Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -3-177 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-69/145 9-558 Karar Tarihi : 4.11.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20 D. HAKKINDA ÖNARAŞTIR MA YAPILANLAR: Sakarya il
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010 -3-177 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-69/145 9-558 Karar Tarihi : 4.11.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20 D. HAKKINDA ÖNARAŞTIR MA YAPILANLAR: Sakarya ili Karasu ilçesinde ekmek üretimi yapan fırıncılar E. DOSYA KONUSU: Sakarya ili Karasu ilçesindeki fırınların, ticari sır ekmeği yüksek fiyatla satmaya zorladıkları iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Sakary a ili Karasu ilçesindeki fırınların, ticari sır ekmeği yüksek fiyatla satmaya zorladıkları belirtilerek gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir 30 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.8.2010 tarih ve 6101 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 1.9.2010 tarih ve 2010 -3-177/İİ-10-401.DU sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 16.9.2010 tarih ve 10-59/1208 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadı ğının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.10.2010 tarih ve 2010 -3- 177/ÖA -10-181-PE sayılı Önaraştırma Raporu 1.11.2010 tarih ve REK .0.07.00.00 - 110/4 91 sayılı Başkanlık önergesi ile 10 -69 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40 H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; 1- Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma aç ılmasına gerek olmadığı, 2- Bununla birlikte, ekmeğin satış fiyatına ilişkin azami fiyat tarifesinin sabit fiyat olarak algılanmaması ve buna yönelik uygulamalar varsa sona erdirilmesini teminen Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odası na görüş yazısı gönderilmes inin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50 10-69/145 9-558 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pazarının tespitinde öncelikle; satın alanların gözünde fiyatı, kullanım amaçları, fiziksel özell ikleri ve nitelikleri bakımından aynı sayılan ya da yüksek ikame edilebilirliği olan mal ve hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınması gerekmektedir. 60 Bunun yanında başkaca unsurlar da dikkate alınabilmektedir. Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından en temel gıda maddesi olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir ürün niteliğini haizdir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden Karasu ilçesinde tüket icilerin genellikle somun ekmek olarak isimlendirilen beyaz ekmek tercih ettikleri anlaşılmaktadır . Bu çerçevede çeşitli ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda maddeleri ile ikame edilememesi gerçeğinden hareketle ilgili ürün pazarı ekmek pazarı olarak kabul 70 edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. Ekmek fiyatını yüksek seviyede tuttukları iddia edilen ekmek üreticisi teşebbüsler 80 Sakarya ilinin Karas u ilçe merkezi ile çevre köyler ve beldelerde faaliyet göstermekte olup, fiili bir engel bulunmamasına rağmen Karasu ilçesine diğer ilçelerden ekmek gelmediği, ekmek satışının ağırlıklı olarak Karasu ilçesi sınırları içinde yapıldığı bilgisine ulaşılmıştır . Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar Karasu ilçesi olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme I.2.1. Önaraştırma Döneminde Elde Edilen Bulgular 90 Önaraştırma döneminde Raportörlerce başvuru sahibi ile görüşülmüştür . Bu görüşmede ; Sakarya ili Karasu ilçesine bağlı ticari sır çevre beldeler ve bunlara bağlı köylerdeki fırıncıların büyük bir kısmının ekmek vermek istemediği, sözlü olarak ekmek vereceğini vaat eden fırınların ise bir ticari sır ekmek verdikten sonra bazı nedenler le ekmek vermeyi bıraktıkları ifade edilmiştir. Bu bilgiler üzerine konu hakkında daha detaylı bilgi alınabilmesi amacıyla başvuru sahibinden Karasu ilçesine bağlı yerlerde . ekmek vermeyi bırakan fırınların ve kooperatif ile aynı beldede ekmek satışı yap an .. isimleri ve irtibat bilgileri istenmiş, Raportörlerce söz konusu görüşmeler yapılmıştır. 100 10-69/145 9-558 3 . köyünde fırın işleten ., köydeki tek fırının sahibi olduğunu, ancak köye çevre yerlerden dört fırından daha ekmek geldiğini, Karasu ilçesinde Esnaf ve S anatkarlar Odası tarafından 400 gramı 1 lira olarak belirlenen ekmeğin kimi yerlerde 75 kuruşa kimi yerlerde ise 50 kuruşa satıldığını, ekmeğin maliyetinin . kuruş olduğunu belirterek, ekmeği çevre . ila kuruş arası fiyatlardan sattığını dile getirmişti r. . kasabasında . işleten , ekmeğin kendisine maliyetinin tahminen kuruş olduğunu belirtmiş, Karasu ilçesi genelinde ekmek fiyatlarında rekabet olduğunu, ilçede ekmeğin fiyatının 50 kuruş ila 1 lira arasında değiştiğini ancak kendisinin 1 liradan d üşük fiyata sattığı takdirde zarara uğrayacağını düşündüğü için ekmeği 110 halihazırda 1 liradan sattığını ifade etmiştir. . beldesinde . işleten ., ürettiği ekmeği Yassıgöçü köyü ile Sinanoğlu beldesinde sattığını, bu yerlerdeki bakkallara ekmeği kuruşt an verdiklerini, bakkalların ise ekmeği 1 liradan sattığını, söz konusu fiyatın ekmeğin maliyeti ile karşılaştırıldığında uygun bir fiyat olduğunu belirtmiştir. beldesinde işleten , beldede fırın bulunmadığı için ekmeği yakındaki Limandere beldesinde n temin ettiğini, kuruşa aldığı ekmeği bakkalda 1 liraya sattığını, ancak Karasu da ekmek fiyatlarının sürekli bir dalgalanma gösterdiğini 120 belirterek, bu duruma örnek olarak kendisi ile aynı sokakta ekmek satışı yapan bir bakkalın ekmeği iki aydır kuru ştan satmasını göstermiş; Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı olan İlyas Balcı nın sahibi olduğu fırınların ekmeği bazı marketlere 50 kuruştan verdiği bilgisinin kendisine geldiğini ve genel olarak ekmek fiyatlarındaki farklılıktan rahatsızlık duyduk larını ifade etmiştir. beldesinde .. işleten , 400 gram olan ekmeği kuruştan alıp 1 liraya sattıklarını, ekmeği kuruşa satan ticari sır haricinde ekmeğin belde genelinde 1 liradan satıldığını, bununla birlikte ekmek satış fiyatı konusunda kendile rine herhangi bir baskı gelmediğini, ekmeğin satış fiyatının 1 lira olmasının piyasa 130 koşulları gereği olduğunu belirtmiştir. I.2.2. Ekmek Fiyatının Tespitine İlişkin Mevzuat Ekmek üretimi gerçekleştiren teşebbüsler, niteliklerine göre esn af veya tacir olarak iki kategoride değerlendirilmektedir. Faaliyetlerini esnaf yahut tacir olarak sürdüren ekmek üreticilerinin fiyatlandırma hususunda tâbi oldukları ilgili mevzuat farklılaşmaktadır. Esnaf ve Sanatkârlar Odalarına bağlı esnaf niteli ğindeki işletmeler 5362 sayılı Esnaf 140 ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu nun 62. maddesine göre belirlenen azami fiyatlara uymak durumundadır. Ekmeğin azami satış fiyatının tespitini düzenleyen ilgili madde şu şekildedir: MADDE 62. - Bu Kanuna tabi esnaf ve sanatkârlarca üretilen mal ve hizmetlerin fiyat tarifeleri, bağlı bulundukları odalarca hazırlanır ve odanın mensubu olduğu birlik yönetim kurulu tarafından fiyat tarifesinin sunulmasından sonra otuz gün içinde onaylanır veya reddedilir. Onaylanan fiyat tarifesi belediye, mülki amirlik ve ilgili odaya yedi gün içerisinde bildirilir ve bu andan itibaren yürürlüğe girer. Fiyat tarifeleri, uygulanacak azami hadleri gösterir. 150 10-69/145 9-558 4 Belediyeler veya o yerin en büyük mülki amiri tespit edilen bu tarifeleri uy gun bulmadıkları takdirde esnaf teşekkülü ile anlaşmaya varamazlarsa on beş gün içinde o yerin mülki amirinin ya da görevlendireceği yardımcısının başkanlığında, ticaret ve sanayi veya ticaret odasından bir temsilci ile esnaf ve sanatkârlar odaları birliği temsilcisinden teşekkül edecek bir komisyonda görüşülüp karar verilmesini isteyebilirler. Komisyon kararları salt çoğunlukla alınır. Komisyon, tarifeleri uygun bulmadığı takdirde tarife yürürlükten kalkar. Komisyon kararına karşı, ilgililer yazılı bildir im 160 tarihinden itibaren on gün içinde ticari davaları görmeye yetkili mahkeme nezdinde itirazda bulunabilirler. Bu mahkemenin kararı kesindir. Ticaret ve sanayi odalarına kayıtlı tacir ve sanayici niteliğindeki işletmeler ise, 5174 sayılı Türkiye Odalar v e Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu nun (5174 sayılı Kanun) 12. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçev esinde belirlenen azami satış fiyat tarifesine uymak durumundadır. Tarifenin belirlenmesi, tarifeye nasıl itiraz edileceği gibi diğer hususlar, Esnaf Odalarına kayıtlı fırıncı esnafı için geçerli olan mevzuata paralel bir 170 şekilde düzenlenmiştir. 5174 sayıl ı Kanun un Odaların Görevleri başlıklı 12. maddesinin (ı) bendinde şu ifade yer almaktadır: Odaların görevleri şunlardır: (ı) Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanunu nun 125 inci maddesinde sayılan mal ve hizmetlerin azamî fiyat tar ifelerini, kendi üyeleri için, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak. 5174 sayılı Kanun a dayanılarak, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan 180 Tacir ve Sanayiciler Tarafından Üretilen Mal ve Hizmetlerin Azami Fiyat Tarifelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik in Amaç ve Kapsam başlıklı 1. maddesi de şu şekildedir: 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununa tâbi odalarca, üyeleri tarafından üretilen ve 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununa tâbi esnaf ve sanatkârlar odaları tarafından belirlenmiş tarifelere konu mal ve hizmetlerin azami fiyat tarifelerinin kendi üyeleri için düzenlenmesi, uygulamaya konulması ve denetimi ile diğer usul ve esaslar bu Yönetmelikle düzenl enmiştir. 190 I.2.3. Hukuki Değerlendirme 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte o lan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylem ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır ifadesi yer almaktadır. Teşebbüsler arasında gerçekleştirilen ve rekabetin kısıtlanması amacını taşıyan bir anlaşmanın, 4054 sayı lı Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için 200 10-69/145 9-558 5 anlaşmanın piyasada bir etki doğurmuş olması gerekli değildir; hiç uygulamaya konulmamış fakat rekabeti kısıtlama amacı taşıyan anlaşmalar da aynı madde kapsamında yasaklanmaktadır. Aynı piyasa da faaliyet gösteren teşebbüslerin kayıtlı oldukları Oda tarafından belirlenmiş olan azami fiyat tarifesinin, üyeler tarafından sabit fiyat olarak algılanması ve bu fiyatın tüm teşebbüslerce birlikte uygulanmasını sağlamaya yönelik olarak yapılan eylemleri n de rekabetin kısıtlanması amacını taşımaları yönüyle yukarıda yer verilen madde kapsamına gireceği konusunda kuşku bulunmamaktadır. Raportörlerce başvuru sahibi ile yapılan görüşmede; ticari sır ve bu suretle 210 ekmek fiyatlarının her yerde 1 lira olarak uygulandığı ve ticari sır düşük fiyatlı ekmek satmalarının engellendiği iddia edilmiştir. Ancak yukarıda ticari sır yapılan görüşmelerde yer alan ifadelerde görüldüğü üzere, Karasu ilçesine bağlı beldeler ve çevre köylerde ekmek fiyatları 50 kuruş ila 1 lira arasında değişmektedir. Kaldı ki, ticari sır yakındaki bir köyde faaliyet gösteren başka bir fırından ekmek temin edilebilmesi ve mevcut durumda ekmeğin kuruştan satılması, beldeye çevre belde ve köylerden ekmek girişi olduğunu ve fiyat rekabeti nin devam ettiğini göstermektedir. Öte yandan, ilçede bazı bölgelerde ekmeğin düşük fiyatla satılmakta olduğunun 220 anlaşılmasına rağmen, ilçedeki Esnaf ve Sanatkarlar Odası tarafından belirlenen azami fiyat tarifesine büyük oranda uyulması karşısında, söz konusu tarifenin Esnaf ve Sanatkarlar Odasına kayıtlı olan fırıncılar tarafından sabit fiyat olarak algılanıyor olması ihtimali de mevcut tur. İlçede yaşanan ekmek fiyatlarındaki paralelliğe, oda tarafından açıklanan fiyat tarifesinin bir zorunluluk olarak algılanarak fırınların çoğunluğu tarafından uygulanmasının neden olması ihtimali dikkate alınarak , 4054 sayılı Kanun un 9. maddesi uyarınca Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odasına görüş bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ 230 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, 2- Bununla birlikte, ekmeğin satış fiyatına ilişkin azami fiyat tarifesinin sabit fiyat olarak algılanmaması ve buna yönelik uygulamalar varsa sona erdirilmesini teminen 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Karasu Esnaf ve Sanatkarlar Odası na görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın 240 görevlendirilmesine OYBİRLİĞİ ile kar ar verilmiştir.