Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -4-201 (Muafiyet) Karar Sayısı : 08-56/897-357 Karar Tarihi : 25.9.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR , Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Bekir KOCABAŞ, Selvi KOCABAY C. BİLDİRİMDE BULUNAN : TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN B
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008 -4-201 (Muafiyet) Karar Sayısı : 08-56/897-357 Karar Tarihi : 25.9.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR , Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Bekir KOCABAŞ, Selvi KOCABAY C. BİLDİRİMDE BULUNAN : TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN Barbaros Blv. Tan Apt. No:60/5 Balmumcu 20 Beşiktaş/İstanbul D. TARAFLAR : - TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Büyükdere Cd. Nurol Pl aza No:71 A Blk. K:18 34398 Maslak/İstanbul - TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş. Yıldız Posta Cd. No:17 K:5 34394 Esentepe/İstanbul 30 E. DOSYA KONUSU: TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (TÜVTU RK) ile TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş. (TÜVTURK İstanbul ) arasında imzalanan Alt İşletim Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.8.2008 tarih ve 5426 sayı ile giren başvuru üz erine düzenlenen 18.9.2008 tarih ve 2008 -4-201/MM-08-HY sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 19.9.2008 tarih ve REK.0.08.00.00 -120/287 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08 -56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, bildirimi yapılan Sözleşme ye 4054 saylı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi veril mesi gerektiği görüş üne yer verilmiştir. 08-56/897-357 2H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflara İlişkin Bilgiler 50 H.1.1. TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. TÜVTURK, motorlu ve motorsuz kara nakil vasıtalarının zorunlu fenni muayenesi hizmetinin imtiyaz verme yolu ile özelleştirilmesi işlemi neticesinde, münhasıran İmtiyaz Sözleşmesi kapsamında yer alan hizmetleri sunmak amacıyla Doğuş Grubu, Akfen Grubu ve TÜV Grubu tarafından kurulmuş bir ortak girişim şirketidir. Özelleştirme şartnamesi gereğince TÜVTURK, imtiyaz sözleşmesinin imzalanmasından sonraki 18 ayın sonunda, 81 il ve 88 ilçe merkezin de 189 sabit ve 80 mobil istasyonu kurmuş olacaktır. Bildirim Formu nda, TÜVTURK un hissedarlık yapısı aşağıdaki gibi belirtilmiştir: 60 Tablo 1 : TÜVTURK un hissedarlık yapısı Hissedarlar Hisse Adedi Hisse Oranı (%) Doğuş Grubu 3.166.540 33,3 Afken Grubu 3.166.540 33,3 TÜV Grubu 3.166.920 33,4 Toplam 9.500.000 100 H.1.2. TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş. TÜVTURK İstanbul un Ana Sözleşmesi nde, şirketin TÜVTURK ile 2.6.2008 tarihinde imzalanan Alt İşletim Sözleşmesi çerçevesinde araç muayene istasyonlarının işletmeciliğini yapmak ve bunun için gerekli yatırımları gerçekleştirmek amacıyla kurulduğu belirtilmiştir. Şirketin merkezi İstanbul da bulunmakta olup, hizmet bölgesi Alt İşletim Sözleşmesi nde İstanbul ili coğrafi sınırları arasında kalan bölge olarak tespit edilmiştir. TÜVTURK İstanbul un hissedarlık yapısı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: 70 Tablo 2 : TÜVTURK İstanbul un Hissedarlık Yapısı Hissedar Adı Hisse Adedi Hisse Oranı (%) Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş. 4.940. 000 31,666 Akfen Altyapı Yatırımları Holding A.Ş. 4.940.000 31,666 TÜVSÜD AG 4.939.694 31,664 TÜVSÜD Teknik Güvenlik ve Kalite Denetim Tic. Şti. 306 0,0019 Westway Investment UK Limited 780.000 5 Toplam 15.600.000 100 TÜVTURK İstanbul, Doğu ş, Akfen ve TÜV gruplarının ortak kontrolündedir. Şirketin Ana Sözleşmesi nde Westway Investment UK Limited in sahip olduğu ve toplam sermayenin %5 ine tekabül eden paylara şirkette kontrol hakkı veren herhangi bir imtiyazın tanınmadığı belirtilmiştir. 80 08-56/897-357 3H.2. İlgili Pazar H.2.1. Ürün Pazarı İlgili ürün pazarı; "Araç Muayene İ stasyonlarının Açılması, İş letilmesi ve Araç Muayenesi H akkında Yönetmelik"in "Amaç" baş lıklı 1. maddesinde yer verilen tanım do ğrultusunda, "kara yolunda seyreden motorlu ve motors uz araçların teknik muayenesi hizmeti" olarak tespit edilmistir. H.2.2. Coğrafi Pazar Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi 90 Hakkında Yönetmelik in hizmet satın alacakların, araçlarının sicilinin bulunduğu bölgede istedikler i muayene istasyonunu kullanabilecekleri, ancak bölgeler arasında geçiş yapamayacakları şeklindeki düzenlemesi ile araçların teknik muayene hizmetleri, Türkiye nin güney ve kuzey bölgeleri olarak iki bölüme ayrılmıştır. Bununla birlikte, açılan ihaleleri h er iki bölge için de aynı teşebbüs kazanmış, dolayısıyla her iki bölgede işletme imtiyazı aynı teşebbüse devredilmiştir. Böylece bölge ayrımı yapmanın makul bir anlamı kalmamış ol up, bildirim formunda, TÜVTURK ve ÖİB nin araçların sicil yerine bakılmaksız ın her iki bölgeden de hizmet satın alınabilmesi için müzakerelere başladığı ifade edilmektedir. Dolayısıyla gerek mevzuat gerekse pazar yapısı dikkate 100 alındığında, kuzey ve güney bölgeler arasında herhangi bir rekabetçi yapı farklılığı olması muhtemel gö rülmediğinden, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. H.3. Değerlendirme 15.8.2007 tarih li İmtiyaz Sözleşmesi ile TÜVTURK, Türkiye genelinde kurulacak sabit ve seyyar araç muayene istasyonlarının yapımı, bakımı ve 20 yıl süre ile işletilmes i sureti ile araç muayene hizmetinin imtiyaz verme yoluyla özelleştirilmesi işlemi neticesinde söz konusu hizmetlerin görülmesi yetkilerini kullanmaya hak kazanmıştır. İmtiyaz Sözleşmesi nin 15. maddesinde 110 TÜVTURK un, Sözleşme kapsamındaki yetkilerini 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu nun 35. maddesi uyarınca, T.C. Ulaştırma Bakanlığı nın da onayını alarak alt işleticilere aynı standartları sağlamak koşuluyla devredebileceği hükmü yer almaktadır. TÜVTURK bu madde düzenlemesine dayanarak, TÜVTURK İstanbu l ile 2.6.2008 tarihinde bildirim konusu Alt İşletim Sözleşmesi ni imzalamıştır. İmtiyaz Sözleşmesi uyarınca TÜVTURK un hak sahibi olduğu araç muayene tesislerinin işletim hakkının İmtiyaz Sözleşmesi nde belirlenmiş hükümler, koşullar ve süreye uygun olara k ve hizmet bölgesi içinde TÜVTURK İstanbul a kullandırılması Alt İşletim Sözleşmesi nin konusunu oluşturmaktadır. Alt İşletim Sözleşmesi, TÜVTURK un bir dizi alt işletici ile akdedeceği 120 sözleşmeleri temsil eden bir tip sözleşme dir. Anılan Sözleşme ye 40 54 sayılı Kanun un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilip verilemeyeceğin in tespiti için Sözleşme hükümleri Kanun un 4., 6. ve 7. maddeleri çerçevesinde değerlendirilm iştir: 08-56/897-357 4H.3.1. Kanun un 4. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme 4054 sayılı Kan un un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde teşebbüs piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimler şeklinde tanımlanmaktadır. TÜVTURK ve TÜVTURK İstanbul un hissedarlık yapılarından 130 görül düğü üzere Doğuş, Akfen ve TÜV grupları her iki şirketin de ortak kontrolüne sahiptir. TÜVTURK te n farklı olarak TÜVTURK İstanbul un %5 oranında hisse si Westway Inves tment UK Limited e aittir. Ancak, bu şirkete TÜVTURK İstanbul da kontrol hakkı veren herhangi bir imtiyaz tanı nmamıştır. Sonuç olarak, her iki şirketin de aynı grupların ortak kontrolünde bulunması nedeniyle bildirim konusu Alt İşletim Sözleşmesi nin taraf ları olan TÜVTURK ve TÜVTURK İstanbul un Kanun un 3. maddesinde yer alan teşebbüs tanımı çerçevesinde birbirinden bağımsız iki ayrı teşebbüs olmadığı aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan tek bir teşebbüs oldukları anlaşılmaktadır. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine göre Belirli bir mal veya hizmet piyasasında 140 doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teş ebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için bağımsız teşebbüsler arasında yapılmış olması gerekmektedir. Dolayısıyla, bildirim konusu Alt İşl etim Sözleşmesi aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer alan şirketler arasında akdedilmiş olması nedeniyle , Kanun un 4. maddesi kapsamında bir anlaşma değildir. H.3.2. Kanun un 6. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme 150 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinde, bir v eya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanılması yasaklanmaktadır. Buna göre, Kanun un 4. maddesi kapsamı dışındaki grup içi bir anlaşma ile pazara girişlerin engellenmesi, rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılması, alıcılar arasında ayrımcılık yapılması veya tüketicinin zararına olacak şekilde üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin sınırlandırılması durumunda, söz konusu anlaşma 6. madde kapsamında ihlal oluşturabilir. Bu çerçevede, bildirim konusu Alt İşletim Sözleşmesi ile Kanun un 6. maddesinin 160 ihlal edilip edilmediğini nin tespit edilebilmesi için öncelikle TÜVTURK un ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde hakim durum; belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. TÜVTURK, T.C. Ulaştırma Bakanlığı ve T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile imzalanan İmtiyaz Sözleşmesi ile dosya kapsamında ilgili pazar olarak tanımlan an Türkiye genelinde karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayenesi hizmeti pazarında 08-56/897-357 5imtiyaza sahip tek teşebbüs ol duğundan, ilgili pazarda hakim durumda 170 bulunmaktadır. İmtiyaz Sözleşmesi nin TÜVTURK un, Sözleşme kapsamındaki yetkiler ini 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu nun 35. maddesi uyarınca, T.C. Ulaştırma Bakanlığı nın da onayını alarak alt işleticilere aynı standartları sağlamak koşuluyla devredebileceği hükmünü içeren 15. maddesine göre TÜVTURK, Sözleşme kapsamındaki yetkil erini kendisi kullanabileceği gibi aynı standartları sağlamak koşuluyla alt işleticilere devretme yetkisine de sahiptir. Bu çerçevede TÜVTURK; tüm Türkiye de araç muayene hizmetini alt işleticiler aracılığıyla sunmayı tercih etmiş, ülke sınırları içerisind e belli hizmet bölgelerinde araç muayene hizmeti vermeye yetkili kıldığı tüm alt işleticiler ile Alt İşletim 180 Sözleşmeleri imzalamıştır. Ancak TÜVTURK İstanbul ili coğrafi sınırları içerisinde araç muayene hizmetini bağımsız bir alt işletici yerine , aynı ek onomik bütünlük içerisinde olduğu TÜVTURK İstanbul aracılığıyla sunmayı tercih etmiştir. TÜVTURK un bu tercihinde, İstanbul un hem nüfus hem de araç sayısı bakımından ülkenin en kalabalık ili olması sebebiyle diğer illere nispeten araç muayene hizmeti konu sunda daha fazla potansiyel ve riske sahip olmasının etkili olduğu kanaatine varılmıştır. Zira TÜVTURK, araç muayene hizmetini alt işleticiler aracılığıyla sunması durumunda dahi hizmet kalitesi ile ilgili olarak ilgili Bakanlı k ve İdare ye karşı sorumludu r. Bu nedenlerle TÜVTURK, hem İstanbul ilinde hizmette herhangi bir aksama olması riskini en aza indirmek, hem de 190 müşteri potansiyelini değerlendirmek amacıyla araç muayene hizmetini bağımsız bir alt işletici yerine aynı ekonomik bütünlük içerisinde olduğ u TÜVTURK İstanbul aracılığıyla sunmayı tercih etmiştir. TÜVTURK un TÜVTURK İstanbul ve diğer alt işleticiler ile imzaladığı Alt İşletim Sözleşmeleri tip sözleşme niteliğinde olup, birebir aynı hükümleri içermektedir. Dolayısıyla TÜVTURK un TÜVTURK İsta nbul a diğer alt işleticilerden farklı koşullar ileri sürmesi söz konusu değildir. Öte yandan, araç muayene hizmeti fiyat tarifesi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu nun 35. maddesi hükmünce belirlenmekte olup, tüm alt işleticiler bu fiyatı uygulamakla yükümlüdür. Ayrıca, her ne kadar alt işleticilerin hizmet bölgeleri sözleşme ile belirlenmiş bulunsa da 200 müşteriler araçlarının sicil yerine bakılmaksızın sadece güney ya da kuzey bölgeleri ayrımına tabi olmak şartıyla istedikleri alt işleticiden hizmet alm a konusunda serbesttirler. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, ilgili pazarda hakim durumda olan TÜVTURK un , TÜVTURK İstanbul ile yaptığı alt işleticilik anlaşması ile ayrımcılık yapması, pazara girişi engellemesi, rakiplerin piyasadaki faaliyet lerini zorlaştırması gibi yollarla hakim durumunu kötüye kullanması mümkün görünmemektedir. H.3.3. Kanun un 7. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirme Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kuru lu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve 210 Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında bir yoğunlaşma işlemi sayılması için işleme taraf teşebbüslerin en az birinin kontrolünde kalıcı bir değişikliğin meydana gelmesi gerekmektedir. Ancak bildirim konusu Alt İşl etim Sözleşmesi nin tarafları olan TÜVTURK veya TÜVTURK İstanbul aynı ekonomik 08-56/897-357 6bütünlük içinde yer aldığı için imzalanan sözleşme ile herhangi bir kontrol değişikliğinin ortaya çıkması mü mkün değildir. Bu çerçevede işlem 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir yoğunlaşma işlemi değildir. I. SONUÇ 220 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş. arasında imzalanan Alt İşletim Sözleşme si ne, 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi çerçevesinde, aynı Kanun un 4., 6. ve 7. madde lerine aykırı olmadığına ilişkin menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.