Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-97 Karar Sayısı : 09-27/576-136 Karar Tarihi : 11.6.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖR : Mehmet ÇETİN C. ŞİKÂYET EDEN : Erbaa da faaliyet gösteren otobüs ve minibüs işletmecileri D.ŞİKÂYET EDİLEN : - Lüks Erova Turizm Seyahat ve Ot o. Nak. Pet
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-97 Karar Sayısı : 09-27/576-136 Karar Tarihi : 11.6.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN , Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖR : Mehmet ÇETİN C. ŞİKÂYET EDEN : Erbaa da faaliyet gösteren otobüs ve minibüs işletmecileri D.ŞİKÂYET EDİLEN : - Lüks Erova Turizm Seyahat ve Ot o. Nak. Pet. Ürü. San. Tic. Ltd. Şti. Yeşilyurt Mh. Gazi Blv. No:50 Erbaa/Tokat - Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti. G.O.P. Mh. Gazi Blv. No:14 Erbaa/Tokat E. DOSYA KONUSU: Erbaa -Ankara, Erbaa -Samsun ve Erbaa -Tokat aras ı 20 yolcu taşımacılığı yapan Lüks Erova Turizm Seyahat ve Oto. Nak. Pet. Ürü. San. Tic. Ltd. Şti. (Erova ) ve Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti. (Erektaş ) nin ortak hareket ederek dönüşümlü sefer düzenlemeleri sonucu, bu hatlardaki diğer otobüs ve minibüs firmaları ile tüketicilerin zarar gördüğü iddia sı. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Tokat -Erbaa, Samsun -Erbaa ve Ankara -Erbaa arası yolcu taşımacılığı yapan Erova ve Erektaş otobüs firmalarının ortak hareket ederek dönüşümlü sefer düzenle mek suretiyle diğer otobüs ve minibüs firmaları ile tüketicilere zarar verdikleri iddia edilmekte ve Rekabet Kurumunun bu duruma müdahale etmesi talep edilmektedir. 30 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.5.2009 tarih ve 3195 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 28.5.2009 tarih ve 2009 -4-97/İİ-09-MÇ sayılı İlk İnceleme Raporu , 1.6.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/167 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; şikâyet konusu uygulamanın sona erdirilmesini teminen T.C. Ulaştırma Bakanlığı aracılığıyla ilgili Karayolu Taşıma Bölge Müdürlüğüne bir yazı yazılmasının ve 4054 sayılı Kanun un 9. 09-27/576 -136 2maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Erova ve Erektaş Otobüs işletme lerine görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı ifadelerine yer verilmiştir. 40 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde , ilgili ürün pazarı " karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pa zarı" olarak belirlenmiştir . I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyet konusu uygulama ya konu olan hatlar dikkate alınarak , ilgili coğrafi pazar Tokat -Erbaa, Samsun -Erbaa ve Ankara -Erbaa otobüs güzergâhları olarak tespit edilmiştir. I.2. Tespit ler ve Değerlen dirme 50 I.2.1. Erbaa Şehirlerarası Otobüs Terminali Zabıta Müdürü ile yapılan görüşmeler Görevli raportör dosya konusu şikâyet ile ilgili olarak Erbaa Şehirlerarası Otobüs Terminali Zabıta Müdürü ile telefon görüşme si yapmıştır. Yetkili , Erova ve Erektaş ot obüs firmaları arasındaki anlaşma iddialarına ilişkin olarak , Erbaa -Ankara hattında , haftalık dönüşümlü olmak üzere , sabah seferini bir firmanın akşam seferini ise diğer firmanın yaptığını; anılan firmaların bu uygulamaya girişmesinin söz konusu hatta yolc u sayısının yetersiz olmasından kaynaklandığını belirtmiştir. Bunun sonucunda fiyatların yükselip yükselmediğine ilişkin soruya karşılık ise fiyatların değişmediğini, pazarda pek 60 çok firma olduğundan rekabetin yoğun olduğunu ve yolcu azlığından dolayı firmaların zararına yolcu taşıdığını ifade etmiştir. Ayrıca bu uygulamanın maliyetleri azaltmaktan başka bir amacının olmadığı kanaatinde olduğunu vurgulamıştır. Söz konusu yetkiliden elde edilen bilgilere göre, ilgili pazarda aşağıdaki tabloda yer verilen Erb aa merkezli teşebbüsler ve Amasya İtimat gibi terminalde yazıhanesi bulunmadığı halde yol üzerinden yolcu al an firmalar faaliyet göstermektedir. Tablo : Erbaa Merkezli Faaliyet Gösteren Otobüs Firmaları 70 Erbaa -Ankara Erbaa -Samsun Erbaa -Tokat Erova Turizm Erektaş Turizm Niksar Kale Turizm Eren Turizm Erektaş Turizm Erova Turizm Niksar Kale Turizm Eren Turizm Bağtaş Turizm Kop Turizm Erova Turizm Erektaş Turizm Niksar Kale Turizm Net Turizm 09-27/576 -136 3 I.2.2. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Ayrıca 4. maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinde, mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü nün; (c) bendinde ise mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya 80 bunların piyasa dışında belirlenmesi nin rekabeti bozucu anlaşmalara örnek teşkil ettiği belirtilmiştir. Şikâyete konu uygulama, Erektaş ve Erova firmalarının normal koşullarda Erbaa -Ankara hattı nda sabah ve akşam günlük iki sefer düzenlemeleri gerekirken işbirliğine giderek firmalardan birinin sabah diğerinin ise akşam sefer düzenlemesidir. Firmaların T.C. Ulaştırma Bakanlığına sundukları zaman tarifesine aykırı bir şekilde ortak sefer düzenlemel eri, Karayolu Taşıma Kanunu nun 11. maddesine ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 40. maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Diğer taraftan, firmaların sefer sayılarını azaltarak dönüşümlü sefer düzenlemesi; etkisi itibar ıyla tüketicilerin tercih imkânların ı 90 azaltan, pazar ve müşteri paylaşımına yol açan, hizmetlerin arz koşullarının piyasa dışında belirlenmesi sonucunu doğuran bir uygulamadır. Bu yönüyle şikâyet konusu uygulama 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine de aykırılık teşkil etmektedir. Kanun un 4. ma ddesi kapsamına giren, fiyat tespiti ve pazar paylaşımı gibi unsurlar içeren anlaşmalar a muafiyet tanınması da mümkün değildir. Dolayısıyla, şikâyete konu uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet ten yararlanması da söz konusu olamaz. Bununla birlikte şikâyet konusu uygulamanın ortaya çıkmasında, pazarın yapısal sorunlarının önemli bir etkisinin olduğu da bir gerçektir. Karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı, talebin dönemsel (yaz -kış; tatil sezonu -normal sezon) 100 olarak dalgalanma göste rdiği bir pazardır. Ayrıca terminal yetkilisi ile yapılan görüşmelerde, pazarda ciddi boyutta bir arz fazlasının bulunduğu öğrenilmiştir. Bu çerçevede, teşebbüslerin şikâyet konusu uygulamaya girişmesinde, ilgili pazardaki rekabeti azaltma amacının ötesind e, pazardaki yapısal sorunların olumsuz sonuçlarını azaltma arayışının etkili olduğu kanaatine varılmıştır. Öte yandan, taraflar arasında seferlerin dönüşümlü düzenlenmesine dayanan şikâyet konusu uygulamanın pazardaki rekabeti bütünüyle ortadan kaldırmad ığı görülmektedir. Şöyle ki, Erbaa Terminali Zabıta Müdürü tarafından Kuruma gönderilen fiyat listesine göre , firmaların pazar paylaşımı yaptıkları Ankara - Erbaa hattında Erova Turizm in fiyatı 40 TL ., Erektaş Turizm in fiyatı ise 45 110 TL. dir. Ancak , dosya m evcudu bilgilere göre, hâlihazırda Ankara -Erbaa güzergâhında uygulanan bilet fiyatı 35 TL . dir. Görüldüğü üzere Erova ve Erektaş firmaları, seferleri ortaklaşa düzenleseler de bu danışıklılık, teşebbüslerin müşterilerine liste fiyatları üzerinden indirim y apmaması 09-27/576 -136 4sonucunu doğurmamıştır. Bunda da ilgili pazarda bu iki firma dışında firmalarının da faaliyet gösteriyor olması etkili dir. Yukarıdaki tespit ve değerlendirmeler ışığında; Erova ve Erektaş firmaları arasındaki -Erbaa -Ankara hattınd a- dönüşümlü s efer uygulamasının , 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlali niteliğinde olduğu neticesine varılmıştır. Ancak, teşebbüslerce girişilen bu uygulama nın, Erbaa merkezli taşıma 120 güzergâhlarından sadece birisinde geçerli olduğu ; pazardaki yapıs al sorunların bir sonucu olduğu; ilgili pazarda ve hatta ilgili güzergâhta faaliyet gösteren firmaların tamamını kapsamadığı; ayrıca bu uygulama sonucunda pazardaki fiyat rekabetinin bütünüyle ortadan kalkmadığı dikkate alınarak, şikâyet konusu hakkında soruşturma açılması yerine 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş yazısı gönderilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Reka betin Korunması 130 Hakkında Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 2. Bununla birlikte, rekabet ihlali teşkil edebilecek davranışların sona erdirilmesini teminen 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkra sı uyarınca Lüks Erova Turizm Seyahat ve Oto. Nak. Pet. Ürü. San. Tic. Ltd. Şti. ve Erektaş Turizm Seyahat San. ve Tic. Ltd. Şti. n e görüş yazısı gönderilmesi hususunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.