Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-250 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-04/38-18 Karar Tarihi : 12.1.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr . Nurettin KALDIRIMCI (Başkan ) Üyel er : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Nur Seda KÖKTÜRK C. BAŞVURUDA BULUNAN : ( ..) .. 20 . D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölç
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-250 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-04/38-18 Karar Tarihi : 12.1.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr . Nurettin KALDIRIMCI (Başkan ) Üyel er : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Nur Seda KÖKTÜRK C. BAŞVURUDA BULUNAN : ( ..) .. 20 . D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. Eskiüsküdar Cad. No:10 VIP Center Kat:14 34752 İçerenköy Kozy atağı/İstanbul E. DOSYA KONUSU: HP Teknik Servisi nin, HP markalı bir yazıcı için yaptığı tamir teklifinin söz konusu ürünün muadili bir yazıcının bedelinden dahi yüksek olduğu, ürününün tamirinin başka bir yerde mümkün olmadığını bilen firmanın 30 bu durumu kötüye kullandığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 29.09.2009 tarih ve 7009 sayı ile giren ( .) tarafından gönderilen e-postada, sahip oldukları HP markalı yazıcı için HP Teknik Servisi tarafından gönderilen tamir teklif bede linin, ürününün muadilinin piyasa fiyatından dahi yüksek olduğu ve söz konusu ürünün başka bir yerde tamirinin mümkün olmayacağının firma tarafından bilindiği iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 29.09.2009 tarih ve 7009 sayı ile giren şikayet dilekçesi üzerine hazırlanan 05.11.2009 tarih ve 2009 -2-250/İİ -09- NSK sayılı İlk İnceleme Raporu , 10.11.2009 tarih ve REK.0.06.00.00 -110/458 sayılı 40 Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu nun 18.11.2009 tarih ve 09 -56 sayılı toplantısında görü şülmüş ve 09 -56/1340 -M kararı ile Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 10.1.2010 tarih ve 2009 -2- 250/ÖA -10-NSK sayılı Önaraştırma Raporu 11.1.2010 tarih, REK.0.06.00.00 -110/12 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikayet konusuna ilişkin olarak , Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Siste mleri A.Ş. nin HP markalı yazıcıların satış sonrası 10-04/38 -18 2servis hizmetleri pazarındaki uygulamalarına ilişkin olarak soruşturma açılmasına 50 gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçü m Sistemleri A.Ş. (HP Türkiye) Amerika Birleşik Devletleri menşeli bir teknoloji firması olan HP, 1939 yılında kurulmuştur ve 170 ten fazla ülkede faaliyet göstermektedir. HP nin faaliyet gösterdiği iş gruplarını; - Kişisel Sistemler Grubu: İ ş ve tüketici bilgisayarları, taşınabilir bilgisayarlar ve iş istasyonları , - Görüntüleme ve Baskı Grubu: Mürekkep püskürtmeli yazıcılar, lazer yazıcılar ve ticari baskı, yazdırma sarf malzemeleri, dijital fotoğrafçılık ve eğlence , 60 - Teknoloji Çözümleri Grubu: D epolama ve sunucular, EDS, yönetilen hizmetler ve yazılım dahil olmak üzere iş ürünleri şeklinde ayırmak mümkündür. HP, Türkiye de Hewlett Packard Bilgisayar ve Ölçüm Sistemleri A.Ş. olarak söz konusu iş alanlarında faaliyet göstermektedir. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya konusu şikayetin temelini, HP Türkiye nin kendi markalı yazıcılarına verilen teknik servis hizmetinin fiyatlarının yüksekliği oluşturmaktadır. Bir ana ürün ile o ürüne ilişkin yedek parça ve/veya teknik hizmetler, farklı zamanlar da ihtiyaç duyulan ancak birbirini tamamlayıcı nitelikte olan ürünlerdir. 70 Yazıcı gibi ürünlerin içerisinde yer aldığı pazarlar, zamanla tamamlayıcı ürün ve hizmetlere ihtiyaç duymaları sebebiyle, birincil veya öncül pazarlar olarak; yedek parça, sarf malzemesi, tamir, bakım -onarım hizmetleri gibi birincil ürünle birlikte kullanılan ve birincil ürünün satın alınmasından belli bir süre sonra ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin bulunduğu pazarlar ise ikincil veya ardıl pazarlar olarak tanımlanmaktadır .1 Konu ile ilgili rekabet hukuku kapsamında ele alınması gereken hususlar ise i) söz konusu ürün ve hizmetlerin aynı pazara dahil edilip edilemeyeceği, ii) edilmezse ikincil ürün ve hizmetlerin yer aldığı pazarların marka -spesifik tanımlanıp tanımlanamaya cağıdır. Bu bağlamda a rdıl pazarların varlığı durumunda ilgili ürün pazarı tanımları şu şekilde 80 sıralanabilir: i) Birincil ürün ve ikincil ürünlerin yer aldığı sistem pazarı, ii) Birincil pazarda yer alan tüm markalara ait yedek parça veya servisin yer al dığı bütüncül ardıl pazar, iii) Herhangi bir markaya ait yedek parça veya teknik servis, bakım -onarımın yer aldığı marka -spesifik ardıl pazar. Dosya kapsamında yapılabilecek en dar pazar tanımının HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarı olmasından hareketle herhangi detaylı bir pazar 1 Örneğin, bir araba sahibi arabayı satın alışından sonraki bir tarihte, bakım ya da yedek parça gibi , arabanın etkin kullanımı için gerekli olan ürün ve hizmetlere ihti yaç duyacaktır. Bu örnekte araba birincil ürün, yedek parça, servis gibi satış sonrası ürün ve hizmetler ise ikincil ürünler olarak i fade edilebilir. 10-04/38 -18 3analizine ve kesin bir pazar tanımına gidilmeksizin ilgili ürün pazarının, en dar haliyle, HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarı olduğu varsayılmıştır. 90 I.2.2. İlgili Coğrafi Paza r İncelemeye konu olan faaliyetlerin tüm Türkiye çapında gerçekleştirilmesi ve ülke içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit edilmiştir. I.3. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un Tanımlar başlıklı 3. maddesinde hakim durum Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla te şebbüsün, rakipleri ve mü şterilerinden ba ğımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Ardıl pazarlar için yapılacak bir hakim durum analizi ile ilgili olarak Avrupa Birliği 100 Komisyonu, 25. Rekabet Politikası Raporu nda2 hakim durum u rakiplerden ve müşterilerden kayda değer ölçüde bağımsız hareket edebilme yeteneği olar ak tanımlamış, satış sonrası ürün/hizmet pazarlarında pazar gücü değerlendirilirken, bu iki pazar arasındaki bağlantının göz önünde bulundurulmasının ve olay bazında analiz yapılmasının gerekli olduğunu ifade etmiştir. Söz konusu raporda, firmanın satış so nrası ürün/hizmet pazarında hâkim durumdan kaynaklanan herhangi bir kötüye kullanma davranışının mevcut olup olmadığı araştırılırken, birincil ürün ve ikincil ürün pazarları arasındaki ilişkinin göz önünde bulundurulması ve firmanın birincil ürün pazarında n bağımsız bir şekilde ikincil ürün fiyatlarını arttırıp arttıramayacağının sorgulanması gerektiği belirtilmiştir. Bu çerçevede 110 değerlendirmeye alınması gereken başlıca unsurlar, öncül piyasadaki ürünün fiyatı ve ömrü, ardıl piyasalardaki fiyatlardaki şef faflık, bu piyasalardaki ürün fiyatlarının, ana ürünün fiyatına oranı ve bütün bu bilgileri elde etme sürecinde katlanılan maliyetlerin yüksekliği olarak ortaya konmuştur. Bu bağlamda alınan Pelikan -Kyocera3 kararında yazıcı ve bu yazıcılar için toner kartuşu üreten ve yazıcı pazarında hakim durumda bulunmayan Kyocera nın, ikincil ürünler bakımından da hakim durumda olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Komisyon bu kararında; - Yazıcının ömrü süresince kullanılan toner kartuşlarının toplam maliyetinin yazıcı maliyetine oranının yüksek olması, 120 - Toner kartuşlarının fiyatına ilişkin bilginin ulaşılabilir olması, - İkincil ürünlerin fiyatının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin söz konusu olmaması, - Kilitlenmiş ve yeni m üşteriler arasında fiyat farklılaştırması imkanının mevcut olmaması hususlarını göz önünde bulundurmuştur. Rekabet Kurulu nun 08.05.2001 tarih ve 01-22/192 -50 sayılı kararında ise HP ürünlerinin satış sonrası hizmetlerinin çok büyük oranda HP servis ağı ka psamında gerçekleştirilmesinden hareketle, HP nin söz konusu servis ağı sebebiyle, kendisi tarafından satışı yapılan ve kendi markasını taşıyan ürünlerin satış sonrası servisleri 130 açısından hakim durumda olduğuna hükmedilmiştir. 2 http://europa.eu.int/comm/competit ion/annual_reports/ . 3 25. Rekabet Politikası Raporu, 1995 10-04/38 -18 4Rekabet Kurulu tarafından Xerox marka yazıcıların tonerlerinin yüksek fiyata satıldı ğı ve bu nedenle tüketicilerin zor durumda bırakıldı ğı iddiası üzerine verilen 15.05.2008 tarih ve 08-33/417 -143 sayılı kararda ise; - Şikâyetçinin almış olduğu yazıcının ve kullanmak istediği toner in fiyatı arasında yaklaşık üçte birlik bir oran olduğu, bu nedenle yazıcının ekonomik ömrü süresince kullanılacak tonerin toplam maliyetinin, yazıcı maliyetine oranının yüksek olduğu, Toner fiyatlar ına ilişkin bilginin ulaşılabilir olduğu, Toner fiyat larının artması halinde başka marka yazıcıya geçişte ciddi bir maliyetin söz konusu olmadığı 140 anlaşıldığından, yazıcı almayı düşünen ve henüz tercih aşamasında olan kullanıcıların, ödeyecekleri toplam maliyetlerini düşünerek bir marka seçmelerinden, bu se çim sırasında yazıcı piyasasındaki firma sayısı kadar seçenek bulunduğundan ve yazıcı pazarının rekabetçi yapısından dolayı Xerox firması için, yazıcı ve toner pazarlarında hâkim durum tespitinin yapılamayacağı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herha ngi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda yapılan bir incelemede, işbu dosya konusu şikayet ile ilgili olarak aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır: 1. Yazıcıların da bulunduğu bilgi teknolojileri sektöründe yeni ürünlerin pa zara girme hızı oldukça yüksektir. Piyasaya yeni sürülen bir yazıcının kısa süre 150 içerisinde yeni modellerin ve yeni teknolojilerin ortaya çıkmasıyla demode olması sektörde sık rastlanan bir durumdur. Yeni modellerin satışa çıkarılması ise eski modellerin f iyatında hızlı düşüşlere sebep olmaktadır. Söz konusu durum birincil piyasa olan yazıcı pazarında fiyatların düşük, ürün kullanım ömrünün ise kısa olmasına sebep olmaktadır. Bunun yanında gerek yedek parça ve sarf malzemesi fiyatları gerekse servis/bakım -onarım bedelleri yazıcı fiyatına oranla yüksek kalmaktadır. 2. HP markalı yazıcıların teknik servisine ilişkin bilgiler gerek HP yetkili servisler gerekse bağımsız teknik servis açısından ulaşılabilir olduğu görülmektedir. 3. HP markalı yazıcılara ait teknik ser vis/bakım onarım hizmetinin fiyatının 160 artması durumunda başka markalı bir yazıcıya geçişte ciddi maliyetler söz konusu değildir. Zira pazardaki fiyatlar incelendiğinde, yazıcı satın almak isteyen bir tüketicinin 50 -60 TL den başlayan alternatiflerinin bulu nduğu görülmektedir. Bunun yanında geçiş maliyeti oluşturan öğrenme, kurulum vb. gibi maliyetlerin de yazıcılar bakımından düşük olduğu düşünülmektedir. 4. Şikâyetçi tarafından gönderilen HP teknik servis teklifinden de görüleceği üzere yazıcı pazarında birin cil ürünün fiyatı ikincil ürüne göre düşüktür. Yani yedek parça ve bakım onarım maliyeti cihaz maliyetine göre yüksek kalmakta, bu da ikincil ürün ve hizmetlerde fiyatlarda artış yaşanması durumunda farklı marka bir yazıcıya geçişin yaşanmasının mümkün old uğunun bir göstergesi 170 olarak ortaya çıkmaktadır. Yukarıda yer verilen tüm açıklamaların HP Türkiye nin yazıcı pazarından bağımsız bir şekilde teknik servis fiyatlarını arttıramayacağını n ve dolayısıyla HP Türkiye nin HP markalı yazıcıların satış sonrası s ervis hizmetleri pazarında hakim durumda olamayacağının göstergesi olarak ortaya çıkabileceği anlaşılmaktadır. 10-04/38 -18 5Tüm bunların yanında üzerinde özellikle durulması gereken hususlardan ilki, birincil ürün pazarındaki yani yazıcı pazarındaki rekabetin seviyesid ir. Yazıcı pazarı, genelde bilgisayar donanımı gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren üreticilerin yer aldığı ve rakip sayısının fazla olduğu bir pazardır. Pazar araştırma şirketi IDC nin 2007 yılında yayınladığı rapora göre HP ve rakiplerinin farklı türd e yazıcılar bazında sahip 180 oldukları pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 1: A4 Renkli Çok Fonksiyonlu Yazıcılar -Pazar Payları Firma Adı Pazar Payı (%) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 100 Tablo 2: A 4 Siyah/Beyaz Çok Fonksiyonlu Yazıcılar -Pazar Payları Firma Adı Pazar Payı (%) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 100 Tablo 3: A4 Renkli Yazıcılar -Pazar Payları Firma Adı Pazar Payı (%) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Toplam 100 Ayrıca elde edilen bilgilere göre , 2007 yılından itibaren yazıcı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarında değişimler meydana gelmiştir. Örneğin IDC verilerine göre, Canon un t ek fonksiyonlu inkjet yazıcı segmentinde, 2008 yılının ilk 190 çeyreğine oranla %14,9 olan pazar payını 2009 yılının ilk çeyreğinde %66,7 ye, tek fonksiyonlu lazer yazıcılarda %2,2 den %13,8 e, çok fonksiyonlu lazer yazıcı %2,7 den %25 e, çok fonksiyonlu inkje t yazıcılarda ise aynı dönemde pazar payını 3 kat artışla %36 ya çıkardığı görülmektedir. Birincil ürün piyasasındaki rekabetin seviyesinin haricinde diğer bir husus ise teknik servis/bakım -onarım hizmeti pazarında HP yetkili servislerinin haricinde çok sa yıda bağımsız servis sağlayıcının bulunması yani ikincil ürün pazarındaki rekabetin seviyesidir. 10-04/38 -18 6Tüm bunların yanında yedek parça, sarf malzemesi ve tamir bakım masraflarının ürün fiyatlarına göre yüksek olmasının yalnızca HP ikincil ürünleri bakımından de ğil, 200 sektörde yer alan rakip firmalar açısından geçerli olduğu görülmektedir. Sonuç olarak, yukarıda verilen bilgilere dayanılarak, HP markalı yazıcıların satış sonrası servis hizmetleri pazarında HP nin hakim durumda olduğuna dair bir tespit yapılamayacağ ı ve bu nedenle şikâyet ile ilgili olarak herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı anlaşılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruş turma açılmasına gerek olmadığına , şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir . 210