Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004-4-74 (Soruşturma) Karar Sayısı : 06-03/51-11 Karar Tarihi : 24.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK 10 Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIM CI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPO RTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, K. Oğuz KARAKOÇ C. ŞİKAYET EDEN LER - NG Deniz Taşımacılık Ltd. Şti. Hüseyin Bey Apt. Ordu Cd. Çardak Lapseki/Çanakkale 20 D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN Türkiye Deniz
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004-4-74 (Soruşturma) Karar Sayısı : 06-03/51-11 Karar Tarihi : 24.1.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK 10 Üyeler : Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIM CI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPO RTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, K. Oğuz KARAKOÇ C. ŞİKAYET EDEN LER - NG Deniz Taşımacılık Ltd. Şti. Hüseyin Bey Apt. Ordu Cd. Çardak Lapseki/Çanakkale 20 D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. Rıhtım Cd. Merkez Han No:4 80120 Karaköy /İstanbul E. DOSYA KONUSU Feribot ile yolcu ve araç taşımacılığı yapan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. nin, hakim durumda bulunduğu Eskihisar -Topçular hattındaki teknolojik, finansal ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale 30 - Gelba Gelibolu Balıkçılık S anayi ve Pazarlama adına: M. Ersin EKEN Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkal e - Erdemler Nakliyat Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkale - Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Ltd. Şti. İskele Cd. Çardak Lapseki/ Çanakkale - Kerem Denizcilik Tur izm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat İthalat İhrcat ve Ticaret Ltd. Şti. Kore Kahramanları Cd. Kordon Sit. No:12 Gelibolu/Çanakkale - Karagözler Deniz Nakliyat Tic aret Ltd. Şti. Alaaddin Mh. Yeni Çeşme Geç idi Gelibolu/Çanakkale Boğazı ndaki hatlarda maliyetin altında fiyat uygulamak suretiyle rakip teşebbüsleri pazar dışına çıkardığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçe lerinde, - Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (TDİ) nin Eskihisar -Topçular ile Çanakkale Boğazı ndaki taşıma f iyatlarını 20.7.2000 tarihine kadar ekonomik kriterlere göre hesapladığı ve aynı zamanda yükselttiği, ancak Temmuz 2000 sonunda Çanakkale Boğazı ndaki hatlarda taşıma fiyatlarını birdenbire % 30 düşürdüğü , 2001 de yaklaşık 1 .000.000.000.000 TL , 2002 de yak laşık 8 .000.000.000.000 TL 40 ve 2003 de 14 .000.000.000.000 TL zarar etmesine rağmen maliyetin altında fiyat uygulamaya devam ettiği ve toplam 23 .000.000.000.000 TL yi bulan zararlarını % 60-65 karlılıkla çalıştığı Eskihisar -Topçular da kazandığı kaynaklardan karşıladığı belirtilerek, en son Nisan 2004 e kadar süregelen bu indirimlerle 6.000 kg üzeri kamyonlar için TDİ tarafından Çanakkale Boğazı ndaki hatlarda 1999 senesi fiyatları olan 12 .000.000 TL fiyatla taşıma yapılırken, seyir süresi bakımından emsal ol abilecek Eskihisar -Topçular hattında aynı vasıta için 50 .000.000 TL ye taşıma yapıldığı iddia edilmekte ve bu eylemleriyle TDİ nin Eskihisar -Topçular piyasasındaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale Boğazı 50 hatlarında rekabet koşullarını bozduğu ve TDİ nin zararına fiyat uygulayarak haki m durumunu kötüye kullanıp rakiplerini piyasa dışına ittiği, - TDİ nin fiyat düşürme eylemine ilişkin gerekçelerinin tutarsız olduğu , TDİ nin Çanakkale Boğazında taşıdığı araçların sadece %18 inin bölgeye ait olduğu, kamu hizmeti yaptığını öne süren TDİ nin vapurları kullanan işçi, memur, öğretmen, öğrenci, esnaf gibi yolcu ücretlerine %300 zam yaparken gelir durumu yüksek olan kamyon geçişi yapmakta olan tüccar, kabzımal, nakliyeci, yabancı tır ve araç sahiplerini büyük zararlar pahasına sübvanse ettiği, TDİ nin özel sektör fiyatlarının kendilerininkinden düşük olduğu iddialarının yanıltıcı olduğu, özel sektör 60 feribotlarının bir tanesi hariç hepsinin tek kapaklı olduğu ve araçların manevra yapmalarının gerektiği, bu nedenle fiyatlarının TDİ den daha düşük olmasının bir zorunluluk olduğu, TDİ nin piyasada hakim durumda olup fiyat belirleyici olduğundan her fiyat değişiminde fiyatların ı TDi ye göre ayarlamak zorunda oldukları , - TDİ nin Çanakkale bölgesi ve boğazlarında deniz araç ve yolcu taşımacılığında en fazla gemiye ve araç indirilip bindirilen limanların tamamına sahip olmasından ötürü bölgedeki taşımacılıkta hakim durumda olduğu, T Dİ nin özel sektör kuruluşu olan Erdemler Deniz Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. ne son 4 yıldır Kabatepe - Gökçeada limanlarını kullandırdığı halde, 2004 Haziran ayında kullanmasına 70 müsaade etmediği (hattın en yoğun olduğu sezonun bu ayda başladığı ifad e edilmiştir), TDİ nin Erdemler Deniz Nakliyat ın bu limanları kullanma talebine ilişkin dilekçesine verdiği cevapta belirtilen gerekçelerin kendi içinde tutarsızlıklar sergilediği, TDİ nin bu eylemlerle hakim durumunu kötüye kullanarak diğer teşebbüsleri n piyasaya girmesini engellediği, - TDİ nin Gelibolu ilçesi 329 ada, 6 parsel sayılı gayrimenkulün intifa (işletme) hakkını n kendisine ait olduğunu iddia ederek şirketlerinin bu hatta çalışmasını engellemek amacı ile Şehir Hatları İşletmesi iskele ve pala mar ücret tarifesi hükümleri çerçevesinde fahiş miktarda iskele ve palamar ücreti talep etti ği, şikayet 80 edilenin uygulamaya çalıştığı Şehir Hatları İşletmesi iskele ve palamar ücret tarifesinin ve bu tarifeye dayanarak 2 trilyon gibi fahiş miktarda iskele ve palamar ücreti talebinin Li manlar Kanunu ve RKHK nın başta 6. m adde si olmak üzere birçok hükmüne aykırı olduğu , - Eskihisar -Topçular hattında faaliyet göstermek üzere liman yatırımı yaptıkları, hattın iki ucundaki limanların tamamlanmış olmasına karşı n çeşitli bürokratik engeller çıkarılarak işletmenin engellendiği, bu hatta faaliyet gösteren kamu teşebbüslerinin rekabetin olmaması nedeniyle etkin olmayan , verimsiz ve yüksek fiyatlarla taşıma yaptıkları 90 iddiaları yer almaktadır. G. DOSYA EVRELERİ: Şikayet dilekçesinin Kurum kayıtlarına 1.9.2003 tarih ve 4224 sayı ile intikali üzerine hazırlanan 20.5.2004 tarih ve 200 4-4-74/İİ-04-SY sayılı ilk inceleme raporu , Rekabet Kurulu nun 17.6.2004 tarih , 04-42 sayılı toplantısında görüşülerek 4054 sayılı Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Karar gereği yürütülen önaraştırma sonucunda Kurum raportörlerince düzenlenen 100 23.7.2004 tarih , 2004 -4-74/ÖA -04-MY sayılı Önaraştı rma Raporu, Rekabet Kurulu nun 29.7 .2004 tarih ve 04 -49 sayılı toplantısında görüşülerek, 04-49/674 -M sayı ile TDİ hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar verilmiştir. 18.4.2004 tarih, 3061 sayılı yazı ile, Kanun'un 43/2. maddesi uyarınca TDİ ye soruşturma açıldığına d air bildirimde bulunulmuş ve 30 gün içinde ilk yazılı savunmanın gönderilmesi istenmiştir. TDİ nin ilk yazılı savunması süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 110 Erdemler Deniz Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti nin, Gökçeada -Kabatepe arası yolcu ve araç taşımacılığında kendisine ait iskeleleri ilgili teşebbüse kullandırmayarak hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla Rekabet Kurumu na 6.8.2004 ve 26.8.2004 tarihlerinde yaptığı başvurular Rekabet Kurulu nun 7.9.2004 tarihli toplantısında ele alınmış ve iddiaların türü ve niteliği bakımından yürütülen soruşturmanın konusu ile örtüştüğü, şikayetçi ve şikayet edilen tarafların da aynı olduğu dikkate alınarak söz konusu başvuruların soruşturma kapsamına alınmasına karar verilmiştir. Soruşturma Heyetinin ta lebi üzerine Kurul un 6.1.2005 tarih ve 05-01/17 -M sayılı kararı ile soruşturma süresi 6 ay uzatılmıştır. 120 Soruş turma Heyeti'nce tamamlanan 22.7.2005 tarihli ve S.R./0 5-8 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun'un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyeleri ile TDİ ye tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince 30 gün içinde ikinci yazılı savunmanın gönderilmesi istenmiştir. TDİ nin ikinci yazılı savunması, 23.9.2005 tarih, 6658 sayı ile süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazı lı savunma üzerine Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan Ek Yazılı Görüş, Kanun un 45/2. maddesi uyarınca 6.10.2005 tarihinde tüm Kurul üyelerine ve taraflara tebliğ edilmiştir. TDİ nin savunması, süresi 130 içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. 8.12.2005 tarih ve 05-82 sayılı Kurul kararı ile, sözlü savunma toplantısının 24.1.2006 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir. Sözlü savunmanın ardından Kurul, 24.12.2006 tarihinde 06-03 sayı ile nihai kararını vermiştir. Kurul un nihai kararı, gerekçeli ka rar daha sonra tebliğ edilmek üzere 8.2.2006 tarihinde taraflara tefhim edilmiştir. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ 140 Soruşturma dönemi sonunda raportörler tarafından; a) TDİ nin Eskihisar -Topçular, Kabatepe -Gökçeada, Çanakkale Boğazı hatlarında gerçekleştirilen a rabalı vapurla yolcu ve araç taşıma ilgili pazarında Rekabet Kanunu açısından hakim durumda olduğu, b) İlgili pazardaki hakim durumunu, 4054 sayılı Kanun un 6 . maddesinin ikinci fıkrası (a) ve (d) bentlerinde gösterilen örneklere uygun şekilde; 150 - Çanakkale bo ğazı hatlarında yıkıcı fiyat uygulayarak rakiplerinin piyasadaki faaliyetini doğrudan zorlaştırmak, - Eskihisar -Topçular ve Boğaz geçişi kılavuzluk hizmetlerindeki hakim durumundan kaynaklanan finansal avantajlarla, Çanakkale Boğazı hatlarında yıkıcı fiyat u ygulaması yapmak, - Kabatepe -Gökçeada hattında zorunlu unsur niteliğindeki iskelelerin kullanılması için rakiplerle anlaşma yapmayı red etmek suretiyle, doğrudan rakiplerine giriş engeli yaratarak rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak, şeklindeki davranı şlarla kötüye kullandığı, 160 c) 4054 sayılı Kanun un 6 ncı maddesinin ihlal edilmiş olması nedeniyle, TDİ ye aynı kanunun 16 . maddesi ikinci fıkrası çerçevesinde ceza uygulanması gerektiği, d) T.C. Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı na, dosya kapsamında yer alan Eskihisar -Topçular hattında, iskele yatırımları gerçekleştirerek faaliyet göstermek isteyen özel teşebbüslere yönelik kolaylıklar sağlanması ve bu hatta rekabetçi bir yapının sağlanması hususunda Rekabet Kurulu görüşünün, 4054 sayılı Kanun un 27 (g) ve 30 (f) maddeleri uyarınca gönderilmesinin uygun 170 olacağı, ifade edilmiştir. Bu aşamada ayrıca ayrık görüş olarak, Kabatepe -Gökçeada hattında deniz taşımacılığı yapılması için Gökçeada ve Kabatepe iskelelerinin zorunlu unsur niteliği taşıdığı, ancak şikayet çinin hatt a sadece yaz aylarında sefer yapmak istemesi ve sefer saatlerine uymaması sonucu, Erdemler Deniz Nakliyat ın yazın hatta çalışma talebini reddeden TDi nin bu eyleminin hakim durumun kötüye kullanılması olarak görülmediği belirtilmiştir. 180 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde, soruşturma konusunu teşkil eden arabalı vapurla yolcu ve araç taşımacılığı , esas olarak TDİ nin faaliyette bulunduğu coğrafi pazarlarda gerçekleştirilmektedir. Bu hatla rdan Çanakkale Boğaz hatlarında özel sektör teşebbüslerinin de faaliyeti bulunmakta, ayrıca söz konusu özel teşebbüslerin 190 Marmara hattı ile Eskihisar -Topçular hattında pazara girme teşebbüsleri de bulunmaktadır. Diğer taraftan İstanbul Büyükşehir Belediyes i Yenikapı -Bandırma, Yenikapı -Yalova, Pendik -Yalova hatlarında deniz otobüsleri ile yolcu ve araç taşımacılığı yapmaktadır . Yukarıda aktarılan coğrafi pazarlardan da anlaşılacağı üzere ülkemizde denizyolu ile araç ve yolcu taşımacılığı iç hat olarak Marma ra denizi, boğazlar ve körfez hatlarında yoğunlaşmaktadır. Ülke sanayiinin ve ticaretinin en büyük yoğunluğunu oluşturan İstanbul -Trakya -İzmit Körfez hattından Ege ve Marmara bölgesinin diğer şehirlerine yapılan ticari amaçlı karayolu taşımaları bu hatları n ana kapasitesini 200 oluşturmaktadır. Bu taşımalar kamyon ve tırlarla yapılan yük taşımacılığı ve özellikle İstanbul dan bölgelerin diğer illerine yapılan otobüsle yolcu taşımacılığı şeklinde gerçekleşmektedir. Ayrıca İstanbul da mukim vatandaşların yaz döne mi tatil yörelerine geçiş güzergahında olunması nedeniyle otomobil taşımaları özellikle yaz döneminde yoğunlaşmaktadır. I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Çanakkale boğazında boğazın iki yakası arasında karayolu bağlantısı olmaması ve yolcu, araç ve yük taşımacıl ığının araba vapuru ve feribotlarla sağlanıyor olmasının yanısıra, Soruşturma konusunun da bu hatlardaki rekabet koşullarının bozulmasına 210 yönelik şikayetlerin incelenmesi ile ilgili olması sebebiyle bu dosya bakımından ilgili ürün pazarı , feribot ve araba lı vapurlarıyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmeti pazarı olarak tespit edilmiştir . I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar İlgili ürün pazarı olarak belirlenen feribot ve arabalı vapurlarıyla yolcu ve araç taşımacılığı hizmetlerinin sunulduğu coğrafi pazarın hizme tin özellikleri gereği birbirine ikame sağlayan hatların oluşturduğu coğrafi bölgeler ol arak düşünülmesi gerekmektedir. 220 Bu itibarla ilgili coğrafi pazarların ilki, hizmetlerin sunulduğu , birbiri ne ikame oluşturan ve Çanakkale Boğazında karşılıklı kıyılar arası ulaşımı sağlayan Çanakkale -Eceabat ve Gelibolu -Lapseki arası feribot ve arabalı vapur hatlarının bulunduğu Çanakkale Boğazı bölgesi dir. Şikayetçilerin soruşturma konusu iddialara ek olarak sunduğu, Gökçeada nın ana karaya ulaşım bağlantısını sağl ayan hatlardan Kabatepe - Gökçeada hattı , diğer bir ilgili coğrafi pazar olarak tespit edilm iştir. 230 Soruşturma konusu faaliyetleri araştırılan TDİ nin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ne devretmiş olduğu Eskihisar -Topçular hattı da, soruşturma kapsamınd aki dönemde gerçekleşen faaliyetler kapsamında ayrı bir ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir. I.2. İlgili Coğrafi Pazarlard a Faaliyet Gösteren Teşebbüsler İlgili coğrafi pazarlardan Çanakkale Boğazı bölgesinde; Çanakkale -Eceabat, Çanakkale -Kilitbah ir, Lapseki -Gelibolu ve Çardak -Gelibolu hatları olmak üzere dört hatta ulaşım hizmetleri sunulmaktadır. Belirtilen bu dört hat, birbirine paralel ve gerektiği durumda kolaylıkla ikame ol uştura bilen hatlardır. Çanakkale merkezli boğaz hattında TDİ, Kilitbah ir Ltd. Şti., ve Erdemler Denizcilik; Gelibolu merkezli 240 boğaz hattında ise TDİ, Gel -Ba, Erdemler -Kerem Denizcilik, Dörtkardeşler, NG Denizcilik, Karahasan -Karagözler Denizcilik hizmet sunmaktadır. Yukar ıda belirtilen dört hatta hizmet sunulması için kulla nılan toplam 6 iskele bulunmaktadır. Bu iskelelerden Çanakkale ile Gelibolu da mülkiyeti TDİ ye ait olan ve diğer işletmelerin de bedeli mukabilinde kullandığı birer iskele mevcuttur. Bunun dışında kalan yolcu -araç indirme bindirme noktası olan Eceabat (sa dece TDİ kullanmaktadır), Kilitbahir (Eceabat iskelesinin 1 -2 km. güneyinde bulunmaktadır ve sadece Erdemler Denizcilik ile Kilitbahir Ltd. Şti. tarafından kullanılmaktadır), Lapseki (Anadolu yakasında bulunan bu iskele sadece TDİ tarafından kullanılmaktad ır), Çardak (Lapseki nin 3 -4 km kuzeydoğusunda yer almakta ve özel 250 feribot işletmelerince kullanılmaktadır) iskelelerinin mülkiyeti ilgili belediyelere aittir ve yıllık ortalama 1 .000.000.000 TL müruriye (bedel) ödenerek kullanılabilmektedir. Ülkemizin ul uslarası sulara sınır olan ve ana karaya yakın, stratejik öneme sahip iki adası Bozcaada ve Gökçeada ya arabalı vapur hizmetleri TDİ tarafından sunulmaktadır. Özel teşebbüs lerin, söz konusu hatlardan Yükyeri -Bozcaada hattına girme yönünde çabaları olmamışt ır. Ancak Kabatepe -Gökçeada hattında, TDİ ile birlikte şikayetçi Erdemler Deniz Nakliyat 2000, 2001, 2002, 2003 yıllarında, genellikle yaz aylarında olmak üzere seferler yapmıştır. Bu seferler, TDİ ye ait iskelelerden yapılan protokollere dayalı olarak ger çekleştirilmiştir. Ancak şikayet dilekçesinde belirtildiği üzere , 2004 yılında TDİ t arafından protokol yenilenmemiştir. 260 Eskihisar -Topçular hattında, hattın açılmasından İstanbul Büyükşehir Belediyesi ne devrine kadar olan süreçte TDİ tek teşebbüs olarak hi zmet vermiştir. Devir sonrası TDİ nin bu hatta bir faaliyeti kalmamış olup, hatta faaliyet gösteren tek teşebbüs, hali hazırda İstanbul Büyükşehir Belediyesi nden hattı, limanları, vapurları ve çalışanları devralan, İstanbul D eniz Otobüsleri A.Ş. (İDO) dir . I.3. TDİ nin Hakim Durumda Olup Olmadığına Yönelik Tespitler 4054 sayılı Kanun da , hakim durum, belirli bir piyasadaki bir teşebbüsün, rakipleri ve 270 müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametrele ri belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır. Dosya bakımından, TDİ nin hakim durumda olup olmadığının tespiti için öncelikle ilgili pazarın yapısı ve bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına bakmak gerekmektedir. TDİ, şikayete konu dön emde, dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazarlardan Kabatepe -Gökçeada ve Eskihisar -Topçular hatlarında faaliyet gösteren tek teşebbüstür. Bu hatlara özel teşebbüslerce giriş yapılmak istenmiştir. Ancak liman ve iskele sorunları nedeniyle giriş yapılamamışt ır. TDİ, Özelleştirme Yüksek Kurulu 280 tarafından alınan bir karar uyarınca Eskihisar -Topçular hattını Soruşturmanın sürdüğü 15.3.2005 tarihi itibar ıyla İstanbul Büyükşehir Belediyesi ne devrederek, hattan çekilmiştir. Bu hat TDİ nin taşıdığı toplam araçlar ın %80 ine yakın bir kısmını içer mekte olup, ülkemiz arabalı vapurla yolcu ve araç taşımacılığı sektörünün en büyük hattı konumundadır. Öte yandan, Çanakkale boğazının iki yakası arasında yolcu ve araç taşıma olarak sunulan ulaşım hizmetleri sadece arabal ı vapur ve feribotlarla yapılmaktadır. İlgili 290 coğrafi hatta ulaşım için başka bir alternatif bulunmamaktadır. Bu sebeple müşteriler, mutlak surette deniz yolunu kullanmak durumundadırlar. Deniz yolunda ise en büyük hizmet sunumu, TDİ tarafından gerçekleşti rilmektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre, TDİ nin pazar payı Gelibolu -Lapseki hattında 2003 yılı için %( .- .) arası ; Çanakkale -Eceabat hattında ise % ( .- .) arası olarak gerçekleş miştir . TDİ nezdinde yapılan görüşmelerde Çanakkale Boğaz Hattı için paza r payının % 70 -80 arasında olduğu Şirket yetkililerince ifade edilmiştir ve elde edilen istatistiki rakamlar bu oranı doğrular nitelikte pazar payının % ( .- .) arası olduğunu gösterm ektedir . 2004 yılı pazar payları da yaklaşık aynı oranlarda gerçekleşmişt ir. Tespit edilen pazar paylarına göre, TDİ ilgili pazardaki en yakın 300 rakibinin 12 -14 katı daha büyük bir pazar payına sahiptir. TDİ rakiplerine nazaran çok büyük pazar paylarına sahip olmasının yanı sıra, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız davranmasın ı sağla yan bir kısım ek vasıflara da sahiptir. Bunları şu şekilde sıralamak mümkündür: - Sunulan hizmetlerde kullanılan arabalı vapurları, rakip feribotlara göre daha üstün özelliklere sahiptir. - TDİ nin Çanakkale Boğaz hattı dışında çok k ârlı çalıştığı faaliyetler dolayısıyla önemli bir kaynak transferi imkanı bulunmaktadır. Ekonomik durgunluk ve daralma dönemlerinde bile bu hatlarda ve hizmet fiyatlarında artışlar yapabilmektedir. - Rakipleri küçük ölçekli yerel teşebbüsler ol up, zararlarını dağıtacak farklı faaliyet 310 alanları bulunmamaktadır (ya da bu olanakları kısıtlıdır). İlgili piyasaya yeni girişler açısından bakıldığında, pazar bir kısım giriş zorlukları içermektedir. Öncelikle mevcut özel teşebbüslerin % 50 civarında atıl kapasiteleri nin mevcu diyeti (12 olan feribotların 6 tanesi atıl olarak durmaktadır), pazarın hacminin çok büyük olmadığını ve yeni girişlerin k ârlı olmasının güç olduğunu gösteren bir unsurdur. İkinci olarak, pazar batık maliyetlerin egemen olduğu bir nitelik göstermektedir. Ü çüncü olarak da, deniz taşımacılığında hizmet sunabilmek için zorunlu bir unsur olan liman ve iskele imkanları itibarıyla piyasaya girişler mevcut koşullarda mümkün bulunmamaktadır . Bu tür ekonomik ve fiziki zorluklar olmasına rağmen piyasaya girişlerde ya sal bir engel yoktur. 320 Bu değerlendirmeler çerçevesinde Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.nin , bağımsız biçimde davranmasını sağlayacak ekonomik güce sahip , hakim durumda bir teşebbüs olduğu anlaşılmıştır . I.4. İlgili Coğrafi Pazarlardaki Fiyat Uygulamal arına Yönelik Tespitler Eskihisar -Topçular hattı ndaki araç taşıma faaliyetlerinde TDİ nin fiyat değişimleri aşağıdaki gibidir: Eskihisar-Topçular Hattında Uygulanan TDİ Fiyat Tarifeleri 01020304*** *** ****.2000 21.10.2000 21.01.2001 21.04.2001 21.07.2001 21.10.2001 21.01.2002 21.04.2002 21.07.2002 21.10.2002 21.01.2003 21.04.2003 21.07.2003 21.10.2003 21.01.2004 21.04.2004 21.07.2004 21.10.2004 21.01.2005 21.04.2005 Yıllar İtibariyleFiyat Tarifeleri 1) Motorsiklet, triportör 2) 1-5 Kişilik Otomobil, Jeep ve benzerleri 3) Büyük Dingilli minibüs, midibüs ve benzerleri 4) 31 kişiden yukarı yolcu kapasiteli otobüs ve benzeri araçlar 5) 4000kg.ye kadar yük yaşıyan araçlar 6) 4001 Kg.den yukarı yük yaşıyan araçlar 7) Treyler (3 Aks) 8) Koşusuz At Arabası ve 3-4 tekerlekli el arabası 9) Beher B.baş veya 2 Adet K.baş canlı hayvan Çanakkale Boğazı hatlarında ki fiyat değişimleri ise aşağıdaki şekildedir: 330 I.5. İlgili Coğrafi Pazarlara Giriş Engeli Yaratı lması ve Faaliyetlerin Zorlaştırılması İddiasına Yönelik Tespitler Soruşturma kapsamındaki coğrafi pazarlarda, şikayetçilerin iletmiş olduğu çeşitli giriş engelleri ve faaliyetlerin dolaylı yollardan zorlaştırılması iddiaları bulunmaktadır. Bu iddiaların b azıları ilk kez gündeme gelmekle birlikte, kimi iddialar daha önceden de Rekabet Kurumu nezdin de dile getirilmiş iddialardır. I.5.1. Eskihisar -Topçular Hattı TDİ nin tek teşebbüs olara k soruşturma dönemi boyunca 15. 3.2005 tarihine kadar 340 faaliyette bulundu ğu bu hatta , özel teşebbüslerin hatta girerek faaliyette bulunma ve rekabet yaratma teşebbüsleri olmuştur. Bunlardan ilki, bu dosya kapsamında da şikayetçi konumunda olan M. Ersin EKEN in 2002 yılında TDİ iskelelerini bedeli mukabilinde kullanarak hatta gi rme denemesidir. Gelba denizciliğin bu isteği TDİ tarafından 25. 4.2002 tarihinde red dedilmiştir. Bu red kararına karşı, M. Ersin EKEN tarafından Kurum a başvuruda bulunularak, TDİ nin hakim durumda olduğu bu hatta Çanakkale-Eceabat, Gelibolu-Lapseki Hattında Uygulanan TDİ Fiyat Tarifeleri 0,05,010,015,020,025,030,035,040,045,0 09.02.2001 09.05.2001 09.08.2001 09.11.2001 09.02.2002 09.05.2002 09.08.2002 09.11.2002 09.02.2003 09.05.2003 09.08.2003 09.11.2003 09.02.2004 09.05.2004 09.08.2004 09.11.2004 09.02.2005 09.05.2005 Yıllar İtibariyleFiyat Tarifeleri 1) Motorsiklet, triportör 2) 1-5 Kişilik Otomobil, Jeep ve benzerleri 3) Büyük Dingilli minibüs, midibüs 4) 31 kişiden yukarı yolcu kapasiteli otobüs ve benzeri araçlar 5) 2000 kg.ye kadar yük taşıyan araçlar 6) 2001-4000 kg.arası yük taşıyan araçlar 7) 4001-6000 kg. arası yük taşıyan araçlar 8) 6001 kg.den yukarı yük taşıyan araçlar 9) Treyler (3 Aks) 10) Koşusuz At Arabası ve 3-4 tekerlekli el arabası 11) Beher B.baş veya 2 Adet K.baş canlı hayvan kullandığı iskelelerin faaliyet göstermek için zorunlu unsur olduğu ve hatta girişin bu şekilde engellenmesinin rekabeti engellediği ve hakim durumun kötüye kullanılması olduğu iddia edilmiştir. Şikayet üzerine hazırlanan önaraştırma raporu sonucunda Rekabet Kurulu tarafından verilen 9.1.2003 tari h ve 03 -03/25 -7 sayılı kararda; 350 Eskihisar ve Topçular iskelelerinin, ilgili pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüs için bir zorunlu unsur teşkil etmemesi, dolayısıyla TDİ nin, şikayetçi ile, bu iskelelerin kullanımı hususunda bir anlaşma yapma yüküml ülüğünün bulunmaması nedeniyle, şikayetin reddine oybirliği ile karar verilmiştir. sonucuna varılmıştır. Kararın gerekçesinde çoğu müteşebbis için mümkün olan bir yatırım miktarı ile piyasaya girilebiliyor olması, iskelelerin zorunlu unsur olmadığı anlamı na gelmektedir. ifadesi ile bu hatta iskele yapılarak diğer teşebbüslerin piyasaya girişinin mümkün olduğu değerlendirmesi yapılmıştır. Kurum kayıtlarına 17.6.2005 ve 4161 sayı yla intikal eden Gök Denizcilik Turizm İç 360 ve Dış Ticaret A.Ş. (Gök Denizcilik) imzalı dilekçede TDİ nin tekel konumu nedeniyle bölgede yaptıkları yatırımların atıl olarak beklediği belirtilmektedir. Raportörlerin Gök Denizcilik yetkilileriyle yap tıkları görüşme de, yetkililer tarafından Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı nın 3.3.20 05 tarihli Gök Denizcilik Feribot iskeleleri işletme izni konulu yazısı iletilmiştir . Söz konusu yazıda, ilgili birçok birimle yapılan yazışmalar ilgi tutulmak suretiyle, Gök Denizciliğin 2002 ve 2003 yıllarında yolcu ve araç taşımacılığı yapma amacıyla d olgu ve iskele yapma talebiyle, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, DLHİ Genel Müdürlüğü ve Denizcilik Müsteşarlığı na başvuruda bulunmuş olduğu, uygulama imar planı ve uygulama projelerinin bu 370 kurumlarca onaylandığı, Gök Denizcilik in 15.9.2004 tarihli yazısı yla bahsi geçen her iki feribot iskelesinin inşaatının tamamlandığı belirtilerek işletme izin talebinin yenilendiği, konu hakkında Büyükşehir Belediyesi Kanunu uyarınca İzmit Büyükşehir Belediyesi nin uygun görüşünün gerektiği, DLHİ tarfından gerekli eksik liklerin tamamlandığının bildirildiği, iki feribot iskelesinin 1/1000 ölçekli imar planındaki şekli ile tamamlanıncaya kadar bir yıl süre ile geçici olarak işletmeye açılmasında seyir emniyeti ve deniz güvenliği açısından sakınca görülmediği, bununla birli kte, iskelelerin uluslararası ulaştırmaya yönelik olarak kullanılmasının uygun olacağı ifade edilmektedir. 380 I.5.2. Kabatepe -Gökçeada Hattı Bu hatta faaliyet gösteren ve dosya kapsamında şikayetçi olan Erdemler Nakliyat Tic. Ltd. Şti. nce Raportörlere iletilen belgeler, TDİ yazışmaları ve L iman Başkanlıkları yazıları ; TDİ nin bu hatta pazar kaybına uğradığı, zararlarının büyüdüğü, özel teşebbüsün talebin yoğun olmadığı kış dönemlerinde çalışmadığı gerekçeleri ile aralarındaki protokolü yenilemeyerek özel t eşebbüsün iskeleleri kullanmasına son verdiği, bu nedenle kullanımı engellemek için ilgili mercilere yazılar gönderdiği ve liman kullanımını şikayetçi teşebbüse kapattığı yönündedir . 390 I.5.3. Çanakkale Boğazı Hattı TDİ ile şikayetçiler arasında, limanların kullanımı , mevzuatta n doğan haklar, iskele ve palamar ücretleri gibi konularda uyuşmazlık bulunmakta olup, TDİ bu hususlarda yargı sürecini işletmektedir. Ayrıca, davalara ilişkin olarak Gelibolu Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından Kurum dan bilg i istenmiş ve konu hakkında bir inceleme yapılıp yap ılmadığı sorulmuştur. I.6. Yerinde İncelemeler Sırasında Yapılan Görüşmeler I.6.1. Şikayetçilerle Yapılan Görüşmeler I.6.1.1. Raportörlerin Gelba Gelibolu Balıkçılık Sanayi ve Pazarlama (Gelba) yetkili si 400 ile yaptıkları görüşmede , söz konusu şahıs tarafından; ilgili pazarda ana aktör ün TDİ olduğu, TDİ nin şikayetçinin faaliyette bulunduğu hatta ikisi sürekli olmak üzere üç feribotla faaliyet göster diği, bu feribotların kapasitesi nin yaklaşık olarak Gelba nın feribotları nın üç katı olduğu, bu hatta birer adet feribota sahip altı adet özel firma bulun duğu, Ayrıca yine bu firmalara ait üç adet feribot un atıl halde bekle diği belirtilmiştir. Yetkili ayrıca, TDİ nin kendi limanlarında faaliyet gösterirken, öze l firmalar ın Gelibolu ve Çardak Belediyelerine kira öde diğini, pazarda çok sayıda firma bulunduğundan aşırı ve yıkıcı bir fiyat rekabeti nin oluş tuğunu , kapasite kullanımı nın düşük olduğunu, TDİ nin yaptığı taşıma cirosu ve araç sayısı bakımlarından pazarın %60 nı oluştur duğunu, TDİ nin ayrıca Çanakkale -Eceabat 410 hattında çalıştığını , özel sektör ün ise Kilitbahir -Çanakkale arasında faaliyet göster diğini, Çanakkale hattı ile Gelibolu hattı nın kullanıcılar açısından boğazın iki yakasındaki paralel karayolları ar asında yapılan taşımacılık nedeniyle ikame niteliğini taşımakta olduğunu ve bu hatlarda aynı şartlarda faaliyet göster ildiğini, Çanakkale hatları nın da arz ve talep bakımından benzer özellikleri göster diğini ifade etmiştir. Yetkiliye göre, TDİ, Eskihisar -Topçular arasında tekel konumu nedeniyle uyguladığı yüksek fiyatları bu hatta uygulayamamakta, hatta bur ada maliyetinin altında fiyat belirleyerek özel şirketleri piyasa dışına itmeye çalışmaktadır. Buna göre, özel 420 şirketler oluşacak gerçek maliyetler i baz alarak değil, bir kamu kurumu olan TDİ nin oluşturduğu aksak rekabet şartlarında faaliyet göstermekte dir. Ancak, feribot başına yaklaşık 1.000.000 ABD Doları harcama yapan anılan şirketler , feribotlara alıcı bulamadıkları için pazardan çıkamamaktadırlar. Söz konusu şahıs son olarak, d eniz ta şımacılığında yakıt maliyetlerinin kullanılan motorun beygir gücüne göre beygir başına belirlen diğini, bu çerçevede, özel sektör şirketlerinin yakıt maliyeti nin TDİ ye göre düşük görün düğünü , ancak taşınan birim maliy etinin TDİ den fazla olduğunu, öte yandan, özel sektörün diğer işletme maliyetleri ve personel maliyetleri nin daha düşük ol duğunu, a yrıca aynı konfor ve 430 şartlarda hizmet sunamadı klarından, fiyatları nın sürekli olarak TDİ fiyatlarının altında kalmak zorunda olduğunu, buna göre hakim durumda bulunan TDİ nin belirlediği fiyatları takip ettiklerini ve ondan daha düşük fiyatlar uygula dıklarını, pazarda o luşan fiyatlar nedeniyle sürekli zarar et tiklerini belirtmiştir. I.6.1.2. Raportörlerin görüştüğü Karagözler Deniz Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., NG Deniz Taşımacılık Ltd. Şti., Dört Kardeşler Deniz Nakliyat Turizm Ltd. Şti. ve Kerem Denizcilik Turizm Petrol Ürünleri Liman İşletmeciliği İnşaat İthalat İhrcat ve Ticaret Ltd. Şti. yetkililerince, geçtiğimiz yıllarda T Dİ nin Çanakkale hatlarında uyguladığı maliyetin altındaki fiyat polit ikasından büyük zararlar gördükleri, TDİ nin sahip 440 olduğu mali gücü kullanarak pazardaki diğer firmaları piyasa dışına çıkarmaya çalıştığı, 2004 yılında TDİ Genel Müdür Yardımcısı taraf ından , sizi Haziran ayına kadar bitireceğim , şeklinde tehdit edildikleri, devletin imkanlarıyla rekabet edemeyecekeleri , TDİ nin Eskihisar -Topçular hattından elde ettiği fahiş karlarla Çanakkale hattını yoğun olarak sübvanse et tiği, özel sektöre yaşam ha kkı tanıma dığı, bu sektörde yatırımı satıp pazardan çıkmanın da kolay olmadığını, taleplerinin TDİ nin yıkıcı fiyat politikasına son vermesi olduğu ifade edilmiştir. I.6.1.3. Gelba yetkilisi ile yapılan bir diğer görüşmede ise, yetkili, şirketin 1999 yılında şikayete konu sektörde faaliyete başladığını, ancak bürokratik engeller ve 450 TDİ nin uygulamaları nedeniyle mağdur olduğunu, yürütülmekte olan soruşturma kapsamında ise TDİ nin engellemeler i sonucunda, çok büyük zararlarla faaliyetini sürdür düğünü, bu hattaki çalışmaları nın özel sektör birliği şeklinde sürmesi ve TDİ nin %100 olan pazar payını n daralması sonucu, şikayete konu olan TDİ davranışlarına maruz kaldık larını, TDİ nin diğer teşebbüsleri pazar dışına itmek maksadıyla yıkıcı fiyat uygulamasına geç tiğini, 2001 yılı Şubat ayında ekonomik kriz meydana gelmesine rağmen , TDİ nin benzer hat olan ve tekel olarak faaliyet gösterdiği Eskihisar -Topçular hattında fiyatlarını sürekli artır dığını , rakiplerinin bulunduğu Çanakkale Boğaz hatlarında ise özellikle 2003 yılından itibaren fiyatlarını maliyetlerin çok altına indirdi ğini, bu hatlardaki zararını, rakipsiz olduğu diğer hattan 460 elde ettiği fahiş karlarla sübvanse e ttiğini , böylece kamu hizmeti sun duğu na ilişkin söylemindeki tutarsızlığın ortaya çıktığı nı ön e sürmüştür. I.6.2. TDİ ile Yapılan Görüşmeler I.6.2.1. Raportörlerin TDİ yetkilileri ile 6.7.2004 tarihinde yaptıkları görüşmede , anılan yetkililer; - Sirkeci -Harem, Eskihisar -Topçular, Kabatepe -Gökçeada, Geyikli -Bozcaada, Avşa - Marmara -Erdek, Gelibolu -Lapseki, Eceabat -Çanakkale, Çanakkale -Gökçeada hatlarında arabalı vapur hizmet i verdiklerini, Eskihisar -Topçular hattı dışındaki 470 hatlarda zarar ettiklerini, ancak 2004 yılında yapılan yeni uygulamalar nedeniyle zarar ın azal dığını; - Eskihisar -Topçular ha ttında talebin yüksek olduğunu, müşteriler in, Körfez çevresini dolaşma k yerine arabalı vapurunun daha avantajlı olması sebebiyle bu hattı talep ettiklerini, diğerlerinde, bilhassa Çanakkale ve Marmara Adaları na yapılan seferlerde sadece ada halkının ulaşı mının söz konusu olması nedeniyle talebin az olduğunu, Çanakkale boğaz hattında da tale bin yetersiz olduğunu, Sirkeci -Harem hattında yoğun saatler (7 -9 ve akşamda 5 -7 arası tek yön olarak) dışında yoğunluk bulunmadığını, bu sebeple bu hat da zarar et tikler ini, ayrıca personel maliyetlerinin 480 piyasa koşullarında oluşmaması ne deniyle yüksek olmasının da zarara neden olduğunu; - Zarar eden hatlarda kapasite kullanımını artırmak için indirimler yapıl dığını, bunun sonucunda Çanakkale -Eceabat hattı nda 2003 den 200 4 e yolcu ve araç sayısı nda %30 oran ında artış gerçekleş tiğini, Çanakkale boğazındaki iki hatta ortalama % 60 - 70 piyasa payına sahi p olduklarını; - Özellikle Çanakkale boğaz hattında bulunan özel sektör firmalarına zarar vermek gibi bir ama çlarının bulunm adığını, zarar eden hatlardaki indirimleri n zararların azaltılmasına yönelik olduğunu 490 ifade etmişlerdir. I.6.2.2. Raportörlerin TDİ yetkilileri ile 7.6.2005 tarihinde yaptıkları bir diğer görüşmede ise, yetkililer tarafından; - Şehir Hatları işletmesi bünyesindeki, İstanbul içi ulaşım ve Eskihisar -Topçular hatlarındaki yolcu ve arabalı vapur taşımacılığı faaliyetleri nin 4046 sayılı Kanun uyarınca ve Özelleştirme Yüksek Kurulu nun 31.1.2005 tarih, 2005/03 sayılı kararı gereği , bedeli karşılığında İstanbu l Büyükşehir Belediyesi ne devredil diği, 500 - TDİ nin Çanakkale hattındaki vapurları nın Çanakkale, Gökçeada ve Bozcaada Özel İdareleri ile 8 yerel belediyenin kuracağı ortak girişim grubuna devredilmesi ile ilgili çalışmalar ın, Özelleştirme İdaresi Başkanlı ğı nın talimat ı ile başla dığı ve devir işlemlerinin 3 ay içinde tamamlanması nın planlan dığı, bu işlemlerin tamamlanmasından sonra TDİ nin kontrolünde kılavuzluk, römorkaj ve tersane hizmetleriyle, askeri ve sosyal amaçlı olarak inşa edilmiş Çanakkale bölge sindeki birkaç liman yönetimi ve yap -işlet-devret modeli ile ihalesi yapılacak İstanbul Limanı (Galata Port) nın kalaca ğı, dolayısıyla TDİ nin deniz ulaşımından tamamen çekileceği, 510 - TDİ olarak arabalı vapur taşımacılığı hizmetlerinden çekil mekte olduklar ı bu dönem içerisinde fiyat politika larının kamu yararı ilkesi ile karlılık ve verimlilik ilkeleri çerçevesinde saptan dığı, Eskihisar -Topçular hattı ile Çanakkale bölgesi hatları arasında yapısal farklılıklar bulunması nedeniyle farklı fiyat uygulamaları nın bulunduğu, Eskihisar -Topçular hattına yüksek , Çanakkale hatlarına ise düşük talebin sözkonusu olduğu, Çanakkale hattındaki faaliyet lerinin seyahat özgürlüğünü sağlayıcı, kamusal yanı ağır basan bir hizmet niteliğinde olduğu, bu nedenle anılan pazar larda farklı fiyat politika larına sahip oldukları, yapılan fizibilite çalışmaları nın, personel ve bakım -onarım gibi diğer maliyetlerin özel sektör maliyetlerine 520 düşürülmesi durumunda, o hatlarda uygulandığı iddia edilen düşük fiyatlarla dahi kar edilebileceği ni gösterdiği , dolayısıyla, TDİ nin bu hatlardaki yapısal sorunla rdan kaynaklanan maliyetlerinin altında fiyat uygula dığı iddiası nın doğru olmadığı , aksi taktirde , şikayetçi firmaların uzun süre bu fiyatların da altında fiyatlarla taşıma yapmaları ve bunu ara lıksız sürdürmeleri nin mümkün olama yacağı, söz konusu firmaların piyasa dışına çıkmalarının söz konusu olmadığı, aksine gemi inşaatına yönelik yeni yatırımlara giriştikleri , ayrıca, bu teşebbüslerin sefer yaptıkları hat mesafeleri nin TDİ nin hat mesafeleri nden daha kısa ol ması nedeniyle maliyetleri nin daha düşük, kar marjları nın ise yüksek olduğu, ş ikayetçilerin kendi kayıtlarında görülen zararlarının, hasılat ve maliyetlerinin gerçekleri yansıtmamasından 530 kaynaklandığı , soruşturma dönemi içeri sinde bu hatla rdaki fiyatlarının çeşitli tarihlerde değiştiği , en son 3.6.2005 tarihinden itibaren fiyatları n ortalama %20 oranında arttığı, bu ayarlamaların nedeninin kurum iç dengelerinin değişmesinin yanısıra, yapılacak devir sonrasına bir geçiş ortamı sağlanması olduğu, - TDİ nin , kendisine ait Çanakkale deki tali iskeleyi, bu teşebbüslerin istifadesine verdiği, rekabetten kaçınacak herhangi bir teşebbüsün kendi imkanlarını rakiple rine bu şekilde kullandırma yacağı, - Şikayetçi teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştı rıldığı iddiaları na ilişkin olarak yargı 540 süreci nin işlediği, şikayet konusu olan iskele, palamar ücreti tale plerinin mevzuattan kaynaklanan bir husus ol duğu, ihtilaf ın yargı tarafından çözümlenece ği, diğer bir şikayet konusu olan Gökçeada seferlerinin enge llenmesi hususunda ise, TDİ nin sefer kon ulamaz şeklinde bir yaklaşımı nın bulunma dığı, ş ikayetçi firma nın talep olan yaz dönemlerinde sefer yaparak k âra ortak olmak isterken, talebin azaldığı kış döneminde oluşabilecek zarardan kaçınmak amacıyla sefer yapm ak isteme diği, verilen hizmetin kamusal özelliği uyarınca, bu hat taşımacılığının sürekli yapılması nın gerek tiği, ancak düzenli sefer yapma yan şikayetçi firma nın TDİ nin tarifeli seferleri nden az önce kalkış yaparak yolcuları kap tığı, yolcuların bulunmadı ğı saatlerde ise arıza bildirerek sefer yapma dığı, 550 belirtilmiştir. J Savunmalar J.1. TDİ nin Soruşturmaya İlişkin İlk Yazılı Savunması T.D.İ. nin ilk yazılı savunmasında özetle aşağıdaki hususlara yer verilmiştir: T.D.İ. 233 sayılı KHK. ile kurulmuş o lup, 4046 sayılı Yasa kapsamına (özelleştirme kapsamına) alın an, sermayesinin tamamı Devlete ait, 4046 sayılı Kanunun 20.A maddesine istinaden onaylanan Şirket Ana Sözleşmesi nde tanımlandığı üzere 560 belirlenen alanlarda anonim şirket tüzel kişiliği olarak f aaliyet gösteren bir Kamu kuruluşu dur. Diğer kamu kuruluşları gibi TDİ nin de kamu hizmeti görme vasfı bulunmakta olup , özel sektör firmalarının teknik donanımı, sermaye birikim i ve diğer nedenlerle faaliyet gösteremediği veya sınırlı oranlarda faaliyet g österdiği ve hizmetin yürütülmesi nin zorunlu olduğu alanlarda , ticari kazanç gözetilmeksizin sadece kamu hizmetinin yürütülmesi için kamu kuruluşlarının faaliyet göstermesi olağan dır. Şikayetçi firmalar kuruluş, sermaye, faaliyet alanı, faaliyet şekli, a maç ve diğer 570 nitelikleri itibarı yla TDİ den çok farklı nitelikleri haiz dir. Şikayetçi firmalar salt ticari kazanç kıstasından hareketle müşteri potansiyellerine göre zaman zaman faaliyetlerine ara ver mekte, tarife saatlerine riayet etme mekte ve müşteri yoğu nluğu olmadığı mevsim ve saatlerde (sonbahar -kış mevsimlerinde, erken ve geç saatlerde) faaliyette bulunmamaktadır lar. Şikayetçi firmalarla TDİ arasındaki rekabetin tayin ve tespitinde, şikayetçi firmaların kendi inisiyatifleri ile yolcu/araç taşımacılığı yapmadıkları mevsim ve saatlerde TDİ tarafın dan taşınan yolcu/araç sayısı kıyaslamada dikkate alınma lıdır. TDİ ye bağlı Şehirhatları İşletmesi Müdürlüğünce sadece Çanakkale bölgesinde 580 değil, İstanbul, Kocaeli ve Yalova bölgelerinde de faaliyette bulunul maktadır. TDİ İstanbul bölgesindeki faaliyetlerinden de zarar et mekle birlikte, halkın seyahat etme özgürlüğünü kısıtlamamak ve diğer hizmetleri aksatmamak için yolcu taşımacılığı faaliyetlerine son vermemiştir. TDİ nin kamu kuruluşu olması nedeniyle işçilik maliyetleri ve diğer sabit giderleri şikayetçi firmalardan yüksek tir. Ancak, yalnızca maliyetler dikkate alınarak fiyat belirlemesi mümkün değildir. Hizmet verilecek bölge insanlarının ödeme gücü, alternatif karayolunun kullanılması halinde yapılacak masr af, bölgedeki diğer kamu kurum/ kuruluşlarının hizmetleri di kkate alın maktadır. İddia edildiği gibi Gelibolu -Lapseki hattında 2003 yılı içerisinde sürekli fiyat indirim i 590 yapılma mış olup , sadece bir defa indirim yapılmıştır. B u konuda da Biga Şoförler ve Otomobilciler Odası, Taşıyıcılar Kooperatifi, Çanakkale Truva Turizm Firmaları ile Çanakkale Valiliği nin fiyatların yüksek olduğuna ilişkin talepleri etkili ol muştur . Şikayetçi firmaların resmi kayıtlarında gerçekçi davranmadığı, resmi evraklar üzerinde şi kayetçilerce pazar payının düşük gösterildiği, bölgede çalışan TDİ memurlarının gözlemlerinden ve vatandaş şikayetlerinden anlaşılmakta dır. Pazar payının hesabında resmi kayıtlar yanında mahallinde fiili durumun tespiti nin gözetilmesi hakkaniyete uygun ola caktır. 600 Çanakkale hatlarında faaliyet gösteren şikayetçi firmalar zarar ettiklerini beyan etmelerine rağmen, her gün filolarını ve faaliyet alanlarını daha da büyüt mektedirler. Bu kazanımlarını da şikayete konu faaliyetlerden elde etmişlerdir. Her zaman T Dİ tarife ücretlerinin önemli miktar altında taşıma yap an özel sektör firmalarının ticari kazançları nın resmi kayıtlarda görüldüğünden daha yüksek olduğunu düşün üyoruz. Yukarıda da belirtildiği üzere, TDİ kamu hizmeti gereği her mevsim günün erken ve geç saatlerinde yolcu/araç taşımacılığı yapmak zorunda olduğundan, yolcu ve araç sayısının arttırılarak gelirin artmasını ve zararın azalmasını temin etmek amacıyla, mevsimsel indirimler yapabilmektedir. Bu durum normal meşru bir uygulama olup, 610 şikayetçi firma lar tarafından zaten bu dönemlerde taşımacılık yapılmamakta veya çok az sefer yapılmaktadır. Şikayetçi firmalar yüksek kazanç kaygısıyla gemilerini hizmet için yeterli düzeye getirmedikleri, taşımakta oldukları yolcu, araç ve yük için sigorta yaptırmadık ları, gemilerde yeterli teknik personel görevlendirmedikleri ve düzenli sefer yapmad ıkları için bir kısım yolcular fiyat yüksek olduğu halde TDİ araçlarını tercih et mektedirler. J.2. TDİ nin İkinci Yazılı Savunması TDİ tarafından gönderilen yazılı savunm a metninde, Usule, Rapor İçeriğine ve 620 Raporun Sonuç Bölümüne İtirazlarımız başlı ğı altında çeşitli iddia, açıklama, değerlendirme ve savunmalarda bulunulmuştur. Usul yönünden itirazlar başlığı altında; soruşturma konusu hakkında kesin hüküm niteliğinde k ararlar bulunduğu ve yeniden işlem tesis edil emeyeceği, TDİ nin çeşitli birimlerinin devri sonrası husumet sıfatının ortadan kalktığı, soruşturma raporunun yanlış teknikle hazırlandığı ve içerdiği bilgilerin karşılaştırmasının yanlış yapıldığı iddia edilme ktedir. Raporun içeriğine yönelik itirazlar başlığı altında; TDİ nin fiyat belirleme yetkisinin mutlak olmadığı, şikayet konusu hizmetlerin kamu hizmeti olduğu, diğer kamu otoriteleri ile ilgili olarak raporda geçen beyan ve tespitlerin bağlayıcı olamayac ağı, rekabet hukuku nun amaçları ile şikayetçi konumundaki teşebbüslerin tutum ve 630 davranışlarının çeliştiği, TDİ yetkililerinin şikayetçi firmalar hakkında olumsuz beyanları olduğu iddiasının gerçeklik taşımadığı, raporda yer alan şikayetçi teşebbüs mali bi lgilerinin gerçeği yansıtmadığı, İstanbul ve Eskihisar -Topçular hatlarının devri nedeniyle oluşan zararın yanlış değerlendirildiği iddia edilmektedir. Raporun sonuç bölümüne yönelik itirazlarımız başlığı altında ise; ilgili pazar tespitinde ürün pazarı ve coğrafi pazar anlamında yanlışlıklar yapıldığı, Hakim durum tespitinde yanlışlıklar bulunduğu, yıkıcı fiyat uygulamasının maddi verilerle uyuşmadığı, haksız davalar açılarak özel teşebbüs firmalarının faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddiasının yanlış olduğ u, zorunlu unsur niteliğindeki iskeleleri kullandırmamak şeklindeki iddiaların geçersiz olduğu, soruşturma konusu 640 bakımından eylemin sona erdiği ve bu iddianın konu suz kaldığı iddia edilmektedir. J.3. TDİ nin Üçüncü Yazılı Savunması T.D.İ. nin üçüncü yazı lı savunmasında özetle aşağıdaki hususlara yer verilmiştir: Dosyada mevcut müşteki firmalara ait mali kayıtlar ve diğer belgeler, Raportörlerce iddia edilen tespitleri yapmaya yeterli olmayıp, iddialar afakidir. 9.1.2003 tarih, 03 -03/25 -7 sayılı Rekabet Kurulu Kararı ile iskeleler zorunlu unsu r olarak kabul edilmemiştir. 650 Tarife ücretini ödeyen herkes gerek Gökçeada ve gerekse TDİ ye ait diğer tüm iskelelerden koşulsuz yararlanabilme ktedir. Kabul edilebilir nitelikteki şartları kabul eden firmalarla tüm iskeleler için yararlanma sözleşmeleri akdedilmiş ol up, bu esaslar d ahilinde akdedilen sözleşme müşteki firmanın sözleşme şartlarına uyma ması nedeniyle TDİ tarafından feshedilmiş tir. Gökçeada İskelesinin müşteki firmaya kullandırılıp kullandırılmaması husu sunda 4054 sayılı Kanun kapsamında TDİ ye hiçbir kusur tahmil edilemeyecek ol up, müşteki firma da bu yöndeki şikayetlerini geri almış tır. 660 J.4. Deliller ve Savunmaların Değerlendirilmesi Bu soruşturmada TDİ ye ilişkin iddialar , bir pazardaki hakim durumun diğer pazarda yıkıcı fiyat uygulama suretiyle kötüye kullanılması ve rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı eylemler olarak özetlenebilir. Soruşturma döneminde yapılan tespitler ilgili pazarda ki pazar payları açısından bakıldığında TDİ nin hakim durum da b ulunduğunu göstermektedir . İlgili coğrafi pazarlardan Eskihisar -Topçular ve Kabatepe -Gökçeada hattında TDİ tek teşebbüs olarak faaliyet lerini yürütmüştür. Soruşturmanın ana konusunu oluşturan Çanakkale 670 Boğaz ı hatlarında ise yaklaşık %70 pazar payı ile tart ışmasız hakim durumda bulunmaktadır. TDİ'nin ilgili pazarlarda hakim durumda bulunması nedeniyle, soruşturmaya konu olan şikayet 4054 sayılı Kanun'un "Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6. maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. Dosya mevcudu bi lgilerden , TDİ nin Eskihisar -Topçular hattı ile Çanakkale Boğazı hatlarında farklı fiyat politikaları uyguladığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, söz konusu fiyat farklılığı tek başına TDİ nin rakiplerine yıkıcı fiyat uyguladığının 680 göstergesi değildir. Bu çerçevede, dört yıl süren iddia konusu uygulamanın sonucunda şikayetçilerin halen pazarda bulunmaları ve TDİ nin fiyatlarının altında fiyat belirliyor olmaları anlamlıdır. Öte yandan, bir şikayetçinin ve TDİ nin açıklamaları tarafların maliyetlerinin aynı olmadığını göstermektedir. TDİ nin personel, yakıt gibi maliyette önemli yer tutan kalemleri daha fazla fiyatla elde etmesinin yanı sıra, kamu kuruluşu olmasından ve tarifeli çalışmasından kaynaklanan maliyetleri de bulunmaktadır. Gökçeada -Kabatepe arası yolcu ve araç taşımacılığında kendisine ait iskeleleri ilgili 690 teşebbüse kullandırmayarak hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıyla ilgili olarak, dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, aksi bir tespit de bulunmadığından TDİ nin açıklamaları yeterli görülm üştür . TDİ tarafından, fahiş miktarda iskele ve palamar ücreti talep e dildiği iddialarına ilişkin olarak ise yargı süreci devam etmektedir. K. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK TDİ, rekabet hukuku uygulaması bakımından kendi ekonomik kararlarını kendisi 700 alabile n, hukuken bağımsız davranabilen bir teşebbüs niteliğindedir. TDİ nin deniz taşımacılığı hizmetlerini, şehir hatları aracılığıyla tekel olarak yürütmesi 1980 li yıllar sonrasında kaldırılmıştır. Hukuki bir tekel imtiyazı bulunmamaktadır. Bununla birlikte İlgili pazarlarda sahip olduğu paylar bu teşebbüsün hakim durumda olduğunu göstermektedir. Şikayetçilerden M. Ersin EKEN in Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. (TDİ)'nin feribot taşımacılığı yaptığı Çanakkale -Eceabat ve Gelibolu -Lapseki hatlarında rakip teşebbüsleri pazar dışına çıkartmak amacıyla sunduğu hizmetin fiyatını maliyetin altında belirlediğini iddia ettiği ilk şikayeti 13.6.2001 tarih, 2547 sayı ile Kurum 710 kayıtlarına girmiş olup, Kurul 21.5.2002 tarih , 02-30/344 -140 sayılı kararında, yıkıcı fiyat uygulamasının söz konusu olmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ihlal edilmediği gerekçesiyle soruşturma açmamıştır. Bu karar şikayetçi tarafından Danıştay a götürülmüştür. Danıştay 13. Dairesi E.2005/955, K.2005/3246 sayılı 22.06.2005 tarihli kararı ile işlemin iptali istemini red etmiştir. Kararda şikayetçinin uygulamış olduğu fiyatın yıkıcı denen fiyatında altında olması gerekçe gösterilmiştir. Karar şikayetçi tarafından temyiz edilmiş olup, temyiz aşamasındadır. 720 Şikayetçi tarafından İstanbul Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde açılan davada da, TDİ savunmalarında belirtildiği üzere, mahkeme Rekabet Kurulu kararını ve bilirkişi mütalaasını gerekçe göstererek davayı red etmiştir. Bu dava da temyiz aşamasındadır. İlgili dilekçede TDİ nin 2000 -2004 yıllarındaki uygulamaları şikayet edilmiştir. Buna göre, söz konusu dönemin bir bölümü (2000, 2001 ve 2002 yılının bir kısmı) Kurul un 21.5.2002 tarih , 02-30/344 -140 sayılı kararına konu olmuştur. Soruşturma döneminde yapılan tespitler söz konus u kararın da yanağını oluşturan dosyada bulunanlardan farklı, yeni deliller sunmamaktadır. Diğer yandan, şikayete konu olan 730 dönem dört yıllık bir dönemdir. Bu süre içinde yıkıcı fiyat uyguladığı iddia edilen TDİ nin de oldukça altında fiyatlarla anılan firm aların faaliyetlerini sürdürmesi ekonomik olarak anlamlı değildir. Bu durum Kurul un 21.5.2002 sayılı Kararını destekler niteliktedir. Soruşturmaya konu olan rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı iki eylem den birisi için yargı süreci devam etmekte olup, diğerine ilişkin olarak ise yeterli delil bulunmadığı kanaatine varılmıştır. L. SONUÇ 740 Feribot ile yolcu ve araç taşımacılığı yapan Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. nin hakim durumda bulunduğu Eskihisar -Topçular hattındaki teknolojik, finansal ve tica ri avantajlardan faydalanarak başka bir hizmet piyasası olan Çanakkale Boğazı ndaki hatlarda maliyetin altında fiyat uygulamak suretiyle rakip teşebbüsleri pazar dışına çıkardığı iddiası üzerine 29.7.2004 tarih, 04 -49/674 -M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere, sözlü savunma toplantısında sunulan bilgilere ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş. nin Eskihisar -Topçular, Kabatepe -Gökçeada, 750 Çanakkale Boğazı hatlarında gerçekleştirilen arabalı vapurla yolcu ve araç taşıma ilgili pazarında 4054 sayılı Rekabet in Korunması Hakkında Kanun açısından hakim durumda olduğuna OYBİRLİĞİ ile, 2. İlgili pazardaki hakim durumunu, 4054 sayılı Kanun un 6 . maddesinin ikinci fıkrası kapsamında kötüye kullandığı yönündeki iddiaların reddine OYBİRLİĞİ ile, karar verilmiştir.