Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -2-104 (Muafiye t) Karar Sayısı : 06-24/301 -69 Karar Tarihi : 6.4.2006 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nure ttin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B- RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, E. Ebru ÖZTÜRK C- BİLDİRİMDE BULUNAN : Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcisi : Av. Işık Şensoy Yakacık Yolu No:111 Kartal/İstanbul 20 D- TARA FLAR : - Siemens Sanayi ve Ticar
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -2-104 (Muafiye t) Karar Sayısı : 06-24/301 -69 Karar Tarihi : 6.4.2006 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nure ttin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B- RAPORTÖRLER : Murat ÇETİNKAYA, E. Ebru ÖZTÜRK C- BİLDİRİMDE BULUNAN : Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcisi : Av. Işık Şensoy Yakacık Yolu No:111 Kartal/İstanbul 20 D- TARA FLAR : - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yakacık Yolu No:111 Kartal/İstanbul - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Bayileri E- DOSYA KONUSU : Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile b eş teşebbüs arasında kurulan bayilik ilişkisine muafiyet verilmesi ta lebi. F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 1 0.10.2005 tarih, 71 21 sayı ile giren ve en son 1.3.2006 tarih ve 1243 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan başvuru üzerine, 30 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4., 6. ve 8. maddeleri uyarınca düzenlenen 31.3.2006 tarih, 2005 -2-104/MM-06-MÇ sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 3.4.2006 tarih ve REK.0.06.00.00 -130/57 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G- RAPORTÖRLERİN GÖ RÜŞÜ: İlgili raporda, Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Sintek Elektronik Trafik Sistemleri San. ve Ltd. Şti., SFA Otomotiv Mak. İnş. Pet . Elektrik Kırtasiye Gıda Tem. Mat. Mad. İthalat İhracat İç ve Dış Ticaret A.Ş . ve TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalan bayilik sözleşmesinin ve TANKES Trafik Sistemleri Elekt. Oto. İnş. Tur. Gıda Med. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile 40 aynı şartlar çerçevesinde kurulan bayili k ilişkisinin; i. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ i nden yararlanamayacağı, ii. Kanun un 5. maddesi çerçevesinde, a. Bayilerin sözleşme ekinde kendilerine tahsis edilen bölgelerin dışında açılan ihalelere kesinlikle katılmamaları, 06-24/301 -69 2b. Sözleşmenin, kaldırılmış olan sözleşme sonrası rekabet yasağına ilişkin 11.2. maddesinin, yenilenme aşamasında sözleşmelerden çıkarılması, c. Prim uygulamasının 4054 sayılı Kanun u ihlal eder nitelikte, ihalelerden elde edilen gelirleri ve karları paylaşm a amacıyla kullanılmaması, 50 d. Geçmiş dönemde gerçekleştirilmiş olan rekabet ihlalleri de göz önüne alındığında, tanınan muafiyet süresi içerisinde, her yıl sonunda, Siemens tarafından, Siemens ve bayilerinin o yıl içinde katılmış oldukları ihalelerin, ihaleyi açan birim, ihaleye katılan teşebbüsler, teşebbüslerin teklifleri, kazanan teklif sahibi hakkındaki bilgileri de içerecek şekilde Rekabet Kurumu na bildirilmesi şartlarıyla, 2011 yılı sonuna kadar 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabile ceği ifade edilmektedir. H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar 60 H.1.1. Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens) Siemens, elektroteknik, elektronik, hassas mekanik, tıp tekniği, ulaşım tekniği, enformasyon, telekomünikasyon, veri ağları, akustik, aydınl atma, su, buhar, rüzgar, güneş, nükleer enerji gibi konularda ve enerji üretimi ve dağıtımı, bina ve endüstri otomasyon sistemleri, elektronik bileşenleri v.b. elektrik ve elektronikle ilgili teknik alanlarda kullanılan sınai ürünlerin imalatı, imal ettiri lmesi, ithalatı, ihracatı, toptan ve perakende ticareti, her türlü pazarlanması, dahili ve harici toptan ticareti ve dağıtımı, bu alanlarda tesislerin kurulması, tasarlanması, işletilmesi, bakımı ve modernizasyonu faaliyetleri ile iştigal etmektedir. Şirke tin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir: 70 Tablo 1 -Siemens ortaklık yapısı Ortak adı Payı (%) Siemens AG 99,7 Dr. Nusret Arsel 0,2 Dr. A. Zafer İncecik 0,025 Süleyman İlden 0,025 Oğuz Tezel 0,025 Kaya Tütengil 0,025 Şirket yaklaşık 35 yıldır sinyal veri ci (trafik lambası) ve merkezi kontrol sistemleri (lambaların koordinasyonu) konusunda üretim, pazarlama, satış, ar&g e ve yazılım geliştirme alanlarında faaliyet göstermektedir. H.1.2. Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Trasin) 1989 yılında kur ulmuş olan T rasin , Kasım 2001 tarihine kadar trafik sinyalizasyon ürünleri alanında üretim yapan bir firma iken bu tarihten itibaren Siemens in bayisi olarak faaliyet göstermektedir. Şirket in ortaklık yapısı aşağıdadır: Tablo 2 - Trasin ortaklık yapısı Ortak adı Sermaye oranı (%) Hüseyin Bal 55 İsmail Bal 45 80 06-24/301 -69 3H.1.3. Diğer Bayiler Aynı sözleşme Siemens ile; Sintek Elektronik Trafik Sistemleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sintek) , SFA Otomotiv Mak. İnş. Pet. Elektrik Kırtasiye Gıda Tem. Mat. Mad. İthalat İhracat İç ve Dış Ticaret A.Ş. (SFA) TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (TKS) arasında da imzalanmıştır. Bayilik sisteminde Tankes Trafik Sistemleri Elekt. Oto. İnş. Tur. Gıda Med. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Tank es) de bulunmaktadır. Ancak bu 90 teşebbüsle sözleşme akdedilmemiştir. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgilere göre, Siemens ile bayileri arasında imzalanmış olan sözleşme de, sözleşme ye konu olan ürün ve sistemler ; trafik kontrol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan çeşitli elektronik cihazlar (yaya sinyal verici, oto sinyal verici, yaya butonu, master ssm vb.), bu cihazların parçaları (halojen ampul, master saat pili vb.), cihazların tamirinde kullanılan diğer cihazlar (master ssm tamiri, master mmi tamiri vb.), elektronik olmayan üniteler (ünite camı, ünite siperlik, ünite gövde 100 vb.) ve bunların parçalarından (ünite cam contası vb.) oluşan çok sayıda ve çeşitte ürün ve sistem olarak sayılm aktad ır. Rekabet Kurulu tarafından t rafik sinyalizasyon sektörüne ilişkin olarak yürütülen soruşturma sonucunda verilen 10.3.2005 tarih ve 05 -13/156 -54 sayılı Karar da ilgili pazar trafik sinyalizasyon sistemleri olarak tanımlanmıştır . Bu Karar da ve yukarıda da ifade edildiği üzere trafik kon trol sistemlerinin kurulmasında gerekli olan birçok ürün bulunmaktadır. Bu ürünler zaman zaman tek tek ürün bazında ihale edilebildiği gibi, genel itibarıyla danışmanlık, planlama ve kurulum aşamalarını içerecek şekilde bir bütün olarak da satılabilmektedi r. Bu nedenle ilgili pazar trafik sinyalizasyon ürün ve hizmetleri olarak tanımlan mıştır . Bu pazarı oluşturan ürünlerin içinde de temel 110 olarak sinyal üniteleri, kavşak kontrol cihazları ve ulaşım kontrol merkezleri ve bunlara ilişkin hizmetler bulunmakta dır. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından t rafik sinyalizasyon sistemlerinin ve bu sistemlerde yer alan ürünlerin satışının Türkiye sınırları içinde yapılması ve Türkiye içinde farklı bölgelerin birbirinden ayrı paza rlar olarak değerlendirilmesini gerektirecek unsurların bulunmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. H.2.3. Pazarın İşleyişi ve Siemens in Pazardaki Konumu Bildirime konu işlemle ilgili dosyadaki bilgil ere göre, Trafik sinyalizasyon sistemleri ve 120 ürünlerinin alım satımı genel olarak ihaleler yoluyla gerçekleşmektedir. Söz konusu ihalelerde mal ve hizmet alımı başta belediyeler ve Karayolları Genel Müdürlüğü ne bağlı birimler olmak üzere kamu idareleri ta rafından yapılmaktadır. Bu ihalelere trafik sinyalizasyon ürünlerini üreten teşebbüsler in yanı sıra, bu ürünleri üretmemekle birlikte ihalelere müteahhit firma olarak giren teşebbüsler de katılabilmektedir. 06-24/301 -69 4Kurul un yukarıda anılan Kararı nda da belirtil diği gibi, bu ürünlerin üretimi Türkiye de az sayıda teşebbüs tarafından gerçekleştirilmektedir. Bildirim formunda Siemens in beş büyük rakibi olarak belirtilen teşebbüsler İSBAK, Sinyalizasyon, Buharalılar, Ultra ve On Elektronik tir. Bunların yanı sıra t rafik sinyalizasyon ürün ve hizmetlerinin 130 üretimi ile iştigal eden teşebbüsler arasında Ortadoğu Sinyalizasyon (Odisan) ve ledli ürünler alanında faaliyet gösteren Ortana da sayılabilir. Pazarda trafik sinyalizasyon sistemlerinin üreticisi olmayan teşebbü sler de faaliyet göstermekte olup bu grupta yer alan teşebbüsler , söz konusu ürünleri önemli büyüklükte olanlarının yukarıda belirtildiği üretici teşebbüslerd en almaktadır . Diğer bir alternatif temin kaynağı ise söz konusu ürünlerin ithal edilmesidir. Anca k, yapılan incelemeler neticesinde halihazırda söz konusu ürünleri tamamen doğrudan doğruya ithalat yolu ile temin ederek ihalelere katılan bir teşebbüs bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, trafik sinyalizasyon sistemleri ve bu sistemlerde kullanılan ü rünlerin yer aldığı pazarda rekabet esas olarak iki aşamada gerçekleşmektedir. Bunlardan 140 birincisi üretici aşamasında gerçekleşen rekabet olup, buradaki rekabet doğrudan doğruya ikinci aşamadaki rekabetin düzeyini de etkilemektedir. İkinci aşama ise ihalel erde gerçekleşen rekabet olup, bu aşamada anılan üretici firmalar ile birlikte, bu üretici firmalardan ve diğer kaynaklardan mal/hizmet temin eden (müteahhit) firmalar bulunmaktadır. İhaleler kapsamında söz konusu sistem ve ürünlerin kurulum, tadilat ve ba kımı gibi hizmet unsurları da bulunabilmektedir. Siemens ilgili pazarda faaliyet gösteren en büyük teşebbüstür. Bildirim formunda yer alan bilgilere göre, Siemens markalı ürünlerin son üç yıldaki yaklaşık pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 3 - Siemens i n pazar payı 150 Yıl Pazar payı (%) 2004 ( ..) 2003 ( ..) 2002 ( ..) H.3. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme H.3.1. Genel Değerlendirme Başvuru konusu bayilik sözleşmeleri ve pazar yapısı Rekabet Kurulu nun 10.3.2005 tarih ve 05 -13/156 -54 sayılı Kararı nda ayrıntılı olarak incelenmiştir . Pazarın yapısında ve işleyişinde söz konusu Karar da belirtilen hususlar geçerliliğini devam ettirmektedir. Rekabet Kurulu söz konusu Karar da, bayilik sözleşmelerinin münhasır bölge tahsisi ve rekabet yasağı gibi hükümleri ni göz önünde bulundurarak , sözleşmeleri 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal eder nitelikte bulduğundan , Siemens e ve Siemens in o dönemdeki bayilerine bildirimde bulunmama cezası vermiştir. Bunun yanı sıra yine aynı Karar ile bayilik sözleşmelerinin v e sisteminin 160 kurulması aşamasında gerçekleştirilen davranışlar ile ihalelerde yapılan eylemler nedeniyle Siemens e ve bayilerine yine Kanun un 4. maddesini ihlal etmeleri nedeniyle ayrıca idari para cezası uygulanmıştır. Sözleşmenin konusu 1. maddede belir tilmekted ir. Buna göre, bayilik sözleşmesinin konusu, sözleşme ekinde belirtilen ürünlerin bayiye tahsis edilen bölgelerde bayi tarafından satışıdır. Bayilik sözleşmeleri ile önceden birbirlerine ve Siemens e rakip olan 4 teşebbüs1 (Trasin, Sintek, SFA ve TKS) ve sisteme sonradan katılan Tankes, 1 Kasım 2001 tarihinde Siemens in 6 adet bayisi bulunmaktayken, bu bayilerden 2 si daha sonradan bayilik sisteminden ayrılmıştır. 06-24/301 -69 5kendilerine tahsis edilen bölgelerde münhasır bayi olarak belirlenmişlerdir. Siemens, sözleşmenin 1.2. maddesi uyarınca sözleşme bölgesi içinde başka bir firmaya bayilik vermeyecektir ve bölgelere direkt satış ya pmayacaktır . 170 Siemens in her bayi ile imzalamış olduğu sözleşmelerin ekinde bayilere tahsis edilen ve bayilerin aktif satış yapmakla yetkilendirildikleri bölgeler bulunmaktadır. Bildirim formunda yer alan bilgilere göre , mevcut durumda Siemens bayilerinin münhasır sorumluluğu altındaki bölgeler aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Tablo -4: Siemens Bayilerinin münhasır sorumluluğunda olan bölgeler Münhasır bölge tahsisinin yanı sıra sözleşme ile bayilere rekabet etmeme yükümlülüğü de getirilmektedir. Sözleşmenin Rekabet Yasağı başlıklı 11. madd esi şu şekildedir: 11. Rekabet Yasağı 11.1. BAYİ, SIEMENS in yazılı izni olmaksızın; 180 11.1.1. Sözleşme ye konu ürün ve sistemleri veya bunların parçalarını kendi başına değiştiremez, 11.1.2. Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle veya bunların parçalar ıyla doğrudan veya dolaylı - rekabet eden orijinal veya taklit ürünleri satamaz, üretemez, satımına aracılık edemez, bunlarla rekabet edemez ve pazarlayamaz, 11.1.3. Sözleşmeye konu ürün ve sistemlerle beraber kullanılan veya onlara monte edilebilen veya eklenebilen ürünleri, direk ve trafik levhaları hariç, üretemez ve satamaz, 11.1.4. Sözleşme ye konu ürün ve sistemlerle iştigal edecek şekilde ayrı bir şirket kuramaz, bu ürün ve sistemlerle iştigal eden mevcut şirketlere ortak olamaz. BAYİ şirket yapısı nda meydana gelecek pay sahibi değişikliklerini en geç 1 (bir) hafta içerisinde 190 SIEMENS e bildirecektir. 11.2. 11. madde hükümleri, işbu Sözleşme nin SIEMENS tarafından haklı nedenle feshi durumunda da Sözleşme nin sona ermesinden itibaren 3 (üç) yıl süre ile geçerliliğini muhafaza edecektir. Bu maddeye göre bayilere sözleşme süresince ve sözleşme sona erdikten sonra 3 yıl boyunca bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Sözleşme sonrasında uygulanacak olan 3 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü , yuka rıda anılan soruşturma sürecinde Siemens tarafından kaldırılmıştır. Bu maddenin kaldırılması bayiler lehine bir düzenleme olduğu için Siemens tarafından tek taraflı olarak feshedilmiş ve durum o andaki bayilere ihbarname ile bildirilmiştir. 200 Bayiler Münhasıran yetkilendirildiği iller Trasin Ardahan, Artvin, Bartın, Bursa, Hatay, Kars, Kayseri, Kilis, Mal atya, Rize, Sivas, Tokat, Van, Yalova, Mersin, Ağrı Sintek Antalya, Bilecik, Giresun, Hakkari, Isparta, Kırklareli, Konya, Mardin, Osmaniye, Şırnak, Yozgat, Çorum, Karabük, Zonguldak SFA Bingöl, Bitlis, Çankırı, Edirne, Elazığ, Erzincan, Erzurum, İzmir, Karaman, Kocaeli, Nevşehir, Niğde, Trabzon, Eskişehir TKS Aksaray, Afyon, Ankara, Batman, Diyarbakır, Düzce, Iğdır, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Manisa, K.maraş, Ordu, Sakarya, G.antep, Muş Tankes Adana, Adıyaman, Aydın, Balıkesir, Bayburt, Çanakkale, B olu, Samsun, Siirt, Sinop, Tekirdağ, Tunceli, Ş.urfa, Uşak, Muğla, Amasya, Burdur, Kastamonu, Gümüşhane 06-24/301 -69 6Anılan Rekabet Kurulu Kararı çerçevesinde ve yapılan tespit ve değerlendirmeler sonucunda, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırı hükümler içerdiği ortaya konulan bayilik sözleşmelerinin 2003/3 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olup olmadığı aşağıda değerlendirilecektir. H.3.2. Grup Muafiyeti Açısından Değerlendirme Rekabet Kurulu nun 10.3.2005 tarih ve 05 -13/156 -54 sayılı Kararında; - Esasen, oluşturulan bayilik yapısının ilgili ürün piya sasında değerlendirilmesi ile sözleşmelerin, yapıldığı anda, dikey değil yatay etkiler doğuran bir anlaşma niteliği 210 taşıdığı, - Konunun tek bir teşebbüsün üretim faaliyetine son verip rakibinin bayisi haline gelmesinden ibaret olmadığı, - Ortada beraberce oluş turulan bir sistem bulunduğu, - Siemens in piyasadaki rakibi konumunda bulunan çoğu üreticiye bayilik teklifinde bulunduğu, - Bayilik sisteminin Siemens in ve bayilerin belirlediği (uzlaştığı) şartlar dahilinde teşekkül ettiği, - Sistemin temelinde yalnızca bayi lik ağı kurmak değil, rakip olan üreticilerin bayi haline getirilmesinin yattığı, 220 - Bu durumun birçok bayilik sisteminde görülmeyen (dönüşümlü bölge paylaşımı, havuz uygulaması, bölge dışı ihaleler için fiyat teklifi verilmesi vb.) bayilik koşulları ile de t espit edilebileceği, - Bu anlamda tek bir üretici teşebbüsün rakibinin bayisi olması değil, çok sayıdaki üreticinin (rakibin) aynı çatı etrafında toplanmasını temin eden sistemin sorgulandığı, - Tüm bayilerin eş zamanlı olarak üretim faaliyetlerine son vermele rinin nedeninin soruşturmanın konusunu oluşturan Siemens bayilik sistemi olduğu ifade edilmektedir. Bu çerçevede, bayilik sisteminin oluşturulması aşamasında Siemens ile o dönemdeki 230 bayilerin üretim açısından birbirlerine rakip olduklarına kuşku bulunmamaktadır. Mevcut durum itibarıyla Siemens in 5 bayisinden 4 ü ile benzer bir ilişki devam etmektedir. T ankes ile de Siemens in ihaleler açısından birbirlerine rakip olabilecekleri açıktır. Bu noktada 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde aşağıdaki tespitleri yapmak mümkündür: - 2002/2 sayılı Grup Muafiy eti Tebliği nin 2. maddesinin üçüncü fıkrasın a göre: Rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar, bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamaz. - Yine Tebliğin Tanımlar başlıklı 3. maddesinin (c) bendine göre: 240 Rakip Teşebbüsler : Aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılardır. Ürün pazarı, anlaşma konusu mal veya hizmetler ile alıcılar açısından ürün özellikleri, fiyatları ve kullanım amaçları bakımından bunlarla değiştirilebilir ya da bunları ikame edebilir kabul edilen mal veya hizmetleri kapsa r. 06-24/301 -69 7- 2002/2 Sayılı Dike y Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Rekabet Kurulu Kararının (Kılavuzun) Rakip Teşebbüsler Arasında Yapılan Dikey Anlaşmalar başlıklı 1.3. maddesinde ise şu ifadeler yer almaktadır: Tebliğ in 2 nci ma ddesinin 3 üncü fıkrasına göre, rakip teşebbüsler arasında yapılan 250 dikey anlaşmalar, sadece bir istisnai durum haricinde, grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Rakip teşebbüsler in tanımı ise Tebliğ in 3 (c) maddesinde yer almaktadır. Buna göre, aynı co ğrafi pazarda faaliyet gösterip göstermediklerine bakılmaksızın, Türkiye de aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar rakip teşebbüs olarak değerlendirilmektedir. Halihazırda rakip mal üretmeyen, ancak söz konusu ürünün fiyatlarında göreceli olarak küçük ve sürekli bir artış olması durumunda 1 yıl içerisinde gerekli yatırımları yaparak piyasaya girebilecek teşebbüsler, söz konusu ürün pazarında faaliyet gösterme potansiyeline sahip teşebbüs olarak değerlendirilecek tir. Herhangi bir teşebbüsün bu tür bir yatırım yaparak yeni bir pazara girme ihtimalinin olup olmadığı 260 tespit edilirken teorik bir yaklaşımdan ziyade eldeki verilere dayanan gerçekçi bir yaklaşım ortaya konulacaktır. Örneğin, finansal gücü ne kadar büyük olursa olsun herhangi bir teşebbüs, halihazırda faaliyet gösterdiği ürün pazarlarlarıyla hiç bir ilişkisi olmayan başka bir pazar için potansiyel bir rakip olarak görülemeyecektir. Ancak, bu teşebbüsün söz konusu yeni pazara girmeyi planladığı açıkça bilin iyorsa, o takdirde bu pazar için potansiyel bir rakip sayılacaktır. Bu bilgiler çerçevesinde, mevcut bayilerin durumu düşünüldüğünde, bu bayiler ile Siemens in ya üretim safhasında ya da ihale aşamasında birbirine potansiyel olarak (aynı zamanda bay ilik sona erdikten sonra da) rakip oldukları kuşkusuzdur. Dolayısıyla başvuru konusu sözleşme anılan Tebliğ kapsamında 270 değerlendirilemeyecektir. H.3.3. Bireysel Muafiyet Açısından Değerlendirme Başvuru konusunun 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendiri lemeyeceği nin ortaya konulmasının ardından, bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir. Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun un 5. maddesine göre Kurul, madde metninde belirtilen şartların tamamının varlığı halinde bireysel muafiyet kararı vereb ilir. H.3.3.1. Muafiyet Şartları Açısından Değerlendirme a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik ve teknik gelişmenin sağlanması 280 Soruşturma döneminde, Siemens, bayilik sistemini oluşturmak taki temel amacının müşterilerin tüm Türkiye çapındaki alıcılar olması sebebiyle merkezden kontrolün zor olması ve alım usulünün ihaleler olması sebebiyle ihalelerin takibinin güçlüğü olduğunu belirtmiştir. Buna karşılık Karar da Siemens in bayilik sistemi içerisinde yer alan bayilerin Türkiye nin değişik bölgelerinde değil , tamamının Ankara da mukim olmalarına dikkat çekilmiştir. Siemens ayrıca tüm Türkiye çapındaki ihalelerin takip edilmesindeki zorluğu bayilik oluşumuna ilişkin ikinci temel gerekçe olara k ileri sürmüştür. Ancak, Karar da ihalelerin Resmi Gazete de yayım landığı ve internetten de duyurulduğu, ihaleler ile ilgili internet sitelerinin bulunduğu, bunun dışında bayilerin tamamının Ankara da mukim oldukları düşünüldüğünde, bayilerin de 290 Siemens e benzer yollar ile ihalelerin varlığından haberdar olduklarına yönelik tespitler yapılarak, bayilik sisteminin ihalelerin takibine getirdiği hiçbir yenilik bulunmadığı ifade edilmiştir. Bu çerçevede Siemens in bayilik sistemi için ileri sürdüğü argümanları n dayanaktan yoksun olduğu görülmüştür. 06-24/301 -69 8Bununla birlikte bir dikey ilişki açısından düşünüldüğünde söz konusu bayilik sistemi ile bir takım etkinliklerin yaratılmasının mümkün olduğu kanaatine ulaşılmıştır . Şöyle ki; Bildirim Formunda da ifade edildiği gib i: ihaleye konu olan ürünlerin ve hizmetlerin satışı, sıradan emtianın alım -satımından farklıdır. Açılan ihalelerde, sadece ürünün satışı değil, sistemin kuruluşu ve çoğu zaman satış sonrası hizmetleri de kapsayan paket halinde teklif verilmesi 300 gerekmekt edir. Bayilik sistemimiz, bu hizmetlerin sağlıklı ve etkin biçimde verilmesini amaçlamaktadır ve bu nedenle de bölgesel münhasırlık tesis edilmiştir. Bölgesel münhasırlık sistemine göre her bayi kendi bölgesine yoğunlaşacak, bu bölgedeki ihaleleri takip ed ecek ve gerekirse kurduğu ürünün bakım ve servisini yerine getirecektir. İlgili pazarda hizmetlerin sunulmasında etkinliğin artırılması ve bu sayede tüketicinin azami faydayı sağlamasını amaçlayan bölgesel münhasırlık sistemimizin sağlıklı çalışabilmesi iç in, her bayinin kendisine tahsis edilen bölgede faaliyetlerini aktif olarak sürdürmesi zorunludur. Kurul Kararında ifade edilen hususlardan ayrı olarak, bildirim formunda ileri sürülen 310 bu konular göz önüne alındığında , bayilik sisteminin hizmetlerin sun ulmasında bir iyileşme ve gelişme sağlayacağı görülmektedir. Bunun yanı sıra değerlendirilmesi gereken bir diğer konu , Siemens ile bayileri arasındaki teknolojik farklılıklar ve yeni teknolojilere hızlı bir şekilde ulaşabilme imkanıdır. Siemens in sözleşme akdettiği bayileri, üretici oldukları dönemde pazarda Siemens e rakip olarak faaliyet göstermekle birlikte, Siemens kadar teknoloji yatırımı yapmaları söz konusu olmayan küçük ölçekte teşebbüslerdir. Nitekim soruşturma döneminde TKS nin yaptığı savunmalar da Siemens in teknolojik üstünlüğü nedeniyle Siemens ile TKS arasında bir rakiplik ilişkisi bulunmadığı ; Sintek in yaptığı savunmalarda 320 Siemens in sektörde lider olduğu, teknolojik yatırımlarının yüksek olduğu ifadeleri yer almaktadır. Aynı yönde, soru şturma döneminde Siemens in bayisi olan EMT firmasının yetkilisi tarafından Bayilik konusu ürünlerde ihaleye Siemens markası ile girmenin avantajı söz konusu olduğu ndan, halen bayi olan Trasin tarafından da Türkiye de sinyalizasyon konusunda idarelere su nulan ürün ve hizmetlerin kalite standardını yükseltmek amacıyla üretimi tamamen bıraktıklarından bahsedilmektedir. Bu konu ile ilgili olarak, soruşturma döneminde Siemens tarafından Rekabet Kurumu na gönderilen bir belgede yer alan; Trafik sinyalizasyon sektöründe faaliyet gösteren firmalar olarak sayılabilir. Bu firmaların hepsinin ürün portföyünde kendi üretimleri olan sinyal verici ve kavşak 330 kontrol cihazları mevcuttur. Sadece Siemens ve İsbak trafik kontrol bilgisayarı ürününe sahiptir ve sahada ça lışan referansları mevcuttur. şeklindeki ifadeler de ileri veya daha kompeks teknoloji gerektiren sinyalizasyon/trafik kontrol ürünlerinde Siemens ile bayiler arasında bir fark olduğunu destekler niteliktedir. Dolayısıyla Siemens in elinde bulunan bu tekn olojik farklılıklar da bayilik sistemi aracılığıyla ilgili pazara yansıyacaktır. Ayrıca, Siemens in teknoloji yoğun sektörlerde faaliyet gösteren uluslararası bir şirket olmasından kaynaklanan avantajları (örneğin, şirketin gerek merkezi gerekse dünyadaki diğer üniteleri tarafından gerçekleştirilen araştırma -geliştirme çalışmaları sonucunda elde edilen yenilik ve gelişmeler) pazarda bir talep olduğunda Türkiye ye 340 rahatlıkla yansıtabileceği de düşünülmektedir. Bu talebin de özellikle Avrupa Birliği ne 06-24/301 -69 9(AB) ü yelik sürecinde Türkiye deki trafik sinyalizasyon sistemlerinin AB standartlarına ulaştırılmas ı çerçevesinde ortaya çıkması muhtemeldir . Bu değerlendirmeler çerçevesinde, bayilik sözleşmeleri ile muafiyet değerlendirmesinin birinci şartı olan m alların üre tim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik ve teknik gelişmenin sağlanması koşulu gerçekleş mektedir. b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması Trafik sinyalizasyon sistemleri ve ürünleri Karayolları ve belediye ler tarafından talep edilmektedir. Bu ürünler doğrudan doğruya nihai tüketiciye satışı yapılan ürünler 350 değildir. Ancak, kamu idareleri tarafından talep edilen ve ihaleyi alan teşebbüsler tarafından kurulumu gerçekleştirilen bu sistemlerin minimum aksaklıkl a ve dünyada ileri olarak kabul edilen standartlarda çalışması gibi hususlardan doğrudan doğruya faydalanacak olanlar tüketicilerdir. Bu çerçevede (a) bendinde belirtilen yenilik ve gelişmeler neticesinde tüketiciler bundan yarar sağlayacaktır. c) İlgili p iyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Bildirim formunda belirtildiği üzere Siemens markalı ürünlerin 2004 yılındaki pazar payları %20 dir. Başka bir ifadeyle pazarın %80 i rakip teşebbüslerin (özellikle İsbak ın) kontrolü altındadır. Bayilik sistemi dışında kalan teşebbüsler, daha önceki 360 yıllarda açılan birçok ihale yi kazan an İsbak, Sinyalizasyon, Buharalılar, Ultra, Odisan ve pazara görece yeni giren On Elektronik tir. Bunun yanı sıra pazara giriş ve çıkış önünde ihale mevzuatında beli rtilen kriterler dışında herhangi bir yasal veya fiili engel bulunmamaktadır. Bu çerçevede ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı öngörülebilir . d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olanda n fazla sınırlanmaması Bu şartın değerlendirilmesinde, Rekabet Kurulu nun 05 -13/156 -54 sayılı Kararı nda yer alan, bayilik sisteminin yanı sıra ihalelerde gerçekleştirilen eylemlere (danışıklı 370 teklifler) ve havuz uygulamasına yönelik tespitlerin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Söz konusu Karar da da tespit edildiği üzere bayilik sisteminde yer alan teşebbüsler tarafından bazı ihalelerde danışıklı teklifler vermek suretiyle rekabeti bozucu eylemler gerçekleştirilmektedir. Bu çeşit rekabet ihlallerin in önüne geçilebilmesini teminen , öncelikle bayilik sözleşmelerinde yer alan münhasır bölge uygulamasının etkili bir şekilde uygulanması gerekmektedir. Bu nedenle bayilerin sözleşme ekinde kendilerine tahsis edilen bölgelerin dışında teklif vermeleri engel lenmelidir. Bu sayede zaten az sayıda üretici teşebbüs bulunan ilgili pazarda markalar arası rekabet sağlanmış olacaktır. Ancak, bir bayinin kendi bölgesinde açılmış olan bir ihalede yeterlik şartlarına haiz olmaması durumunda, Siemens 380 tarafından belirlene cek başka bir bayi nin söz konusu ihaleye gir mesi sorun yaratmayacaktır . Bununla birlikte, her hangi bir ihaleye yalnızca bir Siemens bayisinin katılması rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması için gerekli bir şarttır. Yine pazarda, üretici anlamında sını rlı sayıda teşebbüs bulunmasından kaynaklanan nedenlerle, sözleşme sonrasında herhangi bir rekabet yasağı olması durumunda da rekabet gereğinden fazla sınırlandırılmış olacaktır. Nitekim, sözleşme sonrası 3 yıl 06-24/301 -69 10olarak tespit edilen rekabet yasağı Siemens t arafından tek taraflı olarak kaldırılmıştır. Bununla birlikte gelecekte bir belirsizlik olmaması bakımından söz konusu değişikliğin sözleşmeye dercedilmesi uygun olacaktır. Ayrıca, sözleşme ekinde yer alan ve bayilerin performanslarını artırmaya ve teşvik 390 etmeye yönelik olduğu belirtilen prim uygulamasının, anılan soruşturmada tespit edildiği gibi, bayiler arasında koordinasyona yola açacak ve ihalelerden elde edilen gelirlerin ve karların paylaşımına dönüşecek şekilde uygulanmaması da gerekmektedir. Söz ko nusu bayilik sözleşmesine ve sistemine tanın an muafiyetin mevcut bayilerle sınırlı tutulması da rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması için gerekli bir husustur. H.3.3.2. Süre ve Ek Yükümlülükler Açısından Değerlendirme Yukarıdaki bölümde değerlendiril diği üzere, Siemens ile Trasin, Sintek, SFA, TKS ve Tankes arasında kurulan bayilik ilişkisi 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde belirtilen 400 muafiyet şartlarının tamamını sağlamaktadır. Ancak söz konusu teşebbüslerin belirtilen ilgili pazarda daha önce rekab eti bozucu eylemlerde bulunmuş olmaları nedeniyle; - Sözleşmelerin süresi 2006 yılının sonunda biteceği için, muafiyetin hem bu dönem için hem de sözleşmelerin yeniden imzalanacağı 5 yıllık dönemi kapsayacak şekilde verilmesi ve bu süre sonunda da gerektiği takdirde sözleşmelerin Rekabet Kurumu tarafından yeniden değerlendirilmesi gerektiği, - Söz konusu sözleşmelere muafiyet tanınması durumunda, tanınan muafiyet süresi içerisinde, her yıl sonunda, Siemens tarafından, Siemens 410 ve bayilerinin o yıl içinde katılm ış oldukları ihalelerin, ihaleyi açan birim, ihaleye katılan teşebbüsler, teşebbüslerin teklifleri, kazanan teklif sahibi hakkındaki bilgileri de içerecek şekilde Rekabet Kurumu na bildirilmesinin ilgili pazardaki davranışların ve yapının takip edilebilm esi açısından gerekli olduğu kanaatine ulaşılmıştır . I- SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre: Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Trasin Elektronik İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., Sintek Elektronik Trafik Sistemleri San. ve Ltd. Şti., SFA Otomotiv Mak. İnş. Pet Elektrik 420 Kırtasiye Gıda Tem. Mat. Mad. İthalat İhracat İç ve Dış Ticaret A.Ş. ve TKS Trafik Kontrol Sistemleri İnşaat Elektrik Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. arasında imzalan bayilik sözleşmesinin ve TANKES Trafik Sistemleri Elekt. Oto. İnş. Tur. Gıda Med. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile aynı şartlar çerçevesinde kurulan bayilik ilişkisinin; 1. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nden yararlanamayacağı na, 2. Kanun un 5. maddesi çerçevesinde, a. Rekabeti bozucu nitelikte danışıklı teklifler verilmesine imkan vermeyecek şekilde bayilerin sözleşme ekinde kendilerine tahsis edilen bölgelerin dışında açılan ihalelere katılmamaları, 430 06-24/301 -69 11b. Sözleşmenin, kaldırılmış olan sözleşme sonrası rekabet yasağına ilişkin 11.2. madde sinin, yenilenme aşamasında sözleşmelerden çıkarılması, c. Prim uygulamasının 4054 sayılı Kanun u ihlal eder nitelikte, ihalelerden elde edilen gelirleri ve karları paylaşma amacıyla kullanılmaması, d. Geçmiş dönemde gerçekleştirilmiş olan rekabet ihlaller i de göz önüne alındığında, tanınan muafiyet süresi içerisinde, her yıl sonunda, Siemens tarafından, Siemens ve bayilerinin o yıl içinde katılmış oldukları ihalelerin, ihaleyi açan birim, ihaleye katılan teşebbüsler, teşebbüslerin teklifleri, kazanan tekl if sahibi hakkındaki bilgileri de içerecek şekilde Rekabet Kurumu na bildirilmesi , 440 e. Verilen bireysel muafiyetin yalnızca Siemens in mevcut bayileriyle olan sözleşmeleri ile sınırlı kalması şartlarıyla, 31.12.2011 tarihine kadar 4. madde hükümlerinin uy gulanmasından muaf tutulabileceğine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir .