Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-5 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-36/579-209 Karar Tarihi : 12.5.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Burcu CAN C. BAŞVURAN : Murat GÜLEÇ G.O.P. Blv. Garanti Bankası K:2 No:3 Tokat D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : - Tokat Seyahat Tur. A kar. Nak. S
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-5 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-36/579-209 Karar Tarihi : 12.5.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Murat AYBER, Burcu CAN C. BAŞVURAN : Murat GÜLEÇ G.O.P. Blv. Garanti Bankası K:2 No:3 Tokat D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : - Tokat Seyahat Tur. A kar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. Cumhuriyet Meydanı Latif Han No:2 Tokat - Topçam Turizm ve Seyahat A.Ş. Cumhuriyet Meydanı Belediye Yanı No:1 Tokat E. DOSYA KONUSU : Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacı lığı hizmeti sunan Tokat Se yahat Tur. Akar . Nak. San. ve Tic. A.Ş. (Tokat Seyahat ) ve Topçam 20 Turizm ve Seyahat A.Ş. (Topçam ) unvanlı şirketlerin aralarında anlaşarak sabit fiyat uyguladıkları, söz konusu teşebbüsler tarafından bir dernek kurulduğu ve anıla n dernek adı altında otobüs başına her ay 450,00 TL . ücret alındığı iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle; önaraştırmaya konu şirketler tarafından taşıma fiyatlarının birlikte belirlen diği, bu teşebbüslerce kurulan d ernek tarafından otobüslerden h er ay ücret alındığı iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.1.2010 tarih ve 124 sayı ile giren baş vuru üzerine hazırlanan 8.2.2010 tarih ve 2010 -4-5/İİ-10-MOA sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.2.2010 tarih ve 10 -18 sayılı Kurul toplantısın da görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma 30 açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-18/206 -M sayı ile k arar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 30.4.2010 tarih ve 2010 -4-5/ÖA-10-174.MA sayılı Önaraştırma Raporu 10.5.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/167 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; - Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacılığı hizmeti sunan Tokat Seyahat ve Topçam firmalarının aralarında anlaşarak sabit fiyat uyguladıkları iddiasına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soru şturma açılmasına gerek olmadığı, - Öte yandan anılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası 40 uyarınca ilgili piyasada rekabet kısıtlaması yaratacak fiyat tespiti gibi davranışlardan kaçınmaları hususunda yazı gönderilmesinin yerinde olacağı, 10-36/579 -209 2- Tokat Seyahat ve Topçam ın dernek çatısı altında otobüs başına her ay 450,00 TL . ücret aldıkları yönündeki iddianın 4054 s ayılı Kanun kapsamında olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ür ün Pazarı Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı karayolu ile şehirlerarası yolcu 50 taşımacılığı pazarı olarak tespit edilmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyete konu eylemlerin Tokat merkezli hatlarda gerçekleştiği dikkate alınarak, Tokat merkezli hatların her biri ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller Başvuru dilekçesinde iki adet teşebbüs hakkında iddialara yer verilmekle birlikte, dosya mevcudu bilgilerden, Tokat ta yerleşik 11 teşebbüsün D 1 Yetk i Belge sine istinaden Tokat Merkez (4 teşebbüs ) yahut muhtelif ilçelerinden şehir dışındaki noktalara yolcu taşıdıkları anlaşılmıştır. Bunun yanında 30 teşebbüs F 1 Yetki Belge sine istinaden Tokat ta yerleşik olmayan ve transit geçen firmaların biletlerini satmaktadır. 60 Öte yandan önaraştırma safhasında Tokat merkezli faaliyet gösteren teşebbüslerden elde edilen, bu teşebbüslerin belirli güzergâhlara ilişkin sefer sayıları ve uygulanan fiyat bilgileri aşağıdaki gibidir: Tablo 1: Tokat merkezli teşebbüsl erin belirli hatlardaki sefer sayısı ve fiyat bilgisi TOKAT - İSTANBUL TOKAT - KAYSERİ TOKAT - ANKARA TOKAT - İZMİR TOKAT - DENİZLİ TOPÇAM ... ... ... ... ... TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI* ... ... ... ... ... İMPARATOR** ... ... ... ... ... 10.10.2009 TOPÇAM ... ... ... ... ... TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ... İMPARATOR ... ... ... ... ... 23.11.2009 TOPÇAM ... ... ... ... ... TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ... İMPARATOR ... ... ... ... ... 05.02.2010 16.02.2010 TOPÇAM ... ... ... ... ... 10-36/579 -209 3TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ... İMPARATOR ... ... ... ... ... TOPÇAM ... ... ... ... ... TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ... İMPARATOR ... ... ... ... ... 04.03.2010 TOPÇAM ... ... ... ... ... TOKAT SEYAHAT ... ... ... ... ... TOKAT YILDIZI ... ... ... ... ... İMPARATOR ... ... ... ... ... 15.03.2010 * Tokat Yıldızı İtimat Tur. Pet.Oto.Nak.San.A.Ş. ** İmparator Sey. Tur. Nak. Oto.Gıda San. Tic. Ltd. Şti Söz konusu güzergâhlara ilişkin mesafe ve Ulaştırma Bakanlığı Tebliği uyarınca bu hatlar için öngörülen taban ücretler ise aşağıda ki gibidir: Tablo 2: Tokat ile İstanbul, Kayseri, Ankara, İzmir, Denizli hatları mesafe ve taban ücretler 70 MESAFE TABAN ÜCRET(TL) TOKAT -İSTANBUL 880 42,00 TOKAT -ANKARA 415 27,00 TOKAT -İZMİR 1132 48,00 TOKAT -KAYSERİ 307 21,00 TOKAT -DENİZL İ 1000 44,00 I.3. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlamaya yönelik anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararlar, fiy atların rekabetçi seviyenin üstüne çıkması, mal ve hizmet arzının kısılması ve de çeşitliliğinin azalması sonucunu ortaya çıkararak piyasanın etkin işlemesinin önüne geçerek toplumsal faydayı azaltmaktadır. 80 Bununla birlikte, rekabet üzerinde etkiye sahip olabilecek davranışlar, gerçekleştirildikleri piyasa yapısı da dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Genel olarak rekabetin yoğun, oyuncu sayısının çok olduğu piyasalarda teşebbüslerin bir araya gelerek fiyat, üretim miktarı gibi hususlarda anlaşmaları zo rdur. Teşebbüs sayısının az, pazara giriş engellerinin yüksek olduğu piyasalarda ise anlaşmaya varılması ve sürdürülmesi görece daha kolay gerçekleşmektedir. Dosya konusu karayolu taşımacılığı pazarı az sayıda oyuncunun bulunduğu (Tokat merkezli olarak faa liyet gösteren 4 teşebbüs 10-36/579 -209 4bulunmaktadır) ve aktörlerin birbirlerinin davranışlarını gözleyebildiği şeffaf pazarlar olan oligopol piyasalar ile benzerlik göstermektedir. Oligopol piyasalarda hem teşebbüs sayısının azlığı hem de pazarın şeffaflığı 90 teşebbüslerin birbirlerinin aldıkları kararları rahatlıkça takip etmesine ve bunlara göre karar almalarına imkân vermektedir. Elde edeceği karın sadece kendi davranışları değil, rakiplerinin davranışlarına da bağlı olduğunun ve kendi kararlarının rakiplerini etkileyeceğinin bilincinde olan bir teşebbüs piyasadaki gelişmeleri yakından takip edecek ve gelişmelere kısa sürede uyum sağlamaya çalışacaktır. Bu durum, teşebbüslerin karar alma sürecinde karşılıklı bağımlılıklarını doğuracaktır. Oligopolistik bağımlılık olarak nitelenebilecek bu durum, piyasadaki fiyatların da benzer seviyelerde oluşmasına neden olabilecektir. Yani, bu tür pazarlarda gözlenen paralel fiyat artışları her zama n rekabeti kısıtlama amacı veya etkisi olan bir anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararına dayanmayabilmekte; kar elde etmeyi amaçlayan teşebbüslerin 100 birbirlerinin kararlarına akıllıca ayak uydurmalarının bir sonucu olarak ortaya çıkabilmektedir. Karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı da oligopolistik özellikler gösteren bir pazardır. Sektörde fiyatlar rakiplerce rahatlıkça gözlemlenmektedir. Buna ilaveten mal ve hizmet farklılaşmasının az olduğu ve maliyet kalemlerinin benzerlik arz ettiği bu pi yasa özellikleri sektörde rakiplerin fiyatlarının birbirine yakınlaşması üzerinde büyük bir etkiye sahiptir. Nitekim kartel benzeri girişimlere rastlanmayan ve fiyatların en alt düzeyde seyrettiği pazarlarda dahi yazıhaneleri birbirine komşu olan otobüs iş letmelerinin aynı fiyatları uyguladıklarına sıkça rastlanmaktadır. 4054 sayılı Kanun un rakipler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği 110 kararlarını yasaklayan 4. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi ve ikinci fıkrası da oligopolistik bağımlıl ığının ihlal olarak kabul edilmediğini şu şekilde belirtmektedi r: Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozuldu ğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan ku rtulabilir. Önaraştırma safhasında elde edilen bilgi ve belgeler e göre , şikâyet konusu Topçam ve Tokat Seyahat firmaları ile birlikte yine Tokat merkezli olarak faaliyet gösteren Tokat 120 Yıldızı tarafından uygulanan fiyatlar paralellik arz etmektedir. Bunun la birlikte yine Tokat merkezli İmparator ise diğer üç firmanın sefer düzenlediği hatlardan yalnızca Tokat - Ankara arasında doğrudan sefer düzenlemekte, bu hatta uyguladığı fiyatlar ise aynı hatta faaliyet gösteren Topçam ve Tokat Yıldızı ile yukarıdaki tab loda yer verilen ilk dört tarihte f arklılık arz etmekte, ancak 15. 3.2010 tarihinde bu firmalar tarafından yapılan fiyat artışı ile aynı tutarda gerçekleşmektedir. Ancak yukarıda belirtildiği üzere öngörülen hatlar, iki yahut üç firmanın sefer düzenlediği, diğer bir ifadeyle az sayıda oyuncunun yer aldığı pazarlardır. Bu itibarla belirtilen fiyat paralelliğinin oligopolistik bağımlılık neticesinde gerçekleşmesi ihtimali mevcuttur. Öte yandan, adı geçen teşebbüslerin otobüs seferleri için uyguladıkları hizmet 130 bedellerinin zaman içindeki seyri incelendiğinde fiyatların Kasım 2009 da önemli ölçüde azaldığı dikkat çekmektedir. 23 Kasım 2009 bilindiği üzere dini bayram dolayısıyla tatil olan haftanın hemen öncesine denk gelen bir tarihtir. Olası bir fiyat anlaşmas ını veya 10-36/579 -209 5kartel benzeri bir davranışı ticaretin olağan akışından kaynaklanan bir ortak tavırdan ayırt edebilmenin en sağlıklı ölçütlerinden biri talebin en üst noktaya çıktığı dönemlerde piyasadaki oyuncuların tutumlarını izlemektir. Önaraştırma konusu vak ada taraflar fiyatlarını talebin arttığı 2009 yılı Kasım ın son haftasında düşürmüşlerdir. Mart 2010 dönemindeki fiyat artışı da Kasım ayındaki azalış kadar dikkat çekicidir. Buna karşın 23 Kasım 2009 tarihinde 1 litre mazot 2 TL . 78 Kuruş iken 15 Mart 201 0 tarihinde 3 TL . 14 Kuruş seviyesine yükselmiştir. Mazot fiyatlarındaki artış ticaretin olağan akışında fiyat 140 birliği içinde olmayan teşebbüslerin dahi fiyatlarını yukarı yönde tadil etmelerini gerektirecek önemli bir gelişmedir. Belirtilen tespitler ı şığında, şikâyetin konusunu oluşturan, Tokat merkezli yolcu taşımacılığı yapan Tokat Seyahat ve Topçam firmalarının bilet fiyatlarındaki paralelliğin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal etme şüphesini uyandırdığı; bununla birlikte söz konusu fiyat para lelliklerinin az sayıda firmanın oligopolistik bağımlılığından da kaynaklanabileceği, dolayısıyla yürütülen incelemenin mevcut safhasında mutlak bir ihlalden bahsedilemeyeceği değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, anılan teşebbüslere 4054 sayılı Kanun'un 9. ma ddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili piyasada rekabet kısıtlaması yaratacak fiyat tespiti gibi davranışlardan kaçınmaları hususunda yazı gönderilmesi 150 yerinde olaca ktır. Başvuruda yer verilen bir diğer iddia ise, Tokat Seyahat ve Topçam firmalarının bir dernek kurdukları ve bu dernek kapsamında otobüs başına her ay 450,00 TL ücret alındığı yönündedir. 4054 sayılı Kanun un 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her t ürlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukukî işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve 160 denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer. hükmüne yer verilerek mezkûr Kanun un kapsamı belirlenmiştir. Bu madde hükmü çerçevesinde, sözü edile n faaliyetlere ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem tesis edilemeyeceği kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 1- Tokat ili merkez olmak üzere yolcu taşımacılığı hizmeti sunan Tokat Seyahat Tur. Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. ve Topçam Turizm ve Seyahat A.Ş. unvanlı teşebbüslerin aralarında anlaşarak sabit fiyat uyguladıkları iddiasına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı na, 170 - Bununla birlikte, ilgili pi yasada rekabet kısıtlaması yaratacak fiyat tespiti gibi davranışlardan kaçınmaları hususunda 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca anılan teşebbüslere görüş gönderilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesine, - Tokat Seyahat Tur. Akar. Nak. San. ve Tic. A.Ş. ve Topçam Turizm ve Seyahat A.Ş. nin dernek çatısı altında otobüs başına her ay 450,00 TL ücret aldıkları yönündeki 10-36/579 -209 6iddianın 4054 s ayılı Kanun kapsamında olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 180