Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-51 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-34/785-190 Karar Tarihi : 5.8.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Mehmet ÇETİN C. ŞİKÂYET EDEN : - ( ..) ( ..) Çankaya/İstanbul - ( ..) 20 (Adres tespit edilememiştir.)
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-51 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-34/785-190 Karar Tarihi : 5.8.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı 10 KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Mehmet ÇETİN C. ŞİKÂYET EDEN : - ( ..) ( ..) Çankaya/İstanbul - ( ..) 20 (Adres tespit edilememiştir.) - ( ..) (Adres tespit edilememiştir.) - ( ..) (Adres tespit edilememiştir.) D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Konya Metro Seyahat Taşımacılı k ve Petrol Ürünleri Ticaret Ltd. Şti. 30 Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:27 Selçuklu/Konya - Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:17 -18 Selçuklu/Konya - Özkaymak Turizm Ltd. Şti. Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:23 -24 Selçuklu/Konya - Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş. Yazır Mh. Yeni Otogar İçi No:20 Selçuklu/Konya E. DOSYA KONUSU : Konya -Ankara ve Konya -İstanbul güzergâhında 40 faaliyet gösteren şehirlerara sı seyahat firmalarının bilet ücretlerini aralarında anlaşma yaparak belirlemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal ettikleri iddiası. 09-34/785 -190 2 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Konya -Ankara ve Konya -İstanbul güzergâhlarında faaliyet gösteren Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti. ( Konya Metro ), Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. ( Kontur ), Özkaymak Turizm Ltd. Şti. ( Özkaymak ) ve Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş. (Konset) şehirlerarası seyahat firmalarının bilet fiyatlarını birlikte belirle yerek 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iddia 50 edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.3.2009, 4.3.2009, 13.3.2009, 16.3.2009 ve 17.3.2009 tarihlerinde 1577, 1591, 1871, 1912 ve 1987 sayılar ile giren baş vurular üzerine hazırlanan 15.4.2009 tarih ve 2009 -4-51/İİ-09-KT sayılı İlk İnceleme Raporu, 22.4.2009 tarih ve 09 -17 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-17/385 -M sayı ile karar verilmiştir. 60 İlgili karar uyarınca düzenlenen 24.7.2009 tarih ve 2009 -4-51/ÖA -09-OS sayılı Önaraştırma Raporu 28.7.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/252 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; şikâyete konu teşebbüslerin birlikte fiyat belirlediklerine ilişkin herhangi bir tespit bulunmadığı , bu çerçevede 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı" olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyet konusu uygulamaya konu olan hatlar dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar Kon ya-Ankara ve Konya -İstanbul otobüs güzergâhları olarak tespit edilmiştir. 80 I.2. Taraflara İlişkin Bilgiler I.2.1. Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Konya Metro) 09-34/785 -190 3( TİCARİ SIR ) I.2.2. Kontur Turizm Nakliyat Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. 90 (Kontur) ( TİCARİ SIR ) I.2.3. Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A. Ş. (Konset) 100 ( TİCARİ SIR ) I.2.4. Özkaymak Turizm Ltd. Şti. (Özkaymak) ( TİCARİ SIR ) 110 I.3. İlgil i Mevzuat Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı sektörünü düzenleyen temel mevzuat; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu , bu Kanun kapsamında Ulaştırma Bakanlığı tarafından çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Karayolu İle Şehirlerarası Yol cu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ dir. Söz konusu mevzuatla taban ve tavan ücretleri düzenlenmektedir. 120 Anılan Kanunu nun 11. maddesinde yer alan, ücret tarifeleri, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine sonuç vermes i ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması halinde ve gerektiğinde taban ve tavan ücretleri Bakanlıkça tespit edilebilir. ifadesi çerçevesinde taban ve tavan ücret belirleme yetkisi Ulaştırma Bakanlığına verilmiştir. İlgili Bakanlığın 1 1.6.2009 tarihinde yayımladığı yönetmelikle yolcu taşımacılığı yapan işletmelerin, geçerlilik süresi belirtilmek suretiyle ücret tarifelerini uygulamaya koymadan önce Bakanlıktan Görülmüştür şerhi almaları zorunlu tutulmuştur. Bu uygulama ile yolcu taşım acılığı yapan 09-34/785 -190 4işletmelerin fahiş fiyat uygulamaları engellenmekte ve belli bir süre aralığında fiyat belirliliği sağlanarak fırsatçılığın önüne geçilmektedir. Firmaların belirledikleri 130 ücret tarifeleri çok yüksek olmadıkça herhangi bir kısıtlama olmaksızın onaylanmaktadır. Ayrıca ücret tarifelerinin asgari dört aylık azami bir yıllık süreli olacağı, Görülmüştür şerhi düşülen ücret tarifelerinin üzerinde ücret alınamayacağı ve bu ücret tarifesi üzerinden % 30 dan fazla indirim uygulanamayacağı ilgili yönet melikle düzenlenmiştir. Bunun yanında Bakanlık, periyodik olarak yayımladığı Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ ile yurtiçi yolcu taşımacılığında uygulanacak olan taban ücret tarifesini belirlemektedir. 27.2.2009 -27.8.2009 tarihleri için belirlenen taban ücret tarifesi a şağıdaki tabloda gösterilmiştir: 140 Tablo 1:Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi Yol Mesafesi (KM) Tarife (TL) Yol Mesafesi (KM) Tarife (TL) 101-115 10.00 701-800 39.00 116-130 10.50 801-900 42.00 131-150 11.00 901-1000 44.00 151-175 12.00 1001 -1100 46.00 176-200 13.50 1101 -1200 48.00 201-250 15.50 1201 -1300 50.00 251-300 18.00 1301 -1400 52.00 301-350 21.00 1401 -1500 54.00 351-400 24.00 1501 -1625 57.00 401-475 27.00 1626 -1750 60.00 476-550 30.00 1751 -1875 63.0*** *** **** 1876 -2000 66.00 626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00 J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Kurulun söz konusu pazara ilişkin 14.8.2008 tarih ve 08 -50/733 -291 sayılı kararında; Konya -Ankara arası y olcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarının bilet fiyatları detaylı olarak incelenmiş ve fiyatların geniş bir fiyat aralığında dalgalandığı, bu durumun teşebbüsler arasında bir anlaşma olmadığını açıkça gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca aynı karar da, karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarının yapısı sebebiyle seyahat firmalarının birbirlerinin uyguladıkları bilet fiyatlarından haberdar oldukları ve aynı maliyet kalemlerine 150 (mazot vb) sahip olduklarından dolayı fiyatların birbirine ya kın olmasının normal karşılanması gerektiği hükme bağlanmıştır. Kararın devamında ise, fiyat anlaşmaları gerçekleştirmek yerine, otobüs hareket saatlerini yüksek doluluk oranı sağlayacak şekilde düzenlemenin teşebbüsler açısından daha k ârlı olacağı, yani fiyat kartelinin rasyonel olmadığı belirtilmiştir. Aynı şikâyetin incelendiği 23.10.2008 tarih ve 08 -60/981 -382 sayılı kararda ise; yukarıda ele alınan karara atıf yapılmış ve Konya Büyükşehir Belediyesi Şehirlerarası Otobüs Terminali Müdürü nün teşebbüsl er arası bir anlaşma olmadığına yönelik açıklamaları çerçevesinde önaraştırma yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 160 09-34/785 -190 5Kurulun son kararının yakın zamanlı olması, dolayısıyla teşebbüslerin ancak bu zaman diliminde 4054 sayılı Kanun u ihlal niteliğ inde bir eylemde bulunabilecekleri göz önüne alınarak, Konya Metro, Kontur, Özkaymak ve Konset teşebbüslerinden (yukarıda yer verilen 08 -50/733 -291 sayılı kararda da bu dosya kapsamında şikâyet edilen dört teşebbüs ele alınmıştır, dolayısıyla şikâyet edile n teşebbüslerde herhangi bir değişiklik de bulunmamaktadır) 2009 yılının ilk altı ayı için örnek biletler alınmıştır. Söz konusu bilet fiyatları aşağıdaki tablolarda yer almaktadır: Tablo 2: Ankara -Konya Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL) Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Konya Metro* ( .) ( .) ( .) Özkaymak ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kontur ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Konset ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) * ( .TİCARİ SIR ..) . 170 Tablo 3: Konya -Ankara Güzergâhı Bi let Fiyatları (TL) Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Konya Metro ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Özkaymak** ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kontur ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Konset ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ** ( .TİC ARİ SIR ..). Tablo 4: İstanbul -Konya Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL) Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Konya Metro ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Özkaymak ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kontur ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Konset ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tablo 5: Konya -İstanbul Güzergâhı Bilet Fiyatları (TL) Firma Adı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Konya Metro ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Özkaymak ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kontur ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Kons et ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) ( .) Tablolar incelendiğinde tek bir fiyat uygulamasına rastlanmadığı görülmektedir. Daha da önemlisi, 258 km olan Konya -Ankara güzergâhındaki taban ücretlerin, Tablo -1 deki Ulaştırma Bakanlığı nın yayımladığı Tebliğ e göre yaklaşık 18 TL . olduğu göz önüne alındığında, fiyatların taban fiyattan çok fazla sapma göstermediği anlaşılm ıştır. 180 Ayrıca yukarıda yer verildiği üzere, düzenli yolcu taşımacılığı yapan teşebbüslerin ücret ta rifelerinin Ulaştırma Bakanlığı ndan Görülmüştür şerhinin alınması zorunludur. Bu bağlamda dosya kapsamında da incelenen Konya -Ankara güzergâhı ile ilgili 2.4.2008 tarih ve 08 -27/312 -101 sayılı Kurul kararında, Ulaştırma Bakanlığı nın söz konusu düzenlemesinin bir amacının da fahiş fiyat 09-34/785 -190 6uygulamaların ı engellemek olduğu, bu sebeple şikâyet edilen tarafların fahiş fiyat uygulamalarının imkân dâhilinde bulunmadığı hükme bağlanmıştır. Diğer bir deyişle, mevcut mevzuat çerçevesinde, Konya -Ankara ve Konya -İstanbul güzergâhında anlaşma ya da uyumlu eylem yo luyla tekelci fiyat uygula nması mümkün görünmemektedir. 190 Bunlara ilaveten Ulaştırma Bakanlığı nca onaylanan ücret tarifelerini gösteren Tablo -6 incelendiğinde, söz konusu tarifelerin aynı olmadıkları da görülmektedir. Örneğin Konya -İstanbul güzergâhı için, Özkaymak ve Konya Metro ( - ) TL. arasında bir fiyatla bilet satabilecekken, Kontur ve Konset ise ( - ) TL. arası satış yapabilecektir. Ücret tarifelerinin farklı olarak Bakanlığa sunulmuş olması da kartel ihtimalini zayıflatmaktadır. Tablo 6: Teşebbüsl erin Bakanlığa onaylattıkları ücret tarifeleri (TL) Güzergâh Konya Metro Kontur Özkaymak Konset Konya Ankara ( .) ( .) ( .) ( .) Konya İstanbul ( .) ( .) ( .) ( .) Dolayısıyla , mevcut mevzuat, benzer maliyetlerin varlığı ve bilet fiyatlarının aynı olmaması göz önüne alındığında, şikâyet kapsamında bir anlaşma veya uyumlu eylemin olmadığı kanaatine varılmıştır. 200 K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca Konya Metro Seyahat Taşımacılık ve Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti., Kontur Turizm Nak. Petrol Ürünleri ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti., Özkaymak Turizm Ltd. Şti. ve Dinekli Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetler in reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.