom (Gazprom), gaz, petrokimyasallar, hidrokarbon gazları ve diğer gaz ve petrokimya endüstrisindeki ürünlerin ihracatı ve pazarlanması faaliyetlerini yürüten, Rusya menşeli bir şirkettir. Gazprom Rusya daki doğa lgaz rezervlerinin %60 ına sahip olup, doğal gaz üretiminin %85 ini gerçekleştirmektedir. Gazprom, eski SSCB ülkeleri dışında, Batı ve Orta Avrupa da yer alan 22 ülkeye doğalgaz satmaktadır. Şirketin söz konusu ihracatı kontrolünde olan Gazprom Export tara fından gerçekleştirilmektedir. Gazprom Export doğalgaz satışının yanında ham petrol ve petrol ürünleri ihracatı da yapmaktadır. Gazprom Export, 2006 yılında 22 Avrupa ülkesine toplam 151,1 milyar metreküp doğalgaz satarak 37,2 milyar Amerikan Doları gelir elde etmiştir. 2006 yılında şirketin 100 (eski SSCB dışında kalan 10 büyük müşterisine) tedarik ettiği doğalgaz miktarına ilişkin tabloya aşağıda yer verilmiştir.1 Tablo 3: Gazprom Export un İhracat Gerçekleştirdiği Ülkeler Ülke Miktar (milyar metreküp) Alman ya 37,9 Italya 21,4 Türkiye 19,9 Fransa 10 Macaristan 7,7 Çek Cum. 7,4 Polanya 7,7 Avusturya 6,6 Slovakya 6,8 Romanya 5,1 H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Dosyada yer alan bilgiler ışığında, Bosphorus tarafından BOTAŞ ın ithalat sözleşmelerinin bir kısmının devralınması işleminin değerlendirilmesi açısından ilgili ürün pazarı doğal gaz toptan satışı pazarı olarak tanımlanm ıştır. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 110 Toptan satış pazarına, ilgili mevz uatta getirilen herhangi bir coğrafi sınırlamanın bulunmadığı göz önüne alı ndığında, ilgili coğrafi pazarı "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenm iştir. H.3. Değerlendirme H.3.1. İşlemin Niteliği Bakımından Yapılan Değerlendirme BOTAŞ ın 18.2.199 8 tarihinde Gazexport (yeni adıyla Gazprom Export) ile yapmış olduğu Doğal Gaz Satım Sözleşmesi nin 3 lota karşılık gelen 750 milyon m3 lük kısmının Bosphorus tarafından devralınması işlemi neticesinde, daha önce söz konusu sözleşmede belirtilen miktar (8 milyar metreküp/yıl) münhasıran BOTAŞ ın 1 Söz konusu bilgiler Sergey Korovin in 13.3.2007 tarihinde Flame 07 Konf eransında (Amsterdam) yaptığı konuşmadan alınmıştır. 07-59/687-242 4 tasarrufunda iken, devralma işlemi sonrasında 3 lota karşılık gelen pazar payı ve 120 cironun daha önce ilgili pazarda faaliyeti olmayan Bosphorus a devredilmesi söz konusu olduğundan; söz konusu işlemin, 4054 sayılı Ka nun un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ 2. maddesi anlamında bir devralma işlemi olduğu görülmektedir. H.3.2. Eşikler Açısından Yapılan Değerlendirme 1997/1 sayılı Tebliğ in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde bir birleş me veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın % 25 ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmib eş trilyon Türk Lirası nı aşması halinde Rekabet Kurulu ndan izin 130 almaları zorunludur ifadesi yer almaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, başvuru konusu işlemin, 2006 yılı verilerine göre, BOTAŞ tarafından Bosphorus a devri söz konusu olan 3 lotun kar şılık geldiği pazar payının % ( ..) ve cironun da ( .) YTL olması nedeniyle, 1997/1 sayılı tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu anlaşılmaktadır. H.3.3. İşlemin 4054 Sayılı Kanun un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi Devir işleminin değerlendi rileceği pazar Türkiye doğal gaz toptan satış pazarıdır. Bu kapsamda toptan satış pazarında faaliyette bulunan teşebbüsler, yaptıkları satışlar ve pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 11: 2006 Yılı İtibarıyla Doğal Gaz Satış Miktarları ve Pazar Payları 140 Firma Satış Miktarı (m3) Pazar Payı (%) BOTAŞ ( ) ( ) TPAO ( ) ( ) THRACE BASIN ( ) ( ) AMITY OİL ( ) ( ) TOPLAM ( ) 100 Tablodan da görüldüğü üzere BOTAŞ ın toptan satış pazarındaki payı % ( .) dir. Gerçekleşecek devir iş lemi sonucunda Bosphorus un 3 lota tekabül eden 750 milyon m3 tutarındaki alım anlaşmasını üzerine alacağı, bu miktarın ise tüketim içindeki payının sadece % ( ..) olduğu görülmektedir. 2007 yılı içerisinde Türkiye doğal gaz piyasasında yaşanan/yaşanacak gelişmeler (Azerbeycan gazının gelmeye başlaması, TPAO nun Treador ve Stratic Energy ile oluşturduğu ortak girişim vasıtasıyla doğal gaz çıkarması, Shell Enerji A.Ş. nin toptan satış faaliyetine başlaması, vb) sonucunda toptan satış pazarına yeni aktörler katılacaktır. Bu ve benzeri gelişmeler sonrasında Bosphorus un devralacağı miktara ilişkin pazar payının % ( ) nin de altına düşeceği öngörülmektedir. 150 Kaldı ki, buradaki asıl nokta, bu payın hakim durumdaki BOTAŞ tan sektöre yeni giren bir teşebbüse devre diliyor olmasıdır. Nitekim, işlemin gerekçesini oluşturan 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu nun Geçici 2. maddesi de asıl itibarıyla sektörde BOTAŞ ın sahip olduğu tekel konumunun bu devirler ile kaldırılması ve sektörde rekabetin sağlanması olduğu söy lenebilir. Dolayısıyla, her ne kadar belli faaliyetlerin devredilmesi ve bu devredilen kısmın eşikleri aşması nedeniyle söz konusu işlem Rekabet Kurulu iznine tabi olsa da, işlemin esası toptan satış pazarında yoğunlaşma yaratıcı değil aksine yoğunlaşmayı azaltıcı niteliktedir. Doğalgaz toptan satışı pazarına ilişkin yatay seviyede yoğunlaşma anlamında yukarıdaki değerlendirmenin ardından ortaya çıkan soru, devralan taraf olan 160 Bosphorus un ortağı olan Gazprom un Türkiye nin en büyük gaz tedarikçisi 07-59/687-242 5 konumun da olmasının (aynı zamanda devre konu sözleşmenin de sağlayıcı olarak tarafı konumundadır), bildirime konu devir işleminin dikey anlamda nasıl bir sonuç doğuracağı hususudur. Dosyadaki bilgilere göre, 2006 yılı rakamlarına göre Bosphorus ta -dolaylı yoldan - ortak kontrole sahip olan Gazprom un Türkiye ye ithal olarak giren doğal gazdaki payı % ( ) tür. Söz konusu gaz, BOTAŞ tarafından, Gazprom ve BOTAŞ arasında yapılmış olan çeşitli anlaşmalar yoluyla ithal edilmektedir. Bu durumda, dünya doğalgaz sektörünün devi kabul edilen Gazprom un bu devir işlemiyle sadece Türkiye ye gaz ihraç eden bir teşebbüs olmaktan çıkarak dikey bütünleşmeyi sağlayıp Türkiye doğalgaz toptan satış pazarına gireceği ve 170 bunun üretici olarak halihazırdaki hakim durumunu güçlendireceği öne sürülebilir. Ancak halihazırda ne Gazprom un ne de Bosphorus u diğer kontrol eden teşebbüs olan Tur Enerji nin Türkiye doğal gaz toptan satış piyasasında bir faaliyeti bulunmamaktadır. Buna ek olarak, devre konu olan kontrat miktarı toplam ülke tüketim inin % ( ) inden azını teşkil eden oldukça düşük bir miktardır. Dolayısıyla, pazara etkileri bakımından yeni bir hakim durum yaratılmasının ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin söz konusu olmayacağı açıktır. Hiç şüphesiz, bundan sonraki aşamala rda Gazprom un yapacağı devralmalar ya da diğer eylemler 4054 sayılı Kanun kapsamında ayrıca değerlendirilecektir . Ancak bu aşamada bildirime konu devir işleminin Kanun un 7. maddesi kap samında, i lgili pazarda hakim 180 durum yaratan veya hakim durumu güçlendi ren ve bunun etkin rekabeti önemli ölçüde engelleyen bir nitelik arz etmediği kanaatine varılmıştır . I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu Kanun a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendir ilmesinin ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirime konu 190 işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.