Rekabet Kurumu · D.2008-2-158 Karar Sayısı : 08-57/912 -363 (Önaraştı · K.08-57/912 -363 (Önaraştırma) Karar Tarihi : 9.10.2

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-2-158 Karar Sayısı : 08-57/912 -363 (Önaraştırma) Karar Tarihi : 9.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKI N, Mehmet Akif 10 ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR , Remzi Özge ARITÜRK, Evrim Özgül KAZAK C. ŞİKAYET EDEN :Gizlilik Talebi Bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILA N :- Türk Telekomünikasy on A.Ş.

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-2-158 Karar Sayısı : 08-57/912 -363 (Önaraştırma) Karar Tarihi : 9.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKI N, Mehmet Akif 10 ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR , Remzi Özge ARITÜRK, Evrim Özgül KAZAK C. ŞİKAYET EDEN :Gizlilik Talebi Bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILA N :- Türk Telekomünikasy on A.Ş. Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara 20 - TTNet A.Ş. Süleyman Bey Sokak No:11 Maltepe/ Ankara - Avea İletişim Hizmetleri A.Ş . Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka /İstanbul E. DOSYA KONUSU : TTNet A.Ş. il e Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından birlikte uygulanan TümEvİşAvea320 ve Şirketler için ADSL kampanyaları aracılığıyla TTNet A.Ş. nin; Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. tarafından uygulanan Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı kampanyası aracılığıyla d a Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin hakim durumunu kötüye kullandığı iddiaları. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle; - TTNet A.Ş. (TTNet) nin perakende geniş bant internet erişim hizmetleri , Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea) nin GSM hizmetl eri pazarında faaliyet gösterdikleri, - TTNet in hem %90 ın üzerindeki pazar payı hem de Türk Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom) den kaynaklanan sebepler ile ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunduğu, - Türk Telekom un sabit şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim durumda bulunduğu, - Türk Telekom un TTNet in %99 una, Avea nın ise %81 inin kontrolüne 40 sahip olduğu ifade edilerek, TTNet ve Avea tarafından birlikte uygulanan; - TümEvİşAvea320, - Şirketler için ADSL kampanyaları aracılığıyla TTNet in, Avea t arafından uygulanan; 08-57/912 -363 2 - Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı kampanyası aracılığıyla da Türk Telekom un hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddia edilerek , konunun incelenmesi talep edilmiştir. 50 G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 22.02.2008/1168, 03.3.2008/131 9 ve 30.4.2008/2600 tarih ve sayılar ile intikal eden başvuru lar üzerine , 4502 sayılı Kanun'la değişik 2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun 7. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, 2.4.2008/1111 ve 8.5.2008/1504 tarih ve sayılı yazılar ile Telekomünikasyon Kurumu n dan görüş talep edilmiş, Telekomünikasyon Kurumu görüşü 9.5.2008/2878 ve 4.6.2008/3476 tarih ve sayılı yazılar ile Kuruma intikal etmiştir . Eksiklikleri en son 28.07.2008/4809 tarih ve sayı ile tamamlanan başvurular üzerine hazırlanan 07.08 .2008 tarih ve 2 008-2-158/İİ- 08-HB sayılı İlk İnceleme Raporu, 08.08.2008 tarih ve REK.0.0 6.00.00 - 60 110/251 sayılı Başkanlık önergesi ile Rekabet Kurulu nun 14.08.2008 tarih ve 08-50/759 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. , Avea İletişim Hizmetle ri A.Ş. ve TTNet A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına karar ver ilmiştir. Bunun üzerine yapılan inceleme ler sonucunda hazırlanan 25.09.2008 tarih, 2008 -2-158/ÖA-08-HB sayılı Önaraştırma Raporu, 06.10.2008 tarih ve REK.0.06.00.00 -110/358 sayılı Başkanlık önergesi ile 08 -57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak Avea İletişim Hizmetleri A.Ş., Türk Telekomünikasyon A.Ş. ve TTNet A.Ş. 70 hakkında 4054 sayılı Kanun un 41 . maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME Başvuru konusunu en genel anlamda TTNet ile Avea tarafından birlikte uygulanan TümEvİşAvea320 ve Şirketler için ADSL kampanyalarıyla TTNet in; Ave a tarafından uygulanan Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı kampanyası aracılığıyla da Türk Telekom un hakim durumunu kötüye kullandığı iddiaları oluşturmaktadır. Bunun yanında, şikayet dilekçesinde her kampanya ile ilgili olarak ayrı ayrı iddialara yer verilmiş tir. Söz konusu 80 kampanyalara ilişkin olarak ileri sürülen iddialar ve konu ile ilgili değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir. I.1. TÜMEVİŞAVEA320 Kampanyası Şikayete konu kampanya kapsamında 01 Şubat -01 Nisan 2008 tarihleri arasında TTNet in mevcut ve yeni abonelerine, Avea bireysel veya kamu faturalı hattı almaları karşılığında 3 fatura dönemi boyunca TümEvİşAvea320 Paketi nden ücretsiz yararlanma imkanı tanınmıştır. Kampanya koşulları aşağıdaki gibidir: 90 - Hediye dakikalar, Avea ve sabit numaralara yönelik kullanılabilecektir. Aboneler, bu kampanya karşılığında Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalayacaklardır. - Aboneler sözleşme süresinin bitiminden önce hatlarını kapatmaları, kampanyadan çıkmaları, faturasız hatta geçmeleri veya kapatılmas ına 08-57/912 -363 3 sebebiyet vermeleri durumunda ise KDV dahil 120 YTL ceza bedeli ödemeyi taahhüt etmektedir. - Hediye dakikalar, hat aktivasyonundan sonraki 3 fatura dönemi boyunca tanımlanacaktır. Hediye dakikalar fatura döneminin ilk günü 100 hatlara yüklenecektir. Kullan ılmayan hediye dakikalar ilgili fatura döneminin sonunda silinecektir. - Aboneler öncelikle kampanya kapsamında kazandığı hediye dakikaları kullandıktan sonra tarifesi kapsamında kendisine verilen ücretsiz görüşme sürelerini kullanacaktır. Yapılan başvuruda , TTNet ve Avea tarafından birlikte yapılan söz konusu kampanya ile; - Birlikte satış (bağlama/paket satış) uygulamaları (4054 sayılı Kanun un 110 6. maddesinin c fıkrası), - Yıkıcı fiyatlama /çapraz sübvansiyon, - Bir pazardaki hakimiyet ile diğer pazardaki rekabe tin bozulmasını amaçlayan eylemler (4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin d fıkrası), - Tüketici zararına olacak şekilde eylemler gerçekleştirilmesi (4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin e fıkrası), - Fiyat sıkıştırması yolları ile hakim durumun kötüye kullanıldığ ı iddia edilmektedir. Söz konusu iddiaların detayları ile konu hakkında yapıla n incelemeler aşağıda 120 sunulmuştur . I.1.1. Birlikte Satış (bağlama/paket satış) Uygulaması Yapılan başvuruda, TTNet ve Avea tarafından ortak olarak yapılan kampanya ile interne te TTNet ile bağlanan kullanıcılara, Avea faturalı hat sahibi olmaları durumunda Avea ve sabit hat numaraları ile 3 ay boyunca toplam 109 YTL lik ücretsiz konuşma yapabilmeleri anlamına gelecek şekilde 960 dakikalık hediye verildiği ifadelerine yer verildi kten sonra; 130 - TTNet aboneleri için indirimin uygulandığı esas ürünün Avea aboneliği olduğu, bu indirime hak kazanmak için en az 1 yıl süre ile TTNet abonesi olunması gerektiği, dolayısı ile potansiyel GSM abonelerinin, Avea ya daha ucuz abone olma vaadi il e TTNet abonesi olmaya teşvik edildiği, kampanya ile bu indirimden yararlanan kullanıcıların TTNet aboneliğinin 1 yıl boyunca garanti altına alınmasının amaçlandığı, - Bu durumun perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabet koşulların ı bozduğu ve 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin c bendinde yer verilen bağlama uygulamalarına uygunluk gösterdiği, 140 - Bağlama uygulamalarında alıcı tarafından esas olarak talep edilen birinci ürüne bağlayıcı ya da bağlayan ürün bu ürünle birlikte alımı istenen ikinci ürüne ise bağlanan ya da bağlı ürün adı verildiği, - Somut olayda birbirinden bağımsız iki ürünün var olduğu, alıcıların ürünlere tek tek sahip olmaları halinde elde edecekleri avantajları sağlayamamaları nedeni ile iki ürünü birlikte temin etme yoluna 08-57/912 -363 4 gidecekleri ve TTNet in bağlanan ürün olan perakende geniş bant internet erişim hizmetlerinde hakim durumda bulunduğu, - Uygulamanın etkisine bakıldığında da, perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin sınırlandığının tes pit 150 edilebileceği ifadelerine yer verilmiştir. Yukarıda özetine yer verilen ifadeler, şikayet ile ilgili yapılacak incelemenin rekabet hukuku literatüründe ürünlerin birlikte satılması yoluyla rekabetin engellenmesi/ortadan kaldırılması eylemleri bakımı ndan ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Söz konusu eylemleri bağlama ( tying ), paket satış ( pure bundling ) ve karma paket satış ( mixed bundling ) olarak sıralamak mümkündür. 160 Birlikte satış uygulamalarında alıcı tarafından esas olarak talep edilen birin ci ürüne bağlayıcı ya da bağlayan ürün , bu ürünle birlikte alımı istenen ikinci ürüne ise bağlanan ya da bağlı ürün adı verilmektedir. Bağlama ( tying ); bağlayıcı ürünün (ürün A) satın alınmasının ancak bağlanan ürünün (ürün B), bağlayıcı ürün ile bir likte satın alınması koşuluyla mümkün olması durumunu ifade etmektedir. Bağlama uygulamasında ürün A nın tek başına satın alınması mümkün olmazken, ürün B nin tek başına satın alınması imkan dahilindedir. Paket satış ( pure bundling ) uygulamasında ise iki ü rünün bağlanması dolayısıyla yalnızca bir arada satışı söz konusudur. Bu tür bir 170 satış stratejisinde ürünlerden herhangi birisinin tek başına satın alınabilmesi söz konusu değildir. Karma paket satış ( mixed bundling ) uygulamasında ise; ürünlerin hem tek te k hem de bir paket olarak satın alınabilmesi mümkün olmaktadır. Ancak bu uygulamada ürünlerin paket fiyatı, ürünlerin ayrı ayrı satın alınması halinden daha ucuz bir fiyatla gerçekleşmektedir. Bağlama uygulaması ( tying ) genelli kle, hakim durumdaki firmal arın yapılan sözleşmeler ile kullanıcıların/tüketicilerin, bağlanan ürün satın alınmaksızın bağlayıcı ürünün elde edilmesinden mahrum bırakılması yoluyla gerçekleştirilmektedir (contractual tying) . Karma paket satış uygulamasın da 180 ise, dolaylı yoldan sözleş me yoluyla yapılan bağlama uygulaması ile aynı sonuca ulaşabilmek için, kullanıcıların verilen hediye, indirim veya diğer ticari avantajlar ile bağlanan ürünün satın alınmasına teşvik edilmesi söz konusu olmaktadır (commercial tying). Bağlama/paket satış uygulamaları özelikle rakiplerin piyasadan dışlanması etkisini doğurabileceği ölçüde hakim durumun kötüye kullanılması bakımından değerlendirme konusu olmaktadır. Bu anlamda (genellikle) bağlayıcı ürünün bulunduğu piyasada hakim konumda olan teşebbüs ün, bağlama/paket satış uygulamaları ile bağlanan ürünün içerisinde yer aldığı pazarı rakiplere 190 kapaması/pazardan rakiplerin dışlanması söz konusu olmaktadır1. Bu durum hakim durumdaki firmaya, bağlanan ürünün yer aldığı pazarda daha fazla kâr elde etme ol anağı sunarken, diğer piyasa bakımından da aynı zamanda hakim durumun güçlendirilmesine/korunmasına da yol açabilmektedir. 1 Şikayet dilekçesinde ise tam tersi bir şekilde, bağlanan ürün hakim durumda olduğu iddia edilen pazarda kullanıcılara sunulan ürün olarak ifade edilmiştir. 08-57/912 -363 5 Bu çerçevede, bağlama/paket satış uygulaması yoluyla hakim durumun kötüye kullanılmasından söz edilebilmesi için öncelikle bazı ko şulların gerçekleşmesi gerekmektedir. Söz konusu koşulları aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür: 200 - Hakim durumun tespiti, - Bağlama/paket satış uygulamasına konu ürünlerin farklı/bağımsız ürünler olması2, - Uygulamanın anti -rekabetçi (dışlama/kapama) etki do ğurabilecek niteliği haiz olması, - Objektif haklı bir gerekçenin ve/veya etkinlik doğurucu bir uygulamanın mevcut olmaması. Bağlama/paket satış uygulamalarının bir kötüye kullanma olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan ilk koşul, uygulamayı gerçekle ştiren 210 teşebbüsün hakim durumunun tespitidir. Bu çerçevede uygulamayı gerçekleştiren teşebbüsün bağlama uygulamalarında, bağlayıcı piyasada (ürün A) hakim durumda bulunması gerekli iken, paket satış uygulamalarında ise uygulamaya konu ürünlerin yer aldığı en az bir piyasada hakim durumun tespiti yeterli (gerekli) olmaktadır. Bu noktada şikayete konu uygulamanın bağlama ve/veya paket satış yöntemlerinden hangisine uygunluk gösterdiğinin tespiti gerekmektedir. Hatırlanacağı üzere şikayet konusu olay; intern ete TTNet ile bağlanan kullanıcıların, Avea faturalı hat sahibi olmaları durumunda 3 ay boyunca 220 toplam 109 YTL lik ücretsiz konuşması anlamına gelecek şekilde 960 dakikalık hediye kazanmalarına olanak sağlayan kampanyaya ilişkindir. Bir başka deyişle şikay et dilekçesinde, kampanya çerçevesinde, ürünlerin birlikte satın alınması durumunda bazı avantajlardan (fiyat indirimi benzeri) faydalanmanın mümkün olduğu iddialarına yer verilmektedir. Bununla birlikte söz konusu ürünleri birbirlerinden bağımsız bir şeki lde satın almak da mümkündür. Bu çerçevede şikayet konusu kampanyanın, yukarıda tanımlarına yer verilen uygulamalardan karma paket satış yöntemine uygunluk gösterdiği anlaşılmaktadır. Dolayısı ile şikayet konusu olay özelinde, karma paket satış uygulamas ına konu ürünlerden herhangi bir tanesinde 230 hakim durumun tespiti yeterli olmaktadır. Bağlama/paket satış uygulamalarının doğrudan anti -rekabetçi etkileri, bağlanan ürünün yer aldığı pazarın kapanma riskinden kaynaklanmaktadır. Prensipte, bağlanan ürünün yer aldığı pazarda kapanma etkisinin değerlendirilmesi uygulamada, - Hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin rekabet edemeyeceği şekilde hangi (tip) kullanıcıların/müşterilerin bağlandığı, - Söz konusu kullanıcıların/müşterilerin bağlanan ürünün yer aldığı 240 pazarın ne kadarlık bir bölümünü oluşturduğunun tespiti ile yapılmaktadır. 2 Söz konusu ürünlerin ayrı pazarlarda bulunmasına gerek bulunmamaktadır. 08-57/912 -363 6 Ancak şikayet dilekçesinde dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta; bağlama/paket satış uygulaması sonrası anti -rekabetçi etkilerin görüleceği iddia edilen pazarın, aynı zamanda hakim durumda bulunulduğu ifade edilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarı ile aynı olmasıdır. Bu çerçevede yapılacak değerlendirmelerde, bağlama uygulaması sonucunda perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarında rekabet in bozulup 250 bozulmadığı analiz edilmeye çalışılacaktır. Bu anlamda yapılacak değerlendirmeler; yukarıda yer verilen ve tamamının aynı anda sağlanmış olması gereken 4 kriterden 3 tanesinin gerçekleşmiş olduğu varsayımı altında, yalnızca uygulamanın (bağlama /paket satış) anti - rekabetçi (dışlama/kapama) etkisinin değerlendirilmesi açısından yapılacaktır. Bağlama ( tying ) ve paket satış ( pure bundling ) uygulamalarında, uygulamaya dahil olan müşteriler/tüketicilerin, en azından ticari kontratın/sözleşmenin bitimine kadar olan zaman bakımından, rakiplere kapatılıp kapatılmadığının 260 tespiti daha kolay iken bu durumun, şikayet konusu olay olan karma paket satış uygulamalarında daha karmaşık olduğunu söylemek mümkündür. Karma paket satışlarda bağlanan ürünlerin ayrı ayrı satın alınabilmesi mümkünken paket satış için açıklanan fiyat düzeyi, tüketicilerin söz konusu ürünleri ayrı ayrı olarak rakiplerden almasının önüne geçilmesini olanaklı kılabilmektedir. Bu durumda pazarın rakiplere kapatılması, yapılan indirimin büyü klüğü karşısında etkin rakiplerin paket içerisinde yer alan ürünler için vermiş oldukları fiyat ile rekabet edemeyecekleri bir durumda ortaya çıkmaktadır. Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, şikayet konusu kampanya; 270 - Talep/kampanyaya katılan kişi sayısı , - Kampanyada sunulan indirimin büyüklüğü, - Ürünlerin niteliği, - Kullanıcı tercihleri başlıkları altında değerlendirilecektir. I.1.1.1. Ta lep/Kampanyaya Katılan Kişi S ayısı 280 Hakim durumun kötüye kullanılması iddiasının değerlendirilmesi bakımından kapama e tkisini, bağlama/paket satış uygulamaları sonucunda, talebin rakiplerden hakim konumdaki teşebbüse (ya da iştirakine) geçmesi/kayması olarak tanımlamak mümkündür. Bu anlamda yapılacak değerlendirmelerde; şikayet konusu uygulama sonrası yer değiştiren (bağl anan) talebin büyüklüğü ve bağlanan müşterilerin niteliğinin belirlenmesi önem kazanmaktadır. Değerlendirme konusu olan bağlanan talebi ise rakiplerin rekabet edemeyeceği talep olarak tanımlamak mümkündür. Bu çerçevede bağlanan müşterilerin, bağlanan paz ar içerisindeki büyüklüğü ne kadar büyükse, bu uygulamanın etkisinin pazarın kapanmasına yol açma olasılığı da o derece 290 artmaktadır. Bu anlamda kapama etkisinin büyüklüğünü ölçmek bakımından kampanya çerçevesinde bağlanan/paket ürünleri satın alan müşter ilerin sayısı önem 08-57/912 -363 7 kazanmaktadır. Antlaşmanın 82. Maddesinin Dışlayıcı Kötüye Kullanmalara Uygulanmasına İlişkin Rekabet Genel Müdürlüğü Tartışma Tebliği3 ne (Tartışma Metni) göre, bağlanan pazardaki müşterilerin üçte birinin bağlanan/paket ürünleri satın alması durumunda dahi uygulamanın az bir risk içerdiğinden bahsetmek mümkündür. Bununla birlikte uygulamanın kayda değer derecede kapamaya yol açabilmesi, bağlanan müşterilerin pazara 300 giriş/pazardan çıkış bakımından taşıdığı öneme göre değişebilmektedir 4. Kuruma gönderilen bilgilerde; ( . si bireysel . sı kamu hat abonesi olmak üzere) toplam ( .) kişinin ücretsiz olarak Tümevişavea320 paketinden faydalandığı bilgisine yer verilmiştir. Söz konusu ( .) kişinin ne kadarının TTNet in mevcut abonesi olduğ u ne kadarının ise söz konusu kampanyadan faydalanmak amacıyla TTNet e yeni abone olan kişilerden meydana geldiği ise belirlenememiştir. Bu çerçevede yapılacak değerlendirmelerde şikayetçi lehine olacak şekilde söz konusu ( .) kişinin tamamının TTNet e ye ni abone olmuş kullanıcılar oldukları varsayılacaktır. 310 Kampanya öncesinde TTNet ve diğer ISS lerin toplam abone sayısı ve söz konusu abone sayısına göre şekillenen pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 1:Kampanya Öncesi Toplam Abone Sayıları ve Pazar Payları Şub.08 % TTNet ( ..) 94,9 Diğer İSS ( ..) 4,3 Kablo ( ..) 0,8 Toplam ( ..) 100 Kaynak: ( ..) Görüldüğü üzere kampanya öncesinde, pazarın %95 gibi çok büyük bir bölümüne TTNet hakim durumdadır. Kampanya sonucunda elde edildiği varsayı lan ( .) yeni abonenin, TTNet, diğer ISS ler ve pazardaki toplam abone içerisindeki büyüklüğü de aşağıdaki gibidir: 320 Tablo 2: Kampanya ya Katılan 3568 Kişinin Toplam Abonelere Oranı Şub.08 Oran TTNet ( .) 0,000782 Diğer İSS + Kablo ( .) 0,014171 TTNet+Diğer İSS+Kablo ( .) 0,000741 Kaynak: ( ..) Tablo dan görüldüğü üzere, kampanyaya katılan kişilerin büyüklüğü, TTNet in toplam abone sayısı içerisinde (ve toplam abone sayısına göre) binde birlere dahi ulaşmazken, diğer ISS lerin abonelerinin ise yaklaşık %1,5 una karşılık gelmektedir. Kampanyaya katılan ( .) kişinin, diğer ISS lerin aylık ortalama abone 330 artışlarına göre büyüklüğü ise aşağıdaki gibidir. ( .) kişi 2 ay süresince kampanyadan faydalanan toplam adet olduğu için, aylık karşılaştırm a ( .) kişi üzerinden yapılacaktır ( / .= . ). 3 DG Competition Discussion Paper on the application of Article 82 of the Treaty to Exclusionary Abuses 4 Age. Parag.198 08-57/912 -363 8 Tablo 3: Kampanya Ön cesi Aylık Yeni Abone Artışları Eki.07 Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Diğer İSS + Kablo abone artışı ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ..) /Abone artışı 0,14 0,165 0,20 0,05 0,09 Kaynak: ( ..) Görüldüğü üzere kaç adedinin kampanya dolayısı il e TTNet in yeni abonesi olduğu bilgisine ulaşılamayan kampanyadan 2 ay boyunca faydalanan ( ..) kişi; diğer ISS ve kablo TV üzerinden internete erişen kullanıcıların toplamda 340 %1,5, aylık abone artışlar ının ise ortalama %13 ü gibi bir büyüklüğü ifade etmektedir. Bu çerçevede kampanya dolayısı ile 2 ay boyunca TTNet e abone olduğu varsayılan ( ..) in diğer ISS lerin toplam abone artışlarına oranı aylık olarak %13 düzeyinde kalmıştır. Kampanyanın etkis ini daha detaylı görebilmek bakımından söz konusu ( ..) (2 aylık . ) kişinin TTNet in aylar bazındaki abone artışları içerisindeki yerine bakılması gerekmektedir. Hatırlanacağı üzere söz konusu ( ..) kişi, TTNet in kampanya öncesi dönemdeki toplam abonel erinin on binde biri büyüklüğüne dahi ulaşamamaktadır. 350 Tablo 4: TTNet Kampanyasız Abone Artışları Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Toplam 1024 kpbs 4 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs 6GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs 6 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 4096 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Toplam ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kaynak: ( ) Tablo dan görüldüğü üzere ( ..) kişinin son altı ay içerisinde hiçbir kampanyaya katılmaksızın TTNet e abone olan aylık ortalama kişilere oranı % 9,5 ( ../ .); yine hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan Şubat ve Mart ayları içerisinde TTNet e abone olan kişilere oranı ise; %8 ( ../ .) olarak gerçekleşmiştir. 360 Söz konusu ( ..) kişinin TTNet in toplam abone artışlarına göre büyüklüğü ise aşağıdaki gibidir: Tablo 5: TTNet Toplam (Kampanyalı+Kampanyasız) Abone Artışı Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Toplam 1024 kpbs 4 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs 6GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs 6 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs li mitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 4096 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Toplam ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kaynak: ( ) 08-57/912 -363 9 Tablo dan görüldüğü üzere ( ) kişinin son altı ay içerisinde TTNet e abone olan aylık ortalama kişi lere oranı % 0,9 ( ../ .) ; yine kampanya periyodu olan Şubat ve Mart aylarında TTNet e abone olan kişilere oranı ise; %1 370 ( ../ .) olarak gerçekleşmiştir. Tablo 6: TTNet Toplam Abone Kayıpları Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Total 1024 kpbs 4 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs 6GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs 6 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 4096 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Total ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kaynak: ( ) Tablo dan görüldüğü üzere ( ) kişinin son altı ay içerisinde TTNet ten ayrılan aylık ortalama kişilere oranı % 3 ( ../ .) ; kampanya süresi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet ten ayrılan kişilere oranı ise yine % 3 ( ../ .) olarak gerçekleşmiştir. Bir başk a deyişle, TTNet açısından yalnızca Şubat ve Mart ayları içerisinde dahi kampanyadan faydalan kullanıcıların yaklaşık 33 380 katı büyüklüğünde bir abone kaybı yaşanması söz konusu olmuştur. Bu durumda ( ) kişinin TTNet net abone artışlarına göre büyüklüğü is e aşağıdaki gibidir: Tablo 7: TTNet Toplam Net [(Kampanyalı+Kampanyasız) - Abone Kayıpları] Abone Artışı Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Total 1024 kpbs 4 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs 6GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs 6 GB ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 1024 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 2048 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 4096 kpbs limitsiz ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Total ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Kaynak: ( ) Tablo dan görüldüğü üzere ( ) kişinin son altı ay içerisinde TTNet aylık ortalama net abone artışına oranı % 1,5 ( ../ .) ; yine hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet e abone 390 olan kişilere oranı ise; % 1,4 ( ../ .) olarak gerçekleşmiştir. Görüldüğü üzere kampanyadan faydalanan kişilerin sayısı ( ) olarak gerçekleşmiş iken, kampanya süresince TTNet in toplam net abone artışı ( ) olarak ortaya çıkmaktadır. Bu durumda kampanyadan 2 ay süresince faydalanan ve t amamı yeni abone olarak varsayılan ( ) kişinin; - Kampanya öncesi TTNet toplam abonelerinin onbinde 1 inin altında, - Kampanya öncesi diğer ISS ler ve kablo TV üzerinden internete erişen 400 toplam abonelerin yüzde 1,5 i, - Kampanya öncesi diğer ISS ler ve kablo T V üzerinden internete erişen toplam abonelerin aylık ortalama abone artışlarının yüzde 13 ü, 08-57/912 -363 10 - Son 6 ay içerisinde hiçbir kampanyaya katılmaksızın TTNet e aylık ortalama abone olan kişilerin yüzde 9,5 i, - Hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan Ş ubat ve Mart aylarında TTNet e abone olan kişilerin yüzde 8 i, - Son 6 ay içerisinde TTNet e aylık ortalama abone olan kişilerin yüzde 0,9 u, - Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet e abone olan 410 kişilerin yüzde 1 i, - Son 6 ay içerisinde TTNet ten aylık ortalama ayrılan abonelerin yüzde 3 ü, - Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet ten ayrılan abonelerin yüzde 3 ü, - Son 6 ay içerisinde TTNet aylık ortalama toplam net abone artışının yüzde 1,5 i, - Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarınd a TTNet toplam net abone artışının yüzde 1,4 ü 420 olduğu görülmektedir. Dolayısı ile kampanyanın TTNet e olan katkısının minimum düzeyde olduğundan ve talebin kampanya dolayısı ile rakiplerden TTNet e geçmesinin söz konusu olmadığından bahsetmek yanlış olmay acaktır. I.1.1.2. Kampanyada Sunulan İndirimin Büyüklüğü Dışlayıcı paket satışlar konusunda yapılan son ekonomik çalışmalar, karma paket satışların yıkıcı bir fiyatlama olarak rakiplerin pazardan dışlanmasına yol açabileceği durumların araştırılması üze rine yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede 430 Avrupa Komisyonu tarafından da önerilen yıkıcı fiyat analizi benzeri testte, paket içerisinde yer alan ve ek olarak sunulan ürünün hakim durumdaki firma için kârlı olup olmadığı sorusuna yanıt aranmaktadır . Bu çerçevede, analizlerde, yapılan indirimin TTNet fiyatına olan etkisine ve birlikte satışın kullanıcıları TTNet abonesi olmaya teşvik edip etmediğine bakılacaktır. Şikayet dilekçesinde abonelere sunulan 960 dk. bedava ücretin 109 YTL lik bir indirim anlamı na geldiği, söz konusu indirim ile TTNet e asgari 1 yıl süre ile abone kazanılmasının amaçlandığı, bu şekilde rakiplerin benzer indirimleri veremeyeceğinden bahisle perakende geniş bant internet erişim hizmetleri 440 pazarında rekabetin engelleneceği iddiaları na yer verilmektedir. Ancak bu noktada dikkat edilmesi gereken ilk nokta, TTNet abonelerinin faydalanacakları iddia edilen 109 YTL lik indirimin doğrudan abonelerin aylık internet erişim ücretler inden düşülemeyecek olmasıdır. Bir başka deyişle 109 YTL li k indirim ancak Avea dan bireysel veya kamu hat alacaklar bakımından geçerli olup TTNet aboneleri bakımından internete erişim ücretlerinde doğrudan bir indirim söz konusu değildir. Buna ek olarak kampanyada TTNet e asgari bir süre abone olunmasına yönelik bir koşul mevcut değildir. 450 Hatırlanacağı üzere kampanyaya katılacak olan TTNet abonelerinin en az 1 yıl süre ile Avea abonesi olması gerekmektedir. Dolayısı ile söz konusu indirimden faydalanabilmek için abonelerin bazı maliyetlere de katlanmaları gerekmektedir. Örneğin yalnızca söz konusu 109 YTL lik indirimden 08-57/912 -363 11 faydalanmak için TTNet e abone olan (ve TTNet kullanıcısı olmak dolayısı ile aylık perakende ücret ödemek istemediği için kampanyaya katılım sonrası TTNet aboneliğine son veren bir kişinin5) 29 YTL bağlantı ücreti, (en az) 29 YTL aylık tarife ve modem ücreti olarak yaklaşık kablolu modemler için (KDV dahil) 28 YTL, kabl osuz modemler için (KDV dahil) 48 YTL ödemesi gerekmektedir. Görüldüğü üzere yalnızca 109 YTL lik indirimden faydalanmak 460 isteyere k TTNet abonesi olmak isteyen bir kullanıcının minimum yaklaşık 86 YTL lik bir maliyete katlanması gerekmektedir. Buna ek olarak söz konusu kişinin ayrıca seçtiği Avea hattı için, en düşük maliyete sahip bireysel faturalı bir tarife için 10,72 YTL telsiz k ullanım ücreti6 ile en düşük asgari ücrete sahip Hepsibir paketi için aylık (KDV ve ÖİV dahil) 1,82 YTL den 12 aylık 21,84 YTL lik bir maliyete katlanması gerekmektedir. Bu durumda yukarıda yer verilen tüm bu maliyetlerin toplamı, 109 YTL olduğu varsay ılan (iddia edilen) indirimin avantajını ortadan kaldırmaktadır. Bu açıdan söz konusu kampanya sonucunda abonelerin elde edeceği indirimin 470 büyüklüğü, şikayet dilekçesinde iddia edildiği üzere kampanyaya katılacak abonelerin en az asgari 1 yıl TTNet abonesi olması durumu bakımından ve ancak bu tarz bir abonelik yapısının ilgili piyasada rekabeti engelleyebileceği düşünülerek değerlendirmeye alınacaktır. Hatırlanacağı üzere söz konusu kampanyaya ( ) adedi kamu ( ) adedi bireysel hatlı olmak olmak üzere ( ) kişi katılmıştır. Faturalı hat abonesi olan söz konusu kişilerin tarife tercihlerini bireysel veya kamu olarak seçmelerinin maliyetinin farklı olması, değerlendirmenin her iki segment için ayrı ayrı yapılmasını zorunlu kılmaktadır. 480 Yapılacak değerle ndirme, TTNet mevcut abonelerinin ödedikleri aylık tarifeden söz konusu 109 YTL indirimin çıkarılmasını ve bu işlem sonucu elde edilen sonuca bu kampanya dolayısı ile katlanılması gereken maliyetlerin eklenmesini gerektirmektedir. Değerlendirme kapsamındak i analizde, iddia edilen indirimin doğrudan TTNet ücretlerinden düşülmesi sonucu bulunacak ücretler ile İSS lerin maruz kaldıkları internete erişim toptan tarifelerin karşılaştırılması yapılacaktır. Bir başka deyişle, abonenin kendisine sağlanan hediye dak ikalar bağlamında normalde ödemesi gereken ücretin kendisinde kaldığı varsayılarak, bu şekilde abonede kalacak meblağın TTNet in aylık 490 ücretlerinden düşülmesi ile elde edilecek sonuç ile internete toptan erişim ücretleri arasında bir karşılaştırma yapılaca ktır. 5 TTNet in 12 veya 24 ay abonelik karşılığında modem ve kurulu m ücretinin tahsil edilmediği kampanyaları mevcuttur. Ancak örnekte yer alan kullanıcı, internet erişimi için TTNet kullanıcısı olmayı talep etmekten ziyade TTNet/Avea ortak kampanyasında sunulan imkanlardan yararlanmak isteyen bir kişi olarak ele alınmışt ır. Bir başka deyişle örnekte yer alan kullanıcı kampanya avantajlarından yararlanma ertesinde abonelik ücreti maliyetine katlanmak istemediği için TTNet aboneliğine son vermektedir. Metinde 12 ay üzerinden yapılan değerlendirmelerde, kullanıcılar için yuk arıda söz konusu edilen maliyetler dikkate alınmamıştır. 6 Abonelerin normalde katlanmaları gereken 27,82 YTL lik ÖİV ve 10,72 YTL lik Telsiz Ruhsatname Ücretleri şikayet konusu kampanya döneminde Avea nın bireysel faturalı aboneler içn geçerli olan Vergi ler Bizden kampanyası çerçevesinde ödenmemektedir. Bu durum faturalı kamu hattı alacaklar bakımından geçerli değildir. 08-57/912 -363 12 Buna göre TTNet abonesinin, bir Avea kamu hattı alması dolayısıyla 12 ay boyunca; - Elde edeceği avantaj; 109 YTL indirim bedeli - En düşük maliyetleri ise toplam 155,32 YTL den [49,24 YTL lik vergi (ilk abonelik tesisi esnasında abonelerden tahsil e dilen 27,80 YTL ÖİV, 10,72 YTL telsiz ruhsatname ücreti, 10,72 YTL lik telsiz kullanım ücreti) 500 ve abone olunan kamu hat tarifesi için ödenecek olan minimum 106,087 YTL lik asgari sabit ücretlerden] oluşmaktadır. Görüldüğü üzere kamu hat tarifesine e n az 12 ay abone olması gereken bir kişinin, elde edeceği 109 YTL lik avantaja karşılık ödemesi gereken 155,32 YTL lik bir maliyet bulunmaktadır. Bu çerçevede söz konusu kampanyadan faydalanmak isteyen internet kullanıcılarının, cep telefonu abonesi de olm aları durumunda katlanmak zorunda kalacakları bir maliyet daha mevcuttur. Üstelik söz konusu abonelerin satın aldıkları hattı kullanmaları halinde, abone oldukları tarifeler üzerinden konuşma ücreti 510 ödemeleri gerekmektedir. Ancak bilindiği gibi bir kullanı cının abone olduğu hattı satın alırken dikkate aldığı birçok kriter bulunmaktadır. Şikayet konusu kampanyaya katılmak isteyen bir internet kullanıcısının (TTNet abonesi) ise Avea abonesi olması, kendisine, ödediği internet erişim fiyatları üzerinde bir indirim sağlamamakta hatta kullanıcı zaten herhangi bir GSM operatörüne abone ise yeni maliyetler getirmektedir. Bu yüzden kampanyaya katılan ( ) kişinin ( ) kişisini oluşturan kamu hattı abonelerine perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarında TTNet tarafından sunulan ekstra bir indirim/avantaj bulunmamaktadır. Bilindiği üzere kampanyadan faydalanmanın şartlarından bir tanesi yeni bir Avea bireysel veya kamu faturalı hat satın 520 alınmasıdır. Dolayısı ile yukarıda yer verilen maliyetler, tüm kamu faturalı hat aboneleri için geçerlidir. Bu durumda (internet ve GSM aboneliği için) birlikte satış yöntemi uygulanmış olsa dahi, kullanıcıların Avea nın sunduğu indirim dolayısı ile TTNet aboneliğinin daha cazip duruma geldiğini/veya diğer ISS lerin bu ka mpanya nedeni ile pazarın dışına çıkabileceklerini söylemek olanaklı görünmemektedir8. Kamu hat aboneleri için yapılan analizlerin bir benzerinin kampanyadan faydalanan ( ) adet Avea bireysel hat abonesi için de yapılması gerekmektedir. Buna göre bi r bireysel hat abonesinin 12 ay boyunca; 530 - Elde edeceği avantaj 109 YTL indirim bedeli, 7 Avea kamu hat tarifeleri içer isinde en düşük sabit ücret aylık (KDV ve ÖİV dahil) 8,84 YTL ile İhlas Holding çalışanlarına sunulma ktadır. Tüm kamu tarifesi için b u ücret aylık (KDV ve ÖİV dahil) 15,75 YTL ye ulaşmaktadır. Ancak çalışmada şikayetçi lehine olacak şekilde en riskli durumun değerlendirilebilmesi bakımından en düşük ücret üzerinden değerlendirme yapılması prensibi benimsenm iştir. 8 Kamu hat aboneleri için yapılan analizde, tüm kullanıcıların aylık 320 dk. ücretsiz olarak konu ştukları varsayılmaktadır . Ancak, konuşma süresinin aylık 320 dk. dan daha farklı olması halinde, abonelerin karşılaşacakları reel maliyet de daha farkl ı olacaktır. 08-57/912 -363 13 - En düşük maliyetleri ise toplam 32,56YTL den [10,72 YTL lik telsiz kullanım ücreti9 ve abone olunan bireysel hat tarifesi için ödenecek ücret olan minimum 21,8410 YTL lik asgari sabit ücretlerden] oluşmaktadır. Bu durumda kampanyadan faydalanan ve TTNet e abone olacak/abone olan kişilerin asgari 32,56 YTL lik katlanmaları gereken maliyet yanında 109 YTL lik bir avantajları söz konusu olacaktır. Bu durumda abonelerin aylık kazancı (109 -32,56)/12= 6,37 YTL olarak karşımıza 540 çıkmaktadır11. Bu durumun TTNet tarife paketlerine etkisi aşağıdaki şekilde olacaktır. Tablo 8: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark 1024 kpbs 4 GB 29 23,78 22,63 -1,15 1024 kpbs 6GB 39 30,42 32,63 2,21 2048 kpbs 6 GB 49 37,24 42,63 5,39 1024 kpbs limitsiz 49 43,2 42,63 -0,57 2048 kpbs limitsiz 69 57,72 62,63 4,91 4096 kpbs limitsiz 89 71,44 82,63 11,19 Tablo dan görüldüğü üzere, 960 dk. karşılığında kullanıcılara bedava olarak sunulacak ücretsiz konuşma süresinin 109 YTL tutarındaki paket fiyatının tamamının TTNet abonelerinin ödemeleri gereken aylık internet tarifelerinden doğrudan düşülmesi durumunda; kullanıcıların tama mının 1024 kpbs 4 GB tarifesinde yer aldığı varsayımı altında, ( ) kullanıcı için aylık internet erişim 550 fiyatı toptan fiyatların 1,15 YTL altında gerçekleşmektedir. Ancak bilindiği gibi, şikayet konusu Tümevişave a320 paketi için de geçerli olacak şekilde, GSM sektöründe operatörlerin faturalı hat abonelerine peşin olarak belirli bir meblağ ödemeleri karşılığında sundukları ücretsiz konuşma sürelerini kapsayan paket uygulamalarının dikkate alınması gereken birtakım özellikleri bulunmaktadır. Bir başka deyiş le örneğin söz konusu Tümevişavea320 paketinin aylık KDV dahil 30 YTL ye kullanımı ile ilgili yıkıcı fiyat a yönelik şikayetin mevcudiyeti durumunda söz konusu paket kapsamında abonelerin ortalama dk. 9 İlk abonelik tesisi esnasında abonelerden tahsil edilen 27,80 YTL ÖİV ve 10,72 YTL telsiz ruhsatname ücreti şikayet konusu kampanya süresince uygulanan bir diğer kampanya (Vergiler Bizden) nedeniyle abonelerden tahsil edilmemiştir. 10 Avea bireysel hat tarifeleri içer isinde en düşük sabit ücret aylık (KDV ve ÖİV dahil) 1,82YTL ile Hepsi bir paketi abonelerine sunulmaktadır. Genellikle her ne kadar sabit ücretin düşük olduğu paketlerin konuşma ücretleri yüksek olsa dahi , çalışmada şikayetçi l ehine olacak şekilde en riskli durumun değerlendirilebilmesi bakımından en düşük ücret üzerinden hesaplama yapılması prensibi benimsenmiştir. Avea bireysel faturalı hatlara yönelik tarifeler içerisinde; Toplan Gel tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 85,8 YTL, Evlere Şenlik tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 21, 84 YTL, Her yöne 300 tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 436 YTL, Tüm Aile tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 181 YTL olarak belirlenmiştir. Dola yısı ile ortalama sabit ücretler ve/veya söz konusu diğer tarifelere üye aboneler bazında yapılacak analizler ile ortaya çıkacak sonuç; daha yüksek maliyet ve/veya daha az kişinin en düşük maliyet ile kampanyadan faydalanması şeklinde daha farklı olacaktır . 11 Daha öncede ifade edildiği üzere, internet kullanıcıların, ilk defa abonelik esnasında ödemeleri gereken (katlanması) gereken (bağlantı ve modem ücreti) maliyetler bu çalışmada dikkate alınmamaktadır. 08-57/912 -363 14 maliyetlerinin hesaplanması için dikkate alınması gereke n kriterlerin bir benzerinin bu inceleme açısından da geçerli olması gerekmektedir. 560 Hatırlanacağı üzere 12 ay boyunca Avea abonesi olma taahhüdü çerçevesinde abonelere sadece 3 fatura dönemi boyunca kullanabilecekleri aylık 320 dk. ücretsiz görüşme olan ağı sunulmaktadır. Ancak söz konusu süre tahsisleri sadece Avea şebeke içi görüşmeler ve/veya sabit telefonu arama yoluyla tüketilebilmekte, diğer yönlere doğru yapılan aramalarda bu paket sürelerinin tüketilmesi söz konusu olmamaktadır. Bir başka deyişle diğer GSM operatörlerine yapılacak çağrılar, abonelerin bağlı oldukları tarifeler üzerinde ücretlendirilmektedir. Dolayısı ile Tümevişavea320 benzeri bir paket satış uygulamasında bulunan operatörler bakımından kullanılan pazarlama 570 stratejisinin özellikler ini şu şekilde sıralamak mümkündür: - Paket kullanımı için alınan sabit bedel ile (KDV dahil 30 YTL) konuşma olup olmaksızın garanti altına alınan gelir, - Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların kullanılabileceği yönler dışında abonelerin arayacağı d iğer yönler için tarife üzerinden yapılacak ekstra ücretlendirme, - Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların tamamının tüketilmemesi durumunda ortalama dakika ücretlerin tüketiciye olan maliyetinin artması bir başka deyişle ücretsiz dakikaların ancak tam 580 tüketilmesi halinde paketin tüketiciye olan maliyetinin KDV dahil 30 YTL olarak gerçekleşmesi, - Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların tamamının tüketilmesi durumunda arama yapılacak tüm yönler bakımından tarife üzerinden yapılacak ücretlendirm e. Görüldüğü üzere sabit bir ücret karşılığında ücretsiz dakikaların kullanıcıya sunulduğu kampanyalarda/paketlerde abonelere sunulan fiyatın/maliyetin hesaplanabilmesi, paket ücreti dışında birçok kriterin daha dikkate alınarak yapılacağı analizler ile b ulunmaktadır. 590 Bu durumda TTNet kullanıcısı olan ( ) kişinin toptan fiyatlar üzerinden aylık 1,15 YTL daha ucuz internet erişimi satın almasının şikayet dilekçesinde ifade edilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabeti sınır lamasının mümkün olmadığı düşünülmekle birlikte, yukarıda sabit bir ücret karşılığında kullanıcılara sunulan ücretsiz dakikaların gerçek maliyetinin (fiyatının) daha farklı olabileceğine yönelik açıklamalar çerçevesinde, kampanya süresince kullanıcılara su nulan bedava dakikaların reel olarak karşılığının 109 YTL olup olmadığının da analiz edilmesi gereklilik arz etmektedir. 600 Daha önce de ifade edildiği üzere, kampanyada indirim olarak sunulan 109 YTL lik ücret, kampanya çerçevesinde verilen ücretsiz dakika ların tam olarak kullanılması ile ortaya çıkmaktadır. Bir başka deyişle abonelerin 320 dk. üzerinde yaptıkları her konuşma, abonenin bağlı olduğu tarifeden ücretlendirildiği gibi, 320 dk. altında yapılan her konuşma da ortalamada birim başına düşen konuşma ücretini yükseltmektedir. Bunun dışında aboneler diğer yönler ile yaptıkları konuşmalarda ayrıca bağlı bulundukları tarifeye göre ücretlendirilmektedir. 08-57/912 -363 15 610 Kampanyadan faydalanan ( ) kişinin bedava olarak kullandıkları dakikaların aylara dağılımı; Mart a yında 77 dk. Nisan ayında 106 dk. ve Mayıs ayında 87 dk. olarak gerçekleşmiştir. Görüldüğü üzere kampanya çerçevesinde kendisine aylık olarak 320 dk. ücretsiz konuşma hakkı verilen abonelerin ortalama her ay 90 dk. ücretsiz görüştüğü anlaşılmaktadır. Bu da indirimin görünen (sunulan) bedeli ile reel değeri arasında önemli bir fark yaratmaktadır. Avea nın Tümevişavea90 kampanyası çerçevesinde kullanıcılara aylık (KDV ve ÖİV dahil) 12,12 YTL karşılığında 90 dk. ücretsiz görüşme olanağı sunulmaktadır. Bu çerçe vede kampanya kapsamında 90 dk. ücretsiz görüşme ücretinin maliyetinin (fiyatının) hesaplanmasında 620 Tümevişavea90 paketi fiyatının alınması doğru bir yaklaşım olacaktır. Bu çerçevede kampanya süresince kullanıcılara sunulan indirimin büyüklüğü 3x12,12=36,36 YTL olarak ortaya çıkmaktadır. Bu durumda 36,36 YTL indirimin 12 ay üzerinden tarifelerde yaratacağı değişiklik aşağıdaki şekilde olacaktır. Tablo 9: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi (KDV, ÖİV dahil) Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark 1024 kpbs 4 GB 29 23,78 25,7 1,92 1024 kpbs 6GB 39 30,42 35,7 5,28 2048 kpbs 6 GB 49 37,24 45,7 8,46 1024 kpbs limitsiz 49 43,2 45,7 2,5 2048 kpbs limitsiz 69 57,72 65,7 7,98 4096 kpbs limitsiz 89 71,44 85,7 14,26 Tablodan görü ldüğü üzere, abonelerin katlanmak zorunda oldukları maliyetler dikkate alınmaksızın dahi bulunan fiyatlar ile toptan fiyatlar arasında tüm tarife 630 paketlerinde pozitif marjlar bulunmaktadır. Hatırlanacağı üzere, 12 ay abonelik karşılığında bireysel faturalı hat kullanıcıların ın asgari maliyetleri toplamı ise 32,56YTL [10,72 YTL lik telsiz kullanım ücreti ve abone olunan bireysel hat tarifesi için ödenecek ücret olan minimum 21,84 YTL lik asgari sabit ücretlerden oluşmaktadır ] olarak gerçekleşmektedir. Bu dur umda TTNet abonelerinin indirim dolayısı ile kazancı 36,36 -32,56=3,80 YTL olarak gerçekleşmektedir. Dolayıs ıyla aylık kazanç ise 0,316 YKr olarak önemsenmeyecek bir seviyede gerçekleşmektedir. Bu durumda ise söz konusu marjların yükseleceği, indirimli fiya tlar ile mevcut tarifelerin hemen hemen aynı seviyede olacağı kolaylıkla görülebilir: 640 Tablo 10: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi (KDV, ÖİV dahil) Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark 1024 kpbs 4 GB 29 23,78 28,684 4,904 1024 kpbs 6GB 39 30,42 38,684 8,264 2048 kpbs 6 GB 49 37,24 48,684 11,444 1024 kpbs limitsiz 49 43,2 48,684 5,484 2048 kpbs limitsiz 69 57,72 68,684 10,964 4096 kpbs limitsiz 89 71,44 88,684 17,244 Görüldüğü üzere gerçekleşen (reel) dakikalar üz erinden yapılan hesaplamalar ile sağlanan indirimlerin fiyatlara çok sınırlı bir katkısı olduğu görülmektedir. 08-57/912 -363 16 Bu çerçevede, kampanyada sağlanan indirimin (kullanıcının katlanması gereken en düşük maliyetler altında dahi)12; - 12 ay boyunca Avea kamu fatural ı hat aboneliği taahhüt eden ( ) kişiye getireceği maliyetler nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet 650 mevcut tarifesi ile internete toptan erişim fiyatları arasındaki marjın daralmasına yol açmadığı, - 12 ay boyunca Avea bireysel faturalı hat aboneliği taahh üt eden ( ) kişiye aynı anda yürürlükte bulunan Vergiler Bizden kampanyası nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet mevcut tarifesi ile internete toptan erişim fiyatları arasındaki marjın daralmasına yol açabileceği ve TTNet in en çok kullanıma konu tarif esinde toptan fiyatlar ile 1,15 YTL lik bir negatif marj yaratabileceği, ancak bu durumun dahi söz konusu indirimden faydalanan kişilerin adedi düşünüldüğünde rekabeti sınırlamaktan uzak olduğu; bununla birlikte, söz konusu kişiler 660 bakımından indirimin ree l değerini bulabilmek için yapılan analizlerde gerçekleşen ücretsiz dakikalar üzerinden yapılan hesaplamalarda indirimin aylık 0,316 YKr. olarak gerçekleştiği ve bu durumun da mevcut tarifeler ile toptan fiyatlar arasındaki marjın (neredeyse) daralmasına h iç yol açmadığı görülmektedir. Dolayısı ile kampanyada sağlanan indirimin niteliği ve büyüklüğünün, TTNet in rakiplerinin pazar dışına itilmesine veya şikayet dilekçesinde yer verilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin e ngellenmesine yol açmasının mümkün olmadığı 670 düşünülmektedir. Esasen şikayetçinin bir ISS olmadığı ya da kampanyanın hiçbir şekilde bir ISS tarafında n şikayet edilmemiş olmasının da bu durumu destekler nitelikte olduğu düşünülmektedir. I.1.1.3. Kullanıc ı Tercihleri Paket satışların etkisi ile ilgili dikkate alınması gereken bir diğer konu ise kullanıcı tercihlerinin dağılımına yöneliktir. Kullanıcıların paket içerisinde yer alan tüm ürünler hakkındaki pozitif değerlemeleri, ürünler tamamlayıcı olmasalar dahi, kapama etkisini artırabilecek bir diğer faktör olarak karşımıza 680 çıkmaktadır. Komisyona göre bağlanan ürünün yer aldığı piyasada rakiplerin ürünleri hakkındaki kuvvetli tercihlere (pozitif değerlemelere) sahip olan kullanıcıların, hakim durumdaki teş ebbüsün bağlanan ürünün olduğu piyasadaki ürününü tercih etmedikleri için, bağlayıcı ürünün olduğu piyasadaki rakiplerin ürünlerini seçmesi mümkün olabilmektedir. Bu durumda karma paket satış uygulamalarının dışlayıcı potansiyeli, kullanıcıların hem hakim durumun mevcut olduğu hem de rekabetçi piyasadaki ürün hakkındaki değerlemelerine bağlı olmaktadır. Kullanıcıların çoğunluğunun her iki ürüne yönelik değerlemelerinin yüksek olduğu durumlarda, uygulamanın etkisinin rakipler için çok daha yüksek olması muht emeldir. Ancak ürünlerin bağımsız 690 olduğu ve ürünlerden bir tanesinin kullanıcı gözünde değerlemesinin düşük 12 Daha önce ifade edildiği üzere ortalama sabit ücretler ve/veya söz konusu diğer tarifelere üye aboneler bazında yapılacak analizler ile ortaya çıkacak sonuç; daha yüksek maliyet ve/veya daha az kişinin en düşük maliyet ile kampanyadan faydalanması şeklinde daha farklı olacaktır. 08-57/912 -363 17 olduğu durumlarda kapama etkisinin çok daha düşük olacağından/veya gerçekleşmeyeceğinden bahsedilmesi yanlış olmayacaktır. Şikayet dilekçesinde ye r verilen, Başka bir ifadeyle GSM hizmetinden yararlanmak isteyen potansiyel internet kullanıcıları, TTNet abonesi olmaları durumunda Avea ya daha ucuz abone olabilecekleri vaadiyle, TTNet abonesi olmaya teşvik edilmektedirler . ifadeleri ile kampanyadan faydalanmak isteyen kullanıcı grubunun GSM hizmetinden yararlanmak isteyen potansiyel internet kullanıcıları ile sınırlı olduğu teyit edilmiştir. Bu durumda bağlama/paket satış 700 uygulamaları için bağlanan üründen çok daha stratejik bir konuma sahip olan bağlayıcı ürününün, şikayete konu olayda Avea aboneliğinin, kullanıcılar bakımından tercih edilebilirliğinin ortaya konulması gerekmektedir. Ancak bu noktada, Avea nın pazardaki konumunun tespitine geçilmeden önce, GSM hizmetinden faydalanmak isteyen pota nsiyel kullanıcıların tercihlerinde dikkate aldıkları hususların neler olduğunun ortaya konulması gerekmektedir. Bilindiği gibi GSM aboneliği, diğer birçok üründen farklı olarak, genellikle 710 kullanıma bağlı olarak abonelerin maliyetine katlandığı bir hizm et biçimidir. Bir başka deyişle operatörler bakımından önemli olan, kullanıcıların şebekeye dahil edilmesi ve abonelerin söz konusu şebeke içerisinde kalmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesidir. Bu nedenle operatörler, abonelerin uzun dönemler boyunc a şebekede kalmalarını sağlamak amacıyla, kullanıcıları, şikayet konusu olayda olduğu gibi, şebekeye dahil edebilecek promosyonlar/fiyat stratejileri uygulamaktadırlar. Ancak bununla birlikte potansiyel kullanıcıların da bir şebekeye dahil olmadan önce dik kate aldığı , şebeke hizmetinin kalitesi, başkalarını aramak için ödenen ücret, fiyatları anlama kolaylığı, aynı şebekedeki insanları arama gibi kriterler bulunmaktadır. 720 Görüldüğü üzere, şikayet konusu kampanyada, şikayet dilekçesinde bağlayıcı ürün olar ak ifade edilen GSM aboneliği bakımından, sağlanan indirimin kabul edilerek diğer şebekeler yerine kampanyada sunulan şebekenin tercih edilebilmesi noktasında kullanıcılar bakımından değerlendirmeye alınan çok önemli konu başlıkları bulunmaktadır. GSM şebe kelerine yapılan ödemelerin hattın kullanımına bağlı olarak devam etmesi, yukarıda yer verilen değerlendirme kriterlerinin önemini bir kat daha artırmaktadır. Bu anlamda, ürün bedava dahi verilse veya şikayet konusu kampanyada olduğu gibi 3 ay gibi kısa bi r süre için kullanıcılara belirli yönler için bedava konuşma süresi 730 tanınsa dahi, aboneler bakımından esas maliyet kullanıcıların konuşmalar üzerinden ödeyecekleri ücretlerden kaynaklanmaktadır. Bu noktada, birlikte satış uygulamasına konu olan ve şikaye t dilekçesinde GSM abonesi olmak isteyen potansiyel internet kullanıcılarına sunulan GSM aboneliğinin, genel olarak kullanıcı tercihleri içerisinde edinmiş olduğu yerin tespit edilmesi uygun olacaktır. Bilindiği gibi ülkemizde halihazırda 3 adet GSM operat örü bulunmaktadır. Söz konusu operatörlerin pazar paylarının dağılımı aşağıdaki gibidir: 740 08-57/912 -363 18 Tablo 1 1: GSM İşletmecilerine Ait Pazar Payı Bilgileri GSM İşletmecileri Abone Sayıları (Mart 2008) Abone Sayısına Göre Pazar Payları (%) (Mart 2008) Gelire Göre Pa zar Payları (%) (Mart 2008) Turkcell ( ) ( ) ( ) Vodafone ( ) ( ) ( ) Avea ( ) ( ) ( ) Kaynak: ( ) Tablo dan görüldüğü üzere, Avea hem abone sayısı hem de gelire göre yapılan hesaplamalarda pazarın en küçük oyuncusu konumundadır. Bir başka deyişle şikayet dilekçesinde bağlayıcı ürün olarak nitelenen Avea GSM aboneliği, halihazırda tüketiciler nezdinde tercih bakımından en düşük paya sahip durumdadır. Avea nın pazar payının faturalı ve faturasız hatlar bakımından ayrıştırılmış durumu ise aşağı daki gibidir: 750 Tablo 1 2: Avea Pazar Payı Bilgileri Faturalı Pazar Payı (%) Faturasız Pazar Payı (%) Abone Sayısı ( ) ( ) Trafik ( ) ( ) Gelir ( ) ( ) Kaynak: ( ) Görüldüğü üzere faturalı hatlar bakımından pazar payı, trafik bazında pazarın %( ..) ine, gelir bakımından ise pazarın % ( .) ine karşılık gelmektedir. Bu durumda şikayet dilekçesinde bağlayıcı ürün olarak ifade edilen Avea GSM aboneliğinin, tüketiciler nezdinde halihazırda en az tercih edilen GSM hizmeti olduğundan bahsetmek yanlış ol mayacaktır. Kampanyadan faydalanan ( .) kişinin Avea nın toplam abone sayısı ile 760 faturalı hatlarda aylık abone artışlarına oranı da, kampanyanın rekabeti sınırlayıcı bir etkisi olamayacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır. Tablo 1 3: Aylara Göre Top lam Avea Abone Sayısı ve Faturalı Hatlarda Abone Sayısı Artışları Ay-Yıl Toplam Abone Sayısı Faturalı Hatlarda Abone Artışları Kasım -2007 ( ..) ( ..) Aralık -2007 ( ..) ( ..) Ocak -2008 ( ..) ( ..) Şubat -2008 ( ..) ( ..) Mart -2008 ( ..) ( ..) Nisan -2008 ( ..) ( ..) Görüldüğü üzere kampanyadan faydalanan abone sayısı Avea nın toplam abonelerinin yaklaşık onbinde 3 ünü ( . ) oluştururken, kampanya döneminde faturalı hatlarda yaşanan abone artışının ise %1,8 ini ( .) oluşturmaktadır. Bir başka deyişle kampanya, Avea abonesi olmayı seçen kullanıcılar nezdinde dahi çok küçük bir oranda tercih n edeni 770 olabilmiştir. Dolayısıyla kampanyada bağlayıcı olarak sunulan ürünün kullanıcılar nezdinde tercih edilebilirliğinin az olduğunu, bu durumun 08-57/912 -363 19 kampanyadan faydalanan kişilerin adedin azlığı ile de teyit edildiğini, bu anlamda kampanya ile şikayet dilekçesinde yer verilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarında rekabetin engellenmesinin mümkün olmadığını söylemek yanlış olmayaca ktır. I.1.1.4. Birlikte Satışa Konu Ürünlerin Niteliği 780 Tartışma Metni, her ne kadar kapama etkisini paket satış içinde yer alan ürünlerin tamamlayıcı mı yoksa ikame mi olduğuna göre ayrı ayrı olarak değerlendirmese dahi, ekonomi literatüründe, paket i çerisinde yer alan ürünlerin tamamlayıcılığının kuvvetli olduğu durumlarda paket satışların daha etkili olduğu kabul edilmektedir. Kampanya çerçevesinde kullanıcılara sunulan internet aboneliği ile GSM aboneliği arasında bir tamamlayıcılık/ikame özelliği bulunmamaktadır. Bir başka deyişle internet aboneleri zaten GSM abonesi olacakları gerekçesi ile Avea nın sunduğu indirimi her hal ve karda kabul edebilecek bir nitelik arz 790 etmemektedir. Bilindiği üzere Türkiye de yaklaşık 63 milyonun üzerinde GSM abonesi mevcut iken internet erişiminden faydalanan kullanıcıların sayısı yaklaşık 5 milyon ile sınırlıdır. Bunların %95 inin TTNet abonesi olduğu ve şikayet konusu kampanyadan ise sadece ( .) kişinin faydalandığı düşünüldüğünde (kampanyadan yararlanan ( .) kişi nin ne kadarını TTNet e yeni abone olanların oluşturduğu konusunda bir bilgi edinilememiştir), iki ürünün birlikteliğinin tüketici nezdinde çok da kabul gördüğünden bahsetmek olanaklı görünmemektedir. Şikayet dilekçesinde potansiyel GSM aboneliği ve inte rnet aboneliği arasında 800 pozitif bir ilişki kurulmaya çalışılmaktadır. Ancak yukarıda yer verilen 63 milyon GSM abonesi ve yalnızca 5 milyon internet abonesinin mevcudiyeti bu tarz bir tamamlayıcılık özelliğinin kabul edilebilir olmadığını net bir biçimde ortaya koymaktadır. Bunun dışında şikayet dilekçesinde kampanyanın bağlayıcı ürünü olarak nitelendirilen 960 dk. bedava konuşma süresinin, yalnızca Avea ve sabit hatları kapsaması kampanyanın bir başka sınırlayıcı yönünü oluşturmaktadır. Üstelik söz konu su ürünün maliyetinin kullanım ile alakalı olması ve bu yüzden verilecek bedava dakikaların yalnızca 3 ay için geçerli olması, kampanyanın 810 yalnızca promosyon olarak nitelendirilebileceğini göstermektedir. I.1.1.5. İlk İddiaya İlişkin Sonuç Avea tarafı ndan uygulamaya konulan Tümevişavea 320 kampanyası ile ilgili olarak şikayetçi tarafından öne sürülen iddialardan ilkini, söz konusu kampanya dolayısıyla yapılan Avea ile TTNet aboneliklerinin birlikte satışının perakende internet erişimi hizmetleri pazarı ndaki rekabeti sınırlandırdığına ilişkin iddia oluşturmaktadır. Daha önce ifade edildiği gibi, söz konusu kampanya dolayısıyla birlikte satılan ürünlerin ayrı ayrı satın alınabilen ürünler 820 olması, uygulamanın anti -rekabetçi etkisinin değerlendirilmesinde kampanyada sunulan indirimin, tüketicilerin söz konusu ürünleri ayrı ayrı rakiplerinden satın almalarını önlemek suretiyle ilgili piyasada rekabeti 08-57/912 -363 20 engelleyecek düzeyde olup olmadığının incelenmesini gerektirmektedir. Bu çerçevede, söz konusu kampanyanın ta lep/kampanyaya katılan kişi sayısı, kampanyada sunulan indirimin büyüklüğü, ürünlerin niteliği ve kullanıcı tercihleri bakımından değerlendirilmesi sonucunda; kampanyanın şikayet dilekçesinde yer verildiği şekliyle perakende geniş bant internet erişim hizm etleri pazarındaki talebin rakiplerden TTNet e geçmesini sağlayacak nitelikte bir kampanya olmadığı, kampanyanın kapsamı, süresi ve koşullarına 830 bakıldığında, kampanya ile perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin bozulmasının a maçlanmasının/hedeflenmesinin mümkün görünmediği, söz konusu kampanya aracılığıyla perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin engellenmesinin veya TTNet in rakiplerinin pazar dışına itilmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmışt ır. Dolayısıyla söz konusu kampanyanın, birlikte satış yolu ile hakim durumun kötüye kullanılması için gerekli koşullardan, diğer tüm koşulları sağladığı varsayımı altında, anti -rekabetçi etki doğurabilecek niteliği haiz olma koşulunu sağlayamaması sebebiy le hakim durumun kötüye kullanılması olarak kabul edilemeyeceği, bu sebeple söz konusu kampanya vasıtasıyla 840 TTNet tarafından hakim durumun kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.1.2. Yıkıcı Fiyatlama / Çapraz Sübvansiyon Yo luyla Yıkıcı Fiyatlama Yapılan başvuruda, ortak kampanya yürüten TTNet ve Avea nın grup avantajına sahip oldukları, Türk Telekom un Avea nın yaklaşık %81 ine, TTNet in ise %99 una sahip olduğu ifade edilerek, yürürlüğe konan kampanyanın Türk Telekom un (T TNet) sahip olduğu hakim durumu Avea ya, diğer işletmeciler aleyhine pazar payı yaratmak amacıyla kullanmasının bir örneği olduğu, Avea nın piyasada etkin konuma geldiği ve istikrar kazanan bir 850 abonelik sayısına ulaştığı da dikkate alınırsa kampanya kapsam ında talep edilen düşük abonelik ücretlerinin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilmesi gerektiği, uygulamanın faturalı hat abonelerine yönelik olması nedeniyle de, pazardaki asıl etkinin bu alanda ortaya çıkacağı belirtilmektedir. Şikayet dilekçesinde ayr ıca, aynı grup çatısı altında yer alan Türk Telekom ve TTNet in hakim durumda bulundukları, bu duruma bağlı olarak Avea nın yürütmekte olduğu faaliyetlere ilişkin birçok giderin Türk Telekom tarafından karşılandığı, Türk Telekom (TTNet) un diğer telekomün ikasyon faaliyetlerinden elde ettiği gelirden Avea ya kaynak aktararak Avea nın işbu 860 şikayet konusunu oluşturan kampanya dahil diğer kampanyaların gerçekleştirilmesini sağladığı diğer bir deyişle çapraz sü bvansiyon yoluyla Avea nın faaliyetlerini sürdürmes ine imkan tanındığı ifade edilmektedir. Bu çerçevede şikayet dilekçesinde yer verilen yıkıcı fiyatlama ve çapraz sübvansiyon iddialarının değerlendirilmesi gerekmektedir. Çapraz sübvansiyon en genel anlamda, birden çok alanda faaliyet gösteren bir teşeb büsün farklı alanlar arasında yaptığı kaynak transferi olarak tanımlanmaktadır. Çapraz sübvansiyon uygulamasında firma bir pazardan elde ettiği gelir ile diğer pazardaki faaliyetlerini finanse etmektedir. 870 Çapraz sübvansiyon tanımı gereği, tek taraflı eyl emlerdendir. Bu sebeple çapraz sübvansiyon, Avrupa uygulamasında olduğu gibi hukukumuzda da tek başına bir teşebbüs davranışı olarak, hakim durumun kötüye kullanılması 08-57/912 -363 21 başlığı altında değerlendirilmektedir. Bu sebeple, rekabet hukuku anlamında bir çapraz s übvansiyon, tanımı gereği eylemi gerçekleştiren teşebbüsün aktif olduğu pazarlardan en azından birinde hakim konumda bulunmasını gerektirmektedir. Çapraz sübvansiyonun rekabet hukuku anlamında ihlal olarak kabul 880 edilebilmesi için, çapraz sübvansiyon yoluy la hakim durumun kötüye kullanıldığının gösterilmesi gerekmektedir. Çapraz sübvansiyonun kendisi tek başına bir ihlal oluşturmamakta, kavram rekabet hukukunca yasaklanmış davranışları gerçekleştirebilmek amacıyla kullanılan bir araç haline geldiği durumda ihlal niteliği kazanmaktadır. Dolayısıyla, çapraz sübvansiyonun rekabet hukuku anlamında ihlal olarak kabul edilebilmesi, kavramın yıkıcı fiyatın finansman aracı haline geldiğinin gösterilmesi ile mümkündür13. Bu anlamda kavram yıkıcı fiyatlamadan ayrı/onda n farklı bir kötüye kullanma hali olmaksızın, hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olan yıkıcı fiyatlamanın uygulama döneminde ortaya çıkan zararların finanse edilme 890 yolunu oluşturmaktadır. Bu çerçevede çapraz sübvansiyona ihlal niteliği ka zandıran yıkıcı fiyatlamada, birden fazla piyasada faaliyet gösteren, bu pazarlardan en azından birinde hakim konumda olan bir teşebbüs, hakim durumda olduğu pazardan elde ettiği gelir ile rekabetçi piyasadaki yıkıcı fiyatları/bu fiyatlardan doğan zararlar ını finanse etmektedir. Çapraz sübvansiyonda, hakim konumda olunan piyasadan elde edilen kâr, rekabetin olduğu piyasaya aktarılmakta, bu yolla bir anlamda, hakim durumda bulunulan piyasadaki tüketiciler, rekabetçi piyasadaki tüketiciler lehine istismar edi lmekte, bir piyasadaki hakim konum, 900 diğer bir piyasadaki rekabetçi yapıyı bozmak üzere kullanılmaktadır. AB Komisyonu veya mahkemelerinin çapraz sübvansiyonu, başlı başına hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olarak değerlendirdiği herhangi bir kararı bulunmamaktadır . Bu nedenle, yıkıcı fiyatlamanın tespit edilemediği durumlarda ayrıca bir çapraz sübvansiyon değerlendirilmesi yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Bu durumda şikayet dilekçesinde yer verilen çapraz sübvansiyon iddialarının da değe rlendirilebilmesini teminen, konunun yıkıcı fiyat analizi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. 910 Yıkıcı fiyatlama ise rekabet huk ukunda oldukça tartışılan konulardan birisini oluşturmaktadır. Y ıkıcı fiyat , üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmü ş bir tanımı olmamakla birlikte, rekabetin elimine edilmediği veya en azından kısıtlanmadığı durumda, kârlı olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir. Bu sebeple yıkıcı fiyatlama yapan firmanın daha sonra fiyatlarını rekabetçi seviyenin üzerine çıkararak zar arını telafi etmeyi amaçladığı kabul edilmektedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat uygulaması genellikle maliyet altı fiyat olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük fiyatlara katlanılmasının gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet edemeyere k piyasa 13 Kimi kaynaklarda çapraz sübvansiyonun yıkıcı fiyatlamanın, dışında seçici fiyat indirimi yoluyla da ihlal oluşturabileceği ifade edilmektedir . Hakim durumun kötüye kullanılması halle rinden biri olan seçici fiyat indirim inde (selective price cutting ), hakim durumdaki fir ma aynı edi mler için yalnızca rakibinin müşterilerine yönelik olarak bir fiyat indirimine gitmekte, bu yolla rakibinin faaliyetini zorlaştırmaktadır. Bu durumda fiyatların yıkıcı fiyatlamadaki gibi maliyet altı olması gerekmemektedir. 08-57/912 -363 22 dışına itilmesi amacı oluşturmaktadır. Yıkıcı fiyatlama döneminde katlanılan 920 zararlar, rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile karşılanabilecektir. Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından bahsedilebilmesi içi n teşebbüsün hakim konumda bulunması, fiyatın maliyet altı olması, rakiplerin piyasa dışına çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı fiyatlama dönemindeki zararların karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Herhangi bir fiyatın yıkıcı ol up olmadığının tespiti bakımından birçok testin geliştirildiği görülmektedir. Söz konusu testler arasında; özellikle Fiyat -Maliyet testi , Telafi Testi ve Niyet Testi öne çıkmaktadır. 930 Yıkıcı fiyatlama yaparak zarar eden bir firmanın zarar ettiği uygu lamaya devam etmesi ancak ve ancak teşebbüsün nihai olarak zararlarını telafi edebileceği durumlarda makul olacaktır. Dolayısı ile yıkıcı fiyatın tespiti bakımından yapılması gereken en önemli analizlerden birisi, yıkıcı fiyatlama sonrasında katlanılan zar arların telafi edilebilirliğinin/yıkıcı fiyatlama yoluyla yapılan yatırımın hasadının mümkün olup olmadığının değerlendirilmesidir. Söz konusu değerlendirmeye genel olarak telafi/hasat testi ismi verilmektedir. Telafi/hasat testi, yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün, bu uygulamasıyla ilgili piyasada rekabeti bozup bozamayacağı ve bu yolla zararlarını karşılayabilip karşılayamayacağının tespitini amaçlamaktadır. Bu 940 anlamda, telafi testi yıkıcı fiyatlamanın son bulduğu durumlarda hasatın kendisini, uygulamanı n halen devam ettiği durumlarda ise hasatın olabilirliğini göstermeyi amaçlamaktadır. Telafi testinin, hasat ihtimalini çok düşük veya imkansız gösterdiği durumlarda, yıkıcı fiyatlama irrasyonel olacağı gibi, tüketici refahını da azaltmayacaktır. Bu anla mda, fiyat indirimine giden bir firmanın, bu uygulamasıyla rakiplerini elimine edip edemeyeceği, bundan sonra fiyatları arttırıp arttıramayacağı veya fiyatı tekrar arttırmasa bile rekabetçi baskılardan bağımsız hareket edebilme yeteneğine sahip olup olamay acağının değerlendirildiği telafi testi, rekabet 950 otoritelerinin gerçek anlamda tüketiciye zarar verecek rekabet ihlallerini hedef almasını sağlayan en önemli araçlardan birini oluşturmaktadır. Telafi testi aracılığıyla, rakibe zarar veren düşük fiyat ile r ekabete zarar veren düşük fiyat birbirinden ayrılabilmekte, meşru fiyat rekabetinin engellenmesinin önüne geçilmektedir. Yıkıcı fiyatlama yapan teşebbüs için zararların telafisi iki yolla mümkün olabilecektir. Birinci durumda, rakipler piyasa dışına çıkar ıldıktan sonra fiyatlar tekrar yükseltilmektedir. Böylelikle uygulama döneminde girilen zararlar kapatılabilir ve ekstra kar elde edilebilir. İkinci durumda ise, yıkıcı fiyatlamanın 960 ödülü bizzat rakiplerin dışarı çıkarılması dolayısıyla firmanın fiyatını t ekrar arttırmasa bile rekabetçi baskılardan uzak hareket edebilme, arz, üretim, dağıtım gibi ekonomik parametreleri tek başına belirleyebilme yetisini kazanabilmesidir. Bu durumda yıkıcı fiyatlama rakibin elimine edilmesi/disipline edilmesi, yeni girişleri n engellenmesi, artan rekabet dolayısı ile oluşacak fiyat düşüşlerinden kaçınılmasını sağlayan bir hasat olarak kabul 08-57/912 -363 23 edilmektedir14. Bu sebeple telafi testi yapılırken esas olarak, yıkıcı fiyatlamanın pazarı nasıl şekillendireceğinin değerlendirilmesi gere kmektedir. Telafi testi uygulanırken, düşük fiyatlamanın pazar yapısı üzerindeki etkisinin ortaya konulması amaçlanmakta, düşük fiyatların rakibin yerine rekabet 970 hukuku ve politikalarının asıl hedefi olan rekabeti nasıl etkileyebileceği değerlendirilmekted ir. Yıkıcı fiyatlama sonrası pazar yapısının analizinde dikkate alınması gereken en önemli hususu ise pazara giriş engelleri oluşturmaktadır. Girişin kolay olduğu piyasalarda yıkıcı fiyatlama yapan bir teşebbüs zararlarını belli bir dönem için karşılasa bi le daha sonra kolaylıkla yeni rakiplerle karşılaşabilecektir. Yıkıcı fiyatlama daha önce ifade edildiği gibi, esas olarak rakiplerin elimine edilmesi ve yeni girişlerin caydırılması amacını taşımaktadır. Dolayısı ile, teşebbüsün nihai olarak ilgili piyas ada rekabeti bozma niyetinin olup 980 olmadığının tespiti, yıkıcı fiyatlama iddialarının değerlendirilmesi bakımından son derece önemlidir. Teşebbüsün gerçek amacının gösterilmesi bakımından uygulanan niyet testi ile, yapılan fiyat indiriminin, yıkıcı plan v eya stratejinin bir parçası olup olmadığının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu amacın ortaya konulması; yazılı deliller, rakibin pazar dışına çıkarılma ihtimali, fiyat indiriminin kapsamı, süresi ve devamlılığı, diğer dışlayıcı eylem ve uygulam aların varlığı, zararların gelecekte telafi edilebilirliği ihtimali gibi objektif faktörlerin değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu durumda teşebbüsün rakiplerini piyasa dışına itmeyi amaçlayıp amaçlamadığının değerlendirilmesi, söz konusu faktörler çer çevesinde yapılmaktadır. 990 Bilindiği gibi, maliyet altı fiyatlama doğası gereği her zaman yıkıcı olarak kabul edilmemekte, teşebbüslerin maliyet altında fiyattan satış yaptıkları meşru durumlar da bulunmaktadır. Örneğin, eskimiş, modası geçmiş veya bozulab ilecek malların satışında, stokların eritilmesi için yapılan satışlarda fiyatların maliyetin altında olduğu görülebilmektedir. Rekabet otoritelerinin yıkıcı fiyatlamaya ilişkin değerlendirmelerinde firmaların bu tür meşru nedenlerini göz önüne alması gerek mektedir. Maliyet altı fiyatlamanın anti - rekabetçi olduğunun ispatı bakımından, bu fiyatlamanın anti -rekabetçi bir etkinin planlandığı uzun dönemli bir planın/stratejinin parçası olduğunun 1000 gösterilmesi gerekmektedir. Yıkıcı fiyatlama yolu ile hakim durum un kötüye kullanılması, teşebbüsün hakim konumda olduğu piyasada yıkıcı fiyat uygulamasına gitmesiyle gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, belli hallerde hakim konumdaki teşebbüsün yıkıcı fiyatlamaya hakim durumda bulunmadığı farklı pazarlarda da gidebilec eği görülmektedir. Bu durumda yıkıcı fiyat uygulanan pazarın, yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün başkaca pazardaki hakim durumunu güçlendirecek etkiye sahip ilişkili/yakın bir pazar olması gerekmektedir. Tamamlayıcı ürünler ile talep koşullarının birbirle ri ile ilişkili olduğu veya 1010 olacağı varsayılan ürünlere ait pazarlar ilişkili/yakın pazarlar olarak kabul edilmekte, söz konusu pazarlardan birinde hakim konumda olan firmanın bu pazardaki hakim konumunu diğer pazarda yıkıcı fiyatlama yaparak 14 Antlaşmanın 82. Mad desinin Dışlayıcı Kötüye Kullanmalara Uygulanmasına İlişkin Rekabet Genel Müdürlüğü Tartışma Tebliği ( European Commission DG Competition Discussion Paper on The Application of Article 82 of the Treaty to Exclusionary Abuses) s. 35 08-57/912 -363 24 güçlendirebil eceği kabul edilmektedir. Diğer bir ifade ile, belli bir ürün piyasasında hakim konumda olan bir firmanın tamamlayıcı ürün pazarındaki gücünü arttırarak hakim konumda olduğu pazar gücünü daha da arttırabilmesi mümkündür15. Sonuç olarak yıkıcı fiyatlamayı, bir firmanın rakiplerini elimine etmek amacıyla düşük fiyat uygulaması ve rakipler piyasa dışına çıkarıldıktan sonra rekabetçi 1020 baskılardan uzak hareket edebilme yetisine sahip olabilmek için yürütülen bir strateji olarak tanımlamak mümkündür. Yıkıcı fiyat lamada, rakipleri zor duruma düşürecek, piyasada rekabetin engellenmediği durumda karlı olmayacak derecede düşük bir fiyat uygulanmaktadır. Bu sebeple, fiyatın, en genel anlamda, maliyetlerin altında olması gerekmektedir. Firmaların meşru gerekçelerinin dı şında, yıkıcı fiyatlamada, söz konusu düşük fiyatlara katlanılmasının sebebini, rakiplerini piyasa dışına çıkarmak ve rakipler piyasadan çıkarıldıktan sonra rekabetçi baskılardan uzak hareket edebilme beklentisi oluşturmaktadır. Söz konusu amaç ve piyasada ki rekabeti bozabilme imkanı/olasılığı, yıkıcı fiyatlamayı meşru fiyat rekabetinden ayıran 1030 en önemli özelliktir. Bu anlamda, yıkıcı fiyatlama değerlendirmelerinde, amacın ve amacın gerçekleştirilebilirliğinin gösterilmesi büyük önem taşımaktadır. Dolayısıy la, yıkıcı fiyatlamanın tespiti için; - Hakim durumun mevcudiyeti, - Maliyet altı (çok düşük) fiyatlama, - Rakiplerin piyasa dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması ve - Uygulama döneminde k atlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi edilebilir olması 1040 gibi unsurlarının değerlendirilmesi/ortaya konulması gerekmektedir16. Bu anlamda, başvuru konusu ile ilgili olarak öne sürülen yıkıcı fiyatlama iddiaları da söz konusu unsurlar bakımından d eğerlendirilecektir. Başvuru konusunu, TTNet in mevcut ve yeni abonelerine, 01 Şubat -01 Nisan 2008 tarihleri arasında, Avea bireysel veya faturalı hat almaları halinde hediye dakika verilmesine ilişkin Avea kampanyası oluşturmaktadır. Şikayet 15 AB hukukunda yıkıcı fi yatlamanın yapıldığı piyasa ile yıkıcı etkinin beklendiği piyasaların farklı olduğu veya söz konusu piyasaların ilişkili/yakın pazar olmadığı durumda, yıkıcı fiyat ihlal olarak kabul edilmemektedir. Bu durumun istisnası ise Komisyonun, sahip olduğu münhası r ve özel haklar sebebiyle ilgili piyasada hakim durumda bulunan ve bu sebeple hakim durumunu güçlendirme gereği duymayan Deutsche Post AG hakkındaki kararıdır. Komisyon kararında Deutsche Post AG yi, mektup alanındaki monopol gücünü rekabetçi paket/koli p iyasasında kötüye kullandığına hükmetmiştir. Karara göre Deutsche Post AG , rekabetin olduğu koli pazarında yıkıcı fiyatlama yapmakta, söz konusu fiyatları ise monopol olduğu mektup pazarında elde ettiği gelir ile sübvanse etmektedir. Kararda rekabetçi olan piyasadaki fiyatların en azından artan veya ilave maliyetleri karşılayacak düzeyde olması gerektiği, Deutsche Post un ise beş yıllık bir dönem boyunca koli hizmetlerinde artan maliyetlerini karşılamadığı ifade edilmiştir. 16 Rekabet Kurulu tarafından, 14.0 8.2003/ 03 -56, 23.08.2007/ 07 -67 tarih ve sayılı kararlar ile herhangi bir uygulamanın yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilebilmesi söz konusu 4 unsurun birlikte varlığının gerekli olduğuna, sayılan unsurlardan herhangi birinin yokluğunda, yıkıcı fiyat yoluyla hakim durumun kötüye kullanıldığı savının reddedilmesi gerektiğine, ayrıca tek tek her bir unsurun değerlendiril mesine ihtiyaç bulunmadığına hükmedilmiştir. 08-57/912 -363 25 dilekçesind e, TTNet in mevcut ve yeni abonelerinin 01 Şubat -01 Nisan 2008 tarihleri arasında Avea bireysel veya faturalı hat almaları halinde toplamda 1050 960 hediye dakika/109 YTL lik ücretsiz konuşma hakkı kazanacakları, ayrıca Tümevişavea320 paketinden de ücretsiz yar arlanacakları, TTNet aboneliğinin en az bir yıl süre ile aktif tutulması gerekliliğinin bu indirime hak kazanmanın şartını oluşturduğu ifade edilmektedir. Şikayet dilekçesinde, söz konusu kampanyanın Türk Telekom un hakim durumunu, diğer işletmeciler a leyhine Avea için pazar payı yaratmak amacıyla kullanmasının bir örneğini oluşturduğu, böyle bir uygulamanın Avea tarafından rakiplerin piyasa dışına çıkarılması amacıyla yapıldığı, kampanya kapsamında talep edilen düşük ücretlerin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilebileceği, 1060 Avea nın uygulamasının faturalı hat abonelerine yönelik olması sebebiyle pazardaki asıl etkinin bu alanda ortaya çıkacağı, Türk Telekom un diğer telekomünikasyon faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerden Avea ya kaynak aktararak, Avea n ın söz konusu kampanyayı gerçekleştirmesini sağladığı, diğer bir deyişle Türk Telekom un çapraz sübvansiyon yoluyla Avea nın faaliyetlerini sürdürmesine imkan tanındığı ve söz konusu kampanya dolayısı ile Avea nın uğradığı zararların finanse edildiği ifade lerine yer verilmektedir. Şikayet dilekçesinde yer verilen ifadelerden de görüldüğü üzere, söz konusu kampanya dolayısıyla Türk Telekom un yıkıcı fiyatlama ve çapraz 1070 sübvansiyon yoluyla 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iddia edilmektedir. Çapraz sübvansi yonun tek başına ve yıkıcı fiyatlamadan ayrı olarak bir ihlal oluşturmaması nedeniyle konu yıkıcı fiyat özelinde değerlendirilecektir. Şikayet dilekçesinde Türk Telekom un sabit şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim durumda bulunduğu ve GSM hizmetle ri pazarında faaliyet gösteren bağlı ortaklığı Avea yı sübvanse ederek GSM pazarında rekabeti engellediği iddia edilmektedir. Bu nedenle başvuru, Türk Telekom un herhangi başka bir piyasada hakim durumda olduğu varsayımı altında, GSM piyasasında yıkıcı fiy atlama yapıp yapmadığının değerlendirilmesi 1080 çerçevesinde ele alınacaktır. Bu çerçevede, başvuru konusunu oluşturan kampanyanın, öncelikle rekabeti bozma amacı ile zararların telafi edilebilirliği unsurları bakımından değerlendirilmesine aşağıda yer verilme ktedir. Bilindiği gibi niyetin incelenmesi, uygulanan fiyat indiriminin arkasında yıkıcı bir plan veya stratejinin olup olmadığının değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Söz konusu amacın belirlenmesinde; yazılı deliller, fiyat indiriminin kapsamı, süresi ve devamlılığı, rakibi n pazar dışına çıkarılabilme olasılığı, diğer dışlayıcı eylem ve uygulamaların varlığı ile uygulama süresince katlanılan zararların gelecekte telafi edebilirliği gibi faktörler ise öncelikle dikkate 1090 alınmaktadır. Şikayet konusu eyle m, TTNet in mevcut ve yeni abonelerine 01 Şubat - 01 Nisan 2008 tarihleri arasında Avea bireysel veya kamu faturalı hattı almaları halinde TümevişAvea320 Paketi nden 3 ay boyunca ücretsiz yararlanma imkanı sağlanmasına ilişkin bir kampanyadır. Kampanya ile kullanıcılara, şikayet dilekçesinde yer verildiği şekilde, toplamda 960 hediye dakika ve 109 YTL lik ücretsiz konuşma hakkı ile ayrıca 08-57/912 -363 26 TümevişAvea320 paketinden de ücretsiz yararlanma hakkı sunulmamakta, 1100 TümevişAvea320 paketinden ücretsiz olarak 3 ay y ararlanma imkanı, diğer bir ifade ile normal koşullarda paket kapsamında 109 YTL karşılığında satın alınabilecek 960 dakika hediye olarak verilmektedir17. Bununla birlikte, yine şikayet dilekçesinde yer verilenin aksine, kampanya kapsamında TTNet abonelerin e, TTNet aboneliği hususunda öngörülmüş asgari bir süre bulunmamaktadır. Kampanya sebebiyle kazanılan hediye dakikaların 3 fatura dönemi içinde kullanılması gerekmektedir. Kampanyadan faydalanmak isteyen kullanıcılar 12 ay boyunca Avea aboneliklerini son landırma mayı , hatlarını kapatmaları, 1110 kampanyadan çıkmaları, faturasız hatta geçmeleri veya hatlarının kapatılmasına sebebiyet vermeleri durumunda ise KDV dahil 120 YTL ceza bedeli ödemeyi taahhüt etmektedirler. Dolayısıyla, şikayet konusunu oluşturan kam panya vasıtasıyla gerçekleştirilen Avea indirimlerinden faydalanmak isteyen kullanıcıların, - Şubat veya Mart ayında ilgili birimlere başvurması, - Mevcut bir TTNet abonesi olması veya Şubat/Mart ayında TTNet e abone olması, 1120 - Bir Avea bireysel veya kamu fatura lı (Faturasız veya diğer faturalı hatlar kampanya kapsamına dahil değildir.) hattı satın alması ve - Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalaması gerekmektedir. Bu koşullar altında kampanyadan faydalanan kullanıcılar TümevişAvea320 Paketi nden 3 a y boyunca ücretsiz yararlanma imkanına kavuşmaktadır. Söz konusu koşulları gerçekleştirmek suretiyle kazanılan hediye dakikalar kullanıcı tarafından, - 3 fatura döneminde ve 1130 - Yalnızca Avea, ev veya iş numaralarını aramak için kullanılabilecektir. Süresi içinde kullanılmayan hediye dakikalar geçersiz hale gelmektedir. Kullanıcı tüm aramalarını kampanya kapsamında edindiği Avea bireysel veya kamu faturalı hattı tarifesi üzerinden yapacaktır. Diğer bir ifade ile kullanıcının 3. aydan sonraki konuşmaları ile ilk 3 aydaki kampanya çerçevesinde aylık 320 dk. bedava konuşma hakkı dışında kalan konuşmaları, seçtiği tarifeye göre faturalandırılacak, abonenin seçtiği tarifenin aylık kullanım ücreti ise 12 ay boyunca bağlı bulunulan tarifeye göre tahsil edilecektir. Kampanya döneminde, bireysel abonelere yönelik olarak, abonelik tesisi 1140 esnasında alınan vergilerin Avea tarafından karşılanmasına yönelik Vergiler Avea dan kampanyası yürürlükte olduğundan, bu kampanyada da bireysel abonelerden 27,8 YTL tutarındaki ÖİV i le 10,72 YTL tutarındaki Telsiz Ruhsatname Ücreti alınmamıştır. 17 Tümevişavea320 Paket i kampanya dışında (KDV ve ÖİV dahil ) aylık 36,36 YTL karşılığı bireyse l faturalı hat abonelerine tüm Avea ve sabit hatlarla 320 dakika konuşma imkanı sağlayan bir Avea paketidir. Kampanya ile abonelere bu paketten 3 ay boyunca ücretsiz yararlanma imkanı sunulduğundan, toplamda (36,36x 3=109) 109 YTL değerindeki (320x3=960) 960 dakikanın hediye verildiği görülmektedir. 08-57/912 -363 27 Kampanya koşullarından görüldüğü üzere, yıkıcı fiyatlama iddiasına muhatap teşebbüs tarafından yapılan indirim (veya kullanıcıya sunulan yeni fiyat), mevcut Avea aboneleri de dahil olmak üzere doğrudan GSM hizmetleri pazarında tüketicilere sunulan ürünün fiyatına yansıtılmamaktadır. Bir başka deyişle kullanıcılar söz konusu imkandan ancak TTNet abonesi olmaları ve 1150 yeni bir faturalı Avea hattı almaları halinde yararlanabileceklerdir. Kampan yaya katılımın TTNet abonesi olma ve yeni bir Avea faturalı hat satın alma önkoşu luna bağlanması, kullanıcı için ayrıca bir maliyeti ifade etmektedir. Kampanyaya katılmak isteyen ve TTNet abonesi olmayan kullanıcıların öncelikle bağlantı ücreti ve modem üc reti gibi maliyetlere katlanarak TTNet abonesi olması gerekmektedir. Bunun dışında söz konusu kullanıcıların abone olunan paket kapsamında aylık internet erişim ücreti ödemesi de gerekmektedir. Daha önce ifade edildiği gibi TTNet e abone olan bir kişinin 2 9 YTL bağlantı ücreti, (en az) 29 YTL aylık tarife ve modem ücreti olarak yaklaşık kablolu modemler için (KDV dahil) 28 YTL, kablosuz 1160 modemler için (KDV dahil) 48 YTL ödemesi gerekmektedir. Görüldüğü üzere yalnızca 109 YTL lik indirimden faydalanmak istey erek TTNet abonesi olmak isteyen bir kullanıcının minimum yaklaşık 86 YTL lik bir maliyete katlanması gerekmektedir. Bu nedenle, son kullanıcıya kampanya dolayısıyla sağlanan 109 YTL lik indirimin önemli bir kısmının TTNet abonesi olunması dolayısıyla kayb edildiği görülmektedir. Bu bakımdan kampanyanın halihazırda TTNet abonesi olan kullanıcılar bakımından, yeni TTNet abonelerine göre daha avantajlı olacağı görülmektedir. Diğer bir ifade ile kampanyaya yönelik asıl talebin mevcut durumda TTNet abonesi olan ve yeni bir faturalı hat sahibi olmak isteyen kullanıcılardan gelmesi beklenmektedir. Bu anlamda 1170 kampanyanın kapsamının/etki yaratması beklenen tüketici grubunun; - Aynı anda internete erişim hizmeti ve (bireysel veya kamu) faturalı hatlı GSM hizmetini alma k isteyen veya - halihazırda TTNet abonesi olan ve faturalı hattı olmayan veya olmakla birlikte yeni bir faturalı hat sahibi olmak isteyen kamu ve bireysel kullanıcılar ile sınırlı olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle yıkıcı fiyatlama iddiasına 1180 konu ka mpanya sınırlı bir tüketici grubunu hedef almaktadır. Kampanya, süresi bakımından da oldukça kısa bir periyodu kapsamaktadır. Daha önce ifade edildiği üzere, kampanyaya katılım sadece 01 Şubat -01 Nisan 2008 tarihleri arasında mümkündür ve bu husus öncede n kampanya reklamları ile duyurulmuştur. Kısa süreli bir kampanya olması, kampanyanın piyasaya olası etkilerini daha da azaltmaktadır. Önceden duyurulmuş 2 aylık bir kampanyaya, halihazırda pazarın en küçük oyuncusu konumunda bulunan Avea nın rakiplerinin cevap verebileceği/önlem alabileceği düşünülmektedir. Pazarın mevcut yapısı aşağıdaki gibidir. 1190 Tablo 1 4: GSM İşletmecilerine Ait Pazar Payı Bilgileri GSM İşletmecileri Abone Sayıları (Mart 2008) Abone Sayısına Göre Pazar Payları (%) (Mart 2008) Gelire Gö re Pazar Payları (%) (Mart 2008) 08-57/912 -363 28 Turkcell ( .) ( .) ( .) Vodafone ( .) ( .) ( .) Avea ( .) ( .) ( .) Kaynak: ( ..) Kampanya da kullanıcılara sunulan bedava dakikaların kullanımı da yalnızca Avea şebeke içi ve sabit hat aramalar ile sınırlandı rılmıştır. Bir başka deyişle bunların dışında diğer yönlere yapılan aramalar kampanya dışında olup, bağlı bulunan tarife üzerinden ücretlendirmeye tabidir. Oysa Avea abonelerinin konuşma profiline bakıldığında diğer GSM aramalarının önemli bir yer işgal ettiği görülmektedir. 1200 Tablo 15 : Avea Faturalı Hat Müşterileri Çağrı Yönlerine Göre Elde Edilen Gelir (Vergiler hariç) Kasım7 - Nisan 08 Avea TT Avea Turkcell Avea Vodafone Avea Avea (+Grup içi) Toplam Toplam ( .) ( .) ( .) ( ..+ .= ) ( .) Kaynak: ( ) Tablo dan da görüldüğü üzere, (şebeke içi -şebekeler arası) önemli derece fiyat farklılıklarını içeren tarifelerin mevcudiyetine rağmen, Avea nın faturalı hat müşterilerinden elde edilen gelirlerinin yaklaşık % ( .) ü diğer GSM aramalarından kaynaklan maktadır. Dolayısı ile kampanyadan faydalanmak isteyen ortalama bir kullanıcı için 12 ay boyunca diğer GSM aramalarından kaynaklanacak maliyetler de önemli bir karar verme kriterini oluşturmaktadır. 1210 Bir başka deyişle, Avea nın kampanya ile amaçladığı, ücre tsiz dakikalar verilmesi karşılığı asgari 12 ay süre ile aboneliği garanti altına alınan kullanıcıların bu süre içerisinde kampanya dışında kalan süreler bakımından yapacakları görüşmelerden kazanç elde etmektir. Dolayısıyla, kullanıcıların yalnızca ücrets iz görüşme sürelerini kullanmaları ve bunun dışında söz konusu hatlar üzerinden trafik ya da gelir yaratmamaları, GSM hizmetleri piyasasındaki rekabet koşullarını, Avea ya kayıtlı abone sayısında yaşanacak artış dışında değiştirmeyecektir. Söz konusu koşul ların değişmesi ancak bu hatlar üzerinden yaratılacak trafik ve gelir ile söz konusu olacaktır ki bu durumda kullanıcıların diğer GSM konuşma ücretleri yanında ücretsiz 1220 dakikaların dışındaki (ilk 3 ay pakette yer alan sürelerin aşıldığı diğer aylar bakımın dan şebeke içi ve sabit numara arama) görüşmeleri de hesaba katarak seçecekleri tarifelerin ücretleri önem kazanmaktadır. Esasen Şubat ve Mart 2008 aylarında Avea ya ( ...) yeni abone katılmasına rağmen, kampanyadan yalnızca ( ...) kişinin faydal anması da, ücretsiz dakikaların yalnızca promosyon olarak algılandığı, tüketicilerin diğer kriterleri seçerek operatör seçimlerini yaptıklarını net bir biçimde ortaya koymaktadır. Bir başka deyişle Avea yı seçen abonelerin dahi yalnızca %1,8 i kampanyadan faydalanmayı uygun görmüşlerdir. 1230 Sonuç olarak kapsamı ve süresi bakımından değerlendirildiğinde, söz konusu kampanya vasıtasıyla uygulanan fiyat indiriminin (şikayet dilekçesinde iddia edildiği şekliyle) faturalı hat abonelerine yönelik GSM pazarında v e/veya genel olarak GSM hizmetleri pazarında rekabeti bozma/engelleme amacı taşıdığını söylemek mümkün görünmemektedir. Bu anlamda yukarıda yer verilen 08-57/912 -363 29 açıklamalar ışığında, söz konusu kampanya dolayısıyla Avea tarafından yapılan fiyat indiriminin yıkıcı b ir plan veya stratejinin bir parçası olarak görülemeyeceği, bu sebeple, Avea nın söz konusu kampanyayı hayata geçirirken yıkıcı fiyatlama anlamında bir niyetinin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır. 1240 Kampanyanın telafi testi bakımından değerlendirilmesinde i se, kampanya sebebiyle Avea nın katlandığı varsayılan zararların ileride telafi edilebilirliğinin incelenmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi yıkıcı fiyatlama, rakibin zor durumda bırakılacak düzeyde düşük fiyatlar ile piyasa dışına çıkarılmasının amaçlandığ ı, rakibin elimine edilmesi ardından firmanın fiyatları yükseltme imkanı bularak uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilebileceği bir strateji olarak tanımlanmaktadır. Bu anlamda Avea nın rakiplerini piyasa dışına çıkarıp çıkarmadığı veya çıka rabilip çıkaramayacağının değerlendirilmesi gerekmektedir. 1250 Daha önce ifade edildiği gibi kampanya, yalnızca Şubat ve Mart aylarında geçerli olması bakımından kısa süreli bir periyodu kapsamakta ve faturalı hatlara ilişkin olarak rakipleri zor durumda bır akacak nitelikte fiyat ve/veya avantajlar sağlamamaktadır. Kampanyanın Avea nın rakiplerini pazar dışına itmeye yarayacak nitelikte bir k ampanya olmadığı, bu sebeple Av ea nın kampanya sebebiyle katlandığı varsayılan zararlarını rakiplerin elimine edilmesi vasıtasıyla karşılama ihtimalinin bulunmadığı ayrıca aşağıda yer verilen Tablo larda yer alan bilgilerden de görülmektedir. Tablo 16 : Avea Pazar Payı Bilgileri Faturalı Pazar Payı (%) Faturasız Pazar Payı (%) Abone Sayısı ( ..) ( ..) Trafik ( ..) ( ..) Gelir ( ..) ( ..) Kaynak: TK 1260 Şikayet konusu eylemin yapıldığı/rekabetin bozulduğu pazar olarak yalnızca faturalı hatların dahi dikkate alınması durumunda, Avea nın dışında pazar büyüklüğünün % ( ) olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle pazarın %( .) sine sahip bir oyuncunun pazarın % ( ) nini elinde bulunduran diğer iki oyuncuyu süresi 2 ay ve kapsamı oldukça sınırlı bir kampanya ile pazarın dışına itmeyi amaçladığı iddia edilmektedir. Tablo 17 : Avea ve Şikayetçi Toplam Abone Sayısı Karşılaştırma Avea Toplam Abone Sayısı Şikayetçi Toplam Abone Sayısı Kasım07 ( ) ( ) Aralık07 ( ) ( ) Ocak08 ( ) ( ) Şubat08 ( ) ( ) Mart08 ( ) ( ) Nisan08 ( ) ( ) Kaynak: ( ... , ...) ( ...TİCARİ SIR .) . Yalnızca bu rakamlar dahi 1270 kampanyanın rakiplerin piyasa dışına itilmesi amacıyla yapılmadığını/sonucu doğuramayacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır. 08-57/912 -363 30 Tablo 1 8: Avea ve Şikayetçi Faturalı Hat Abone Artışı Karşılaştırma Avea Toplam Abone Artışı Şikayetçi Toplam Abone Artışı Kasım07 ( ) ( ) Aralık07 ( ) ( ) Ocak08 ( ) ( ) Şubat08 ( ) ( ) Mart08 ( ) ( ) Nisan08 ( ) ( ) Kaynak: ( ..., ...) Tablo dan görüldüğü üzere kampanyadan faydalanan kullanıcılar Avea ya kampanya süresince abone olanların yal nızca %1,8 ini oluşturmaktadır. Bunun dışında Avea nın abone artışlarının istikrarlı bir biçimde ve şikayet konusu kampanyadan bağımsız bir biçimde seyrettiği anlaşılmaktadır. 1280 Kampanyadan faydalanan kullanıcılar, ( ..TİCARİ SIR .) dönemine rastlamakta dır. Tablo 19 : Şikayetçi Faturalı Hat Abone Başı Kullanım/Gelir Bireysel Faturalı Kurumsal Faturalı Abone Başı Kullanım Abone Başı Gelir Abone Başı Kullanım Abone Başı Gelir Kasım07 ( ) ( ) ( ) ( ) Aralık07 ( ) ( ) ( ) ( ) Ocak08 ( ) ( ) ( ) ( ) Şubat08 ( ) ( ) ( ) ( ) Mart08 ( ) ( ) ( ) ( ) Nisan08 ( ) ( ) ( ) ( ) Kaynak: Şikayetçi Tablo dan görüldüğü üzere ( TİCARİ SIR ..) yansıttığı görülmektedir. Yukarıda verilen bilgiler ışığında, kampanya dolayısıyla Ave a nın, ilgili 1290 pazarda rekabeti bozarak katlandığı varsayılan zararlarını telafi edebilme ihtimalinin mevcut olmadığı, dolayısıyla süresi ve kapsamı bakımından değerlendirildiğinde kampanya ile ilgili olarak, yıkıcı fiyatlama anlamında, başarılı bir hasat i çin yeterli olasılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.1.2.1. İkinci İddiaya İlişkin Sonuç Yukarıda yer verilen değerlendirmeler sonucunda, söz konusu kampanyanın, yıkıcı fiyatlamadan bahsedilebilmesi için gerekli koşullardan, rakiplerin piyasa dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması 1300 veya uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi edilebilir olması koşullarını sağlayamadığı, bu nedenle söz konusu kampanya yoluyla Türk Telekom tarafınd an yıkıcı fiyatlama/çapraz sübvansiyon yoluyla yıkıcı fiyatlama yapılması suretiyle hakim durumun kötüye kullanılmasından söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. 08-57/912 -363 31 I.1.3. Bir Pazardaki Hakimiyet ile Diğer Pazardaki Rekabetin Bozulmasını Amaçlayan Eylemler Yapılan başvuruda, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (d) bendini ihlal 1310 edecek şekilde, Avea nın kontrolüne sahip olan Türk Telekom un (dolayısıyla TTNet in) ilgili ürün pazarı olan GSM hizmetleri pazarı ile bağlantılı bir pazar olan perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki hakim durumunu, GSM hizmetleri piyasasında Avea nın konumunu güçlendirmek amacıyla kötüye kullandığı, kampanya sayesinde hem Avea abone sayısının artırılması hem de Avea nın kontrolüne sahip olan TTNet in (Türk Telek om) hakim durumunun daha da güçlendirildiği ve GSM hizmetleri piyasasındaki rekabetin kısıtladığı ifade edilmektedir. Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun un Hakim Durumun Kötüye Kullanılması 1320 başlıklı 6. maddesinin (d) bendinde, Belirli bir piyasadaki hak imiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yaralanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler hakim durumun kötüye kullanma hallerinden biri olarak ifade edilmektedir. Rekabet h ukuku analizinde, bazı durumların varlığı halinde herhangi bir pazarda sahip olunan hakim durumun başka bir pazara genişletilmesinin (leveraging ) ve o pazardaki rekabetin engellemesinin /kısıtlamasının mümkün olduğu görülmektedir. Hakim durumun başka bir p iyasaya genişletilmesi, tanımından da anlaşılacağı üzere, birden fazla piyasada faaliyet gösteren ve 1330 bu piyasalardan en az birinde hakim durumda bulunan bir teşebbüsün varlığını gerektirmektedir. Herhangi bir piyasadaki hakim konumun, genellikle rekabetç i bir yapıya sahip olan diğer piyasalardaki rekabeti kısıtlaması/ engellemesi durumu ise esas olarak, söz konusu piyasaların, bu piyasalardan birindeki pazar gücünün diğerine aktarılmasına/genişletilmesine imkan veren yapıya sahip olmalarını gerektirmekted ir. Daha önce de ifade edildiği üzere, tamamlayıcı ürünler ile talep koşullarının birbirleri ile ilişkili olduğu veya olacağı varsayılan ürünlere ait olan ilişkili/yakın pazarlar da, bu pazarlardan birinde hakim konumda olan bir 1340 teşebbüsün, söz konusu ha kim durumunu, diğer piyasadaki pazar gücünü daha da arttırabilmek bakımından kullanabilmesi ve bununla birlikte ilişkili pazardaki gücünü arttırmak suretiyle de hakim durumunu daha da güçlendirebilmesi mümkün olabilmektedir. Bir pazarda sahip olunan haki m durumun diğer pazara genişletilmesi, birbiri ile yatay ilişkili olan pazarlarda görülebileceği gibi ( horizantal leveraging ), dikey ilişkili pazarlarda da ( vertical leveraging ) gerçekleşebilmektedir. Rekabet hukukunda mal vermeyi reddetme, bağlama/paket s atış, çapraz sübvansiyon yoluyla yıkıcı fiyatlam a gibi uygulamalar esas olarak, hakim durumun başka 1350 bir piyasaya genişletilmesi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Şikayet dilekçesinde, Tümevişavea320 kampanyası vasıtasıyla Türk Telekom un (dolayısıyla T TNet in) perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki hakim konumunu, GSM hizmetleri piyasasında 08-57/912 -363 32 Avea nın konumunu güçlendirmek amacıyla kullandığı ve GSM hizmetleri piyasasındaki rekabeti kısıtladığı ifade edilmektedir. Daha önce yer ver ildiği üzere, aynı kampanya ile GSM hizmetleri piyasasındaki rekabetin engellendiği/kısıtlandığına ilişkin olarak şikayetçi 1360 tarafından öne sürülen bir diğer iddiayı, kampanya kapsamında talep edilen düşük ücretlerin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilebilec eği, Türk Telekom un sabit şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim durumda bulunduğu ve GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren bağlı ortaklığı Avea yı sübvanse ederek GSM hizmetleri pazarındaki rekabeti engellediği iddiası oluşturmaktadır. İlgili bö lümde, söz konusu iddia, Türk Telekom un herhangi başka bir piyasada hakim durumda olduğu varsayımı altında, GSM piyasasında yıkıcı fiyatlama yapıp yapmadığının değerlendirilmesi çerçevesinde ele alınmıştır. Bu anlamda kampanya, herhangi bir uygulamanın yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilmesi için gerekli unsurlardan rakiplerin piyasa 1370 dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması ile uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi edilebilir olması koşull arı bakımından değerlendirilmiş, söz konusu unsurların yokluğu sebebiyle kampanya aracılığıyla yıkıcı fiyatlama yapıldığından bahsetmenin mümkün olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Söz konusu değerlendirmede ayrıca, kampanyanın kapsamı ile süresi, rakiplerin durumu, kampanyaya katılan abone sayısı bakımından yapılan incelemeler sonucunda, söz konusu kampanya vasıtasıyla uygulanan fiyat indiriminin (şikayet dilekçesinde iddia edildiği şekliyle) faturalı hat abonelerine yönelik GSM pazarında ve genel olarak GSM hizmetleri pazarında rekabeti 1380 bozma/engelleme amacı taşıdığını söylemenin mümkün olmadığı sonucuna da ulaşılmıştır. Şikayet dilekçesinde Tümevişavea kampanyasıyla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (d) bendinin ihlal edildiğinin öne sürüldü ğü işbu iddiayla ilgili olarak, Türk Telekom tarafından geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki hakim konumun hangi yolla/araçla, GSM hizmetleri piyasasındaki rekabeti kısıtlamak amacıyla kullanıldığına ilişkin herhangi bir ifadeye yer verilmemiş tir. Bununla birlikte yukarıda ifade edildiği üzere, Tümevişavea kampanyasına ilişkin olarak yapılan çapraz sübvansiyon yoluyla 1390 yıkıcı fiyatlama değerlendirmesi ile, söz konusu kampanyayla Türk Telekom tarafından, GSM hizmetleri piyasasındaki rekabetin bozulmasının/engellenmesinin amaçlanmadığı kanaatine zaten ulaşılmıştır. Bu çerçevede, Tümevişavea320 kampanyasıyla Türk Telekom un, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (d) bendinde yer verildiği şekliyle, belirli bir piyasada sahip olunan hakim konumun, başka bir piyasadaki rekabeti bozmayı amaçlayan eylemler vasıtasıyla kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır . I.1.4. Tüketici Zararına Olacak Şekilde Eylemler Gerçekleştirilmesi 1400 Yapılan başvuruda ayrıca, tüketicinin istediği teşebbüs ile internet aboneliği sözleşmesi yahut GSM aboneliği sözleşmesi yapma imkanının kısıtlanarak 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (e) bendinin ihlal edildiği ifade edilmektedir. 08-57/912 -363 33 Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun un Hakim Durumun Kötüye Kullanılması başlı klı 6. maddesinin (e) bendinde, kötüye kullanma hallerine örnek olarak Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması ifadelerine yer verilmektedir. Bu anlamda söz konusu kampanya vasıtasıyla hakim konumun tüketic inin aleyhine olacak şekilde kısıtlandığının 1410 gösterilmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi şikayet konusu kampanya, TTNet in mevcut ve yeni abonelerinin, 01 Şubat - 01 Nisan 2008 tarihleri arasında Avea bireysel veya kamu faturalı hattı almaları halinde Tüm evişavea320 Paketi nden 3 ay boyunca ücretsiz yararlanma imkanına sahip olmalarına ilişkin bir kampanyadır. Kampanyadan faydalanmak isteyen kullanıcıların Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalaması gerekmektedir. Her ne kadar şikayet dilekçesinde , söz konusu indirime hak kazanmanın TTNet aboneliğinin en az bir yıl süre ile aktif tutulması şartına bağlı olduğu ifade edilse de, TTNet tarafından Kuruma 1420 gönderilen yazıda kampanya kapsamında TTNet aboneliği hususunda öngörülmüş asgari bir süre bulunmad ığı ifadesine yer verilmiştir. Dolayısıyla kampanyadan faydalanmak için Avea aboneliği konusunda asgari bir süre öngörülmekteyken, TTNet aboneliği bakımından herhangi bir koşul bulunmamaktadır. Bu anlamda söz konusu kampanya dolayısıyla tüketicilerin 1 yıl süre ile Avea ya bağlı hale getirildiği öne sürülse bile, tüketicinin söz konusu bağlılık anlaşmasını kampanya kapsamındaki avantajlardan yararlanabilmek için kendi serbest iradesi ile seçtiği ve söz konusu ürünlere kampanya dışında da sahip olabilme imka nına sahip olduğu düşünüldüğünde, GSM aboneliği anlamında da tüketicilerin abonelik sözleşmesi yapma 1430 imkanlarının sınırlandırıldığından söz etmek mümkün görünmemektedir. Bu anlamda ifade edilmesi gereken en önemli husus, kampanya dolayısıyla sunulan TTNe t aboneliği ile Avea aboneliklerinin, kampanya dışında da ayrı ayrı satılan/ tek başına satın alınmaları mümkün olan ürünler olduğudur. Diğer bir ifade ile söz konusu ürünlere sahip olmanın tek yolunu ilgili kampanyaya katılmak ve dolayısıyla Avea ile 12 a ylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalamak oluşturmamaktadır. Kullanıcıların istedikleri her zaman ve ayr ı ayrı olarak TTNet veya başka bir internet servis sağlayıcı teşebbüsle veya Avea veya başka bir GSM operatörüyle abonelik sözleşmesi imzalayabilme imkanı 1440 bulunmaktadır. Bu anlamda, söz konusu kampanya dolayısıyla tüketicilerin, TTNet ve Avea da dahil olmak üzere istediği internet servis sağlayıcı veya GSM operatörü teşebbüs ile abonelik sözleşmesi yapma imkanının sınırlandırıldığından bahsetmek mümkün görün memektedir. Bu sebeple söz konusu kampanya dolaysıyla Türk Telekom veya TTNet tarafından 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin (e) bendinin ihlal edilmesi yoluyla hakim durumun kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.1.5. Fiyat Sıkıştırması Yapılan başvuruda her ne kadar TTNet aboneleri için i ndirimin uygulandığı 1450 esas ürün Avea aboneliği olarak belirlense bile, firmaların aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer almaları nedeniyle indirimin kimin tarafından yapıldığının önem taşımad ığı, bu sebeple TTNet in kampanya kapsamında katlandığı maliyetler ile diğer olağan maliyetlerin rakip İSS ler açısından fiyat sıkıştırması olarak kabul edilmesi gerektiği ve dolayısı ile yapılacak incelemede fiyat sıkıştırması kavramına ait üst pazarda h akim olan firmanın 08-57/912 -363 34 alt ve üst pazardaki fiyatlamalar yoluyla alt pazardaki rakiplerinin makul kar elde etmesini engellemesi unsurunun değerlendirilmesi gerektiği ifadelerine yer verilmektedir. 1460 Şikâyette sözü edilen fiyat sıkıştırması kavramı, rekabet hu kukunda birbiriyle üretim/hizmet zinciri bakımından bağlantılı üst ve alt pazarda faaliyeti olan ve üst pazarda önemli düzeyde pazar gücü bulunan dikey bütünleşik bir teşebbüs tarafından alt pazardaki rakipleri dışlamak, hem alt hem de üst pazara yeni giri şleri engellemek gibi rekabet karşıtı amaçlarla uygulanabilen bir fiyatlama stratejisidir. Fiyat sıkıştırması, üst pazarda hakim durumda bulunan bir teşebbüsün, alt pazardaki rakiplerinin rekabetçi davranışlarını sürdürebilmeleri bakımından zorunlu bir g irdi niteliği gösteren üst pazar ürünün fiyatı ile kendi alt pazar 1470 ürününün perakende fiyatı arasındaki marjı kısması sonucunda oluşmaktadır. Hakim durumdaki teşebbüsün üst pazar fiyatını yükseltip, alt pazar fiyatını düşürerek veya her ikisini aynı anda u ygulayarak gerçekleştirebileceği fiyat sıkıştırması sonucunda hakim durumdaki teşebbüse bu girdi fiyatını ödemek zorunda olan ve bu teşebbüsün alt pazardaki fiyatıyla rekabet etmeye çalışan mevcut veya potansiyel rakiplerin bu azalan marj karşısında makul derecede bir kâr elde ederek hakim durumdaki teşebbüsle rekabet edebilmesi güçleşecektir. Hakim durumdaki teşebbüsün rekabet karşıtı amaçlarla fiyat sıkıştırmasını 1480 gerçekleştirebilmesi için öncelikle belirli ekonomik ve hukuki koşulların eş zamanlı olara k sağlanması gerekmektedir. Fiyat sıkıştırmasına ilişkin şikayet dilekçesinde yer alan ülke uygulamalarının yanı sıra AB Rekabet Hukuku içtihatlarında da genel kabul görmüş bu koşulları kısaca; - Teşebbüsün üst pazarda hakim durumda bulunması, - Bu pazarda sunulan ürün/hizmetin alt pazarda kendisi ve rakiplerinin üretim yapabilmeleri ve rekabet edip pazarda kalabilmeleri için zorunlu nitelik taşıması, - Alt ve üst pazar fiyatı arasındaki marjın hakim durumdaki teşebbüsün 1490 veya bu teşebbüs kadar etkin bir rakibi n alt pazarda kar elde edemeyeceği kadar düşük belirlenmesi, - Hakim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan davranışı sonunda alt pazarda rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin faaliyetinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar verecek rekabet karşıtı etkilerin doğması ya da doğmasının muhtemel olması - Hakim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan fiyatlama politikasına ilişkin objektif gerekçelerinin bulunmaması 1500 şeklinde özetlemek mümkündür. Dolayısıyla, fiyat sıkıştırmasına ilişkin yapılacak rekabet hukuku analizinde bir ihlâl tespit edilmeden önce bu koşulların varlığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu koşullardan bir ya da birkaçının sağlanamadığı durumlarda fiyat sıkıştırmasının rekabe te zarar veren bir davranış olarak nitelendirilmesi güçleşmektedir. 08-57/912 -363 35 Kampanya nın yalnızca iki ay ile sınırlı olması, yıkıcı fiyatın unsurlarından olan rekabet karşıtı etkilerin doğması ya da doğmasının muhtemel olması şartı ile ilgili değerlendirmeleri yapmayı, birçok olaydaki benzer durumlara karşı daha kolaylaştırmaktadır. 1510 Söz konusu kampanyanın, perake

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI