Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-171 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-58/1405-367 Karar Tarihi : 9.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKÂYET EDEN : - Eskişehir Ticaret Odası Genel Sekreteri Ali VAROL İki Eylül Cd. No:
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-171 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-58/1405-367 Karar Tarihi : 9.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKÂYET EDEN : - Eskişehir Ticaret Odası Genel Sekreteri Ali VAROL İki Eylül Cd. No:28/6 26010 Eskişehir - Resen 20 D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Elmas Cd. No:6 Samandra Kartal/İstanbul - TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşle tim A.Ş. Büyükdere Cd. No: 255 Nurol Plaza A Blk. K:17 -18 Maslak/İstanbul - Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. Profilo Binası Cemal Sahi r Sk. No:26/28 Kt:3 34394 Mecidiyeköy/İstanbul 30 E. DOSYA KONUSU : Araç muayen e hizmetleri pazarındaki hakim durumun sigortacılık pazarında kötüye kullanılmak suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un ihlal edildiği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Önaraştırma konusu olay, k ara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz ar açların periyodik muayene hizmetleri imtiyazını devralan TÜVTURK un bu hizmetin alt işletmeciler tarafından verilmesini sağlamak üzere imzaladığı Alt İşletim Sözleşmesi çerçevesinde faaliyet gösteren alt işletici Reysaş ın müşteri lere ait bilgileri topla ması ve bu bilgileri sigortacılık faaliyetlerinde kullanmasıdır. 40 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.8.2009 tarih ve 5658 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 10.9.2009 tarih ve 2009 -4-171/İİ -09-RG sayılı İlk İnceleme Raporu, 16.9.2009 tarih ve 09-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09- 42/1085 -M sayı ile karar verilmiştir. 09-58/1405 -367 2 İlgili karar uyarınca düzenlenen 2 .12.2009 tarih ve 2009 -4-171/ÖA -09-SY sayılı Önaraştırma Raporu 7.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/425 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; - İşletici TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (TÜVTURK ) nin şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak herhangi bir belirleyici etkisi olmadığından , 4054 sayılı Kanun bakımından Reysaş ın eylemlerind en sorumluluğu bulunmadığı, - Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (Reysaş ) nin, sigortanın belli bir acenteden yaptırılmış olması halinde araç muayene hizmetini kolaylaştırmak şeklinde bağlama yoluyla , araç muayene hizmetlerindeki hâkim durumunu sigortacılık pazarında kötüye kullandığına dair yeterli delil olmadığı, - Reysaş ın, anket usulüyle müşteri bilgileri toplayarak bu bilgileri Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. (Sanset ) ye sağlaması ve bu şirket tarafından bu bilgilerin sigortac ılık 60 pazarında kullanılması eyleminin potansiyel olarak Kanun un 6. maddesi anlamında hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği, ancak, uygulamanın sona ermiş olması, altı ay gibi kısa bir süre uygulanmış olması ve ilgili pazarların rekabetçi yapısı üzerinde önemli bir olumsuz etki göstermemiş olması dolayısıyla Kanun un 41. maddesi uyarınca Reysaş hakkında soruş turma açılmasına gerek olmadığı, - Bununla beraber, Sanset ve Reysaş ın anket yoluyla elde etmiş oldukları bilgileri hala kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak , adı geçen teşebbüslere söz konusu bilgilerin ticarî amaçla rekabeti sınırlayacak şekilde kullanılmaması konusunda Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin yerinde olacağı 70 hususl arına yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Şikayet konusu çerçeve sinde ilgili iki ürün pazarı tespit edilmiştir. : Birincisi kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayene hizmeti , ikincisi ise şikâyete konu eylem in özellikle zorunlu trafik ve kasko branşlarına ilişkin ol ması nedeniyle, sigortacılık hizmetleri pazarının alt pazarlar ı olan trafik ve kasko pazarlarıdır. 80 I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyete konu uygulamanın gerç ekleştiği Eskişehir il sınırları içinde imzaladığı alt işletim sözleşmesi ile araç muayene hizmetlerini elinde bulunduran firma Reysaş tır. Reysaş aynı zamanda Bartın, Kastamonu, Karabük ve Zonguldak il sınırları içinde de araç muayene hizmetlerini elinde bulundurmaktadır. Şikâyet dilekçesinde rekabet ihlali olduğu iddia edilen uygulama aynı alt işletici tarafından araç muayene hizmetlerinin gerçekleştirildiği diğer illerde de söz konusu olduğundan ilgili coğrafi pazar Eskişehir , Bartın, Kastamonu, Karabük ve Zonguldak illerini kapsa maktadır. Sigortacılık hizmetlerinde ise sigorta şirketlerinin telefon -internet kanal larıyla tüm ülke genelindeki müşterilere ulaşabildikleri dikkate alınarak , ilgili coğrafî pazar, sigorta 90 09-58/1405 -367 3 şirketleri açısından Türkiye olarak belirlen miştir. Bununla beraber acenteler açısından pazar daha dar olarak il bazında tespit edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. TÜVTURK Kuzey, TÜVTURK Güney ve TÜVTURK İstanbul Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. TÜVTURK Ku zey ve TÜVTURK Güney motorlu ve motorsuz kara nakil vasıtalarının zorunlu fenni muayenesi hizmetinin imtiyaz verme yolu ile özelleştirilmesi işlemi neticesinde, münhasıran İmtiyaz Sözleşmesi kapsamında yer alan hizmetleri sunmak amacıyla Doğuş Grubu, Akfen Grubu ve TÜV Grubu tarafından kurulmuş ortak girişim 100 şirketleridir. TÜVTURK İstanbul ise, 2.6.2008 tarihinde TÜVTURK Kuzey ile yapmış olduğu Alt İşletim Sözleşmesi uyarınca İstanbul il sınırları içerisinde muayene istasyonlarının işletilmesi için kurulmuş tur. Ancak Rekabet Kurulu nun 16.9.2009 tarih ve 09 -42/1053 -266 sayılı karar ile izin verdiği işlemle Afken Grubu ortaklıktan çekilmiş ve tüm hisselerini European Testing Services S.a.r. l tarafından kontrol edilen Test Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İ şletim A.Ş. ye devretmiştir. I.2.2. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları İşletim A.Ş. 2007 yılında kurulan Reysaş , TÜVTURK ile imzaladığı Alt İşletim Sözleşmesi ile TÜVTURK ün iş ortağı olmuştur. Reysaş, Eskişehir, Zonguldak, Kastamonu, Karabük ve 110 Bartın ill erinde trafik ve araç güvenliğine katkı sağlamak amacı ile hizmet vermektedir. İşlettiği TÜVTURK Araç Muayene İstasyonları sırasıyla Eskişehir Merkez İstasyonu, Eskişehir Sivrihisar İstasyonu, Zonguldak Merkez İstasyonu, Zonguldak Ereğli İstasyonu, Kasta monu Merkez İstasyonu, Kastamonu Tosya İsta syonu, Karabük Merkez İstasyonu ve Bartın Merkez İstasyonu dur. Reysaş ın en büyük ortağı olan Reysaş Lojistik ve Taşımacılık A.Ş. 1990 yılında Ankara da 12 araçlık filosuyla ticari faaliyetlerine başlamıştır. Şir ket, lojistik ve taşımacılık olmak üzere iki ana alanda faaliyet göstermektedir. Reysaş ın ürün portföyünde, oto taşımacılığı, lojistik, uluslararası taşımacılık, akaryakıt taşımacılığı, forwarding ve depolama hizmetleri bulunmaktadır. Yurtiçi faaliyetleri nde lojistik 120 hizmetlerinin yanı sıra, yurtdışı taşımacılığa da başlayan Reysaş, uluslararası alanda Hollanda dan Kazakistan a kadar faaliyet göstermektedir. Reysaş faaliyet alanına 2005 yılında demiryolu taşımacılığını da eklemiştir. I.2.3. Tespitler Önar aştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler aşağıda sunulmuştur: I.2.3.1. TÜVTURK Yetkilisi i le Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler I.2.3.1.1. TÜVTURK Yetkili si ile Yapılan Görüşme TÜVTURK Kuzey/Güney Araç Muayene İs tasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. yetkilisi 130 raportörlerle yaptığı görüşmede konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususlar ı ifade et miştir: - TÜVTURK Kuzey, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve Ulaştırma bakanlığı ile imzalamış olduğu imtiyaz sözleşmesi kapsamında 15.8.2007 tarihinden itibaren 20 yıl süre ile 1. 09-58/1405 -367 4 Bölgede araç muayene hizmetlerinin sunulması imtiyazını elinde bulundurmakta olup, hâlihazırda Türkiye de Kuzey Bölgesi olarak tayin edilen bölgede toplam 45 ilde 28 adet şirket ile Güney olarak tayin edilen ikinci bölgede ise 36 ilde toplam 21 şirketle alt işleti m sözleşmeleri bulunmaktadır. TÜ VTURK, münhasır an 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Yönetmelik ve diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların periyo dik muayene işlemi ile Araçların İmal Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nın ilgili diğer yönetmelikleri 140 kapsamında yapılması gerekli olan araç muayenelerini yapmak zorundadır. Münhasır olamamak ve İdare ( Ulaştırma Bakanlığı ) tarafından yetkilendirilmek koşuluyla, mevzuata uygun olarak yola elverişlilik muayene belgeleri düzenlemek, yine münhasır olmamak üzere, Trafikte Seyreden Motorlu Kara Taşıtlarından Kaynaklanan Egzoz Gazı Emisyonlarının Kontrolüne Dair Yönetmelik kapsa mında Ulaştırma Bakanlığı ve Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yetkilendirilmek koşuluyla egzoz gazı emisyon ölçümleri de yapabilmektedir . Yola elverişlilik muayenesine henüz yapılmıyor, ancak yakın zamanda başla nması öngörü lüyor. - Reysaş, Türkiye de 1 . Bölge de Eskişehir, Karabük, Zonguldak, Kastamonu ve Bartın illerinde alt işletici olarak faaliyet göstermektedir. Reysaş ın müşterilerden telefon ve 150 iletişim bilgileri ile müşterisi oldukları sigorta şirketi hakkında bilgi talep ettiği hususu TÜVTUR K e de yansımıştır. Bu şikâyetler üzerine Reysaş müteaddit defalar yazılı (e - posta yoluyla) ve şifahi olarak uyarılmıştır. Bu uyarılar üzerine anılan şirket , söz kon usu faaliyetlerini durdurduğunu bildirmiştir. Öte yandan Reysaş ın Eskişehir merkez istasyonund aki bu uygulamasında ötürü Ulaştırma Bakanlığı tarafından TÜVTURK e idari para cezası uygulanmıştır. Bunun üzerine, Reysaş a noter marifetiyle ihtar gönderilmiş ve söz konusu ceza fatura edilmiştir. TÜVTURK şirket politikası olarak yetkili olduğu faaliyet ler dışında herhangi bir alanda faaliyet göstermediği gibi alt işleticilerin bu faaliyetleri göstermesine de izin vermemektedir. 160 TÜVTURK araç muayene hizmetleri kapsamında topladığı tek bilgi, araçların hasar bilgileri olup, söz konusu bilgiler alt işleti cilerin bilgisayar verilerinin TÜVTURK te toplanması şeklinde oluşturulmaktadır. TÜVTURK ise, söz konusu bilgileri Ulaştırma Bakanlığı na rapor etmekte ve kesinlikle ticari ortakları da dâhil olmak üzere üçüncü kişilere sunmamaktadır. Nitekim bir Şirket or tağının bu yöndeki bir talebi reddedilmiştir. I.2.3.1.2. TÜVTURK Kuzey/Güney Araç Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. de Elde Edilen Belgeler TÜVTURK te yapılan yerinde incelemeler sırasında aşağıdaki belgelere ulaşılmıştır: - TÜVTURK tarafından Ulaştırma Bakanlığı na gönderilen 21.8.2009 tarih ve 1136 sayı 170 sayılı , Eskişehir Araç muayene İstasyonu konulu yazıda ; Eskişehir Ticaret Odası (ETO) yazısında araç muayene hizmeti verilmesi esnasında tüm araç sahiplerinden anket adı altında araçların trafik sigortaları ev kasko sigortalarına ilişkin poliçe bilgilerinin talep edildiği ifade edilmekte ve ilgi yazınızın tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde savunmamızın gönderilmesi istenmektedir. İstasyonumuzdan ve TÜVTURK alt işleticisi olan Reysaş tan edinilen bilgiler doğrultusunda Eskişehir Ticaret Odası nın talebi ve Bakanlığınızın uygulamanın durdurulması gerektiği yönündeki talimatını takiben 16.7.2009 tarihi itibari ile söz konusu anket çalışmalarına derhal [son verilmiş ] sonra ETO nun Bakanlığını za ilgi yazısı ile 09-58/1405 -367 5 durumu intikal ettirmesi üzerine alt işleticimiz ETO ya durdurma işlemini bu defa yazı ile 180 bildirmiş ve ETO nun yazısı ile faaliyetin durdurulduğu ve herhangi bir anket uygulamasının yapılmadığı ifade edilmiştir. Sonuç itibariyle 16.7.2 009 tarihinden itibaren söz konusu anket uygulamasının kaldırıldığı tespit edilmiştir. ifadeleri yer almaktadır. - Eskişehir Ticaret Odası tarafından ilgili makama yönelik olarak düzenlenen 19/8/2009 tarih ve 12870 sayılı yazıda anket uygulamasına son v erildiğine ilişkin olarak; Odamız tarafından oluşturulan komisyon üyelerinin ilgili şirketin mahallinde yaptığı incelemelerde şirketin hizmet alan araç sahiplerine anket uygulamasının yapılmadığını tespit etmişlerdir. ifadesi yer almaktadır. 190 - Ulaştırm a Bakanlığı tarafından TÜVTURK e gönderilen 29 .7.2009 tarih ve 10460 sayılı yazıda; firmanızın veya alt işleticilerin hem mer i sigorta mevzuatı hem de buna uygun olmayan anonim şirket ana sözleşmeleri nedeniyle araç muayene istasyonlarında sigorta acen teliği yapılmasının mümkün olmadığından bahsedilerek, söz konusu hizmetin sigorta acenteliği konusunda yetkili ve en az üç sigorta şirketinin temsilciliğini haiz bulunan üçüncü şahıslar marifetiyle verilebilmesi hususunda görüş talep edilmektedir. Araç mu ayene istasyonlarında, sigorta acenteliği hizmetinin özellikle firmanız veya alt işleticiler tarafından verilmesi, istasyonlarda üçüncü şahısların sigorta acenteliği ve buna 200 benzer işlerle iştigal edemeyeceklerinin bilinmesi hususunda gereğini rica ederim. ifadeleri yer almaktadır . - TÜVTURK tarafından Reysaş a Beşiktaş Yedinci Noterliği marifetiyle gönderilen ihtarnamenin ilgili kısımlarında; Durum böyle olmakla birlikte aynı araç muayene istasyonunda Eskişehir Ticaret Odasının 3.8.2009 tarih ve 12 230 sayılı yazısı ile araç sahiplerinden anket adı altında bütün araç sahiplerinden zorunlu olan trafik mali sorumluluk sigortası ile ihtiyari olan kasko sigortalarına ilişkin bilgilerin şirketiniz tarafından sorgusuz sualsiz alındığının ve bu durumun sigo rta acenteliği konusunda haksız rekabete neden olduğunun tespit 210 edildiği ve bu durumun Araç Muayene İstasy onlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayene hakkında Yönetmelik in araç muayene istasyonları ve muayene kanallarının kurulu bulunduğu arazi üzerin de ayrı bir bölüm halinde yer alacağı ve bu bölümün araç muayenesi dışında başka bir amaç veya ticari faaliyet için kullanılmayacağına ilişkin 6. maddesinin (c) bendine aykırı olduğu gerekçesiyle şirketinizden temin edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda y apılan ekli savunma kabule şayan görülmeyerek Bakanlıkça şirketimiz aleyhine . trafik idari para cezası uygulanmıştır. Şirketçe hiçbir ihmal ve kusurumuz bulunmamasına rağmen mer i mevzuat kapsamında alt işleticinin yükümlülüklerini yerine getirmeme sinden işleticinin de sorumlu olması 220 karşısında söz konusu araç muayene istasyonu ile ilgili olarak, imtiyaz sözleşmesi ve meri mevzuata aykırılık oluşturan uygunsuzluklarınız nedeniyle, şirketimizin kurumsal kimliğinin zedelenmesi bir yana, UBAK nezdinde zor duruma düşürülmesi ve her şeyden 09-58/1405 -367 6 önemlisi imtiyazın kaybedilmesi riski ile karşı karşıya kalınmış olup aleyhimizde uygulanabilecek cezai yaptırımlar nedeniyle de büyük zarar ve ziyana uğranılması kaçınılmazdır. Cezaların tarafınıza fatura edileceğini ihtar ederiz. ifadeleri yer almaktadır. - . tarafından 7 .9.2009 tarihinde e gönderilen e -posta mesajın da; Sn . ile Sn. . arasında Ankara da yapılan 31.8.2009 tarihli görüşmede değinilen konulara ilişkin olarak Sn tarafından Sn a gönderilen yazı ekteki 230 gibidir. denilmektedir. Söz konusu ileti ekinde gönderilen belgede ; UBAK tarafından düzenlenen idari cezalar ve sonuçları hakkında bilgi verilerek, tüm alt işleticilerimiz ile birlikte, Reysaş ın araç muayene yönetmelik ve genelge lere uymak üzere azami dikkat ve çaba sarf etmeleri gerekliliği belirtildi. ifadesi mevcuttur. - . tarafından 10 .3.2009 tarihinde . a gönderilen ve CRM Uygulamasının Durdurulması konulu e -posta mesajın da; size 3.2.2009 tarihli gönderdiğim e -postada CRM (Müşteri Bilgileri) alınması ile ilgili gerekçelerimizi bildirmiştim. Yön. Kur. Bşk.mız . bölgemizde daha iyi hizmet 240 verilebilmesi için bu bilgilerin alınmasını istemektedir. Daha iyi bir hizmet verebilmek için başlatılan bu uygulamanın neden i ptal edilmesi gerektiğini anlayamadık. Konunun Sn . ile görüşülerek uygulamanın durdurulması yönündeki talebimizin iletilmesi ve tarafımıza bilgi verilmesini rica ederiz. ifadeleri mevcuttur. Söz konusu e -postaya cevaben aynı tarihte . tarafında n gönderilen e -posta iletisinde ; Bunu halletmiştik geçen ay. bey e iletin lütfen standart dışı bir uygulamadır bu yapılan. Durdurulsun lütfen. ifadeleri mevcuttur. Son olarak . tarafından 10 .3.2009 tarihinde yine . a gönderilen e -posta mesajın da; 250 Yön. Kur. Bşk. . Sn. . ile CRM Uygulaması konusunu görüşmüşlerdir. İstasyonlarımızda müşteri memnuniyeti amaçlı alınan bu bilgilerin alınmasına devam edilecektir. ifadeleri mevcuttur. - . tarafından 31 .7.2009 tarihinde Doğuş Otomotiv Yetki lisi . na gönderilen yazıda; 26 Mayıs 2009 tarihli başvurunuzla ilgili olarak UBAK a yaptığımız sözlü ve akabinde resmi başvurumuza ne yazık ki olumlu yanıt alınamamıştır. Araç muayene istasyonlarının açılması işletilmesi ve araç muayenesi hakkındaki y önetmeliğin Bilgilerin Gizliliği başlıklı 20/A maddesinde İşletici veya alt işleticinin kullanımına açılan araçlara 260 ilişkin yerler ve bilgiler Bakanlığın onayı alınmadan üçüncü kişilere açıklanamaz, verilemez, kullandırılamaz. hükmü uyarınca paylaşımı an cak Bakanlık iznine tabi olan bu bilgileri daha kaliteli hizmet verme amaçlı istem ve niyetinize saygı duymakla birlikte bu aşamada veremediğimiz için özür dileriz. denilmektedir. 09-58/1405 -367 7 - . tarafından 1 .7.2009 tarihinde . ya gönderilen müşteri aramalar ı hakkında konulu e -posta mesajın da aşağıdaki ifadeler mevcuttur: TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. tarafından tarafımıza iletilen talimat gereğince; ikinci bir yazılı talimata kadar toplamış olduğumuz verilerden hareketle alınan b ilgiler ile Reysaş Sigorta olarak müşteri aramalarının yapılması ve bu 270 arama sonucunda poliçe üretimi durdurulmuştur. Bu konuda gerekli önlemlerin alınması ve ilgili personelin talimata uyması hususunda bilgilendirilmesini rica ederim. I.2.3.2. Reysa ş ile Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler I.2.3.2.1. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile Yapılan Görüşme Reysaş yetkilisi konu hakkında aşağıdaki hususlar ı ifade e tmiştir: - Söz konusu uygulamaya, 2009 yılı Şubat Ayı sonunda , müşteri memnuniyetinin sağlanması için başlanmış olup, araç muayene bitiş tarihinden bir ay önce SMS, e -posta 280 ya da mektupla haber ver ilmesi , trafik poliçe bitiş tarihinden bir ay önce bilgi ver ilmesi , müşterilerin doğum günleri ve meslek gün lerinin kutla nması, doğal afet ve benzeri durumlarda kan anonsu yapan hastanelere bilgi ver ilmesi ama çlanmıştır. Bu uygulama ilk olarak Eskişehir ilinde başlatılmış , diğer illerde de başlama kararı al ındığı halde, gelen şikâyetler üzerine durdurulmuştur. - Muayene istas yonlarının üzerinde TÜVTURK ün üst hakkı bulunmaktadır. Araç muayene hizmetleri dışında sair hizmetlerin (boya koruma, bozuk para ile çalışan maki neler, temizlik, kafeterya, vb. ) verilmesi istasyon kanalları ve idari bina dışında olmak kaydıyla, Ulaştırma Bakanlığı tarafından yayımlanan genelge ile serbest bırakılmıştır. Anılan genelgeden önce Şubat 2009 sonu itibariyle söz konusu bilgiler, 290 kendi rızası ile vermek isteyen müşterilerden toplamaya başla nmıştı. Bu konuda istasyon amirlerine, anket bilgilerinin gönüllülük esasına göre alınacağı ve amacın aracın muayene bitiş tarihini hatırlatmak olduğu yönünde müşterilere bilgi verme talimatı verilmiştir. Ardından 17 .8.2009 tarihinde, Eskişehir Ticaret Odası (ETO) tarafından Eskişehir istasyonunda anket uygulama sının neden yapıldığı Reysaş a sorulmuştur. Yukarıdaki gerekçeleri içeren bir yazı ile bu talebe cevap verilmiştir. TÜVTURK, ETO tarafından bu uygulamanın yerinde görülmek ve incelemelerde bulunmak amacıyla bir görevli gönderdiğini belirtmiş ve söz konusu uygulamanın durdurulduğunu ETO nun onayladığı bir yazı gönderilmesi talebinde bulunmuştur. Bu yazı alınarak savunma dosyamıza konulmak üzere TÜVTURK e iletilmiştir. TÜVTURK tarafında açılan itiraz 300 davasında uygulamaların durdurulduğuna dair kanıt olarak sö z konus u belge sunulmuştur. I.2.3.2.2. Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. de Elde Edilen Bilgiler Reysaş ta yapılan yerinde incelemelerde aşağıdaki belgelere ulaşılmıştır: - tarafından 18.8.2009 tarihinde ETO ya gönderilen yazıda; Odanız üyelerinden gelen tepkiler doğrultusunda müşteri bilgilerinin alınmasının durdurulmasına karar verilmiştir. Firmamız UBAK denetiminde faaliyet gösterdiği için 09-58/1405 -367 8 bakanlığa bu durumun açıklanması adına, odanız tarafından bakanlığa verilmek üzere 310 yazılı bir açıklamanın uygun olacağını düşünüyoruz. ifadesi bulunmaktadır. - . tarafından 2.7.2009 tarihinde . a gönderilen e -posta mesajında ; ETO tarafından kendisine konuya ilişkin soruları içeren bir yazı gönderildiğini, ancak sorulara verdiği ce vapların inandırıcı olmadığını belirtmiştir. - Reysaş ta yapılan yerinde incelemede elde edilen , . e gönderilen 15.7.2009 tarihli ve . imzalı belgede; Bakanlık yetkililerinin müşteri bilgilerini n alınmasının ve müşterilerle görüşülmesinin durdurulmas ını istedikleri belirtilmiştir. - Reysaş ta yapılan yerinde incelemelerde elde edilen anket adlı çalışmanın içeriğinde yer al an bilgiler şöyledir: - Araç Bilgileri - Trafik Sigorta Bilgileri 320 İstasyon Adı Sigorta Şirketi Plaka No Trafik Sigortası Başlangıç Tarihi Muayene Tarihi Trafik Sigortası Bitiş Tarihi Araç Cinsi Markası Model Yılı - Kasko Sigorta Bilgileri - Araç Sahibine İlişkin Kişisel Bilgiler Sigorta Şirketi Adı Soyadı Kasko Sigorta Başlangıç tarihi Doğum tarih Kasko Sigorta Bitiş Tarihi Sabit Telefon 330 Cep Telefonu Adres Meslek Kan Grubu E posta I.2.3.3. Reysaş Eskişehir Araç Muayene İstasyonunda Yapılan Görüşme ve Elde Edilen Belgeler I.2.3.3.1. Reysaş Eskişehir Araç Muayene İstasyonunda Yapılan Görüşme Şirket yetkilisi raportörlerle yaptığı görüşmede aşağıdaki hususlar ı ifade e tmiştir: 340 - Araç mua yene istasyonunun içinde araç muayene hizmeti dışında hiçbir ticari faaliyet yürütülmemektedir. 2009 yılı Nisan Ayı itibar iyle araç muayene işlemleri sırasında müşterilerden , gönüllülük esasına göre yapılan anket le; trafik sigortası (ilk önce zorunlu trafik sigortası ile ilgili iken daha sonra kasko ile ilgili bilgiler de alınmaya başlandı), kan grubu, telefonu muayene bitiş tarihi gibi çeşitli bilgiler topla nmaya başladı. Hedef müşteriye muayene bitiş tarihi, sigorta bitiş tarihi gibi hususlar da bilgi verm ekti. Ancak müşterilerden ve ETO dan sigorta bilgilerinin toplanmasının haksız rekabet oluşturduğuna ilişkin şikâyetler gelmeye başladı. Bu şikâyetlere cevap ver ildi, ancak konu Ulaştırma Bakanlığı na intikal etti ve Bakanlık bu eylemleri hukuka aykırı bul duğu için ceza kesildi. 350 - TÜVTURK ün bu uygulamaya dair bilgisi yoktu, şikâyet sonrasında haberdar oldular. 16.7.2009 tarihi itibariyle Ulaştırma Bakanlığı nın verdiği ceza öncesinde müşteri bilgisi toplanması durdur ulmuştu. TÜVTURK denetçilerinin rutin d enetimleri esnasında 09-58/1405 -367 9 uygulamayı TÜVTURK e bildirmeleri ve anılan şirketin bu hususta Reysaş ı uyarması da cezadan önce bilgi toplamayı bırakmış olmamızda etkili olmuştur. - Reysaş yönetiminin isteği üzerine böyle bir uygulamaya gidildi. Reysaş a ait diğer illerdeki istasyonların durumu hakkında bilgi miz bulunmamaktadır. - Muayeneye gelen araçların anket i doldur ma oranı yaklaşık %40 tır. Anketin yapılmasının amacı müşteriye süresi dolan trafik sigortası ve araç muayenesi hakkında bilgi vermek ya da doğum gü nlerinde mesaj atarak müşteri memnuniyetinin 360 sağlanmasıydı. Resmi araçların, filo halinde gelen araçların veya takipçiler aracılığıyla gelen araçların anketi doldurması söz konusu değildi. Toplam araçların yaklaşık %30 u trafik takipçileri tarafından getir iliyordu, bunlar da ankete katılmıyordu. Görüşmede ayrıca, Reysaş ın sigortacılıkla ilgili bir birimi olmadığı; Ulaştırma Bakanlığı nın kendi mevzuatı çerçevesinde, muayene hizmetinin verildiği fiziki bölüm dışında ayrı bir bölümde olmak kaydıyla (örneğin o topark) Reysaş ın ya da Reysaş la anlaşmalı başka bir sigorta şirketinin faaliyet göstermesine karşı çıkmadığı belirtilmiştir. I.2.3.3.2. Reysaş Eskişehir Muayene İstasyonunda Elde Edilen Belgeler Yapılan yerinde incelemede aşağıdaki belgelere ulaşılmışt ır: 370 - . ın bilgisayarından alınan 20 Şubat 2009 tarihinde . tarafından gönderilen müşteri bilgileri konulu e -posta mesajı nda gerekirse fazla mesai yapılarak müşteri bilgilerinin hazırlanması istenilmektedir. Yukarıdaki e -postaya . tarafından 23.2.2009 tarihinde gönderilen cevabın ekinde yer alan Excel dosyalarında aracın plakası, muayene tarihi, araç cinsi, model yılı, müşterinin adı -soyadı , doğum tarihi , mesleği, adres ve telefonu ile e-posta adresi gibi bilgileri içeren boş bir tablo örneği g önderilmektedir. - . ın bilgisayarından alınan 27 .2.2009 tarihinde . tarafından gönderilen FW: müşteri bilgileri formu revize konulu istasyon a mirleri ne gönderilen e-posta mesajı nda, Yönetim Kurulu B aşkanı . . ile yapılan toplantıda , alınmakta ol an diğer 380 bilgilerin yanı sıra araçlara ait trafik ve (varsa) kasko sigorta poliçelerine ait bilgilerin de alınması na karar verildiği; bu uygulamadaki amacın , araç muayenelerine 1 ay kala müşterilere haber vermek, böylece muayeneye gelmeden önce yaptırıp ge lmelerini sağlamak ve bölgedeki araç portföyü hakkında detaylı ve doğru bilgi sahibi olmak suretiyle daha iyi hizmet verebilmek olduğu belirtilmiştir. Mesajda ayrıca, söz konusu bilgilerin 2.3.2009 tarihinden itibaren doğru ve mümkün mertebe tam olarak alı nması nın zorunluluğu dile getirilmiştir. - . ın bilgisayarından alınan, 15.5.2009 tarihinde Sanset Sigorta Acenteliği nde çalıştığı anlaşılan . tarafından gönderilen SRY Sigorta -Eskişehir konulu e -posta mesajında ; 390 . Hanım, Eskişehir istasyonda ki arkadaşımız istasyon internet bağlantısını kullanarak tramer ve gmail e girip hemen fiyat vermesini sağlamamız lazım. Bu konuda acil yardımlarınızı bekliyoruz. ifadeleri bulunmaktadır. - Eskişehir İstasyon Amir Yrd. . nin bilgisayarından alınan, Ka rabük İstasyon Amir Yardımcısı imzasıyla . nin 18 .6.2009 tarihinde . a gönderdiği e -postanın 09-58/1405 -367 10 ekinde bulunan 17.6.2009 isimli Excel dosyasının içeriğinde; Karabük istasyonunda muayeneye gelen araçların plakası, araç cinsi, markası, model yılı , trafi k sigortası şirketi ve trafik sigorta başlama ve bitiş tarihi ile sigorta tutarlarına; ayrıca müşterilere ait ad - 400 soyad, doğum tarihi, sabit telefon, cep telefonu, adres, mesleki T .C. kimlik no ve vergi dairesi gibi bilgilerin yer aldığı görülmektedir. Veri tabanı dosyasında, trafik sigortasına benzer şekilde kasko sigorta şirketi, başlama bitiş süreleri ve tutarlarına ilişkin bölümler olsa da bu kısımlar doldurulmamıştır. - . ın bilgisayarından alınan . tarafından 22 .6.2009 tarihinde . a gönderilen e -posta mesajında; sigorta şirketinin uygulamalarında sorunlar yaşandığı, bir müşterinin oğlundan telefon görüşmesinde kredi kartı numarası alındığı, bu nedenle müşterinin ve çalıştığı sigorta acentesinin, gizli müşteri bilgileri nin paylaşıl dığı gerekçesiyl e suç duyurusunda bulunmak istediği; böyle bir şikâyetin yapılması halinde TÜVTURK ün tepkisinin sert olacağı; ayrıca söylendiği iddia edilen bir dahaki 410 muayenede kolaylık sağlanması na ilişkin vaadin normal olmadığı ifade edilmiştir. Yukarıdaki e -postaya . tarafından 23 .6.2009 tarihinde gönderilen cevap ta ise; Tek yol istasyonda görevlendirilen Sigorta Personelinin çalışmalarına çaktırmadan devam etmesi ve Şehir Merkezlerinde açılacak bürolarda poliçe düzenlenmesi gibi gözüküyor. Diğer bir önemli konu ise (aslında en önemli konu) sigortanızı bizde yaptırırsanız bir sonraki muayenede kolaylık sağlarız gibi bir vaatte bulunulmasıdır. (Böyle bir durum oldu ise eğer. Bu bilindiği gibi Bakanlık ve TÜVTURK ün üzerinde en çok durduğu konudur.) ifadelerine yer verilmiştir. 420 Aynı belgede yer alan tarafların birbirine yönlendirdikleri Sanset Sigorta Acentesi personeli tarafından 23.6.2009 tarihli diğer bir e -postada: Konuşmaları birebir ben de takip ediyorum. Bugüne kadar böyle bir şey söylendiğini duymadım, bir ihtimal organik bağımsız olduğundan söz edilmiş olabilir. Bey sitemlerinde haklı olabilirler fakat muayene konusunda yardımcı olmak vb söylemler de yanlış değil. Kişilerin adına randevu almak, hatırlatma yapmak ta ileride bu ekibin işlerinde n birisi haline gelebilir. Sonuçta, bu ekip tamamen size ve Reysaş a bağlı. Bey uygun olursa tekrar yüz yüze görüşerek konuyu açıklamak ve bu konuda desteğini almak isterim. Not: Bütün telefon kayıtları zaten arşivleniyor. 430 denilmektedir. - . ın bilgis ayarından alınan 24.6. 2009 tarihinde Tosya İstasyon Amiri . tarafından gönderilen e -posta mesajı aşağıdaki şekildedir: Tamamen haklısınız bu durum bu şekilde gelişirse (muayenede kolaylık ne demek?) bunun mantıklı bir açıklaması olmaz. Durum çok ciddi. Belirttiğiniz gibi yakın gelecekte bu durumla bizlerde karşılaşacağız. Acil önlem alınması gerekmektedir - . ın bilgisayarından alınan 26 .6.2009 tarihinde Ereğli İstasyon Amiri . tarafından gönderilen e -posta mesajı nda da; kredi kartı bilgilerinin istenmesine ilişkin müşteri şikâyeti dile getirilmiştir. 09-58/1405 -367 11 - . ın bilgisayarından alınan 1 .7.2009 tarihinde . tarafından gönderilen e - 440 posta mesajında : TÜVTURK Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. tarafından tarafımıza iletilen talimat ger eğince; ikinci bir yazılı talimata kadar toplamış olduğumuz verilerden alınan bilgiler ile Reysaş Sigorta olarak, Müşteri aramalarının yapılması ve bu arama sonucunda poliçe üretimi durdurulmuştur. denilmiştir. - . ın bilgisayarından alınan 7 .7.2009 ta rihinde . tarafından gönderilen e - posta mesajı nda; TÜVTURK tarafından arandığını zanneden bir müşteriden bahsedilerek; Sigortayı yaptırırsanız öncelik ve kolaylık sağlanacağı cümlesinin hiç uygun olmadığını 450 ve yaptığımız işe gölge düşüreceği kanaatinde yim. Reysaş sigorta Şirketi olarak müşteri aramalarının durduğu yönündeki aşağıdaki mailinize göre durduğunu biliyordum. Tekrar aramalara başlandı mı? denilmektedir. - . ın bilgisayarından alınan 11 .7.2009 tarihinde Bartın İstasyon Amiri . tarafınd an gönderilen e -posta mesajı da konuya ilişkin bir şikâyet hakkındadır. - . ın bilgisayarından alınan 11 .7.2009 tarihinde . tarafından gönderilen e - postanın ekinde yer alan sigorta.doc adlı word metninde , Reysaş ın sigortacılık alanında faaliyet göst ermek için Ulaştırma Bakanlığı nezdinde lobi faaliyetleri yürüttüğü, ancak Bakanlık onayı çıkmadan yapamayacakları cevabı aldıkları, Bakanlığın bölge 460 müdürlükleri aracılığıyla Reysaş ın sigortacılık faaliyetlerine tekrar başladığından haberdar olduğu ve bu nun üzerine Reysaş yönetiminin müşteri aramalarının durdurulması talimatı verdiği anlaşılmaktadır. - . ın bilgisayarından alınan 16.7.2009 tarihinde . tarafından gönderilen e - posta mesajı aşağıdaki şekildedir: Aşağıdaki mail ile Sizlere bildirildiği gibi, İstasyonlarımızda Müşteri ve Araç Bilgilerinin alınması uygulaması 7.7.2009 itibarı ile durdurulmuş, fakat 10.7.2009 itibarı ile bu bilgilerin alınması uygulaması başlatılmıştı. Konu ile ilgili olarak TÜVTURK ile yapılan görüşmeler neticesinde Ulaşt ırma Bakanlığı yazılı onayı çıkıncaya kadar uygulamanın tekrar durdurulmasına karar verilmiştir 470 - . ın bilgisayarından alınan 8 .10.2009 tarihinde . tarafından gönderilen e - posta mesajında , Eskişehir İstasyonunda Müşteri Bilgilerinin toplan dığı ve b u bilgilerin sigorta ve kasko poliçeleri düzenlenmesi amacıyla kullanılarak haksız rekabet oluşturulduğu gerekçesiyle , Eskişehir Ticaret Odası nın şikâyeti üzerine , Kara Ulaştırma Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen idarî para cezası üzerine TÜVTURK tara fından Şişli Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi eliyle Eskişehir Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi ne açılan itiraz Davası ndan bahsedilmektedir. Mesajın ekinde, mahkemeye verilen dilekçe ve diğer evraklar bulunmaktadır. I.2.3.4. Hazine Müsteşarlığından Alınan Bilgiler Hazine Müsteşarlığı ndan Kuruma gönderilen konuya ilişkin yazıda , . veya 480 Reysaş a bağlı herhangi bir şirketin ortağı olduğu sigorta şirketi veya sigorta acenteliği şirketinin bulunmadığı tespitinin yapıldığı aktarılmıştır. Yazıda ayrıca, Eskişehir Taşıt ve 09-58/1405 -367 12 Muayene İstasyonu ndaki yerinde incelemede alınan belgelerde adı geçen Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. (Sanset) n in ise sigorta acenteliği alanında hizmet veren ve hisselerinin %95 inin . ve %5 inin ise . a ait olduğu kayıtlı bir şirket olduğ u bilgisi yer almaktadır. Sanset in acentelik hizmeti verdiği sigorta şirketleri T.Genel Sigorta, Ergoİsviçre Sigorta, TEB Sigorta, Aviva Sigorta, Ergoİsviçre Hayat Sigorta, Genel Yaşam Sigorta ve New Life Yaşam Sigorta dır. Bu durumda, Sanset ile Reysaş grup şirketleri arasında ekonomik anlamada bir birlikten söz etmek mümkün değildir. Sanset ve ona anketler aracılığıyla bilgi sağladığı iddia edilen Reysaş tamamen farklı iki 490 ayrı teşebbüs konumundadırlar. I.2.3.5. Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. ile Yapılan Görüşme Önaraştırma sürecinde Sanset yetkilisi ile görevli raportör arasında tutanağa bağlanan bir telefon görüşmesi gerçekleştirilmiştir. Söz konusu görüşmede Sanset in şahıs şirketi niteliğini haiz olduğu, Reysaş ile herhangi bir iktisâdi bütünl ük içinde bulunmadığı , bununla birlikte Sanset in aynı iktisâdi bütünlük içinde yer aldığı ve brokerlik alanında faaliyet gösteren bir başka teşebbüsün Reysaş a brokerlik hizmeti verdiği ve Reysaş ile Eskişehir de gerçekleştirilen iş birliğinin ise temelin i buradan aldığı belirtilmiştir. Reysaş ile gerçekleştirilen iş birliğine ilişkin detaylı bilgi talebi üzerine ise Sanset yetkilisi, 500 Reysaş bünyesinde toplanan bilgileri kullanmak suretiyle trafik sigortası satışı gerçekleştirmek temelinde kısa süreli bir iş birlikleri olduğunu, en fazla 15 20 gün boyunca sürdürülen ilgili faaliyet doğrultusunda yine en fazla 15 20 kadar trafik poliçesi yapıldığını, söz konusu poliçelerden yaklaşık . TL ciro , bu cirodan hareketle de . TL civarında komisyon geliri edindiklerini, 70 e yakın çalışanı ile İstanbul merkezli faaliyet gösteren ve yıllık yaklaşık . ABD Doları ciroya ulaşan firmalarının Reysaş ile gerçekleştirdiği iş birliği neticesinde elde edilen prim tutarlarının ciroları içinde ihmal edilebilir düze yde kaldığını ifade etmiştir. Öte yandan mevzu bahis olan 15 20 poliçeden büyük bir bölümünün Eskişehir de, geriye kalanların ise birer veya ikişer tane olmak üzere diğer illerde gerçekleştirildi ği de ifade edilenler arasında yer almıştır. 510 I.3. Değerle ndirme I.3.1. Alt İşletim Sözleşmesi ve TÜVTURK ün Reysaş ın Faaliyetlerinden Doğan Sorumluluğu TÜVTURK, İmtiyaz Sözleşmesi çerçevesinde kara yollarında seyreden motorlu ve motorsuz araçların periyodik muayene hizmetlerinin alt işletmeciler tarafından verilmesini sağlamak üzere belli bölgelerde üçüncü taraflar ile Alt İşletim Sözleşmeleri imzalamaktadır. TÜVTURK [Kuzey/ Güney] Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile Reysaş Taşıt Mua yene İstasyonları Denetim A.Ş. a rasındaki Alt İşletim Sözleşmes i de belirlenen 520 hizmet bölgesinde Reysaş a işletme yetkisi vermektedir. Sözleşme hükümlerinden bağımsız teşebbüsler arasında kuvvetli bir bağlılık ilişkisi kurulduğu anlaşılmaktadır. Ancak, alt işleticinin 4054 sayılı Kanun karşısındaki bağımsız teşebbüs konumu na bakıldığında, daha önceki alt işletim sözleşmelerine ilişkin muafiyet başvuruları hakkındaki Kurul Kararlarında da belirtildiği üzere, yapılan sözleşme çerçevesinde, yapısal bir değişiklik ortaya çıktığına ilişkin bir bulgu olmadığı, sözleşmeni n her iki tarafı da hukuki bağımsızlıklarını korudukları ve sözleşmenin öngörülen süreden önce sona ermesi durumunda hizmet için kullanılacak araç gerecin mülkiyetinin önemini kaybedeceği hususları da dikkate alınarak araç muayene 09-58/1405 -367 13 hizmetlerinde Reysaş ın İşletici TÜVTURK ten bağımsız bir teşebbüs olduğu kabul 530 edilmiştir. Bunun dışında, yapılan incelemelerden de TÜVTURK ün şikâyete konu uygulamalarda belirleyici bir etkisi olmadığı, hatta söz konusu uygulamaları önlemeye yönelik tedbirler uyguladığı anlaşı lmaktadır. Bu nedenle, her ne kadar TÜVTURK ün muayene istasyonlarının faaliyetlerinde Ulaştırma Bakanlığı mevzuatından ve alt işletim sözleşmesinden kaynaklanan sorumlulukları bulunsa da rekabet hukuku bakımından şikâyete konu eylemlerden dolayı TÜVTURK ü n değil Reysaş ın sorumluluğu olacağı kanaatine varılmıştır. I.3.2. Reysaş ın Hakim Durumunu Kötüye Kullandığına İlişkin İddiaların 540 Değerlendirilmesi 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi uyarınca bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir böl ümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Ancak firmalar her zaman pazar gücüne sahip oldu kları pazarlarda kötüye kullanma davranışı gerçekleştirmeyebilmektedir. Bazı durumlarda bir pazarda hâkim durumda olan firma bu konumunu başka pazardaki uygulamasıyla kötüye kullanabilmektedir. Bu pazarlar hâkim durumdaki firmanın faaliyet gösterdiği pazarla talep, arz veya her i ki taraftan da dikey veya yatay ilişkili pazarlar olabilir. Hâkim durumdaki firma bunu birincil 550 pazardaki konumunu korumak veya güçlendirmek için veya ikincil pazarda rekabetçi bir avantaj kazanmak için yapabilir. Bu tür kaldıraç etkileri rekabet kuralları çerçevesinde yasaklanmıştır. 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde kaldıraç etkileri ile hâkim durumun kötüye kullanılmasına en çok anılan maddenin (c) ve (d) bentlerinde belirtilen durumlarda karşılaşılmaktadır. Bunlar; - (c) bendinde yer alan; Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da satın alınan bir ma lın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi ve 560 - (d) bendinde düzenlenen; Belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan ya rarlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler dir. Pazar gücünün başka pazarlarda kötüye kullanılması aslında tartışmalı bir alandır. Bu tür davranışların tüketiciler açısından ciddi sonuçları olabilmekle beraber, uygulamada çok sık karşılaşılması da beklenmemektedir. Çünkü hâkim durumdaki bir firmanın bunu yapabilecek gücü olsa da motivasyonu olmayabilmekte veya bu tür uygulamalar iktisadi bakış açısından her zaman tüketici aleyhine rekabet karşıtı etkile r de yaratmayabilmektedir. Esasen, kaldıraç etkisinin ne zaman kötüye kullanma olduğunu anlamak kritik önem taşımaktadır. 570 Kaldıraç etkisi ile hâkim durumun kötüye kullanılmasının ileride tüketici aleyhine sonuçlar doğurup doğurmayacağını sağlıklı bir şekil de değerlendirmek için, bunun önemli bir sorun olduğu ve kötüye kullanma eylemine işaret ettiği sonucuna varmadan önce olayın özellikleri, deliller ve delillerin kaldıraç etkisini destekleyip desteklemediği 09-58/1405 -367 14 değerlendirilmelidir. Önaraştırmaya konu şirketin eylemleri yukarıda belirtilen çerçevede incelen miştir. Bir pazardaki hâkim durumun diğer pazarda kötüye kullanılması için bazı koşullar gereklidir. Birincisi iki ayrı ürün olmalıdır. İkincisi ilgili teşebbüsün bunlardan birinde hâkim durumda olması gerekl idir. Üçüncüsü de bu iki ürün arasında bir ilişki olmalıdır. Önaraştırma konusu olayda, araç muayene hizmetleri ve sigortacılık hizmetleri olmak 580 üzere iki ayrı ürün söz konusu olup bu ürünler aynı tüketici grubuna hizmet verilmesi ve ayrıca muayene hizmeti nin verilmesinin ön koşullarından birinin zorunlu mali trafik sigortası yaptırılmış olması itibariyle ilişkili ürünlerdir. Reysaş bu iki üründen araç muayene hizmetlerinde tekel konumundadır. Kaldıraç etkisi ile bir pazardaki hâkim durumun öteki pazarlard a kötüye kullanma olasılığı bulunmakla beraber hâkim durumdaki firmanın neden söz konusu davranışta bulunduğu da önem taşımaktadır. Önaraştırma konusu olayda, Reysaş ın iddia konusu davranışları ile muayene hizmetlerindeki hâkim durumunu sigortacılık hizme tlerinde kötüye kullanması için motivasyonunun ne olabileceği araştırılmıştır. Şirket içi yazışmalarda muayene hizmeti verilen müşteri bilgilerinin Reysaş Sigorta, Sanset gibi 590 grup şirketi olarak ifade edilen şirketlere sağlandığı belirtilmektedir. Yapıl an incelemelerde Reysaş ın sigortacılık hizmetlerinde faaliyet gösteren herhangi bir iştiraki ya da bağlı teşebbüsü olmadığı, Reysaş Sigorta isimli bir sigorta şirketi veya acentenin olmadığı tespit edilmiştir. Bununla beraber yerinde incelemede elde edile n belgelerden topla nan müşteri bilgilerinin Sanset e sağlandığı, Sanset görevlisinin istasyonda pazarlama ve satış ya ptığı ve müşteri aramalarının da Sanset tarafından gerçekleştirildiği anlaşıldığından , Reysaş ile bu acente arasında ortaklık dışında başka bir menfaat ilişkisi olduğu anlaşılmaktadır. Aksi takdirde iddia konusu davranışlarda bulunmasının veya anket usulüyle topladığı bilgileri Sanset e sağlamasının ticari bir anlamı olmayacaktır. Sanset görevlisinden edinilen bilgilere göre Sanset ile Reysaş 600 arasında başka bir hizmet alışverişinden kaynaklanan bir ilişki bulunmaktadır. Bu çerçevede, Reysaş ın önaraştırma ile tespit edilen davranışlarının kaldıraç etki si çerçevesinde Kanun un 6. maddesinin yukarıda anılan iki bendi kapsamında olabileceği netic esine varılmıştır. Öncelikle, zorunlu mali trafik sigortası hizmetinin belli bir acenteden alınması halinde tekel olarak sunulan araç muayene hizmetinin sunumunda kolaylık sağlanacağının ifade edilmesi etki olarak Kanun un 6. maddesinin (c) bendi çerçeves inde bir mal veya hizmetle birlikte diğer mal veya hizm etin satın alınmasını şart koşan sınırlamalar ile aynı etkiyi doğurabilecek nitelikte bir davranıştır. Zira söz konusu iddia sigorta hizmetinin Reysaş n yönlendirdiği şirketten alınmaması halinde araç muayene hizmeti 610 sunulmasının zorlaştırılması anlamına gelmektedir. Bu durumda tekel olarak sunulan zorunlu hizmetin, aracın sigortasının da -ki bağlanan ürünlerden biri olduğu iddia edilen mali sorumluluk sigortası da zorunlu bir hizmettir - belirtilen teşe bbüsten alınması halinde daha kolay şartlarda sağlanacağına dair bir yönlendirme tüketici seçeneklerini azaltarak rakip sigorta şirketleri veya acenteleri aleyhine pazarı kapatma etkisiyle sonuçlanabilir. Bununla beraber, bu ifadelerin Reysaş tarafından s öylendiğine veya kabul edildiğine dair bir bilgi bulunmamakta ve söz konusu yazışmalarda acente tarafından kolaylık sağlanacağının müşterilere söylenip söylenmediği tartışılmakta, hatta söylenmişse de bunun çok ciddî sonuçlar doğuracağı kaygıla rının duyuld uğu anlaşılmaktadır . Bu nedenle söz konusu yöntemle araç muayene hizmetindeki hâkim durumun sigorta 620 hizmetleri pazarında kötüye kullanıldığına dair yeterli ve ciddi bulgu olmadığı kanaatine 09-58/1405 -367 15 varılmıştır. Diğer taraftan bu şekilde bir yönlendirme yapılmışsa da bunun Reysaş ın bilgisi ve etkisi dışında söz konusu sigorta acentesinin kendi lehine müşteri kazanmak amacıyla yaptığı tek taraflı bir eylem olma ihtimali mevcuttur. Acente çalışanına ait bir e - posta mesajın da da kolaylık tanınması ifadesinin sigortalı adına randevu almak veya hatırlatma yapmak anlamına gelebileceği ifade edilmiştir. Reysaş tarafından gerçekleştirilen ve Kanun un 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilebilecek olan ikinci davranış ise şikâyete de konu olan, tekel olarak sunulan ve zorunl u bir hizmet olan araç muayene hizmetleri esnasında müşterilerden anket usulüyle kimlik no, iletişim bilgisi, sigorta bilgisi vb. birtakım bilgilerin toplanarak 630 sigortacılık hizmetleri pazarında rakip sigorta şirketleri ve acenteleri aleyhine rekabetin kısıtlanmasıdır. Bu iddianın, Kanun un 6. maddesinin (d) bendi çerçevesinde belirli bir piyasadaki hâkimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticarî avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçla yan eylemler kapsamında değerlendirilmesi mümkündür. Yapılan incelemelerde, Reysaş ın araç muayenesi için gelen müşterilerden anket adı altında müşteri, araç ve sigorta bilgileri temin ettiği, bu bilgileri Sanset Sigorta Acentesine sağladığı, bu acenteni n de bu bilgileri kullanarak hem daha sonra yaptığı müşteri aramaları yoluyla hem de o anda muayene istasyonu içerisinde ulaştığı müşterilere pazarlama ve satış işlemi gerç ekleştirdiği anlaşılmıştır . Esasen alt işletici ve 640 işleticinin müşteri bilgilerine u laşmak için hâlihazırda da girebileceği bir veri tabanı bulunmaktadır. Ancak araçlara ve muayene raporuna ilişkin İşletici veya Alt İşletici tarafından oluşturulan veri tabanında yer alan bilgilerin açıklanması, verilmesi ve kullanılması Ulaştırma Bakanlı ğı Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkındaki Yönetmelik in 20. maddesi uyarınca yasaktır (Dosya kapsamında edinilen bilgiler çerçevesinde, TÜVTURK ün de çeşitli marka araçların Türkiye de üretimini, ithalatını, satışın ı ve satış sonrası hizmetlerini yapan yerli firmalar ile yabancı üreticilerin Türkiye deki distribütörlerinin bu araçlar ile ilgili olarak müşterilerine daha kaliteli hizmetler verebilmek, hizmetlerini iyileştirmek, hizmete yönelik stratejilerini belirleye bilmek amacıyla sadece firmaların kendi markaları ile sınırlı olmak 650 kaydıyla marka ve model bazlı istatistikî bilgilerin, çerçevesi Bakanlıkça belirlenecek şartlarda verilmesi hususunda Bakanlığın görüşlerine başvurulduğu ve Bakanlığın bu yazıya Yönetmeliğ in 20. maddesi nedeniyle olumsuz yanıt verdiği anlaşılmaktadır ). Muhtemelen bu bilgilerin kullanımı mümkün olmadığından anket usulüyle müşteri bilgileri toplama yöntemine başvurulm uştur. Her ne kadar şirket yetkililerinin ifadeleri ve çeşitli yazışmalarda toplanan bilgilerin müşteri memnuniyeti amacıyla kullanılacağı ve gizli tutulacağı belirtilmekte ise de bu bilgilerin başkaca ticari amaçlarla kullanıldığı ve paylaşıldığı anlaşılmaktadır. Nitekim müşteri memnuniyeti açısından bir ay öncesinden zorunlu mal i trafik sigortasının bitişinin haberdar edilmesi amacıyla zorunlu trafik sigortası bilgisinin alındığı belirtilmekte, ancak 660 toplanan bilgiler arasında sigorta poliçe numarası, şirket ismi ve sigorta tutarı da yer almaktadır. Diğer taraftan, muayene hizmet i için gerekli olmayan ve ayrıca zorunlu niteliği olmadığı için yaptırılmaması halinde müşteri açısından cezası da bulunmayan kasko bilgileri de müşteriden istenmektedir. Kaldı ki Reysaş bu bilgilerin aslında gizli tutulamadığını da itiraf etmekte ve hatta bu bilgilerin verildiği sigorta acentesi tarafından poliçe pazarlamak için müşteri aramaları gerçekleştirildiği ve po liçe üretildiği anlaşılmaktadır . 09-58/1405 -367 16 Anket usulüyle toplanan bilgilerin rekabete duyarlı bilgiler olması ve her ne kadar gönüllülük esasına da yalı olduğu iddia edilse de müşterilerin önemli bir oranının -trafik takipçileri ve resmi araçlar ile filo araçlar hariç ankete katılım oranı yaklaşık %60 tır - 670 ankete katılmış olması etki itibariyle söz konusu bilgilerin sigortacılık pazarında kullanı larak rakipleri aleyhine rekabetin kısıtlanması olasılığını artırmaktadır. Diğer yandan, trafik sigortalarında denetim etkinliğinin sağlanması, sigorta kaçaklarının önlenmesi, kayıt dışı ve sahte poliçelerin önlenerek sigortalı ve vatandaşların mağduriyet inin önlenmesi, toplumda sigorta sistemine olan güvenin artırılması, daha sağlıklı fiyatlandırma yapılması ve haksız rekabetin önlenmesi gibi nedenlerle Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği bünyesinde kurulan TRAMER -Trafik Sigortası Bilgi Merkez i nin internet sitesinden yetkili ve yetkisiz birtakım kullanıcılar bazı sigorta bilgilerine ulaşabilmektedir. Nitekim rekabete duyarlı bilgilerin bir bölümü Tramer aracılığıyla poliçe bitimine bir ay kala belli veriler girilerek tüm acentelere açılmaktadı r. 680 Ancak, Reysaş ın ve dolayısıyla Sanset in elde ettiği müşteri bilgilerine ulaşma imkânı ile Tramer kıyaslandığında birinci yöntem lehine önemli farklar bulunmaktadır. Birincisi, Tramer rakip acentelere sadece bir ay boyunca söz konusu bilgileri sağlamak ta iken Reysaş 12 ay boyunca sahip olabilmekte ve dolayısıyla bir ayla sınırlı olmaksızın çok daha önceden müşteri arama ve pazarlama yapma imkânı elde edilmektedir. İkincisi Tramerde yetkili kullanıcı olarak sorgulama yapabilecek olan acente ve sigorta şi rketleri yalnızca şirket adı, acente adı, poliçe başlangıç, bitiş ve tanzim tarihi bilgilerini görebilmekte, iletişim bilgisi yer almıyorsa görememektedirler. Üçüncüsü, Tramerdeki bilgilere ulaşmak için, yani sorgulama yapmak için araç plaka no. ve kimlik no. bilgisi gibi ayrıca özel bilgilerin bilinmesi gerekmektedir. 690 Reysaş ın bilgi toplamasının menfaat ilişkisi içerisinde olduğu acenteye avantajı rakiplerine oranla çok fazla sayıda müşteriye ulaşabilme imkânı (hatta bölgedeki tüm müşteriler) ve müşteril erin Reysaş ile hâlihazırda bir temasının olmuş olmasıdır. Rakip acentelerin de çapraz satış dolayısıyla başka sigorta branşlarından ya da tamamen başka faaliyetlerinden dolayı müşteri portföyü edinme veya genişletme imkânının olduğu kabul edilmekle berabe r muayene hizmetinin sigorta ile ilişkisi de dikkate alındığında hiçbirinin bu ölçekte müşteriye ulaşması ve araması mümkün değildir. Müşterilerin rakip acentelerin hizmetleri hakkında bilgi sahibi olmaması durumunda veya en avantajlı fiyatı bulmak için ar aştırma yapmaya istekli olmadığı ve söz konusu hizmeti kimden aldığı önemli olmadığı için kendisine ilk ulaşan acenteden alması halinde, Reysaş ın söz 700 konusu davranışı rakip acenteler veya Sanset ile ilişkisi olmayan rakip sigorta şirketleri aleyhine rekab eti olumsuz etkileyebilecek ve bir pazardaki hâkim durumun başka pazarda kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilecektir. Bu durum, özellikle söz konusu mal veya hizmetlerinin değerinin düşük olduğu veya benzer kalitede olduğu ürünlerde söz konusu olab ilmektedir ki , özellikle zorunlu trafik sigortası bakımından teminatların aynı olduğu ve primlerin de birbirine yakın olduğu dikkate alındığında Reysaş ın eyleminin potansiyel olarak rekabeti sınırlayıcı etkisi olabileceği anlaşılmaktadır. Bunun la beraber , Reysaş ın davranışının piyasada rekabeti bozucu etki doğurup doğurmadığı na da bakmak gereklidir. Rekabet üzerinde olumsuz etkiyi görebilmek için 710 rakiplerin pazardan çıktığına, pazardaki yoğunlaşma oranlarında artış olduğuna veya rakiplerin maliyetlerini artırma veya önemli stratejik avantajlar elde etme yoluyla pazara giriş engellerinin artmış olduğuna dair tespit olup olmadığı önemlidir. 09-58/1405 -367 17 Bu çerçevede yapılan incelemelerde, öncelikle söz konusu uygulamanın Şubat 2009 da başladığı ve 16.7.2009 tarihinde so na erdiği anlaşılmaktadır. Eylemin hukukiliğine ilişkin kaygılar nedeniyle arada kesintiler de olarak eylem yalnızca 6 ay gibi kısa bir süre gerçekleşmiştir. Bu süre boyunca anket usulüyle müşteri bilgileri alınmış ve bu bilgiler sigortacılık hizmetleri pa zarlamasında kullanılmıştır. Temmuz 2009 ortalarında da Ulaştırma Bakanlığı nın para cezası uygulamasıyla birlikte uygulamaya son verilmiştir. Türkiye genelinde bugüne kadar tescilli araçların yalnızca %30 unun muayeneye geldiği 720 ve Tramer verilerine göre u ygulamanın geçerli olduğu illerdeki poliçe sayısının Türkiye genelindeki toplam poliçelerin yalnızca %3 ünü (zorunlu trafik sigortası bakımından) oluşturduğu dikkate alındığında uygulamanın etkisinin önemli olmayacağı sonucuna varılmıştır. Sanset ten alına n bilgilere göre bu uygulamadan kaynaklanan poliçe üretimi oldukça düşük bir miktardadır, bunun Sanset e getirdiği kar da önemsizdir. Tramer den edinilen bilgilere göre ise, Sanset in 2008 Şubat -Temmuz dönemi söz konusu illerdeki toplam poliçe üretimi kask o ve zorunlu trafik için . iken 2009 Şubat -Temmuz döneminde kaskoda . ye zorunlu trafikte ise . e çıkmaktadır. Bununla beraber Sanset in Türkiye genelinde de 2008 e göre 2009 yılında 730 poliçe üretiminin önemli ölçüde arttığı ve özellikle Mayıs ve Ha ziran aylarında ve sadece . Sigorta adına üretilen poliçelerde ciddi artış olduğu görülmektedir. Türkiye genelinde poliçe adedindeki artış kaskoda . , zorunlu trafikte ise . poliçe iken, İlgili coğrafi pazarlardaki toplam artış kaskoda . , zorunl u trafikte . adet poliçedir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazarlardaki poliçe adedindeki artışın Türkiye geneline katkısı kaskoda % ... ve zorunlu trafikte % ... dır. Bu nedenle şikâyete konu uygulamadan dolayı Sanset in ve . Sigorta nın rakipleri aley hine önemli avantaj sağladığına dair yeterli bulgu mevcut değildir. Diğer taraftan dosya mevcudu bilgilere göre, . nin pazar payı 2009 yılı nın ilk 9 ayında , 2008 in ilk 9 ayına göre zorunlu trafikte % ... den . e düşmüş, kaskoda ise 740 %... ten % ... ya çıkmıştır. Zorunlu trafikte pazarın toplam üretim yaklaşık i % 8 artış gösterirken . ninki % ... artmıştır. Kaskoda ise pazarın toplam üretimi %10 düşerken . ninki % ... düşüş göstermiştir. Bu verilerden pazarın rekabetçi yapısının rakip sigorta şirke tleri aleyhine de önemli ölçüde değişmediği anlaşılmaktadır. Önaraştırma konusu zorunlu trafik sigortası ve kasko sigortası pazarlarının yapısına bakıldığında yoğunlaşma oranlarının düşük olduğu görülmektedir. Türkiye genelinde toplam 56 sigorta şirketi ve 14.400 acente bulunmakta olup kara araçları (kasko) ve kara araçları sorumluluk zarar edilen branşlar arasında yer almaktadır. Sigorta acenteliği bakımından da ilgili pazar oldukça rekabetçi ddri. Şöyle ki, söz konusu uygulamanın yapıldığı illerden ör neğin Eskişehir de, 95 gerçek, 75 tüzel kişi olmak üzere 750 toplam 170 acente faaliyet göstermektedir. Türkiye genelinde acentelerin sigorta şirketleri ile arasında bir münhasırlık ilişkisi de bulunmamaktadır. Örneğin . olmak üzere toplam 5 sigorta şirketi nin acenteliğini yürütmektedir. Diğer taraftan, zorunlu trafik sigortası ve kasko sigortası yıllık olarak yapılmakta olup , işlem maliyetleri nedeniyle , yıl içerisinde bir sigorta poliçesinin iptal edilerek diğer sigorta şirketine veya acentesine geçmenin pratikte sık karşılaşılmadığı bilinmektedir. Şikâyete konu uygulamanın ancak poliçe süresi bitmek üzere olan müşteriler bakımından bir etkisi olabilecektir. 09-58/1405 -367 18 Dolayısıyla ilgili pazarların ve ürünlerin özellikleri itibariyle söz konusu uygulamanın kısa sürede rekabetçi sürece zarar vererek tüketici zararına sonuçlar doğurması ihtimalinin 760 düşük olduğu kanaatine varılmıştır. Bu çerçevede, Reysaş ın anket usulüyle müşteri bilgileri toplayarak bu bilgileri Sanset e sağlaması dolayısıyla piyasanın rekabetçi yapıs ı üzerinde olumsuz bir etki söz konusu olmadığından Kanun un 41. maddesi uyarınca Reysaş hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı anlaşılmıştır. Diğer taraftan da, Sanset ve Reysaş ın anket yoluyla elde etmiş oldukları bilgileri hala kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak , adı geçen teşebbüslere söz konusu bilgilerin ticari amaçla kullanılmaması konusunda Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş gönderilmesinin yerinde olacağı kanaatine varılmıştır. 770 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruştur ma açılmasına gerek olmadığına, 2- Bununla beraber, Sanset Sigorta Acenteliği Ltd. Şti. ve Reysaş Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşl etim A.Ş. nin anket yoluyla elde etmiş oldukları bilgileri hala kullanma imkânına sahip oldukları göz önüne alınarak , söz konusu bilgilerin ticari amaçla rekabeti sınırlayacak şekilde kullanılmaması na yönelik olarak adı geçen teşebbüslere 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine 780 OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.