Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-163 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-52/1259 -322 Karar Tarihi : 4.11.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Burcu CAN C. ŞİKÂYET EDEN : . D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Kent Ka rt Ege Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-163 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-52/1259 -322 Karar Tarihi : 4.11.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Burcu CAN C. ŞİKÂYET EDEN : . D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Kent Ka rt Ege Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. 20 1370 Sk. No:42/304 Montrö/İzmir - İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İzmir Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Tröleybüs Genel Müdürlüğü Gazeteci Yazar İsmail Sivri Blv. No:500 35140 Gediz Buca/İzmir E. DOSYA KONUSU : Kent Kart Ege Elektronik Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti . (Ege Elektronik ) ile İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İzmir Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Tröleybüs Genel Müdürlüğü (ESHOT) tarafından ... unvanlı işlet meye Kent Kart Dolum Merkezi yetkilendirmesinin 30 yapılmaması hususunun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun a aykırılık teşkil ettiği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili elektronik posta mesajında, şikâyetçi tarafından idare olunan Güney Kuruy emiş in yanında yer alan işletmede kent kart dolum işlem i gerçekleştirilmesine rağmen, şikâyetçiye söz konusu yetkinin verilmediği, bu durumun rekabet açısından önemli bir dezavantaj oluşturduğu ifade edilmiş ve ortaya çıkan mağduriyetin giderilmesi talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.7.2009 ve 24.7.2009 tarih lerinde, 40 5228 ve 5249 sayı lar ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 7.8.2009 tarih ve 2009 - 4-163/İİ-09-MG sayılı İlk İnceleme Raporu, 26.08.2009 tarih ve 09 -39 sayılı Kurul toplan tısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek 09-52/1259 -322 2 olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-39-/944-M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 26.10.2009 tarih ve 2009 -4-163/ÖA -09-HG sayılı Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00 -110/371 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikâyet hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı , şikâyetin reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar Ege Elektronik in Güney Kur uyemiş in bayilik talebini reddetmesi Kent Kart satımı ve dolumu pazarında veya bayilerin önemli bir çoğunluğunun ana faaliyetini 60 oluşturan hizmetlerin sunumunda rekabetçi bir endişe ortaya çık armayacağından, ilgili ürün pazarı ve coğrafi pazar tanımı yapı lmamıştır. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller Önaraştırma aşamasında Raportörlerin görüştüğü Kent Kart yetkilisi konuya ilişkin olarak; - Bayilik taleplerinin o bölgedeki halkın dolum merkezi ihtiyacı na göre sonuçlandırıldığını; talebi değerlendirirken ba yilik talebinde bulunan teşebbüsün bulunduğu yerleşim yerindeki ulaşım yoğunluğuna, toplu taşımayı kullanan, dolayısıyla kent kart talebinde bulunacak müşterilerin yoğunluğuna ilişkin 70 istatistikler i dikkate aldıklarını (bu veriler ESHOT bünyesindeki bir si stemde depolan maktadır.); ayrıca şirket çalışanlarından bayilik teşkilatı için görevlendirilmiş birkaçı nın bayiyi yerinde incele diklerini; yukarıda yer verilen veriler dışında teşebbüsün durağa yakınl ığı, açılış ve kapanış saatleri gibi kriterler in bayilik talebinin değerlendirilmesi nde dikkate alın dığını; tüketici talebinin yeterince yüksek olmadığı durum larda, bayilik vermenin maliyeti göz önünde bulundurulduğunda her bayilik talebini n olumlu yanıtla nmasının rasyonel olmayaca ğını; - Teşebbüslerin bayilik talebi nin ESHOT un onayına tabi ol duğunu; nitekim ihale şartnamesine göre de bayilik verilmesine ilişkin kararları nın ESHOT un denetim 80 ve onayına tabi olduğunu; b ununla birlikte ESHOT ve İzmir Büyük Şehir Belediyesi nin belirli bir bölgede ihtiyaç olması h alinde ilgili bölgede bayilik verilmesi yönünde talepte bulunabil diklerini; - İzmir de hâlihazırda 650 noktada Kent Kart dolum merkezi bulun duğunu, mevcut haliyle bayi sayısı nın fazla olduğunu; ancak tüketicilerden gelen örneğin Kent Kart bayisinin ihtiya ç duyulduğu halde belirli saatlerde kapalı olduğu yönündeki şikâyetler üzerine geç saatlere kadar açık olan büfe, tekel bayi gibi teşebbüslere yeni bayilikler verilmesi nin söz konusu olabil diğini; 09-52/1259 -322 3 - Bayilere dolum cihazı verilmesi işlemi nin satış şeklinde gerçekleşme diğini; Kent Kart tarafından dolum cihazı nın ilgili teşebbüs lere kurul duğunu ve depozito 90 uygulaması yapıl dığını; cihazın üretim maliyetinin yanında , bayilere cihazların bakımı ve kart temini hizmeti de veril diğini; Bu durumun ke ndilerine personel ve araç maliyeti gibi birtakım maliyetler yükle diğini; c ihaz bakımı nın genel olarak bayinin talebi üzerine yapıl dığını; ancak bakım sisteminin üçer aylık periyodik bakım şeklinde gerçekleştirilmesi nin planlan dığını ifade etmiştir. J. GE REKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Şikâyetin konusunu oluşturan Güney Kuruyemiş in Kent Kart dolum bayisi olma talebinin reddedilmesi eylemi, 4054 sayılı Kanun kapsamında mal/hizmet vermeyi 100 reddetme olarak kabul edilen durumla örtüşmektedir. Genel olarak tüm hukuk düzenlerinde sözleşme serbestîsi ilke olarak bulunmaktadır. Ancak rekabet hukuku uygulamasında, bazı hallerde bir teşebbüse sözleşme yapma yükümlülüğü getirilebilmektedir. Mal vermeyi reddetme ve belirli bir faaliyetin yürütülmesi için zorunlu bir unsurun ku llanılmasına izin verme de bu haller arasındadır. Mal/hizmet vermeyi reddetme belirli hallerde rekabet ihlali olarak değerlendirilebilmektedir. Bu hallerden birincisi Kanun un 6. maddesi anlamında hâkim durumda bulunan teşebbüsün süregelen bir ticari iliş ki içerisinde bulunduğu müşterisine mal vermeyi durdurmasıdır. İkinci olarak, bir veya daha 110 fazla teşebbüse mal verilirken, ayrımcılık yapmak suretiyle bir başka teşebbüsün talebinin karşılanmamasıdır. Üçüncüsü ise bir mal veya hizmet üretimi için zorunlu bir unsura sahip olan bir teşebbüsün söz konusu unsuru kullanmak suretiyle faaliyette bulunacak bir teşebbüse hizmet sunmayı/mal vermeyi reddetmesidir. Bir teşebbüsün bir başka teşebbüse mal veya hizmet sunmaya zorlanabilmesi için öncelikle mal veya hizme tten faydalanmak isteyen teşebbüslerin, bulundukları piyasada faaliyetlerini sürdürmek veya rekabet edebilmek için söz konusu mal veya hizmeti sunabilmenin gerekli olduğunu göstermeleri gerekmektedir. İlgili mal veya hizmeti sunmanın teşebbüs için avantajl ı olması 120 yeterli değildir. Bir başka ifade ile o kaynağa sahip olunmadığı halde rakiplere karşı dezavantajlı durumda olmak yeterli olmaz . Benzer şekilde müşteriler gözünde dezavantajlı duruma düşmek de mal veya hizmete sahip olmanın hayati olduğunu gösterm ek bakımından yetersizdir. Dolayısıyla bir teşebbüsün sahip olduğu yahut ürettiği bir mal veya hizmeti sağlamaya zorlanılabilmesi için ilk şart sunduğu mal veya hizmetin, rakip yahut alt pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerinin devamı bakımından gerekli olm asıdır. Öte yandan bir teşebbüsün hizmet vermeyi reddetmesinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal niteliği taşıması için öncelikle o teşebbüsün ilgili piyasada hâkim durumda olması gerekmektedir. Daha sonra hâkim durumdaki teşebbüsün 130 ürününün kullanılması nın rakip veya alt pazardaki teşebbüslerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için gerekli olduğu gösterilmeli ve son olarak da ürün 09-52/1259 -322 4 talebinin haklı bir sebep olmadan reddedildiği tespit edilmelidir. Bununla birlikte eğer bir mal veya hizmet talep eden teşebbüsün faaliyetinin devamı için olmazsa olmaz değilse, mal veya hizmet sunmayı reddeden teşebbüsün reddetme eylemi ihlal olarak değerlendirilmeyeceğinden, reddeden teşebbüsün hâkim durumda olup olmadığının değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır. B u çerçevede Ege Elektronik in in bayilik talebini reddetmesinin ihlal kabul edilmesi için, öncelikle Kent Kart dolum u yapabilmenin in rekabet edebilmesi için gerekli olup olmadığına bakılmalıdır. 140 tekel ürünleri, kuruyemiş gibi ürünler sunmakta ve gel irlerinin önemli bir kısmı bu ürünlerin satışından elde etmektedir. Kent Kart dolum hizmeti verememek in pazardan çıkmasına veya gelirlerinde önemli bir düşmeye yol açmayacaktır. Dolayısıyla Kent Kart dolum hizmeti in faaliyetinin devamı bakımından hay ati olarak kabul edilmeyeceğinden, Ege Elektronik bu hizmetin tek sağlayıcısı olmakla birlikte e hizmet vermeye zorlanılmasını gerektirecek şartlar mevcut değildir. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara ilişkin 150 olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.