Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-195 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-07/137-46 Karar Tarihi : 3.2.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. M ustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Ekrem SOLMAZ , Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA : - Umurcan İnşaat Turz. ve Tic. Ltd. Şti. BULUNAN Uğur Mumcu Cad. N
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -2-195 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-07/137-46 Karar Tarihi : 3.2.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. M ustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Hakan Suat ÖLMEZ, Ekrem SOLMAZ , Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA : - Umurcan İnşaat Turz. ve Tic. Ltd. Şti. BULUNAN Uğur Mumcu Cad. No:89/5 Çankaya/Ankara 20 D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR: - Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş. Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi Kaya Sultan S ok. No:81 Kat:5 -8 Kozyatağı 34742 İstanbul - Adoçim Çimento Beton San. v e Tic. A.Ş. Eski Büyükdere Cad. Tahirağa Çeşme S ok. Ayazağa Tic. Mrk. 12. Kat No:2 Maslak/İstanbul - Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 30 Eski İstanbul Yolu 7. Km. TMO Yanı No:92 Güvercinlik/ Ankara E. DOSYA KONUSU : Akçansa Çimento Sanayi ve Ti caret A.Ş., Adoçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş. ve Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. nin anlaşma yapmak suretiyle Tokat ilinde hazır beton fiyatlarına birlikte ve eşit miktarda zam yaptıkları ve müşteri paylaştıkları iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Tokat il merkezinde yürütmekte oldukları 18 derslikli ilköğretim okulunun inşaatında kullanılmak üzere 03.07.2010 tarihinde Tokat Erdem Hazır Beton adlı 40 firma ile hazır beton satın alma sözleşmesi imzalandığı, İnşaatın temelinde k ullanılacak olan ilk parti betonun sözleşmede belirlenen fiyattan 12.07.2010 tarihinde teslim edildiği, Ancak altı gün sonra ikinci parti beton sipariş edildiğinde söz konusu firma yetkililerinin betona ( ..) TL/m³ tutarında zam geldiğini sözlü olarak beya n ettiği, Çimento ve akaryakıta zam gelmediği halde hazır betona % ( ..) oranında bir zam yapılmasının nedeninin ilgili hazır beton firmasına sorulduğu ve cevaben il merkezinde beton santraline sahip olan Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. 11-07/137 -46 2 (Akçansa), Ad oçim Çimento Beton San. ve Tic. A.Ş. (Adoçim) ve Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor) firmalarının 16 -17.07.2010 tarihlerinde 50 Tokat il merkezinde bulunan Ballıca Otel de toplantı yaptıktan sonra bu kararı aldıklarının ifade edildiği, Sonu ç olarak ikinci parti beton un 4 TL /m³ zamlı olarak ( ..) TL/m³ üzerinden fatura edildiği ve fatura bedelinin 21.07.2010 tarihinde ödendiği, Tokat Erdem Hazır Beton a sonradan, sözleşmeye riayet etmeyen bir firma ile çalışılamayacağının beyan edildiği ve ra kip iki firmadan (Cimpor, Betonsa) bedeli sipariş esnasında peşin ödenmek üzere hazır beton talep edildiği ancak, alınan cevabın Diğer firmanın başladığı işe devam etmeyiz. şeklinde olduğu, Toplam hazır beton ihtiyacının ( ..) m³ olduğu ve bunun ( ..) m³ ünün sözleşme yapılan firmadan alındığı, rakip firmalara peşin ödeme yapılmasının talep edildiği 60 ve buna rağmen satış yapmaktan imtina edildiği, 2010 yılı Mayıs ve Haziran aylarında söz konusu üç firmanın C20, C25 ve C30 sınıfı beton fiyatlarının farklı ol masına rağmen 15.07.2010 tarihinden itibaren söz konusu fiyatların eşitlendiğinin tespit edildiği, Rakip teşebbüslerin aldıkları karar gereği fiyatları eş zamanlı olarak eşit miktarda artırarak 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikleri iddia edilmiş ve 4054 sayı lı Kanun kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması talep edilmiştir. Dosya kapsamında, başvuru konusu iddialara ilişkin daha ayrıntılı bilgi alabilmek amacıyla başvuru sahibi ile görüşülmüştür. Yapılan şifahi görüşmede başvuru sahibi 70 tarafından, Tokat Erdem Hazır Beton un Adoçim bayisi olduğu, mevcut durumda hazır beton ihtiyacının söz konusu bayiden zamlı fiyatlar üzerinden temin edildiği, hazır beton satışı yapan rakip teşebbüslerin başka bir firma tarafından başlanmış bir inşaata hazır beton vermeyi reddetmelerinin piyasada müşteri paylaşımına gidildiğini gösterdiği ifade edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 28.7.2010 tarih ve 5991 sayı ile intikal eden başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 23.08.2010 tarih ve 2010-2-195/İİ-10-196.HSÖ sayılı İlk İnceleme Raporu , 02.09.2010 tarih ve 1 0-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucu nda düzenlenen 26.01.2011 tarih ve 2010 -2- 80 195/ÖA-11-196.HSÖ sayılı Önaraştırma Rapor u 01.02.2011 tarih ve REK.0.06.00.00 -110/56 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; dosya konusu iddialara yönelik olarak Tokat ilinde hazır beton sektöründe faaliyet gösteren firmaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesini ihlal ettiği yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 90 11-07/137 -46 3 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler Önaraştırma konusu iddialar temel olarak, Tokat ilinde faaliyet gösteren hazır beton firmalarının an laşma yapmak sureti ile hazır beton fiyatlarını belirledikleri ve müşteri paylaştıklarına ilişkindir. Bu kapsamda, Tokat ilinde hazır beton üretiminde önemli paya sahip teşebbüsler olmaları nedeniyle Adoçim in Tokat ta bulunan hazır beton tesisi ve İstanbu l da bulunan merkezi, Cimpor un Tokat ta bulunan hazır beton tesisi ve Ankara da bulunan hazır beton merkezi ve Akçansa Beton un Tokat hazır beton tesisi, Samsun da bulunan bölge müdürlüğünde raportörlerce yerinde inceleme 100 yapılmıştır . I.1.1. Akçansa1 Akçansa, Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. ve HeidelbergCement Mediterranean Basin Holdings, S.L. ortak kuruluşudur. Şirke tin % 79.4 hissesine Hacı Ömer Sabancı Holding ve HeidelbergCement Mediterranean Basin Holdings, S.L. eşit oranda sahiptir, kalan % 20.57'si halka açıktır. Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde faaliyet gösteren Akçansa, İstanbul -Büyükçekmece, Çanakkale ve Samsun -Ladik teki üç fabrikasında çimento ve klinker üretimini gerçekleştirmektedir. Şirketin ayrıca İstanbul -Ambarlı, İzmir -Aliağa, Yalova, Yarımca ve Hopa da kurulu beş çimento terminali bulunmaktadır. Akçansa, iştiraki olan Betonsa ile 1998 yılında bir leşmesi 110 sonucunda, Betonsa markasıyla hizmet vermeye başlamış olup , hazır beton üretimini Marmara ve Ege bölgelerinde bulunan 35 in üzerinde tesisinde gerçekleştirmektedir. Diğer bir iştiraki olan Agregasa Agrega ile 2002 yılında birleşen şirket, agrega üretim faaliyetini Agregasa markası altında 4 tesisi ile sürdürmektedir. I.1.2. Adoçim2 Adoçim, 1995 yılında Antalya da çimento sektöründe faaliyet göstermeye başlamıştır. Adoçim'in %50 hissesi, 17 Nisan 2008 tarihi itibari ile çok uluslu bir çimento üre ticisi olan Titan Cement Company S.A. tarafından satın alınmıştır. Titan Çimento Grubu yedi farklı ülkede faaliyet göstermektedir. Dosya kapsamında elde edilen bilgilere 120 göre, Adoçim in Antalya, Tekirdağ ili Marmara Ereğlisi ilçesi ve Tokat ili Artova ilçesinde çimento fabrikası ile Tokat merkez, Artova, Sivas ve Antalya da hazır beton tesisi bulunmaktadır. Teşebbüs tarafından verilen bilgilere göre, Artova da bulunan hazır beton tesisi Artova ve çevre ilçelere satış yapmakta ve tesisin Tokat merkeze satışı bulunmamaktadır. I.1.3. Cimpor3 Cimpor, 2007 yılından itibaren Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA tarafından kontrol edilmektedir. Çorum, Yozgat, Sivas ve Hasanoğlan da çimento fabrikası bulunan Cimpor, aynı zamanda 2 adet öğütme tesisi, 2 adet agrega tesisi ve 16 adet hazır beton tesisine sahip bulunmaktadır. 130 I.2. İlgili P azar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Hazır beton; belirli oranlarda çimento, doğal veya yapay agrega, su ve belli katkı malzemelerinin mikserle karıştırılması yöntemiyle üretilen ve üretic iye taze beton 1 Akçansa nın internet sitesinden faydalanılmıştır. 2 Adoçim in internet sitesinden faydalanılmıştır. 3 Cimpor Cimentos de Portugal SGPS, SA şirketinin internet sitesinden faydalanılmıştır. 11-07/137 -46 4 olarak sunulan bir inşaat malzemesidir. Hazır beton ürünleri, kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve C25+ gibi alt kategorilere ayrılabilmekle birlikte türler arasında yüksek arz ikamesi bulunmaktadır. Dosya bakımından ilgili ürün pazarı, başvuru konusu iddiaların yönelik olduğu hazır beton pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 140 Hazır beton kısa süre içinde kullanılma zorunluluğu olan, stoklanamayan, yüksek taşıma maliyetleri olan ve belirli bir sürenin geçmesi halinde kullanılabilmesi için gerekli özellikleri kaybeden, uzun mesafeli taşınması hem teknik hem de ekonomik açıdan mümkün olmayan bir üründür. Bu özellikleri ve yüksek taşıma maliyetleri nedeniyle, hazır beton, üretildiği santralden yaklaşık 50 km uzaklığa kadar taşınabilmektedir. Öte yandan, 50. km lik mesafe kriteri her durumda geçerli değildir. Bu mesafe, yol, iklim ve doğal koşullara göre artabilmekte veya azalabilmektedir. Bu noktada, betonun tesiste transmiksere yükl enmesi, tesisten transmikser ile inşaat alanına ulaştırılması, müşteri tarafından teslim alınması ve pompa aracılığıyla kalıba yerleştirilmesinde geçen sürenin hazır betondaki kıvam ve işlenebilirlik kayıplarının 150 önlenebilmesinde kritik eşik olan iki saatl ik sürenin altında olması gerektiğinin de dikkate alınması gerekmektedir. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde esas alınacak kriter temel olarak, hazır betonun yukarıda önemle üzerinde durulan en fazla 2 saat içinde tüketilme zorunluluğu ve y aklaşık 50 km mesafeye kadar taşınabiliyor olma özellikleridir. Mevcut dosya özelinde ise önaraştırma konusu iddiaların Tokat ilinde gerçekleştiği ileri sürülmekle beraber dosya konusu iddiaların değerlendirilmesinde kesin bir ilgili coğrafi pazar tanımını n yapılmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. I.3. Değerlendirme Dosya konusu iddialar temel olarak Adoçim, Akçansa ve Cimpor firmalarının anlaşma 160 yapmak sureti ile Tokat ilinde hazır beton fiyatlarını belirledikleri ve müşteri paylaştıklarına ilişkin dir. İddialar değerlendiril irken teşebbüslerden talep edil en bilgilerden de faydalanılmıştır . I.3.1. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler Dosya konusu iddiaların değerlendirilmesi bakımından teşebbüslerden talep edilen bilgiler önem taşımaktadır. Bu bölümde dosya kapsamındaki iddialar teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde değerlendirilecektir. I.3.1.1. Hazır Beton Sektöründe Faaliyet Gösteren Teşebbüslerin Aralarında Anlaşarak Zam Yaptığı İddiası Tokat ilinde faaliyet gös teren başvuru konusu hazır beton firmalarının, ürün 170 fiyatlarına birlikte zam yaptıkları iddiasının değerlendirilebilmesi bakımından söz konusu teşebbüslerin 2010 yılı C25 ve C30 hazır beton türlerine ait aylık ortalama satış fiyatlarına ilişkin grafikler, dosya mevcudu satış verileri dikkate alınarak aşağıda sunulmaktadır. 11-07/137 -46 5 Şekil 1: Tokat İli C25 Türü Hazır Beton Ortalama Satış Fiyatları 180 ( ..TİCARİ SIR ) Şekil 2: Tokat İli C30 Türü Hazır Beton Ortalama Satış Fiyatları ( ..TİCARİ SIR ) C25 ve C30 hazır beton fiyatlarında düzenli ve belirgin bir paralellikten bahsetmek 190 mümkün görünmemektedir. Ayrıca başvuruda, söz konusu üç firmanın C20, C25 ve C30 sınıfı beton fiyatlarının 15.07.2010 tarihinden itibaren eşitlendiğini n tespit edildiği iddiası yer almaktadır. Söz konusu üç hazır beton sınıfındaki aylık ortalama fiyatlar aşağıda belirtilmektedir: Tablo 1: 2010 Yılı C20, C25 ve C30 Türü Hazır Beton Aylık Ortalama Fiyatları C20/25 C25/30 C30/37 Tarih Adoçim Tokat Cimpor Akçansa Adoçim Tokat Cimpor Akçansa Adoçim Tokat Cimpor Akçan sa Oca.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Şub.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Mar.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Nis.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) May.1 0 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Haz.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tem.10 4 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tem.10 5 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ağu.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Eyl.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Eki.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kas.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Ara.10 ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tablo incelendiğinde, iddia konusu 15 Temmuz 2010 tarihi öncesi ve sonrasındaki fiyat farkları arasında büyük bir değişiklik gözlenmemektedir. Bu nedenle, dosya mevcudu verilerden söz konusu tarih itibariyle başvuru konusu teşebbüslerin aynı fiyattan hazır beton satmaya başladıkları sonucuna u laşmanın mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. 200 Başvuru konusu teşebbüslerin 16 -17.07.2010 tarihlerinde Tokat il merkezinde bulunan Ballıca Otel de toplantı yaptıkları iddiasına yönelik olarak Grand Ballıca Otel den 2010 yılı Temmuz ayında otelde düzenlen tüm or ganizasyon ve yemeklerin listesi talep edilmiştir. Ancak Grand Ballıca Otel tarafından gönderilen cevabi 4 1-14 Temmuz 2010 t arihleri arasında yapılan satışlara ilişki n fiyat ortalamasını göstermektedir. 5 15-31 Temmuz 2010 t arihleri arasında yapılan satışlara ilişki n fiyat ortalamasını göstermektedir. 11-07/137 -46 6 yazılarda iddialara konu teşebbüsler tarafından Temmuz ayında yemek veya organizasyon düzenlendiğine dair herhangi bir bilgi veya belge yer almamaktadı r. Yine teşebbüslerde yapılan incelemelerde böyle bir toplantı yapıldığına dair herhangi bir bilgi veya belge bulunamamıştır. Ayrıca, yapılan yerinde incelemelerde teşebbüsler arasında fiyat tespiti yapıldığına dair de herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşı lmamıştır. 210 I.3.1.2. Müşterilerin Paylaşıldığı İddiası Başvuru dilekçesinde, Tokat ilinde faaliyet gösteren Adoçim, Cimpor ve Akçansa Beton firmalarının hazır beton sektöründe müşteri paylaşımına gittikleri iddia edilmektedir. Önaraştırma sürecinde başvuru konusu üç hazır beton üreticisinden 2010 yılında yaptıkları satışlara ait bilgiler talep edilmiştir. Kuruma intikal eden bilgiler çerçevesinde teşebbüslerin anılan yılda satış yaptıkları müşteriler karşılaştırılmıştır. Yapılan incelemede, aynı müşteriye b irden fazla teşebbüs tarafından hazır beton satışı yapıldığı görülmüştür. Aşağıdaki tabloda birden fazla üreticiden hazır beton alan müşteri listesi yer 220 almaktadır: Tablo 2: Birden Fazla Hazır Beton Üreticisi tarafından Satış Yapılan Müşteriler Müşteri Satış Yapan Teşebbüsler ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Yukarıdaki örnekler incelendiğinde, teşebbüslerin müşterilerine rakip teşebbüslerce satış yapıldığı an laşılmaktadır. Dolayısıyla, dosya mevcudu verilerden hazır beton üreticilerinin paylaşıldığı iddiasını destekleyen herhangi bir bulgu tespit edilememiştir . Ayrıca, yapılan yerinde incelemelerde teşebbüsler arasında müşteri paylaşımı yapıldığına dair herhan gi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına 230 gerek olmadığına , şikayetin reddine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 11-07/137 -46 7 03.02.2011 tarihli, 11-07/137-46 sayılı Rekabet Kurulu Kararına KARŞI OY GEREKÇESİ 240 İlgili dosyada yer alan bilgi ve belgeler çerçevesinde; 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadı ğı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde bulunduklarına karine teşkil eder şeklindeki fıkrası göz önünde bulundurularak, haklarında inceleme yapılan teşebbüslerin kanunu ihlal edip etmediklerinin tespiti için soruşturma açılabileceği değerlendirildiğinden mezkur Kurul Kararına katılmamız mümkün olmamıştır. 250 Murat ÇETİNKAYA Kurul Üyesi