Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -2-45 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 14-46/831-373 Karar Tarihi : 26.11.2014 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDI RIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER: Erdem AYGÜN, Cemile YÜKSEK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Jan İletişim Teknolojileri San. ve Tic. Ltd. Şti. Söğütlüçeşme Cad. Çamlıoğlu Apt. No: 79/11 Kadıköy /İstanbul D. HAKKI
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014 -2-45 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 14-46/831-373 Karar Tarihi : 26.11.2014 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDI RIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ B. RAPORTÖR LER: Erdem AYGÜN, Cemile YÜKSEK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Jan İletişim Teknolojileri San. ve Tic. Ltd. Şti. Söğütlüçeşme Cad. Çamlıoğlu Apt. No: 79/11 Kadıköy /İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Türk Telekomünikasyon A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler /Ankara (1) E. DOSYA KONUSU: Türk Telekomünikasyo n A.Ş. nin Jan İletişim Teknolojileri San. ve Tic. Ltd. Şti. ye ücretli olarak kullandırdığı rehber veri tabanını, kendi internet sitesi üzerinden tüm internet kullanıcıları ile ücretsiz paylaşarak mağduriyete sebep olduğu iddiası. (2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.07.2014 tarihinde giren başvuru üzerine hazırlanan 09.09.2014 tarih ve 2014 -2-45/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 17.09.2014 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 14-34/675-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili kara r uyarınca düzenlenen 19.11.2014 tarih ve 2014 -2-45/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle ; - Jan İletişim Teknolojileri San ve Tic. Ltd. Şti. nin (JAN İLETİŞİM) Bilgi Teknolojileri ve İletişim Ku rumu ndan (BTK) aldığı yetki belgesi ile rehberlik hizmetleri alanından faaliyet gösterdiği, bu bağlamda Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (AVEA), Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (TURKCELL), Vodafone İletişim Hizmetleri A.Ş. (VODAFONE) ve Türk Telekomünikasy on A.Ş. (TÜRK TELEKOM) ile rehber veri tabanlarını kullanmak üzere anlaşmalar yaptığı, - JAN İLETİŞİM in TÜRK TELEKOM la yaptığı anlaşma gereği, veri tabanının kullanılması karşılığında TÜRK TELEKOM a çeşitli ücretler ödediği, - JAN İLETİŞİM in anlaştığı teşeb büslerin veri tabanlarını ücret i mukabilinde kendi müşterileri ile paylaştığı, - Buna karşılık TÜRK TELEKOM un kendine ait internet sitesinde rehber veri tabanına erişimin koşulsuz ve ücretsiz olduğu, - JAN İLETİŞİM in TÜRK TELEKOM a söz konusu internet sites inde rehber veri tabanını ücretsiz paylaşmaması için başvuruda bulunduğu , ancak bu başvuruların reddedildiği, TÜRK TELEKOM un anılan davranışının hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği 14-46/831-373 2/6 iddia edilmektedir . (4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. BTK Görüşü (5) Başvuru konusuna ilişkin olarak 5809 sayılı Elektronik H aberleşme Kanunu nun 7. maddesi ikinci fıkrası uya rınca 14.07.2014 tarih ve 7798 sayılı yazı ile BTK dan görüş talep edilmiştir. BTK tarafından gönderilen cevabi yazı Kurum kayıtlarına 21.08.2014 tarihinde 4769 sayı ile intikal etmiştir. Görüşte; - Telefon işletmecilerinin numara veri tabanlarına erişerek e lde edilen bilgilerin gerekirse işlenerek kullanıcılara ulaştırılması olarak tanımlanabilecek olan rehberlik hizmetinin, ülkemizde ticari olarak faaliyette olan rehberlik hizmeti işletmecileri tarafından, Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendir me Yönetmeliği ne dayanılarak hazırlanan, 07.05.2009 tarihli ve 2009/DK -08/230 sayılı BTK Kurulu kararı ile onaylanan ve 28.05.2009 tarihli ve 27241 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Elektronik Haberleşme Hizmet, Şebeke ve Altyapılarının Tanım, Kapsam ve Süreleri düzenlemesinin Rehberlik Hizmeti başlıklı 2.5. bölümü çerçevesinde sunulduğu, - Rehberlik hizmeti işletmecilerinin anılan düzenlemenin ilgili maddesi kapsamında abonelerine sabit, mobil ve diğer telefon numarası tahsis eden tüm işletmecilerin rehber veri tabanlarına ücreti mukabilinde, çevrim içi ya da çevrim dışı erişerek abone bilgilerini derleme ve telefon işletmecileri ile ara bağlantı yapma hakkına sahip olduğu, - Öte yandan , 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu nun Evrensel Hizmetin Kapsamı b aşlıklı 5. maddesinin (c) bendinde basılı ya da elektronik ortamda sunulacak telefon rehberlik hizmetleri nin de sayıldığı, - Ayrıca , TÜRK TELEKOM ile BTK arasında imzalanmış olan Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi nin Evrensel Hizmet başlıklı 10. maddesinin (c) bendinde ; ( .. TİCARİ SIR ..) hükmüne yer verildiği, - Evrensel Hizmet Kanunu nda Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayrımı gözetilmeksizin yararlanır ve Evrensel hizmet, fert başına gayrisafi yurtiçi hâsıla tutarı da göz önünde bulundurularak karşılanabilir ve makul fiyat seviyesinde sunulur ilkelerinin yer aldığı, - Bu ilkeler kapsamında TÜRK TELEKOM un teknolojik gelişmelere bağlı olarak elektronik ortamda abonelerine rehberlik hizmeti sunmakla yükümlü olduğu ve başvuru konusu rehberlik hizmeti sunumunun da bu kapsamda mütalaa edildiği, - Halihazırda BTK nın rehberlik hizmetlerine ilişkin herhangi bir pazar analizi kapsamında etkin piyasa güc üne sahip bir işletmeci belirlemediği, bu anlamda getirilen öncül bir düzenleme veya yükümlülüğün mevcut olmadığı, rehberlik hizmetlerine ilişkin herhangi bir genel düzenleyici işlemin bulunmadığı ve bu alanda faaliyet gösteren işletmecilerin şebeke işletm ecilerinden aldıkları erişim 14-46/831-373 3/6 hizmetlerinin ilgili olduğu ölçüde BTK ca onaylı referans teklifler ve tarifelere tabi bulunduğu belirtilmiştir. I.2. Rehberlik (Bilinmeyen Numaralar) Hizmetine İlişkin Genel Bilgiler (6) Rehberlik hizmetinin esasları BTK tarafında n Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği ne dayanılarak hazırlanan 28.05.2009 tarihli ve 27241 sayılı Elektronik Haberleşme Hizmet, Şebeke ve Altyapılarının Tanım, Kapsam ve Süreleri adlı düzenlemede hüküm altına alınmıştır. (7) Rehberlik hizmeti, ücret karşılığında telefon işletmecilerinin numara veri tabanlarına erişerek elde edilen bilgilerin tüketicilere ulaştırılması olarak tanımlanmaktadır. Rehber veri tabanında kaydı oluşturulacak olan numaralar, abonelerin izni doğrultusund a belirlenmektedir. Ayrıca, abonenin onayı alınmak koşuluyla adres, e -posta, faks, cinsiyet, meslek gibi bilgiler de hizmet kapsamında sunulabilmektedir. (8) Anılan düzenlemeye göre , rehberlik hizmetini sunmak amacıyla yetkilendirilmiş olan işletmelere hizmet sunumunda kullanılmak üzere 118xy yapısında azami üç kısa numara tahsis edilmektedir. (9) Bilinmeyen numaralar hizmeti sunan işletmeler, mobil/sabit telefon işletmecilerinin veri tabanına online veya offline olarak erişebilmektedir. Offline sistemde r ehber veri tabanına ait tüm bilgiler her hafta düzenli olarak işletmeciye sağlanmakta olup , rehber veri tabanına erişim için telefon işletmecisine tek seferlik ön ödeme olarak adlandırılan sabit bir bedel ödenmekte, ayrıca veri tabanının güncellenmesi karşı lığında her ay güncelleme maliyeti ve yıllık bakım maliyeti oluşmaktadır. Online sistemde ise r ehber veri tabanında bulunan bilgiler anlık olarak tek tek sorgulanmaktadır. Online sistemde sabit bir ödeme söz konusu olmayıp , her sorgulama için birim fiy at belirlenmektedir. Veri tabanı güncelleme maliyeti online sistemde de geçerlidir. (10) BTK nın elektronik haberleşme sektörüne yönelik hazırladığı 2014 yılı ikinci çeyrek pazar verileri raporuna göre , numara ile sorgulama hizmeti 2011 yılının üçüncü çeyreği nde başlamış olup , aktif olarak sekiz işletmeci anılan hizmeti sunmaktadır. İlgili raporda 2014 yılının ikinci çeyreği itibarıyla işletmecilerin çağrı sayısına göre pazar payları na bakıldığında , BN Telekom un ilk sırada, Jan iletişim in ise 4. sırada yer a ldığı anlaşılmıştır. I.3. İlgili Pazar I.3.1. İlgili Ürün Pazarı (11) Başvuruya konu iddialar telefon numarası sorgulamalarının yapıldığı rehberlik hizmetlerine ilişkindir. BTK tarafından yayımlanan Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmel iği nin tanımlar kısmında ; Abonelerine numara tahsis eden işletmecilerin rehberde yer almayı kabul eden abonelerine ilişkin Kurum tarafından belirlenen bilgilerinin basılı, elektronik veya tekn olojik açıdan mümkün olan diğer yöntemlerle yayımlaması ile telefon dahil tüm yöntemlerle sunulan sorgulama hizmeti olarak ifade edilen rehberlik hizmeti dosya kapsamında ilgili ürün pazarı olarak belirlen miştir. I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar (12) İlgili hizm et bakımından Türkiye sınırları içinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmadığı ndan, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir . I.4. Değerlendirme 14-46/831-373 4/6 (13) Dosya konusu başvuru incelendiğinde, JAN İLETİŞİM in ücret karşılığı TÜRK TELEKOM un rehber veri tabanına erişerek ilgili bilgileri tüketicilere pazarladığı, buna karşılık TÜRK TELEKOM un ilgili veri tabanını internet sitesi üzerinden tüm tüketicilere ücretsiz olarak sunduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede yapılan değerlendirmede TÜRK TELEKOM un iddia edilen uygulamaları , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 6. maddesi uyarınca hâkim durumun kötüye kullanılması kapsamında incelenmiştir. (14) Yapılan inceleme çerçevesinde ayrıntıları aşağıda yer aldığı üz ere, dosya konusu uygulamaların hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilemeyeceği kanaati oluştuğundan, TÜRK TELEKOM hakkında ilgili pazar bakımından herhangi bir hakim durum tespiti yapılmasına gerek duyulmamıştır . Ayrıca, BTK nın görüşünde de yer verildiği üzere, rehberlik hizmetlerine ilişkin herhangi bir pazar analizi kapsamında etkin piyasa gücüne sahip bir işletmeci belirlenmediği bilinmektedir. Bu çerçevede , dosya özelinde TÜRK TELEKOM un hakim durumda olduğu varsayımı altında değerlend irme yapılmasının sonucu değiştirmeyeceği anlaşılmıştır . (15) Dosya kapsamında, TÜRK TELEKOM un rehberlik hizmetine ilişkin uygulamaları , amaç ve pazardaki rekabete etkisi bakımından incelenm iştir. Bu çerçevede, TÜRK TELEKOM un rehberlik hizmetini online pla tformda ve ücretsiz sunmaya başladığı zaman ve bu alanda tabi olduğu hukuki düzenlemeler araştırılmıştır. TÜRK TELEKOM tarafından sunulan bilgilere göre , 28.02.2001 tarihinde Ulaştırma Bakanlığı ve TÜRK TELEKOM arasında imzalanan Görev Sözleşmesi ile TÜRK TELEKOM asgari hizmetleri sunmakla yükümlü kılınmış ve anılan sözleşmede rehberlik hizmetleri asgari hizmet olarak belirlenmiştir . Görev Sözleşmesi nde tanımlanan yükümlülük gereğince 28.02.2001 tarihinden itibaren online ve ücretsiz olarak rehberlik hiz metinin sunumuna başlanmıştır. (16) 16.06.2005 tarih ve 5369 sayılı Evrensel Hizmetin Sağlanması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun un yürürlüğe girmesi ile birlikte rehberlik hizmeti evrensel hizmet olarak belirlenmiş ve TÜRK TELEKOM, BTK i le imzaladığı Telekomünikasyon Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi kapsamında evrensel hizmeti sağlamakla yükümlü kılınmıştır. (17) TÜRK TELEKOM dan yapılan açıklamaya göre, 2007 yılının Mayıs ayında, TÜRK TELEKOM un sunmuş olduğu ücretsiz re hberlik hizmeti internet sitesine yoğun ataklar yapılması nedeniyle verilemez duruma gelmiş ve durdurulmuştur. Hizmetin durması akabinde ise BTK tarafından TÜRK TELEKOM dan açıklama istenmiş ve elektronik ortamda rehberlik hizmeti sunmamanın evrensel hizme t yükümlülüğünün yerine getirilmemesi olarak algılanacağı TÜRK TELEKOM a iletilmiştir. Bu nedenle, TÜRK TELEKOM 2008 yılı Mart ayı itibar ıyla anılan hizmeti tekrar elektronik ortamda ve ücretsiz vermeye başlamıştır. Dolayısıyla , başvuru sahibi JAN İLETİŞİM in henüz faaliyet göstermediği ve rehberlik hizmetlerine ilişkin düzenlemelerin BTK tarafından yapılmadığı dönemde dahi ücretsiz olarak sunulan elektronik ortamda rehberlik hizmetinin , herhangi bir teşebbüsün faaliyetini zorlaştırmak ya da herhangi bir teşebbüsü piyasa dışına çıkarmak gibi bir amacı olmadığı anlaşılmıştır . (18) İkinci olarak, yaklaşık 14 yıldır ücretsiz olarak sunulan bir hizmetin tüketicilere sağladığı faydalar düşünüldüğünde, bu hizmetin sonradan ücretlendirilmeye başlamasının müşteri memnun iyeti açısından olumsuzluklara yol aç ması muhtemeldir. Bu olumsuzluklarla karşılaşmak istemeyen bir teşebbüsün ücretsiz hizmet sunumu politikasını müşteri memnuniyetini koruma amacıyla sürdürmesi de makul karşılanmaktadır. Nitekim , TÜRK TELEKOM, JAN İLETİŞ İM den gelen online 14-46/831-373 5/6 rehberlik hizmetini ücretli yapın talebini müşteri memnuniyetini gerekçe göstererek kabul edememiştir. (19) Yukarıdaki bilgiler ışığında TÜRK TELEKOM un 2001 yılından itibaren online platformda rehberlik hizmetini ücretsiz olarak sunmaya başladığı, bu kapsamda incelenen fiyatlama davranışının pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüsü dışlamak, pazara girişi engellemek ya da oluşan bir pazarı ele geçirmek niyeti taşımadığı kanaatine varılmıştır . (20) TÜRK TELEKOM tarafından sunulan elektronik ort amda rehberlik hizmeti için ücret almamasının piyasada olası etkileri incelendiğinde de herhangi bir rekabetçi endişe ile karşılaşılmadığı görülmektedir. Zira telefon işletmecileri ile rehber veri tabanının kullanımına ilişkin yapılan anlaşmalar çerçevesin de JAN İLETİŞİM, AVEA, VODAFONE ve TÜRK TELEKOM a ait rehber veri tabanına offline ; TURKCELL e ait rehber veri tabanına ise online olarak erişmektedir. Dosya mevcudunda yer alan, telefon işletmecileri bazında JAN İLETİŞİM in rehber veri tabanında kayıt lı abone sayısı na bakıldığında, erişimine açık veri tabanında toplam ( ..) abone sinin bulun duğu ve teşebbüsün kullanımına açık olan TÜRK TELEKOM abonelerinin sayısı nın toplam abonelerin sayısına oranının yaklaşık ( ..) olduğu anlaşılmıştır. Başka bir ifade yle, inceleme konusu TÜRK TELEKOM un fiyatlama davranışı sonucunda JAN İLETİŞİM in etkilenmesi muhtemel olan satışlarının büyüklüğü toplam iş hacminin ( ..) . Ayrıca, BTK tarafından yayınlanan son istatistiklere bakıldığında , Türkiye de sabit telefon abone sayısının yaklaşık 13 milyon ve mobil abone sayısının yaklaşık 70 milyon kişi olduğu görülmektedir. Bu rakamlar baz alındığında ise etkilenen iş hacminin yaklaşık ( ..) olduğu anlaşılmaktadır. Bu veriler kapsamında TURK TELEKOM un uygulamasının, teşebbüsün ticari faaliyeti üzerinde önemli ölçüde olumsuz etkide bulunduğunu söyleme k mümkün görülmemektedir. (21) TÜRK TELEKOM un ücret karşılığında JAN İLETİŞİM in erişimine açtığı rehber veri tabanını ücretsiz olarak tüketicilere sunmasının anılan teşebbüsün pazardak i konumunu nasıl etkilediğini değerlendirmek amacıyla ayrıca teşebbüsün pazar payının seyri de incelenmiştir. Teşebbüs tarafından gönderilen bilgilere göre JAN İLETİŞİM rehberlik hizmetinin sunumuna ilişkin yetki belgesini 19.12.2012 tarihinde almıştır. Teşebbüsün pazar payı 2013/3 . çeyreğinde %0,15 iken, 2014/2 . çeyreği itibar iyle %0,91 olmuş, dolayısıyla pazar payı zaman içerisinde artış göstermiştir. (22) Buna ilaveten, TÜRK TELEKOM ve AVEA aynı ekonomik bütünlük içinde yer almakta olup, 15,7 milyon mobil v e 13 milyon sabit telefon abonesi bulunmaktadır. İddia konusu eylemler sadece sabit hatlarda söz konusu olduğuna göre, JAN İLETİŞİM in faaliyetlerini zorlaştırmak isteyen bir teşebbüsün abonelerinin %55 inin bulunduğu mobil numaralar konusunda herhangi bir eylemde bulunmazken , abonelerinin %45 inin bulunduğu sabit telefonlar bakımından iddia konusu eylemlerde bulunmasının rasyonel olmayacağı kanaatine de ulaşılmıştır . (23) Yapılan değerlendirmeler çerçevesinde, TÜRK TELEKOM un ücret karşılığında JAN İLETİŞİM in erişimine açtığı rehber veri tabanını ücretsiz olarak nihai tüketicilere sunmasının, ilgili pazarda hakim durumda olsa dahi kötüye kullanma eylemi olarak nitelendirilemeyeceği sonucuna varılmıştır . 14-46/831-373 6/6 J. SONUÇ (24) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına gö re, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.