Rekabet Kurumu · D.2012-1-232 Karar Sayısı : 16-39/659-294 Karar Tari · K.16-39/659-294 Karar Tarihi : 16.11 .2016 A. TOPLAN

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Yargı Kararları Üzerine) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012-1-232 Karar Sayısı : 16-39/659-294 Karar Tarihi : 16.11 .2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN , Adem Bİ RCAN, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Cemal Ökmen YÜCEL, Muhammed Safa UYGUR, Metin DEMİRCİ, Abdullah ATEŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Resen D. İLGİLİ TARAF : - Aygaz A.Ş. Büyükdere C ad. N:145/1 34394 Zincirlikuyu, İstanbul

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Yargı Kararları Üzerine) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012-1-232 Karar Sayısı : 16-39/659-294 Karar Tarihi : 16.11 .2016 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN , Adem Bİ RCAN, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Cemal Ökmen YÜCEL, Muhammed Safa UYGUR, Metin DEMİRCİ, Abdullah ATEŞ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Resen D. İLGİLİ TARAF : - Aygaz A.Ş. Büyükdere C ad. N:145/1 34394 Zincirlikuyu, İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Aygaz A.Ş.'nin bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ : İhbar da özetle , Aygaz A.Ş. nin (AYGAZ), otogaz bayilerinin yeniden satış fiyatlarını tespi t etmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u (4054 sayılı Kanun) ihlal ettiği iddia edilmiştir . (3) G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 12.12.2012 tarihinde giren ihbar üzerine hazırlanan 17.01.2013 tarih ve 2012 -1-232/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun (Kurul) 24.01.2013 tarihli toplantısında görüşülerek konu hakkında 13 -07/81 -M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Yapılan önaraştırma sonucunda hazırlanan 07.03.2013 tarih, 2012 -1-232/ÖA sayılı Önaraştırma Rap oru, Kurul un 13.03.2013 tarihli toplantısında görüşülerek, 13 -14/204 -105 sayı ile dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, bununla birlikte, elde edilen bulgu ve emareler di kkate alınarak bayilerin satış fiyatlarına müdahale edilmesinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle, bu tür uygulamalardan kaçınılması gerektiğinin, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağının, Kan un un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili teşebbüse bildirilmesine karar verilmiştir. (4) Kurul un söz konusu 13.03.2013 tarih ve 13 -14/204 -105 sayılı kararı Ankara 16. İdare Mahkemesinin 14.05.2015 tarih ve 2013/1478 E., 2015/655 K. s ayılı kararı ile iptal edilmiştir. Bahse konu İdare Mahkemesi kararında; Dava konusu olayda, davalı idarece yapılan önaraştırma sonucunda elde edilen deliller doğrultusunda, şikâyet edilen teşebbüsün eyleminin 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal olup olmadığının tespi t edilebilmesi için araştırmanın genişletilmesi suretiyle elde edilecek bilgi, belge ve delillerin değerlendirilmesi suretiyle olayın her türlü şüpheden uzak bir şekilde açıklığa kavuşturulmasını sağlamak için soruşturma açılması gerektiği sonucuna ulaşılm akla, aksi y önde tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka uygunluk bulunmamıştır şeklinde hüküm kurulmuştur . 16-39/659 -294 2/47 (5) Mahkeme kararı üzerine hazırlanan 31.07.2015 tarih ve 2012 -1-232/BN sayılı Bilgi Notu Kurul un 05.08.2015 tarihli ve 15 -33/477 -M sayılı toplantıs ında görüşülerek bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlemek suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespitine yönelik olarak aynı Kanun un 41. maddesi uyarınca AYGAZ hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Ankar a 16. İdare Mahkemesinin iptal kararı, Danıştay 13. Dairesi'nin 23.12.2015 tarihli ve 2015/4129 E., 2015/4686 K. sayılı kararı ile onanmıştır. (6) Kurul un almış olduğu soruşturma kararının ardından, 12.08.2015 tarihli ve 8367 sayılı yazı ile 4054 sayılı Kanu n un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca AYGAZ a soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulmuş ve 30 gün içinde ilk yazılı savunmasını göndermesi talep edilmiştir. AYGAZ ın ilk yazılı savunması 14.09.2015 tarihli ve 4303 sayılı yazı ile süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (7) Soruşturma nın ilk altı aylık süresinin altı ay uzatılması tale bini içeren , 18.01.2016 tarihli ve 2012 -1-232/BN -02 sayılı Bilgi Notu Kurul un 21.01.2016 tarihli toplantısında görüşülerek 16 -03/49 -M sayı ile soruşturma nın ilk altı aylık süresinin 4054 sayılı Kanun un 43. maddesi çerçevesinde altı ay uzatılmasına karar verilmiştir. (8) Soruşturma çerçevesinde Soruşturma Heyetince hazırlanan 05.08.2016 tarih ve 2012 -1- 232/SR-01 sayılı Soruşturma Raporu, 4054 sayılı Kanun un 45. maddesinin birinci fıkrası gereğince hakkında soruşturma yürütülen teşebbüse 12.08.2016 tarihinde tebliğ edilmiştir. AYGAZ ın ikinci yazılı savunması süresi içinde 02.09.2016 tarihinde Kurumumuza intikal etmiştir. Söz konusu yazılı savunma üzerine Soruştu rma Heyeti tarafından hazırlanan 19.09.2016 tarih ve 2012 -1-232/EG sayılı Ek Yazılı Görüş, Kanun un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa tebliğ edilmiştir. AYGAZ ın üçüncü yazılı savunması, 20.10.2016 tarihinde süresi içinde Kurum kayıtlarına inti kal etmiştir. Kurul, 16.11.2016 tarihinde 16-39/659 -294 sayı ile konuya ilişkin nihai kararını vermiştir. (9) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Soruşturma raporunda ve Ek Yazılı Görüşte; 1. Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (MOGAZ) ve AYGAZ markalı otogaz istasyonlarının pompa fiyatları arasındaki farkı belirlediği iddiasına ilişkin olarak, - AYGAZ tarafından, tek bir istasyona ilişkin ve kısa süreli olmakla beraber, yeniden satış fiyatının tespitine yönelik eylemlerinin, mevcut durum itibarıyla piyasadaki rekabeti kısıtlayıcı etkiler e yol açmasının beklenmemesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil etmediği, - Öte yandan, bu uygulamanın kapsamının genişlemesi ve/veya süresinin uzaması gibi hallerde 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti bozucu etkilerin ortay a çıkabileceği, bu sebeple söz konusu uygulamalardan kaçınılması gerektiği hususunda ilgili teşebbüse Başkanlıkça bir uyarı yazısı gönderilmesi gerektiği, 2. AYGAZ markalı otogaz istasyonlarının pompa fiyatlarını belirlediği iddiasına ilişkin olarak, - AYGAZ tarafından 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ile yasaklanan türden bir anlaşma ve/veya uyumlu eylem içerisinde bulunulduğuna dair yeterli bulguya ulaşılamadığı, - Bu nedenle, AYGAZ hakkında, anılan Kanun un 4 . maddesinin ihlal edildiğinden bahisle herhangi bir işlem tesisine yer olmadığı ifade edilmiştir. 16-39/659 -294 3/47 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Soruşturma Yapılan: AYGAZ (10) Koç Holding A.Ş. (KOÇ HOLDİNG) Enerji Grubu bünyesinde yer alan ve 1961 yılında kurulmuş olan AYGAZ, LPG nin üretimi, temini, stoklanması, do lumu ve LPG li cihaz ve ürünlerin üretimi ile satışı alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin 2015 yılı itibarıyla 81 ilde 2.129 tüplü gaz bayisi ve 1 .750 otogaz bayisi bulunmaktadır. Hisselerinin %24,3 ü halka açık olan ve Borsa İstanbul da işlem gören AYGAZ, KOÇ HOLDİNG ve Koç Ailesi mensubu gerçek kişiler tarafından kontrol edilmektedir. (11) Mogaz ve Lipetgaz markalarıyla dağıtım yapan MOGAZ, 22.01.2013 tarihin de AYGAZ ile birleşmiştir. Hâlihazırda AYGAZ tarafından Aygaz markasının yanı sıra Türkiye geneli nde Mogaz ve Lipetgaz markalarıyla da faaliyet gösterilmektedir. I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı (12) Geçmiş tarihli Kurul kararlarında1 yapılan ilgili ürün pazarı tanımlarında, t üplü LPG, dökme LPG ve otogaz şeklinde bir ayrıma gidildiği görülmekte dir. LPG homojen bir ürün olup, tüplü gaz, dökme gaz ve otogaz arasında yüksek bir arz ikamesi bulunmasına rağmen, geçmiş tarihli Kurul kararlarında da yer bulduğu üzere, dolum ve nakliye maliyetleri nedeniyle ortaya çıkan farklılıkların yanı sıra, bu ürün lerin pazarlanması ve satış koşulları açısından gerek pazarın yapısından gerekse mevzuattan kaynaklanan önemli farklılıklar bulunmakta dır. Ö rneğin , tüplü gaz ile otogazın pazarlaması için ayrı bir bayilik ağı kurulması gerekirken; dökme gaz doğrudan dağıtı m şirketlerince satılmaktadır. Keza otogaz ile dökme ve tüplü gaz kullanıcılarının kullanım amaçları ve tüketim miktarları da önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Bu çerçevede, Kurul un önceki tarihli kararlarında benimsenen yaklaşımdan ayrılmaya gerek olma yıp, ilgili ürün pazarı nın otogaz dağıtım pazarı olarak tanımlan ması mümkündür. (13) Öte yandan , İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz un 20. paragrafı da dikkate alınarak, dosya özelinde yapılabilecek olası pazar tanımları nın ulaşılan sonucu değiştirme mesinden hareketle ilgili ürün pazarı tanımlanmamıştır. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (14) Dosya kapsamında AYGAZ ın Ankara ve Konya illerinde bulunan bayilerinin yeniden satış fiyatını belirlediğine yönelik iddialar bulunması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Ank ara ve Konya illeri olarak belirlenebilecekse de, İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz un 20. paragrafı dikkate alın arak, yapılacak değerlendirmenin sonucuna herhangi bir etkisi olmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar tanımlanmamıştır. I.3. Öna raştırma ve Soruşturma Döneminde Elde Edilen Bulgular (15) Dosya konusuna ilişkin olarak yürütülen ö naraştırma safhasında 06.02.2013 tarihinde , AYGAZ Orta Anadolu Bölge Müdürlüğü nde, AYGAZ Orta Anadolu Tüplügaz Satış Müdürü ( ..) , Tüplügaz Satış Yöneticileri ( ..) ve ( ..) , Otogaz Satış Müdürü ( ..) , Otogaz Satış Yöneticileri ( ..) ile ( ..) , Mali İşler Yöneticisi ( ..) ve Bilgi İşlem Yöneticisi ( ..) nin oda ve bilgisayarlarında yerin de inceleme yapılmıştır . Soruşturma kapsamında ise 05.08.2016 tarihinde aynı adreste yeniden bir yeri nde inceleme yapılmıştır . Yerinde incelemelerde alınan belgelerden dosya konusu iddialar bakımından önem arz edenlere aşağıda yer verilmektedir. 1 Kurul un 22. 08.2002 tarihli ve 02 -48/611 -246 sayılı (Demirören LPG); 03.07.2003 tarihli ve 03 -48/544 -237 sayılı (BP Gaz -Ocakgaz); 16.12.2015 tarihli ve 15 -44/727 -264 sayılı (İpragaz -Petgaz) kararları. 16-39/659 -294 4/47 I.3.1. Önaraştırma Döneminde Yapılan Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgi ve Belgeler (16) Belge -1: 21.12.2012 tarihinde AYGAZ Otogaz Satış Müdürü ( ..) tarafından AYGAZ Otogaz Satış Yöneticisi ( ..) a gönderilen e -posta metninde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: ( ..) bey, Ankara/Sincan da bulunan münferit MOGAZ istasyonumuz TMZ Petrol ile 20 11 yılı Ocak Ayından bu yana çalışmaktayız. Tmz petrol sahibi ( ..) , Sincan bölgesindeki diğer LPG istasyonları ile olan iyi ilişkilerine istinaden bölgede oluşabilecek daha da agresif fiyat indirimlerine mümkün olduğunca müdahil olarak piyasa fiyat yapı sının bozulmasına olumlu etkilemektedir. Tmz petrol ile bayilik anlaşması görüşmeleri esnasında mevcut durumu ve bölge fiyat yapısı göz önüne alınarak, Aygaz markası ile fiyat farkının minimize edilmesi, bölgedeki rekabet durumunda ise en fazla 0,10 kuru ş fiyat farkı yaratmasına müsaade edileceği konusunda anlaşılmıştır. Güven Gaz ile çalıştığı esnada Aygaz markamız ile yaklaşık ( ..) kuruş arasında fiyat farkı bulunmakta ve yaklaşık olarak ( ..) kuruş/Lt civarında para kazanmakta idi. Yapılan anlaşma so nucunda % ( ..) kar marjı verilerek Aygaz ile en fazla 10 kuruş fiyat farkı durumunda en az ( ..) kuruş/Lt para kazanacağı konusunda anlaşma sağlanmıştır. Bugüne kadar zaman zaman sorun olsada genelde fiyat konusunda problem yaşanmamış olup kar marjı firmay ı kurtarmakta iken, mevcut durumda Aygaz fiyatımız ile farkı 7 kuruş olmasına rağmen son yapılan indirimde bayimizin karı ( ..) kuruş/Lt ye kadar düşmüştür. (17) Belge -2: 05.09.2012 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ve ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) e de iletilen Bulgaz Fiyat Değişikliği başlıklı e -posta metni şu şekildedir: 04.09.2012 tarihli fiyat değişikliğinde Bulgaz Petrol de pompa fiyatımızı 2,06 TL/lt den 2,22 TL/lt ye yükselttik. . (18) Belge -3: 20.11.2012 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ve ( ..) ile ( ..) e iletilen FW: BULGAZ PETROL FİYAT DEĞİŞİKLİĞİ (06.10.2012) HK. başlıklı e -posta metni şu şekildedir: ( ..) bey, 06.11.2012 tarihinde yapılan fiyat değişikliğinde Bulgaz Petrol de pompa satış fiyatımız 0,07 TL/lt artırılar ak 2,55 TL/lt olmuştur (19) Belge -3-4: 19.11.2012 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ve ( ..) ile ( ..) e iletilen BULGAZ PETROL FİYAT DEĞİŞİKLİĞİ (06.10.2012) HK. başlıklı e -posta metni aşağıdaki gibidir: ( ..) bey, 06.11.2012 tarihli fiyat değ işikliğinde Bulgaz Petrol de pompa fiyatımızı 2,48 TL/lt den 2,55 TL/lt ye yükselt 16-39/659 -294 5/47 (20) Belge -5: 22.11.2012 tarihinde Aygaz Otogaz Satış Müdürü ( ..) tarafından ( ..) ye gönderilen e -posta metninde aşağıdaki ifadeler yer almaktadır: ( ..) bey, Ankara/Ostim k iralık istasyonumuz Bulgaz firması yakınında bulunan ( ..) firmasına endeksli fiyatlar baz alınarak rekabette tutunabilmek adına fiyat uygulaması yapıyoruz. Bu sabah ( ..) firmasının ostim bölgesindeki kendi kiralık istasyonlarında uyguladığı 6 kr daha ind irimli 2,49 fiyat sebebi ile yarın sabah Bulgaz istasyonumuzda bizde fiyatımızı 2,49 a çekmeyi planlıyoruz. (21) Belge -6: 27.11.2012 tarihinde AYGAZ Otogaz Satış Müdürü ( ..) tarafından ( ..) a gönderilen ve ( ..) ,( ..) ile ( ..) a iletilen e -posta metni şu şek ildedir: ( ..) bey, Ankara müstakil istasyonumuz Grup Otogaz firmasının fiyatına 0,03 TL/lt indirim uygulanarak 2,54 TL/lt pompa fiyatı olmak üzere ayarlanması konusunda yardımlarınızı rica ederiz. (22) Belge -7-8: 01.02.2013 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) ye ve bilgi olarak ise ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) a gönderilen e -posta metninde şu ifadeler yer almaktadır: ( ..) Bey, Ankara Siteler bölgesinde münferit istasyonumuz Özcan Petrol ve Opet/Aygaz istasyonumuz Serifoglu Petrol firmalarının bugün itibari ile fiyatları 2,39 tl ye indirilmiş olup konuyu, Bilgi ve görüşlerinize sunarız . (23) Belge -9: 01.02.2013 tarihinde ( ..) tarafından otogaz satış yöneticisi ( ..) ve bilgi olarak ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) a gönderilen e -posta metninde yer alan ifadeler şu şekildedir: ( ..) Bey, Eryıldız Petrol de 11.01.2013 tarihinde yapmış olduğumuz fiyat değişikliğinde, pompa satış fiyatımızı 2,29 TL den 2,24 TL ye düşürmüş bulunmaktayız. (24) Belge -10-11: 07.01.2013 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) e gönderilen ve aynı zamanda ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) e iletilen e -posta metni şu şekildedir: 04.01.2013 tarihinde yapılan fiyat değişikliğinde Elmadağ da bulunan Eryıldız Petrol de 2,45 TL/lt olan pompa fiyatımız 2,29 TL/lt olarak değiştirilmiştir. 16-39/659 -294 6/47 (25) Belge -12: 05.02.2013 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) ve bilgi olarak ( ..) , ( ..) , ( ..) ve ( ..) a gönderilen e -posta metni şu şekildedir: ( ..) Bey, Konya bayilerimizden Baysel Petrol (1549079) ve Poçan Petrol (1 542285) firma satış fiyatlarının, çevre fiyatların yükselmesi sebebi ile 2,72 ye tanımlanması hususunu, Bilgi ve görüşlerinize sunarız. ( ..) bey, Konya ilinde bulunan bayilerimizden; Baysel Petrol ve Poçan Petrol ün fiyatlarınında 2,72 TL/Lt olarak deği ştirilmiştir. Bu bayilerimizin alış fiyatlarının bu duruma göre ayarlanmasını bilgi ve görüşlerinize sunarız. (26) Belge -13-14: 05.02.2013 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) ile bilgi olarak ( ..) , ( ..) ve ( ..) a gönderilen e -posta da şu ifadeler yer almaktadır : ( ..) Bey, Konya merkez fiyatlarının 2,72 ye oturması sebebi ile Konya / Ilgın ilçesi de bu durumdan etkilenmiştir. Mevcut durumda tavan satış fiyatımızdan yapılan 3 krş indirimle 2,77 satmaktayız. Rakiplerinde fiyatlarını 2,70 -2,74 lere düşürmesine istinaden Ilgın ilçesinde bulunan ilgili 4 bayimizde ilave 5 krş indirim yapılarak fiyatın 2,72 ye çekilmesi hususunu, Bilgi ve görüşlerinize sunarız. ( ..) Bey, Konya Ilgın ilçesinin fiyat yapısı aşağıdaki haritadaki gibidir. Bizim 4 adet bayimizin ( ) bulunduğu ilçede Konya Merkezde olduğu gibi pompa satış fiyatına düşülmüştür. Şu bizimde bayilerimize uyguladığımız 3 Krş.luk indirimin 8 Krş a çıkarılarak (pompa satış fiyatı 2,72 TL/Lt) ayarlanmasını bilgi ve görüşlerinize sunarız (27) Yukarıda yer verilen e -postaya 05.02.2013 tarihinde ( ..) tarafından uygundur şeklinde cevap verildiği görülmektedir. (28) Belge -15: 22.01.2013 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) ve bilgi olarak ( ..) , ( ..) , ( ..) ile ( ..) a gönderilen e -posta metni şu şekildedir: ( ..) Bey, Konya ilinde fiyat yapısının değişmesi sebebi ile aşağıda belirtilen merkez bayiler de pompa satış fiyatının 2,72. - olarak (Eltetik Petrol 2,66. -) ayarlanması konusunda yardımlarınızı rica ederiz. I.3.2. Soruşturma Sürecinde Yapılan Yerinde İncelemede Elde E dilen Bilgi ve Belgeler (29) Soruşturma kapsamında, 13.08.2015 tarihinde AYGAZ Ankara Bölge Müdürlüğü nde yerinde inceleme yapılmıştır. Yerinde incelemede alınan belgeler den AYGAZ Çalışma İlkeleri isimli protokolde; Aygaz, ilgili mevzuat gereği hiçbir şekild e bayilerinin tavan fiyatlarının altındaki fiyatlarına ve indirim oranlarına m üdahale etmemektedir ifadesi yer almaktadır. Benzer şekilde, Otogaz Satış Müdürü ( ..) ve Genel Müdür Yardımcısı ( ..) imzalı belgede Aygaz Bayileri ( Bayiler ) Aygaz ın belirl ediği ve mevzuat çerçevesinde EPDK ya bildirilen tavan fiyatları aşmamak kaydıyla yeniden satış fiyatlarını (otogaz olarak pompa satış fiyatlarını) kendi iradeleriyle belirlemekte, indirim yapmakta serbesttirler. ifadeleri bulunmaktadır. 16-39/659 -294 7/47 (30) Öte yandan, yapıl an yerinde incelemede AYGAZ tarafından yeniden satış fiyatının belirlendiğine yönelik herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. I.3.3. Otogaz İstasyonlarıyla Yapılan Görüşmeler (31) Dosya kapsamında Ankara da faaliyet gösteren bazı ( ..) bayileriyle görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerde, bayiler tarafından ifade edilen ve dosya konusu bakımından önem arz eden hususlara aşağıda yer verilmektedir. (32) ( ..) bulunan ( ..) yetkilisi ile yapılan görüşmede şu husus lar ifade edilmiştir : AYGAZ bize tavsiye niteliğinde fiy atları gönderir ancak biz piyasa koşullarına göre satış fiyatlarımızı belirleriz. Çevremizdeki istasyonların satış fiyatlarını dikkate alarak rekabet edebilmek için fiyatlarımızı maliyetlerimize göre indirebiliyoruz. Örneğin şu anda bize gönderilen tavsiye satış fiyatı 2,74 TL ama bizim pompa satış fiyatımız 2,39 TL dir. AYGAZ yetkilileri sadece bizi arayarak pompa satış fiyatlarımızı öğrenirler. 20.12.2012 -25.12.2012 tarihleri arasında 2,83 TL olan tavsiye fiyata rağmen bu tarih aralığında gerçekleşen pomp a satış fiyatı ise 2,49 TL olmuştur. (33) Teşebbüs yetkilisi ile yapılan bir diğer görüşmedeki beyanl ar ise şu şekildedir : Yazar kasa Z raporlarına bakıldığında 2012 yılı Aralık ayında 2,59 TL olan fiyat 07.12.2012 tarihinde saat 10:00 da 2,49 TL olmuştur. Bu fiyat 04.01.2013 ve 05.01.2013 tarihinde 2,29 TL ye inmiştir. 06.01.2013 tarihinde ise pompa satış fiyatı 2,39 TL ye çıkmış ve bugüne kadar bu fiyat devam etmiştir. (34) ( ..) bulunan ( ..) yetkilisi ile yapılan görüşmede beyan edilen hususl ar ise şu şekilded ir: Pompa satış fiyatımız AYGAZ tarafından belirleniyor. Bize şu fiyattan satın diye bildiriyorlar. AYGAZ, bayilerinin fiyatlarını aynı seviyede tutmaya çalışıyor. Bildirilen fiyatın altında satarsak bir yaptırım olmasa da sözlü olarak uyarılırız. Pompa s atış fiyatları 06.11.2012 tarihinde 2, ( ..) TL, 07.12.2012 tarihinde 2, ( ..) TL ve son değişim tarihi olan 04.01.2013 itibarıyla 2, ( ..) TL olmuştur. Şu an % ( ..) kar marjı oranıyla otogaz satıyoruz. Diğer dağıtım şirketleri AYGAZ ın uyguladığı fiyatlar ı takip ediyor. Çünkü AYGAZ pazar lideri konumunda. Fiyatlar arasında her zaman 8 -9 kuruş gibi bir fark oluyor. Bize ait ( ..) bulunan istasyonlara ilişkin otogaz fiyatları ve yukarıda ifade edilen hususlar aynıdır. (35) ( ..) bulunan ( ..) yetkilisi tarafınd an şu hususl ar ifade edilmiştir : Pompa satış fiyatımızı AYGAZ belirler. AYGAZ saha müdürü ( ..) Bey bize mesaj atar ve fiyatları bildirir. Kar marjı zaten düşük olduğu için bildirilen fiyatın altında satış yapmıyoruz. Yapılan satışlar ve fiyatlar otomasyo n sistemi aracılığıyla AYGAZ tarafından takip ediliyor. Bugüne kadar bize bildirilen fiyatlar altında satış yapmadık. Ama yapsaydık AYGAZ yetkilileri tarafından uyarılabilirdik. Bayilerin fiyatları, yerleşim yerleri ve navlun fiyatlarına göre farklılık gös terebiliyor. Bizim fiyatımız 2 ay öncesine kadar yaklaşık 2, ( ..) TL idi ama bunu 2, ( ..) TL ye indirdik ve şu an da fiyatımız bu. Bu fiyat da bize AYGAZ tarafından bildirildi (36) ( ..) bulunan ( ..) yetkilisi tarafından beyan edilen hu suslar şu şekildedir : Otogaz pompa satış fiyatımızı AYGAZ belirliyor. Ankara daki bütün AYGAZ bayileri aynı fiyattan satış yaparlar. Bu satış fiyatlarını AYGAZ bize mesaj ile gönderir. Satış fiyatımız en son 5.1.2013 tarihinde değişti ve 2, ( ..) TL den 2, ( ..) TL ye düştü. 16-39/659 -294 8/47 (37) ( ..) yetkilisi tarafından ifade edilen hususl ar ise şu şekildedir : ( ..) olarak istasyon maliki ile yapılan kira sözleşmesi ve ( ..) ile yapılan bayilik sözleşmesi kapsamında faaliyet gösteriyoruz. Satış fiyatımızı ( ..) bize verdiği fiyattan belirliyoru z. Ürünün bize geliş fiyatı aynı zamanda bizim satış fiyatımız oluyor ve yapılan sözleşme uyarınca bayi kar payı bize kalan tutarı oluşturuyor. 05.11.2012 de satış fiyatımız 2, ( ..) TL, 06.11.2012 de 2, ( ..) TL olmuştur. 22.11.2012 de ise 2, ( ..) TL olan satış fiyatı, 23.11.2012 de 2, ( ..) TL ye düşmüştür. 04.09.2012 de ise satış fiyatı 2, ( ..) TL den 2, ( ..) TL ye çıkmıştır. (38) ( ..) yetkilisinin bey anları şu şekildedir : Pompa satış fiyatımız belirlenirken MOGAZ yetkilileri ile oturur, karşılıklı konuşara k bir fiyat belirlenir. Bu fiyat belirlenirken çevredeki istasyonların fiyatları dikkate alınır. Ama nihai fiyatı MOGAZ belirler. MOGAZ ın haberi ve onayı olmadan fiyatları değiştiremeyiz. Yapılan anlaşmaya göre marjlarımız sabittir ve MOGAZ bize satış fiyatını düşürmediği sürece biz de fiyatımızı indirmeyiz. 2 -3 aydır fiyatlar değişmedi, ( ..) TL den satış yapıyoruz. Bir önceki fiyat ise ( ..) TL idi. (39) ( ..) yetkilisi tarafından şu hususlar beyan edilmiştir: ( ..) olarak pompa satış fiyatımızı kendimiz b elirliyoruz. Piyasa koşullarını takip ederek fiyatlarımızı güncelliyoruz. Karşımızda faaliyet gösteren ( ..) Bayisi fiyatını 2,24 TL ye düşürünce biz de 2,47 TL den ( ..) TL ye indirdik. Ancak bu indirimi tamamen kendi karımızda feragat ederek yaptık. Bu i ndirim öncesinde destek almak için AYGAZ ile görüştük ama herhangi bir indirim yapamayacaklarını söylediler. Biz de maliyetlerimizi dikkate alarak fiyatımızı belirledik ve mevcut fiyatımız şu an sadece maliyetlerimizi karşılayabiliyor. AYGAZ dan ürün alış fiyatımız ise litre başına ( ..) TL + KDV dir. Son bir aydır satış fiyatımız ( ..) TL tutarındadır. I.3.4. Dağıtım Şirketlerinden Gelen Görüşler (40) Dosya kapsamında dağıtım şirketlerinden talep edilen çeşitli b ilgilere cevaben dağıtım şirketleri tarafından özetle; - Otogaz bayileri ile olan ilişkilerinde toplam dağıtım marjının belirlenmesi yönteminin kullanıldığı, - Bayinin son kullanıcıya satış fiyatlarının her daim bayinin takdirinde olduğu, - Bazı dağıtım şirketlerinin toplam dağıtım marjının belirlenmesi yönte minin yanı sıra TÜPRAŞ alım fiyatının pompa fiyatından çıkarılması sonucu kalan miktar üzerinden kar paylaşımı yapabildikleri, - Bunun haricinde, TÜPRAŞ alım fiyatı üzerine yüzdesel veya rakamsal bir değer konularak bayi alış fiyatının belirlendiği bir yönte min de kullanılabildiği ifade edilmiştir . 16-39/659 -294 9/47 (41) Teşebbüslerden sadece otogaz satışı yapan ve münferit istasyon olarak adlandırılan istasyonların rekabetçi yapıya etkileri hakkında istenilen görüşler kapsamında cevaben ; - Münferit istasyon olarak adlandırılan is tasyonların rekabetçi yapıya olumlu etkisinin bulunduğu, - Münferit istasyonların tek işinin otogaz satışı olmasının, otogazın müşteriye ulaştırılmasında daha fazla kolaylık ve özen gösterilmesine imkân tanıdığı, - Öte yandan sadece otogaz ürünü satışı yapan b u istasyonların giderlerinin tek üründen elde edilecek gelirle karşılanmasının bu istasyonlar açısından olumsuz bir durum oluşturabileceği değerlendirmele rine y er verilmektedir . I.4. Yapılan Savunmalar ve Savunmaların Değerlendirilmesi I.4.1. Usule İlişkin Savunmalar (42) AYGAZ savunma sında usule ilişkin olarak; Kurul un önaraştırma sonucunda verdiği karar bakımından, önaraştırma evresinde ihlal iddiasının doğru olmadığına dair savunma yapılamadığı ve bu durumun, İdare Mahkemesi'nin incelemesinin AYGAZ'ın savunm ası olmaksızın yapılmasına neden ol duğu ifade edilmektedir. (43) Bu iddiaya ilişkin olarak, Kurul un bahse konu önaraştırma kararında herhangi bir ihlal tespitinde bulunulmadığının belirtilmesi yerinde görülmektedir. Bu husus Kurul un elde edilen bulgu ve ema reler dikkate alınarak bayilerin satış fiyatlarına müdahale edilmesinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle, bu tür uygulamalardan kaçınılması gerektiği, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağı, K anun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili teşebbüse bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilmesi yönündeki kararından da açıkça anlaşılabilmektedir. Öte yandan 4054 sayılı Kanun un ilgili kısımlarında önaraştırma sürecinde incelenen teşebbüs lerin savunmalarının alınmasına ilişkin bir hüküm de bulunmamaktadır. Bu nedenle AYGAZ ın bu yöndeki iddialarının yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. İdare Mahkemesi incelemesinin bahse konu savunmalar olmadan yapıldığına yönelik iddiaların ise, söz ko nusu kararın hukuki açıdan incelenmesi ancak temyiz edilmesi halinde ilgili yargı mercilerince yapılabileceğinden, karar kapsamında değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır . (44) Yapılan savunmada ayrıca , Soruşturma Bildirim Yazısı ekindeki belgeler bağlamı nda belge özelindeki iddialara yer verilmemesi nedeniyle sadece genel b ir değerlendirme yapılabildiği, Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen savunma hakkının tam olarak kullanılabilmesi için dayanılan her bir belge hakkındaki iddiaların da belirtilmesinin gerektiği ifade edilm ektedir. (45) Bu iddiaya ilişkin olarak, Danıştay 13. Dairesi nin 2006/1094 E., 2008/5028 K. sayılı kararında; Kanun'un 43. maddesi gereğince, Kurul'un başlattığı soruşturmalara ilişkin olarak tarafların ilk yazılı savunmalarını kullanabil meleri açısından, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerektiği düzenlendiği halde, Kanun'un 44. maddesinde, haklarında soruşturmaya başlandığı bildirilen tarafların, sözlü savunma hakkını kullanma taleplerine k adar Kurum bünyesinde kendileri ile ilgili düzenlenmiş her türlü evrakın ve mümkünse elde edilmiş olan her türlü delilin bir nüshasının kendilerine verilmesini isteyebilecekleri belirtilmiş, Kanun'un 44. maddesinin son fıkrasında da, tarafları bilgilendirm ediği ve savunma hakkı vermediği konuları kararlarına dayanak yapamayacağı ifade edilmiştir. şeklinde hüküm kur ulmuştur. 16-39/659 -294 10/47 (46) Bu kapsamda, teşebbüse gönderilen 12.08.2015 tarihli ve 8367 sayılı soruşturma bildiriminde teşebbüse iddiaların türü ve ni teliği hak kında yeterli bilgi nin gönderil diği değerlendirilmektedir . I.4.2. Esasa İlişkin Savunmalar I.4.2.1. Piyasa Yapısı ve Mevzuata İlişkin Savunmalar (47) Yapılan savunmada piyasa yapısı ve mevzuata ilişkin olarak: - Otogaz piyasasının büyüyen ve çok sayıda oyuncu yu içeren bir piyasa olduğu, pazara yeni girişlerin olması sonucu bayi sayısındaki artışla birlikte istasyon başına ortalama satış hacminde düşüş yaşandığı ve bu nedenlerle de paza rın rekabetçi nitelikte olduğu , - Kurul un intifa kararları sonrasında sürelerin beş yıl ile sınırlanmasıyla birlikte bayilerin sağlayıcı değiştirme imkânlarının artması nedeniyle dağıtıcıların bayiye yeniden satış fiyatlarının belirlenmesi gibi konularda baskı yapma ihtimalinin azaldığı ve bayilerin pazarlık gücünün arttığı, bu noktad a AYGAZ ın bayilere yönelik fiyat tespiti konusunda baskı uygulamasının rasyonel bir gerekçesinin olmadığı, - Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ( EPDK ) ilgili mevzuatı gereğince dağıtıcıların pompa tavan fiyatını belirlemek ve bunu duyurmak yükümlülüğünde olduğu, bildirilen tavan fiyatların oluşumunda geçerli unsurların genel olarak rafineri satış fiyatı, özel tüketim vergisi, nakliye, toplam dağıtım marjı ve katma değer vergisi gibi kalemlerden oluştuğu, - Toplam dağıtım marjının (kar marjı); bayi, dağıtım ş irketi ve ayrıca aralarında bir sözleşme varsa o LPG istasyonunun faaliyet gösterdiği akaryakıt dağıtım şirketi arasında taraflarca serbestçe belirlenen oranlarda paylaşıldığı, AYGAZ ın da fiyat oluşumunda bu unsurları dikkate aldığı, Eylül 2015 itibarıyla toplam dağıtım marjı hariç vergiler ve diğer bileşenlerin nihai fiyat içerisindeki oranının AYGAZ açısından %( ..) lere ulaştığı , - Bayinin pompa satış fiyatında yapacağı herhangi bir değişikliğin bayi yanında dağıtım şirketinin ve varsa akaryakıt dağıtım ş irketinin marjlarını da etkileyebilmesi sonucunu doğurduğu, - Bayilerin fiyatlarında indirim yapmaları halinde, marj paylaşım sistemi nedeniyle, bayice karar verilen bu indirime dağıtıcının katılıp katılmayacağının bayi tarafından öğrenilmesi nin gerekebilece ği, - Bu durumun, bayinin pompa satış fiyatında yapacağı indirimin (dolayısıyla pompa satış fiyatının) dağıtıcı tarafından belirlenmesini değil, dağıtıcının bayiye bir sonraki gaz satışını yaparken uygulayacağı yeni indirimli dağıtıcı satış fiyatını ifade et tiği, - Soruşturma bildiriminde dayanak yapılan e-postalar incelendiğinde , yazışmaların çoğunluğunun fiyat indirimi sonucunu içermesinin, bayiden gelen indirime katılma talebinin değerlendirildiğinin bir göstergesi olduğu, - Öte yandan AYGAZ'ın bu indirime kat ılmaması halinde ise bayinin kendi marjından feragat etmek suretiyle dilediği indirimi yapmakta serbest olduğu, - Dağıtıcı -bayi arasındaki iletişimin marj paylaşımına dayalı çalışma şekli, piyasanın genel yapısı ve eğilimlerinden kaynaklandığı, 16-39/659 -294 11/47 - Kurul un ka rarlarında da belirtildiği gibi LPG ve akaryakıt piyasalarının dikey ilişkiler bakımından birbirleriyle oldukça benzer pazarlar oldukları ve akaryakıt piyasasında tespit edilen -tavan fiyat uygulaması kapsamında bildirilen fiyatların bayiler tarafından "ni hai satış fiyatı olarak" algılanması ve uygulanması - probleminin otogaz bayileri için de geçerli olduğu ifade edilmektedir. (48) Teşebbüsün, Kurul un intifa kararları sonrasında sürelerin beş yıl ile sınırlanmasıyla birlikte bayilerin sağlayıcı değiştirme imkâ nlarının artması nedeniyle dağıtıcıların bayiler üzerinde yeniden satış fiyatının belirlenmesi konusunda bayilere baskı yapma ihtimalinin azaldığı yönündeki savunmasın ın, AYGAZ ın söz konusu Kurul kararlarının yeniden satış fiyatının belirlenmesinin önünde ne tür bir engel oluşturabileceği hususunda yeterli bir açıklama getirememesi nedeniyle, dosya kapsamında geçerli olamayacağı değerlendirilmektedir. (49) Teşebbüsün tavan fiyat uygulaması kapsamında bildirilen fiyatların bayiler tarafından nihai satış fiyatı olarak algılanması ve uygulanmasının söz konusu olduğuna ilişkin savunmalar ı bakımından, kararın ilgili bölümünde yer verilen otogaz istasyonlarıyla yapılan görüşmelerden de anlaşılabileceği üzere, farklı otogaz bayilerinin bu hususta birbiriyle çelişkili algılarının bulunduğu değerlendirilmektedir. Nitekim Rekabet Kurumu tarafından yürütülen sektör araştırması sonucunda 2008 yılında yayımlanan Akaryakıt Sektör Raporu nda da tavan fiyat uygulamasının bayiler tarafından nihai satış fiyatı olarak algılandığ ı ve uygulandığı; bu çerçevede, dağıtımla birlikte bayi marjlarının belirlenmesi noktasında da dağıtım şirketlerinin belirleyici olduğu; bayilerin fiyatlandırma konusundaki özgürlüklerinin, dağıtım şirketi ile olan diğer ticari ilişkilerindeki özgürlükleri nden tam olarak ayrılmasının mümkün olmadığı tespiti yapılmıştır . Bununla birlikte inceleme sürecinde bayilerin kendi iradeleriyle ve AYGAZ dan destek almaksızın indirim yapmalarının önünde engel bulunduğuna ilişkin herhangi bir bulguya ulaşılamamıştır. (50) Kararın Yapılan Tespitler ve Değerlendirme bölümünde diğer savunmalara ilişkin olarak ayrıntılı değerlendirmelere yer verildiğinden, burada tekrarına gerek görülmemiştir. I.4.2.2. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgelere ve Bayi Davranışlarına İlişkin Savunmalar (51) Teşebbüs savunma sında yerinde incelemede elde edilen belgelere ve bayi davranışlarına ilişkin olarak: - Soruşturma bildiriminde dayanak yapılan belgelerden, Belge 1, 5, 3 -4, 2, 10-11, 7- 8-9 da adı geçen ( ..) ile kurulan dikey ilişkinin bu üç bayi dışında hiçbir yeniden satıcı ile uygulanmadığı ve dolayısıyla yaygınlaştırılmayan söz konusu sistemin marka içi ya da markalar arası reka beti kısıtlayıcı bir ama cının , etki sinin ya da kısıtlama potansiyelinin bulunmadığı, - Belge 7 , 8 ve 9 daki hususların i se fiyat indirmek isteyen bayinin bu davranışına marj paylaşım sistemi çerçevesinde AYGAZ tarafından verilen destekten ibaret olduğu, - Konya iline ilişkin Belge 12 ve 13-14 te bayilerin fiyat artırma taleplerinin söz konusu olduğu ve ilgili döneme ilişkin R ekabet Kurumunun önaraştırma yaptığı , 09.05.2013 tarihli ve 13 -27/362 -166 sayılı kararı ile soruşturma açmaya gerek bulunmadığına karar verdiği ifade edilmektedir. 16-39/659 -294 12/47 (52) AYGAZ ın diğer savunmalarından 16.12.2015 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda öz etle; - Bayilerin kendi kar marjlarından feragat ederek AYGAZ a hiçbir bilgi verme gereği duymaksızın pompa satış fiyatını düşürme imkânının bulunduğu, - Rekabet koşulları içinde alıcının indirim yapması halinde anlaşma/protokoller çerçevesinde indirimli fiyat larda da kar marjının paylaşılabildiği, - TMZ ve BULGAZ isimli istasyonlarda satış riskinin AYGAZ da olduğu acente benzeri bir sistemin oluşturulduğu; ERYILDIZ isimli istasyonda ise sözleşme kapsamındaki ticari ilişkiden ziyade, belirli zamanlarda TMZ ve BUL GAZ ile benzer pratik uygulamalar gerçekleştirildiği , - Söz konusu üç bayi ile olan protokollerin 2015 yılında sona erdirilerek yeni protokollerin imzalandığı, - Sadece üç tane istasyonla sınırlı, rekabeti kısıtlama amacı ve etkisi olmadığı düşülen söz konusu ticari ilişkiler bakımından 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet talep edilecek bir aşamaya da gelinmediği düşüncesiyle herhangi bir bildirimde bulunulmadığı ifade edilmiştir. (53) Buna ek olarak 15.01.2016 tarihinde Kurum binasında Soruşturma H eyetince AYGAZ temsilcileri ile yapılan görüşmede otogaz faturalandırma sürecine ilişkin olarak özetle; AYGAZ ın otogazı bayiye teslim etmesinin ardından bayiye kesilen fatura üzerinden, belirtilen vade içinde ödemenin yapılması gerektiği, bayinin yaptığı indirime AYGAZ ın da destek vermesi durumunda fatura fiyatının da değiştiği ve bu nedenle bayinin fiyatını bildirmesi sonucunda fatura fiyatının oluştuğu ifade edilmiştir. (54) Yukarıda yer verilen görüşme kapsamında talep edilen bilgilere ilişkin olarak AYGA Z tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 23.02.2016 tarihinde intikal eden yazıda savunmalarında yer verilen hususlar tekrarlanmış, buna ilaveten; - 20.11. 2012 tarihinde ( ..) tarafından ( ..) 'e gönderile n e-postada yer alan (Belge - 3); "( ..) Bey, 06.11.2 012 tarihinde yapılan fiyat değişikliğinde Bulgaz Petrol'de pompa satış fiyatımız 0,07 TL/It artırılarak 2, ( ..) TL/It olmuştur. Ekte yapılan stok tankı mutabakatına göre ( ..) TL (KDV DAHiL) fiyat farkı kesilmelidir. Bayimize fiyat farkı faturasının kesil mesini bilgi ve görüşlerinize sunarız ." mesajından da anlaşılabileceği üzere, pompa fiyatında y apılan değişikliğe bağlı olarak bayiye fiyat farkı faturası kesilmesinin söz konusu olduğu, bunun açıklamasının ise BULGAZ, TMZ ve ERYILDIZ ile geliştirilen tica ri ilişkinin acente benzeri bir yapı üzerine kurgulanması olduğu, - Yerinde incelemede alınan belgelerden, bayi TMZ nin yanındaki AYGAZ bayisi olan ERKAYALAR ile fiyat rekabetine girdiğinin anlaşıldığı, TMZ açısından yanındaki AYGAZ istasyonunun fiyatının re kabet açısından belirleyici unsur olduğu, aradaki farkın azalması ile birlikte TMZ nin satış hacminin ve karlılığının azalmakta olduğu , dolayısıyla hangi dağıtıcının bayisi olursa olsun bayilerin rekabet koşullarına ilişkin kendini ifade ederken kullandığı göstergenin yanındaki otogaz bayisi ile aralarındaki fiyat farkı olduğu, bu durumun AYGAZ ın bayilerin yeniden satış fiyatını tespit etmesiyle açıklanamayacağı, 16-39/659 -294 13/47 - Kurul un 13.03.2013 tarihli ve 13 -14/204 -105 sayılı gerekçeli kararında yer alan "AYGAZ ve M OGAZ markaları bakımından bayilerin arasındaki fiyat farkının 10 kuruşu geçmemesinin sağlanmaya çalışıldığı" ifadesinin yanlış anlamadan kaynaklandığı, söz konusu ifadenin TMZ ve yanındaki bayiye ilişkin olduğu ve AYGAZ'ın bu yönde sistematik herhangi bir uygulamasının bulunmadığı, - Grup Otogaz, Özcan ve Şerifoğlu istasyonlarına ilişkin 7, 9 no.lu belgeler ele alındığında; " ... Grup otogaz firmasının fiyatına 0,03 TL indirim uygulanarak 2,54 TL/lt pompa fiyatı olma üzere ayarlanması konusunda yardımlarınız ı rica ederiz. "Özcan Petrol ve Opet/Aygaz istasyonumuz Şerifoğlu Petrol firmalarının bugün itibarı ile fiyatları 2,39 TL'ye indirilmiş olup konuyu, Bilgi ve görüşlerinize sunarız ." cümlelerinde geçen "pompa fiyatı olmak üzere ayarlanması" ya da " fiyatları 2,39 TL ye indirilmiş olup" gibi ifadelerin, kar marjı paylaşım sistemi içinde değerlendirilmesi gerektiği, - Bu bağlamda söz konusu belgelerde yer alan ifadelerin, tüketiciye satış fiyatının AYGAZ tarafından belirlenerek bayiye empoze edilmesi değil, bayi tarafından uygulanmaya başlayan satış fiyatının indirim desteği kapsamında AYGAZ'daki sisteme tanıtılmasına ilişkin olduğu, - Konya ili ile ilgili olarak Belge -13-14 te 22.01.2013 tarihli e -posta metninde yer alan; "( ..) bey, Konya ilinde fiyat yapısının de ğişmesi sebebi ile belirtilen merkez bayiler de pompa fiyatının 2,72 olarak (Eltetik Petrol 2,66) ayarlanması konusunda yardımlarınızı rica ederiz ." şeklindeki ifadelerde Konya'daki fiyat hareketlerinin sonucunda fiyat seviyesinin hâlihazırda 2,72 TL/lt se viyesinde oluştuğunun belirtildiği, bu nedenle ilgili bayilere satış fiyatının da yeni duruma göre yeniden belirlenmesi hususunda yardım istendiği, fiyat artışı sebebiyle kar marjı paylaşımı çerçevesinde kendi payını korumak adına AYGAZ'ın yeni fiyat seviy esine dayalı olarak marj paylaşımına esas pompa fiyatını 2,72 TL/lt seviyesinde yeniden tanımlamasının sürecin doğal sonucu olduğu, - Belge -13-15 te de , Ilgın da bulunan istasyonlara rekabetçi koşullar çerçevesinde bir satış fiyatı belirlendiği ve bu satış f iyatı kapsamında kar marjı paylaşımı sistemine göre belirlenen marj paylaşımına esas pompa fiyatı oluştuğu, bu fiyatın altında satmak isteyen bayiler için de bir engel bulunmadığı, - Belge -12 de yer alan 0 5.02.2013 tarihli e -posta ve Baysel tarafından yapıla n satışlar incelendiğinde; marj paylaşımına esas pompa fiyatının piyasa koşullarına göre AYGAZ tarafından belirlendiği ve anılan tarihte 2,72 TL/lt olduğu, bayi tarafından tüketiciye yapılan satışlardaki pompa fiyatının ise yine piyasa koşullarına göre bay i tarafından belirlendiği ve aynı tarihte 2,62 TL/lt olduğu, başka bir ifadeyle Baysel in Şubat 2013 döneminde kendi kâr marjından 10 kuruş feragat ederek satış gerçekleştirdiğinin anlaşıldığı, 16-39/659 -294 14/47 - Poçan Petrol Tic. Ltd. Şti. (POÇAN) bakımından eldeki bilgile r incelendiğinde, pazar koşulları çerçevesinde yukarı doğru gerçekleşen fiyat hareketlerine bağlı olarak AYGAZ tarafından bayiye satış fiyatının (dolayısıyla marj paylaşımına esas pompa fiyatı) yeniden sistemde tanımlanmakla birlikte; sistemde tanımlanan f iyat seviyesinin gerçek hayata yansımasının, ilgili mesajdan üç hafta sonra POÇAN tarafında n ilk mal alımının yapıldığı 24.02. 2013 tarihinde gerçekleştiği, bu durumun AYGAZ tarafından bayinin satış fiyatına bir müdahalenin söz konusu olmadığını açıkça orta ya koyduğu, - Tablolarda kullanılan marj paylaşımına esas alınan pompa satış fiyatlarının, fiili olarak bayi tarafından uygulanan pompa satış fiyatı olmadığı, - Gerek akaryakıt gerekse otogaz piyasasında Otomatik Fiyatlandırma Mekamizması (OFM) uygulamasının b aşlamasından itibaren bayilerin, bayilik sözleşmeleri kapsamında ve uygulamada kar marjlarından feragat ederek fiyatı belirleme hakkına sahip olmalarına rağmen, bu hakkı kullanmak yerine genellikle kar marjlarının düşük olduğu gerekçesiyle dağıtıcı firmanı n bildirdiği tavan ya da tavsiye fiyatı uyguladıkları ifade edilmektedir. (55) AYGAZ ın, Belge -1 in yalnızca TMZ ve yanındaki istasyonla ilgili olduğu ve AYGAZ ve MOGAZ markaları bakımından bayilerin arasındaki fiyat farkının 10 kuruşu geçmemesine dönük sistema tik herhangi bir uygulamasının olmadığına yönelik savunması doğrultusunda, AYGAZ ın TMZ nin satış fiyatlarına müdahale ettiği varsayılsa bile, bu müdahalenin sadece tek bir istasyona yönelik, münferit ve sistematiklikten uzak olduğu kanaatine ulaşılmıştır . Yukarıda özetlenen diğer savunmalara ilişkin olarak kararın Yapılan Tespitler ve Değerlendirme bölümünde ayrıntılı değerlendirmelere yer verildiğinden, burada tekrarına gerek görülmemiştir . (56) AYGAZ tarafından yapılan savunmada ayrıca, Soruşturma Raporu'n un Mogaz ve Aygaz markalı otoga z istasyonlarının pompa fiyatları arasındaki farkı belirlediği iddiasına yönelik olarak mezkur uygulamanın kapsamının genişlemesi ve/veya süresinin uzaması gibi hallerde 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabeti bozucu etkilerin ortaya çıkabileceği, bu sebeple söz konusu uygulamalardan kaçınılması gerektiği hususunda ilgili teşebbüse Başkanlıkça bir uyarı yazısı gönderilmesi gerektiğine yönelik sonuç bölümün e ilişkin olarak özetle; Mogaz ve Aygaz markalı otogaz istasyonlarının pom pa fiyatları arasındaki farkı belirlediği iddiasına ilişkin olarak Soruşturma Raporu'nda da belirtildiği üzere sadece tek bir istasyona (TMZ) ilişkin değerlendirmelerin söz konusu olduğu ifade edilerek rekabet uyumu çerçevesindeki faaliyetleri dikkate alın arak, Başkanlıkça yapılması talep edilen uyarının gerekliliği nin gözden g eçirilmesinin yerinde olacağı ifade edilmektedir. (57) Teşebbüse Başkanlıkça bir uyarı yazısı gönderilmesi gerektiğine yönelik bir kanaat oluşmadığından, yukarıda yer verilen savunmaya ili şkin olarak herhangi bir değerlendirme yapılmasına gerek bulunmamaktadır. (58) Son olarak AYGAZ tarafından, özellikle bir sözlü savunma taleplerinin bulunmadığı belirtilmiş, ancak Rekabet Kurulu tarafından gerekli görülmesi halinde yapılacak sözlü savunma to plantısına katılacakları ifade edilmiştir. Kurul, sözlü savunma yapılmasına karar vermemiş olup, 4054 sayılı Kanun un 48. maddesinin ikinci fıkrasındaki hüküm gereğince nihai kararını vermiştir. 16-39/659 -294 15/47 I.4.2.3. Etki Analizinin Öncelenmesi Gerektiğine İlişkin Sav unmalar (59) AYGAZ savunma sında soruşturma bildirimine dayanak yapılan belgelerin yeniden satış fiyatının tespiti olarak değerlendirilmemesi gerektiği, bir an için bunun bir fiyat tespiti olduğu kabul edilse dahi, konuya ilişkin değerlendirmelerin şekilsel bir bakış açısıyla değil, etki analizi çerçevesinde ele alınması gerektiği, dikey anlaşmalar çerçevesinde geçmişte açık ihlal olarak kabul edilen tavan fiyat uygulamasının zamanla etki analizine dahi gerek kalmayacak şekilde grup muafiy etinden yararlanır hale geldiği ifade edilmektedir. (60) Aşağıda Yapılan Tespitler ve Değerlendirme bölümünde ayrıntılarına yer verileceği üzere, Mogaz ve Aygaz markalı istasyonların pompa fiyatları arasındaki farkın belirlendiği iddiasına ya da Aygaz markalı istasyonların pompa sat ış fiyat larının belirlendiği iddiasına yönelik olarak ihlal tespiti yapılmamıştır . I.4.2.4. AYGAZ ın Rekabet Hukukuna Uyum Kapsamındaki Çalışmalarına İlişkin Savunmalar (61) AYGAZ tarafından, rekabet hukukuna uyum kapsamındaki çalışmalarına ilişkin olarak: AYG AZ ın, 13.03.2013 tarihli Rekabet Kurulu kararı sonrasında bu karardaki tespitleri ciddiye alarak faaliyette bulunduğu piyasanın ötesinde birtakım uygulamalar ve eğitim faaliyetleri içine girdiği belirtilmiştir. Ayrıca AYGAZ A.Ş. Çalışma İlkeleri adlı be lgede bayilerin tavan fiyatı aşmamak kaydıyla diledikleri fiyattan satış yapabileceklerinin ve indirim yapmakta se rbest olduklarının belirtildiği ve bayilere SMS gönderilmek suretiyle indirim yapmakta serbest olduklarının belirtildiği ifade edilmiştir. (62) Her ne kadar dosya kapsamında ihlal tespiti yapılmamış olsa da rekabet hukukuna uyum sağlanabilmesi amacıyla yapılan çalışmaların , teşebbüs lere verilebilecek olası para ceza ları üzerinde etki si bulunmadığı belirtilmelidir . Nitekim Banka2 kararında , Kurul tarafından; Teşebbüslerin rekabet hukukuna uyum amacıyla yaptıkları çalışmalar Rekabet Kurumu tarafından olumlu karşılanmakla birlikte, belirtilen hususun temel para cezasının düşük belirlenmesinde yahut hafifletici bir unsur olarak dikkate alınamayacağı değerlendirilmiştir. I.5. Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesinin (EAAD) İnceleme ve Tespitleri (63) Soruşturma kapsamında duyulan ihtiyaç çerçevesinde; AYGAZ ın bayilerinde uygulanan satış fiyatlarının seyrine ilişkin EAAD tarafından 30.06.2016 tarihli ve 2016 -EAA-005 sayılı ekonomik analiz raporu hazırlanmış olup, analizde yer alan tespitlere aşağıda yer verilmiştir. (64) Analizde, AYGAZ ın 05.09.2012 -06-02.2013 tarihleri arasında Ankara ve/veya Konya da dikey fiyat tespiti yapıp yapmadığına yönelik bayi fiyatları in celenmiştir. Bu bağlamda literatür incelendiğinde olası bir fiyat tespiti döneminde teşebbüslerin fiyatlarının yüksek; fiyatların standart sapmalarının/varyansının3 ise daha düşük olmasının; rekabetçi dönemde ise tersi bir durumun ortaya çıkmasının beklend iği görülmektedir. Ancak bu dosya açısından rakipler arası fiyat tespiti (kartel) değil, dikey fiyat tespiti incelendiğinden, literatürden farklı olarak iki senaryonun ortaya çıkabileceği sonucuna varılarak; AYGAZ ın tüm bayilerinin fiyatlarını aynı seviye de tutup tutmadığı ve AYGAZ ın bayi bazlı fiyat belirleyip belirlemediği şeklinde iki aşamalı bir analiz yapılmıştır. (65) Birinci senaryonun incelenmesi için Ankara/Konya daki tüm AYGAZ bayilerinin ortalama fiyatlarının incelenen dönemler açısından standart sa pmaları kıyaslanmış; ikinci senaryo açısından analiz firma bazlı yapıl arak daha sonra ortalamalar kıyaslanmıştır . 2 08.03.2013 tarihli v e 13-13/198 -100 sayılı karar. 3 Bir örneklemdeki gözlemlerin ortalamadan sapmalarını gösteren istatistiki ölçü. 16-39/659 -294 16/47 (66) İncelenen dönem 05.09.2012 -06.02.2013 tarihlerini kapsadığından, bu dönemden önceki dönem ilk dönem (01.01.2011 -04.09.2012), sonraki dönem ise son dönem (07.02.2013 - 31.12.2015) olarak adlandırılmış ve her dönem için fiyatların standart sapmaları ile bu rakamlardaki yüzde değişimlere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Tablo 1 : Standart Sapmalar Firma Senaryo Şehir İlk Dönem İncelenen Dönem Fark (%) Son Dönem Fark (%) AYGAZ Senaryo 1 Ankara 0,122 0,100 -18 0,218 118 Senaryo 2 Ankara 0,116 0,094 -18 0,215 128 Senaryo 1 Konya 0,138 0,108 -22 0,291 171 Senaryo 2 Konya 0,127 0,094 -26 0,281 199 TÜPRAŞ Ankara 0,131 0,089 -32 0,244 174 Konya 0,130 0,089 -32 0,235 164 Kaynak: Firmalardan gelen bilgiler; EAAD tarafından yapılan hesaplamalar (67) Tablodaki verilere göre AYGAZ ın ortalama fiyatlarının standart sapmalarının incelenen dönem ile ilk dönem arasında büyük farklar göstermediği, ancak son dö nemde %100 ün üzerinde arttığı görülmektedir. Dolayısıyla EAAD tarafından AYGAZ bayi fiyatlarının son dönemde daha önceki dönemlere göre çok daha fazla değişkenlik gösterdiği ifa de edilmiştir. Bununla birlikte, bu durum un tek başına dikey fiyat tespitini b elirlemek için yeterli olmadığı belirtilmiş ve bunun için fiyat değişimlerinin maliyetteki değişiklikten kaynaklanıp kaynaklanmadığı nın da incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu çerçevede firmaların maliyetlerindeki en önemli kalem olan TÜPRAŞ fiyatları nın da söz konusu dönemlerde benzer standart sapmaları gösterdiği gözlenmiştir. Nitekim AYGAZ ile TÜPRAŞ ın standart sapmalarının oranları 1 e oldukça yakın (0,89 ile 1,2 aralığında) çıkmaktadır. Buna benzer şekilde TÜPRAŞ ın fiyat değişimleri sebebiyle AYG AZ ın iki önemli rakibi olan ( ..) de standart sapmaları yakın çıkmıştır. Söz konusu üç dönemde AYGAZ ın ayrı ayrı ( ..) ile olan standart sapma oranları 0,88 -1,12 arasında (1 civarında) hesaplanmıştır. Bu çerçevede EAAD tarafından, söz konusu dönemlerdeki fiyat değişimlerinin maliyetteki değişimlerle açıklanabileceği, bu sebeple AYGAZ ın rakibi olan ( ..) de de benzer değişimlerin olduğu, dolayısıyla AYGAZ ın dikey fiyat tespiti yaptığına yönelik bir sonuca ulaşılamayacağı değerlendirilmiştir. (68) Bunlara ek o larak EAAD tarafından AYGAZ bayilerinin fiyatlarının ne kadar arttığının tespiti için farkların farkı analizi (FFA) tekniği ile de bir inceleme yapmıştır. Bu analizde salt fiyat artışlarının ortalamasından ziyade AYGAZ ın rakipleri (kontrol grubu) ile AYGA Z bayilerinin (deney grubu) ortalam a fiyatları arasındaki fark temel alınarak bir model kullanılmıştır. FFA, dikey fiyat tespitinin gerçekleşmediği rakip fiyatları göz önüne alarak, sektöre yönelik diğer etkenlerden arındırıldıktan sonra ortalama fiyatın n e kadar arttığını gösterebilmektedir. FFA, 2011 -2015 döneminde AYGAZ ın Ankara da rakiplerinden ( ..) Kuruş daha yüksek fiyatlama yaptığını, Konya da ise ( ..) Kuruş daha düşük fiyatlama yaptığını göstermektedir. Yine FFA; incelenen dönemde AYGAZ bayilerin in rakiplerinden ( ..) Kuruş daha yüksek fiyattan satış yaptığını göstermektedir ki bu miktarın AYGAZ bayilerinin söz konusu dönem ortalama fiyatlarının % ( ..) fazlası olduğunu, dolayısıyla tamamen göz ardı edilebilecek bir durumun ortaya çıktığını içermek tedir. Konya için ise tam tersi, söz konusu dönemde ( ..) Kuruş düşük fiyatlama yapıldığı görülmektedir. Bununla birlikte EAAD tarafından ulaşılan sonuca göre değişkenin istatistiksel açıdan önemsiz çıkması sebebiyle, Konya açısından AYGAZ bayilerinin ilgi li dönemdeki fiyatlandırmalarının fiyat seviyesi üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır. 16-39/659 -294 17/47 (69) Sonuç olarak, EAAD tarafından yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ışığında; 1- Farkların farkı ve çoklu değer ataması ile oluşturulmuş verilere uygulanan standa rt sapma analizleri sonucunda AYGAZ ın 05.09.2012 -06.02.2013 tarihleri arasında Ankara ve Konya da dikey fiyat tespiti yaptığına yönelik herhangi bir sonuca ulaşılmadığı, 2- Yapılan çalışmaların sınırları göz önünde bulundurularak elde edilen sonuçların; konu yla ilgili olarak dosya kapsamında toplanan diğer bilgi, belge ile birlikte bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesinin ve bu sonuca göre karar verilmesinin yerinde olacağı ifade edilmiştir. I.6. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme I.6.1. Genel Olara k LPG ve Otogaz Pazarlarının Yapısına İlişkin Değerlendirmeler (70) LPG nin tüketiciye ulaşmasına ilişkin sürecin ilk aşamasını oluşturan tedarik pazarına bakıldığında, TÜPRAŞ ın üretiminin talebin küçük bir bölümünü karşılaması nedeniyle halen yurtiçi LPG tüke timinin büyük bölümünün ithalat yoluyla karşılandığı görülmektedir. 2006 -2015 yılları arası LPG üretim -ithalat -ihracat miktarları ve ithalat oranı incelendiğinde, LPG nin tedarikinde ithalat oranının %80 in altına hiçbir zaman düşmediği görülmektedir. Üret im verilerine bakıldığında ise oransal olarak %20 nin altında seyreden üretim düzeylerinde önemli değişiklikler bulunmadığı anlaşılmaktadır4. Bu çerçevede, genel olarak LPG piyasasında arzın ithalat koşullarına göre belirlendiği değerlendirilmektedir. Aşağ ıdaki tabloda LPG ithalatının TÜPRAŞ ve dağıtım şirketleri arasındaki dağılımına yer verilmektedir: Tablo 2 : 2010 -2015 Yıllarında Gerçekleştirilen İthalat Oranları (%) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 AYGAZ 38,70 38,07 36,48 37,10 41,77 46,25 MİLANGAZ 22,19 23,12 21,56 20,90 21,33 18,68 İPRAGAZ 14,29 13,77 15,29 14,10 14,00 12,23 TÜPRAŞ 4,00 2,15 0,82 0,00 0,00 0,00 MOGAZ 0,74 1,06 1,06 0,00 0,00 0,00 KOÇ GRUBU TOPLAM 43,44 41,28 38,36 37,10 41,77 46,25 Kaynak: TÜPRAŞ tarafından gönderilen cevabi yazı ve EPDK 2010 -2015 Yılları LPG Sektör Raporları (71) Yukarıda yer verilen tablo dan, TÜPRAŞ ın LPG ithalatındaki payının 2010 -2012 yıllarında oldukça düşük olduğu, 2013 yılından itibaren ise TÜPRAŞ ın LPG ithal etmediği anlaşılmaktadır. Koç Grubu bünyesinde LPG i thalatı gerçekleştiren diğer şirketler olan MOGAZ ile AYGAZ ın payları da dikkate alındığında 2010 -2015 yıllarında Türkiye toplam LPG ithalatının sırasıyla %43,44; %41,28; %38,36; %37,1; %41,77 ve %46,25 inin Koç Grubu tarafından gerçekleştirmiş olduğu gör ülmektedir. (72) Türkiye LPG tedarikine bir bütün olarak bakıldığında ise 2015 yılında toplam 4.085.252 tonluk tedarikin 2.271.917 tonluk kısmının üretim yahut ithalat yoluyla Koç Grubu tarafından tedarik edildiği görülmektedir. Bu miktar, 2015 yılı Türkiye t oplam LPG tedarikinin yaklaşık %55 ine tekabül etmektedir. 4 EPDK LPG Sektör Raporları. 16-39/659 -294 18/47 05001.0001.5002.0002.5003.0003.500 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015Bin Ton Tüplü Dökme Otogaz Doğrusal (Tüplü) Doğrusal (Otogaz)(73) 2006 -2015 yılları arasında toplam LPG s atışına bakıldığında, 2006 yılından 2011 yılına kadar olan dönemde, 2008 yılındaki azalma göz ardı edilirse, Türkiye deki toplam LPG satışlarının arttığı, 2 011 yılından sonra kısmi bir düşüş yaşandığı, ancak 2014 yılındaki ve özellikle de 2015 yılındaki kayda değer artışla birlikte, LPG tüketiminde yaşanan genel artış trendinin devam ettiği görülmektedir. Son 10 yıllık bu dönemde, toplam LPG satışında %16 ora nında bir büyüme gerçekleşmiştir5. (74) Arz zincirinin ikinci aşamasını oluşturan dağıtım pazarının, LPG nin üç farklı kullanım şeklini teşkil eden tüplü, dökme ve otogaz olmak üzere üç ayrı alt pazara ayrıldığı görülmektedir. Gerek LPG nin homojen bir ürün olm ası sebebiyle herhangi bir ek işlem gerektirmeden tüplü, dökme ve otogaz olarak kullanılabilmesi, gerekse mevzuattan kaynaklanan nedenlerle6, hâlihazırda bu sektörde faaliyet gösteren teşebbüslerin tamamına yakınının her üç alt sektörde de faaliyetleri bul unmaktadır. Bu bağlamda, aşağıdaki tabloda ve sonrasında yer alan grafikte , LPG nin farklı kullanım şekillerine göre ürün bazında gerçekleşen satış miktarı ile bunların toplam satışlar içerisindeki paylarının yıllar itibarıyla gösterdiği değişime yer veril mektedir: Tablo 3 : LPG Satışının 2006 -2015 Yılları Arasında Ürün Bazında Dağılımı Tüplü LPG Dökme LPG Otogaz Toplam Satış (ton) Satış (ton) Payı (%) Satış (ton) Payı (%) Satış (ton) Payı (%) 2015 815.780 20,0 120.887 4,3 3.093.137 75,7 4.085.252 2014 800.949 21,5 84.632 2,2 2.838.408 76,2 3.723.989 2013 841.646 23,0 95.273 2,6 2.726.925 74,4 3.663.844 2012 889.877 24,0 120.896 3,0 2.694.857 73,0 3.705.631 2011 981.711 26,2 122.182 3,3 2.642.133 70,5 3.746.026 2010 1.043.809 28,5 126.051 3,5 2.489. 501 68,0 3.659.361 2009 1.134.145 31,3 180.949 5,0 2.305.240 63,7 3.620.334 2008 1.177.269 34,0 171.528 5,0 2.111.557 61,0 3.460.354 2007 1.302.434 37,0 216.470 6,0 2.006.263 57,0 3*** *** **** 1.491.580 42,4 475.454 13,5 1.550.605 44,1 3.517.639 Kaynak: EPDK 2014 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu, EPDK 2015 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu. Grafik 1: LPG Satışının (Bin Ton ) 2006 -2015 Yılları Arasında Ürün Bazında Dağılımı Kaynak : EPDK 2014 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu, EPDK 2015 Yılı LPG Piyasası O cak-Aralık Sektör Raporları. 5 EPDK 2014 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu, EPDK 2015 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu. 6 5307 sayılı LPG Piyasası Kanunu nun 5. maddesi uyarınca, dağıtım şirketlerinin otogaz pazarında faaliyet gösterebilmeleri için, tüplü LPG pazarında da faaliyet göstermesi gerekmektedir. 16-39/659 -294 19/47 (75) Tablo ve grafik incelendiğinde, toplam LPG satışının arttığı dönemde tüplü LPG satışlarının miktarının ve toplam LPG satışları içindeki payının giderek azaldığı görülmektedir. Şöyle ki, 2006 yılında 1.491.580 ton olarak gerçek leşen tüplü LPG satışları 2015 yılına gelindiğinde %45 oranında azalarak 815.780 ton olarak gerçekleşmiştir. Tüplü LPG satışlarının toplam LPG satışları içindeki payı ise 2006 yılında %42 düzeyindeyken, 2015 yılında bu oran %20 ye gerilemiştir. Aynı dönem içerisinde dökme LPG pazarının büyüklüğü 475.454 tondan 120.887 tona gerileyerek %74,5 düzeyinde küçülmüşken, tüplü ve dökme LPG pazarında görülen bu daralma otogaz pazarında tüketimin 1.550.605 tondan 3.093.137 tona yükselmesiyle yaşanan yaklaşık %100 ora nındaki büyümeyle telafi edilmiştir. 2015 yılı itibarıyla otogaz satışının, toplam LPG satış miktarı içindeki payı %75 i geçmiştir. (76) Doğal gazın kullanım alanının yaygınlaşması ve tüketicilerin kullanım alışkanlıklarının değişmesi gibi nedenlerle Türkiye t üplü LPG pazarı giderek daralmakta, buna karşılık sunduğu ekonomik ulaşım imkanları nedeniyle otogaz pazarında ciddi bir büyüme eğilimi dikkat çekmektedir. Otogaz tüketiminde yaşanan bu büyümenin temel nedeni olarak, otogazdan alınan ÖTV nin düşük olması s ebebiyle ürünün nihai satış fiyatının da düşük olması gösterilmektedir. Söz konusu veriler ışığında, pazar yapısına ilişkin olarak tüplü LPG ve dökme LPG nin daralan pazar niteliği taşıdığı, otogazın ise büyüyen bir pazar olduğu sonucuna u laşılmaktadır . (77) Türkiye otogaz pazarında yaşanan büyümenin yalnızca ülkemize özgü olmadığı görülmektedir. Dünya çapında bakıldığında, 2014 yılında 284 milyon ton olarak gerçekleşen LPG üretiminin %9 unun (yaklaşık olarak 26 milyon ton) ulaşım alanında, bir başka ifadeyle o togaz olarak kullanıldığı görülmektedir. 2014 yılındaki otogaz tüketim miktarının 26 milyon ton olduğu göz önüne alındığında, otogaz talebinin 2009 yılına kıyasla %24 ve 2003 yılına kıyasla %61 arttığı anlaşılmaktadır7. (78) Dünyada en çok otogaz tüketimine sa hip olan ülkelere bakıldığında, 2015 yılı itibarıyla otogaz tüketiminde ikinci sıraya yükselen Türkiye8, aynı zamanda dünyada en çok otogazlı araç sayısına ve otogaz istasyonuna sahip olan ülke konumundadır. Dünya çapında otogaz kullanan araç sayısının 201 5 yılı itibarıyla 26 milyon olduğu9, Türkiye nin ise 4,2 milyon otogazlı araçla dünyada ilk sırada yer aldığı ve dünyadaki otogazlı araçların %16 sının Türkiye de olduğu, Türkiye nin ardından en çok otogazlı araca sahip ülkelerin sırasıyla Rusya, Polonya, Güney Kore ve Hindistan olduğu belirtilmektedir10. (79) Bu noktada, dünya çapında otogaz pazarında önemli bir konuma sahip olan Türkiye nin, otogazlı araç parkında yıllar itibarıyla yaşadığ ı gelişmelere de değinilmesi önem arz etmektedir. Bu bağlamda aşağıdaki g rafikte, kullanılan yakıt türüne göre motorlu kara taşıtı sayılarına yer verilmektedir: 7 http://auto -gas.net/abou t-autogas/the -autogas -market/ ; World LPG Association, Annual Report 2015, http://www.wlpga.org/wp -content/uploads/2015/12/WLPGA -Annual -Report -2015 -Light.pdf , s.6, 10, 13. 8 World LPG Association, Annual Report 2015, s.10. 9 http://auto -gas.net/about -autogas/the -autogas -market/ 10 World LPG Association, Annual Report 2015, s.10. 16-39/659 -294 20/47 Grafik 2: Kullanılan Yakıt Türüne Göre Motorlu Kara Taşıtı Sayısı (Milyon Adet ) 012345678910 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013Milyon Adet Kaynak: TÜİK (80) Yukarıdaki grafikte sunulan verile r incelendiğinde 2014 yılı itibarıyla 18.8 milyon kara taşıtı bulunduğu; bu rakamın 8.7 milyonunun dizel, 5.7 milyonunun otogazlı, 4.1 milyonunun benzinli araç olduğu görülmektedir. Otogazlı ve benzinli araç sayılarının yıllara göre değişimi incelendiğinde ise, otogazlı araç sayısının giderek attığı, buna karşılık benzinli araç sayısının aynı kaldığı gözlemlenmektedir. Bu bağlamda, aşağıda yer alan grafikte yer verilen verilerden de görülebileceği üzere, araçlarında otogaz kullanan otomobil kullanıcılarının oranı giderek artmaktadır: Grafik 3 : Kullanılan Yakıt Türüne Göre Motorlu Kara Taşıtlarının Yüzdesel Dağılımı (%) 54,4 30,732,746,6 8,022,1 0,010,020,030,040,050,060,0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Benzin (%) Dizel (%) Otogaz (%) Kaynak: TÜİK (81) Öte yandan TÜİK verilerine göre otogaz kullanan motorlu kara taşıtları içerisinde otomobiller çok önemli bir oranı (%97,9) oluşturmaktadır. Bu bağlamda dosya kapsamında motorlu kara taşıtları kategorisinde otomobillere ilişkin istatisti klere ayrıca dikkat çekilmesi gerekmektedir . 16-39/659 -294 21/47 Grafik 4: Kullanılan Yakıt Türüne Göre Otomobil Sayısı Kayna k: TÜİK (82) Grafikteki bilgilere göre 2004 yılında toplamda 5,4 milyon olan toplam otomobil sayısı 2015 yılında 10,5 milyona ulaşmıştır. Aynı yıllar arasında benzinli otomobil sayısında %27 azalma yaşanırken otogazlı otomobil sayısındaki %438 oranındaki artış dikkat çekmektedir11. Grafikteki açıklama balonları içerisinde yer verilen ve her bir yıl için önceki yıla kıyasla otogaz kullanan otomobil sayısında yaşanan yüzdesel büyümeyi gösteren veriler incelendiğinde, 2006 -2008 yılları arasında her yıl %20 oranında bir büyüme gerçekleşirken 2008 yılında n sonra büyüme oranlarının azaldığı ve grafikte yer verilen dönem itibarıyla yıllık ortalama %17 lik bir büyümenin gerçekleştiği görülmektedir. Grafik 5 : Kullanılan Yakıt Türüne Göre Otomobillerin Yüzdesel Dağılımı (%) 75,2 4,714,7 0,010,020,030,040,050,060,070,080,0 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynak: TÜİK (83) Grafikte sunulan veriler incelendiğinde toplam otomobil sayısı içerisinde %40 lara ulaşan otogazlı otomobil sayısının önemli bir yer tuttuğu görülmektedir. Öte yandan, grafikten görüleceği üzere dizel otomobiller de görülen yüzdesel artış eğiliminin aksine otogazlı otomobillerin yüzdesel oranının son yıllarda durağan bir seyir izlediği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, bir önceki grafik ile birlikte ele alındığında önümüzdeki yıllarda da otogazlı araç sayısının artmaya devam edeceği öngörülmekle birlikte, yüzdesel anlamda durağanlığın korunmaya devam edeceği söylenebilecektir. 11 Aynı dönem de motorinli otomobil sayısında %390 oranında artış görülmektedir. %59%21%20%21%14%15%12%10%8%6%5 012345 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015Milyon Adet Benzin Dizel Otogaz Doğrusal (Benzin) Doğrusal (Dizel) Doğrusal (Otogaz) 16-39/659 -294 22/47 (84) Yukarıda ayrıntılı olarak incelenen , otogaz tüketimindeki artış ve otogazlı araç parkındaki büyüme , LPG piyasasının tüplü LPG den otogaza evrildi ğini göster mektedir . Bu gelişmedeki en temel etken, gerek fiyatının düşük olması, gerekse benzin ve motorine göre düşük vergi oranları nedeniyle otogazın önemli bir fiyat avantajına sahip olmasıdır12. (85) Bu noktada, araçlarında otogaz kullanan tüketicilerin ü rün fiyatına duyarlı olup olmadığı ya da ne ölçüde duyarlı olduğu hususu da önem arz et mektedir. ( ..) tarafından su nulan bilgilere göre LPG piyasasında fiyatın ucuz olması tüketici tercihlerinde oldukça önemli rol oynamaktadır. Bu kapsamda yapılan çalışma da tüketicilerin %34 ünün öncelikli olarak markaya göre seçim yaptıkları, %31 inin ise öncelikli olarak fiyata önem verdikleri ortaya konulmaktadır. Benzer şekilde, çalışmaya göre, %24 oranındaki tüketici , fiyatın yanı sıra istasyonun uzaklık -yakınlığı, ki lometre hesabı gibi faktörleri de dikkate alarak tercih yapmaktadır. Bu çerçevede fiyata duyarlı tüketici kitlesinin, pazarın %55 ini teşkil ettiği ifade edilmektedir. ( ..) tarafından gönderilen cevabi yazıda da LPG nin, kullanıcılarına ikame edilen benzi n ürününe nazaran %35 -40 oranında maliyet avantajı sağladığı hususu üzerinde durularak otogaz kullanıcılarının fiyat hassasiyetlerinin yüksek old uğu belirtilmektedir . (86) Otogaz kullanan tüketicilerin ürün fiyatına duyarlı olduğu yönündeki bir diğer gösterge d e, Türkiye çapında %1 veya daha az pazar payına sahip olan kimi dağıtım şirketlerinin, bazı illerde veya bölgelerde önemli sayılabilecek pazar payları elde edebilmeleri, hatta kimi durumlarda pazar lideri olabilmeleridir. Zira bu durum , tüketicinin marka t anınırlığından ve/veya ürünün kalitesinden ziyade ürünün fiyatına da ha çok duyarlı olduğunu göstermektedir . (87) Otogaz pazarındaki fiyat yapısına ilişkin olarak değinilmesi gereken bir diğer husus, münferit istasyon olarak adlandırılan ve yalnızca otogaz sa tışı yapan istasyonların piyasadaki konumudur. AYGAZ tarafından gönderile n bilgilerde ; - Otogaz piyasasının oluşmaya başladığı ilk dönemde Ankara ve birkaç ilde akaryakıt istasyonunda otogaz satışına belediyeler tarafından izin verilmediği için söz konusu illerde sadece otogaz satışı yapan ve uygulamada "münferit istasyon" olarak adlandırılan yeni istasyonlar inşa edildiği, - Market, madeni yağ satışı ve benzeri diğer gelir kaynaklarına sahip olan akaryakıt bayilerinin aksine münferit otogaz istasyonlarının gel irinin büyük bölümünün otogaz satışına bağlı olduğu, bu nedenle münferit istasyonların satış hacmine diğer satış noktalarına nazaran çok daha bağımlı olduğu, - Ankara'da daha sonra akaryakıt istasyonlarında otogaz satışına izin verilmesi sonucu istasyon say ısı ve çeşitliliği bakımından otogaz piyasasında oldukça rekabetçi bir yapının ortaya çıktığı, - Ankara nın Türkiye nin en fazla otogaz tüketilen ili olduğu, 2015 yılında Ankara da 31 münferit istasyon olduğu, bu istasyonların 14 ünün dağıtıcısının AYGAZ o lduğu, - Akaryakıt istasyonları ve münferit istasyonların sahip olduğu ticari koşulların çeşitlenmesinin tüketiciye sunulacak rekabetçi tekliflerin de farklılaşmasını ve istasyonlar arası daha yoğun bir rekabetin oluşmasını sağladığı, - Geçmiş dönemlerde da ha homojen olan AYGAZ ın dağıtım ağındaki bayi yapısının, münferit istasyonların sayısındaki artışla birlikte birbirinden farklılaştığı ve böylece marka içi rekabetin ve perakende fiyat rekabetinin de artmasını sağladığı ifade edilmektedir. Münferit istasy onlara ilişkin olarak diğer dağıtım şirketleri tarafından da benzer görüşler dile getirilmektedir. 12 PETDER, 2014 Sektör Raporu, s. 51. 16-39/659 -294 23/47 (88) ( ..) tarafınd an gönderilen yazıda , münferit istasyon olarak adlandırılan istasyonların piyasanın rekabetçi yapısına olumlu katkı sağladığı, bu olumlu etkin in söz konusu münferit istasyonların tek işinin otogaz satışı olmasından kaynaklandığı, ayrıca bu istasyonlardaki tüm pompaların otogaz için kullanılması nedeniyle müşteri memnuniyetine de olumlu katkıları olduğu, belirtilen bu nedenlerle fiyatların oluşum u ve piyasadaki rekabette tüketici lehine fiyat oluşumlarına katkı sağlandığı ifade edilmektedir. (89) ( ..) tarafınd an gönderilen yazıda , münferit istasyonların piyasadaki rekabetçi yapıya olumlu etkilerinin olduğu, zira tek ürün üzerinde odaklanan bu istasyon ların otogazın müşteriye ulaştırılmasına daha çok özen gösterdiği ve fiyatlama politikasını yaptıkları satış miktarına göre belirledikleri ifade edilmektedir. (90) ( ..) tarafından gö nderilen yazıda , münferit istasyonların işletilmesine ilişkin sınırlı bir tecrübeye sahip olunmakla birlikte, genel anlamda bu tür istasyonların piyasadaki rekabetçi etkiyi artırdıklarının değerlendirildiği belirtilmektedir. (91) Güçlü bir alternatif yakıt olarak ortaya çıkan otogazın, Türkiye pazarında bu kadar yaygınlaşmasında ve büy ümesinde kuşkusuz diğer faktörlerin de etkili olduğu değerlendiril mektedir. Bu etkenler; yaygın istasyon ağının varlığı (2015 yılı itibarıyla 10.577 otogaz istasyonu), otogaz dönüşüm noktalarının yaygın ve güvenilir olması, otogaz dönüşümünün amorti süresi nin kısa olması ve kapalı otopark yasağının yakın zamanda da olsa kalkması olarak sıralanabilir. (92) Otogaz pazarında yaşanan bu büyümenin ne kadar sürdürülebilir olduğu hususunda, Türkiye de 1.000 kişi başına düşen binek araç sayısının diğer ülke ortalamalar ıyla kıyaslanarak bir çıkarımda bulunulabileceği değerlendirilmektedir. 2015 yılı itibarıyla bakıldığında, bin kişiye Amerika Birleşik Devletleri nde ( ABD) 925, Batı Avrupa da 613, Japonya da 545, İran da 210, Türkiye de 183 ve Çin de 102 binek araç düştüğ ü görülmektedir. Bu çerçevede, gelişmekte olan bir ekonomi olarak Türkiye nin, kişi başına düşen binek araç oranını artırma potansiyelinin olduğu ve buna bağlı olarak da gerek otogaz tüketiminde gerekse otogazlı araç parkında yaşanan büyümenin devam edeceğ i değerlendirilmektedir. (93) Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler ışığında , hacim olarak otogaz satışının diğer yakıtlar arasında da önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir. Aşağıdaki grafikte otomotiv yakıtlarının metreküp cinsinden yıllar itibarıyl a satış rakamlarına yer verilmektedir: Grafik 6 : Otomotiv Yakıtları Tüketimi ( Milyon m3) 13,5 13,211,9 11,513,0 13,6 14,22,7 3,44,0 5,04,55,15,83,3 3,02,92,82,62,52,5 3,6 3,84,14,44,74,84,9 23,1 23,4 22,923,724,826,027,4 *** *** ****0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Kaynak: PETDER, 2014 Sektör Raporu , s.51 16-39/659 -294 24/47 (94) Grafikte yer verilen bilgilerden de anlaşılabileceği üzere , 2007 yılından bu yana otomotiv yakıtları tüketimi yaklaşık %24 büyürken otogaz tüketimi %41,6 oranında büyümüştür. Bununla birlikte benzin tüketiminin aynı dönemde %21 oranında küçüldüğü görülmektedir. Sonuç olarak 2007 yılında benzer düzeylerde olan benzin ve otogaz tüketiminin 2015 yılı nda otogaz lehine oldukça değiştiği grafikte yer alan bilgilerden anlaşılmaktadır. (95) Otomotiv yakıt tüketimi içerisinde motorinin payı pek değişken olmamakla beraber, benzin tüketiminin toplam tüketime oranının yıllar itibarıyla azaldığı dikkat çeken hususl ar arasındadır. 2007 de yaklaşık %14,2 olan benzinin payı 2014 yılında %9,9 lara kadar gerilemiştir. (96) Sunulan veriler içerisinde otogaz tüketimi ele alındığında, 2011 yılında otogaz tüketim oranının %18,5 lere kadar ulaştığı, 2014 yılı itibarıyla ise topla m otomotiv yakıtı satışları içerisinde %17,8 lik bir yer tuttuğu görülmektedir. Bu kapsamda otogaz tüketim oranının, otogazlı kara taşıtlarının toplam kara taşıtlarına oranına benzer bir artış gösterdiği gözlemlenmektedir. Yıllar itibarıyla akaryakıt ve LP G pazarlarındaki d ağıtım lisansı ve istasyon s ayıları incelendiğinde , otogaz pazarında faaliyet gösteren oyuncu sayısının giderek arttığı görülmektedir. EPDK internet sitesinden elde edilen verilere göre hâlihazırda LPG piyasasında dağıtıcı lisansı bulunan 86 teşebbüs, bayilik lisansı bulunan 10.585 teşebbüs bulunmaktadır13. Öte yandan EPDK nın 2015 Yılı LPG Piyasası Sektör Raporu incelendiğinde , bu teşebbüslerden yalnızca 14 ünün %1 pazar payı oranının üzerinde bulunduğu ve bu teşebbüslerin toplamda %87,65 oranında pazar payına sahip oldukları anlaşılmaktadır . (97) Pazarda dağıtım seviyesinde faaliyet gösteren çeşitli teşebbüslerin otogaz satışları bakımından sahip oldukları pazar paylarına ve pazardaki yoğunlaşma oranını gösteren ölçütlerden biri olan HHI seviye sine aşağıdaki tabloda yer verilmektedir: Tablo 4 : Otogaz Pazarında Teşebbüslerin 2010 -2015 Yıllarındaki Pazar Payları ve HHI Seviye si Teşebbüs Pazar Payı (%) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Aygaz 23,22 22,85 23,03 24,27 24,24 25,11 OMV 15,29 14,90 14,69 15,57 15,42 13,85 Shell -Turcas 11,17 11,15 11,33 12,30 12,15 11,88 Milangaz 6,18 7,50 8,12 8,68 8,63 8,28 İLK 4 TOPLAM 55,86 56,4 57,17 60,82 60,44 59,12 İpragaz14 8,90 6,76 7,09 7,13 7,12 7,33 BP Gaz 6,32 6,02 6,14 6,22 6,26 5,91 Total15 4,79 4,46 4,18 4,22 4,21 4,15 Akpet 3,91 4,11 3,55 3,35 3,81 3,51 Aytemiz 0,30 1,74 2,46 2,72 2,71 2,85 Güvenal 2,80 2,53 2,33 2,24 2,22 2,95 İLK 10 TOPLAM 82,88 82,02 82,92 86,70 86,77 85,82 HHI Seviyesi 1101,22 1052,85 1070,00 1189,06 1181,84 1167,05 Kaynak: EPDK nın 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 yılları LPG Sektör Raporları. 13 Hâlihazırda 12.907 adet akaryakıt bayilik lisansı sahibi bulunmaktadır. Bu bakımdan otogaz bayilik lisansı sahibi sayısının akaryakıt bayilik lisansı sahiplerinin sayısına oldukça yaklaştığı görülmektedir. Söz konusu bilgiler EPDK internet sitesinden elde edilmiştir (Son erişim tarihi: 14.06.2016). 14 İpragaz Grubu, İPRAGAZ ve İPRAGAZ tarafından kontrol edilen YILDIRIM ve BİZİMGAZ dan oluşmaktadır. 15 Kurul un 14.01.2016 tarihli ve 16 -02/28 -7 sayılı kararıyla Total in otogaz faaliyetlerinin Demirören Grubu na devrine izin verilmiştir. 16-39/659 -294 25/47 (98) Tablo 4 t e gösterilen sektöre ilişkin pazar payları ve HHI düzeyleri incelendiğinde yıllar itibarıyla önemli bir değişiklik olmadığı görülmektedir. Sektörün rekabetçi yapısına ilişk in olarak EPDK nın 2014 yılı LPG Sektör Raporu nda, tüplü gaz ve dökme gaz piyasalarının daralan piyasa özelliklerine vurgu yapılarak, bu sektörlerdeki HHI seviyelerinin yüksek görüntüsü bu faktöre bağlanmakta, öte yandan otogaz piyasasının rekabetçi seviy esinin kabul edilebilir düzeyde olduğu belirtilmektedir16. (99) Yapılan yerinde incelemede elde edilen belgelerin, Ankara ve Konya illerindeki istasyonlar ilişkin olduğu göz önüne alındığında, bu illerdeki pazar yapısına ilişkin ilave bilgiler verilmesinin de ya rarlı olacağı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede ilk olarak, söz konusu illerdeki otogaz tüketim miktarına ve bunun Türkiye toplam otogaz tüketimi içerisindeki oranına aşağıdaki grafikte yer verilmektedir: Grafik 7: En Çok Otogaz T üketimine Sahip Beş İlin Toplam Türkiye Otogaz Tüketimindeki P ayı (%) 12,62 12,75 12,53 12,5212,23 12,08 11,41 10,4510,129,689,4 8,57 6,47 6,27 6,11 5,87 5,68 5,69 3,883,93 3,91 3,91 3,95 4,04 3,86 3,76 3,72 3,72 3,65 3,66 *********** 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Ankara İstanbul İzmir Konya Antalya Kaynak: EPDK nın 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 yılları LPG Sektör Raporları. (100) Grafik incelendiğinde 2015 yılında toplam tüketimin 34,04 ünün bahse konu ilk beş ilde gerçekleştiği görülmektedir. Öte yandan, İstanbul un otogaz tüketiminin nüfuslarındaki önemli farklılığa rağmen Ankara ya nazaran oldukça düşük kaldığı görülmektedir. Türkiye deki payları itibarıyla söz konusu beş ilden üçünün düşme eğiliminde olduğu gözlemlenirken, ik isinin sabit kaldığı anlaşılmaktadır. (101) İllere göre LPG li araç sayısı bakımından TÜİK verileri incelendiğinde, 2013 yılında Ankara nın 516.913 otogazlı araç sayısı ile en çok otogazlı araç barındıran il olduğu görülmektedir17. Bu rakam aynı yıl Türkiye deki toplam LPG li kara taşıtı sayısının %13,13 üne tekabül etmektedir. Verilere göre 2013 yılında İstanbul da 309.52818 (%7,86), İzmir de 250.72619 (%6,38), Konya da 165.19020 (%4,19) ve Antalya da 146.98621 (%3,73) otogazlı araç bulunmaktadır. 16 EPDK 2014 Yılı Sektör Raporu s. 38 . 17 TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Ankara 2013, s.132. 18 TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle İ stanbul 2013, s.146. 19 TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle İzmir 2013, s.138. 20 TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Konya 2013, s.142. 21 TÜİK, Seçilmiş Göstergelerle Antalya 2013, s.135. 16-39/659 -294 26/47 (102) Aynı il içerisind e incelendiğinde ise, 2013 yılında, Ankara da otogazlı araç sayısı Ankara daki toplam araç sayısının %34,2 4 üne tekabül etmektedir. Bu oran Konya da %28,4 3; İzmir de %22,7 3; Antalya da %17,63 ve İstanbul da %9,5 8 olarak hesaplanmaktadır. En çok otogaz tüke timine sahip 5 ildeki otogazlı kara taşıtlarının ildeki toplam kara taşıtı sayısına oranı incelendiğinde , Türkiye de otogaz kullanan motorlu taşıtlarının toplam motorlu taşıtlara oranı 2013 yılında %22,1 iken; Ankara, Konya ve İzmir de aynı yıl bu oranın ü zerinde bir oran yakalanmıştır. Araç sayısı itibarıyla değerlendirildiğinde bu şehirlerde otogaz pazarının büyüdüğü değerlendiril mektedir . Aşağıda Ankara da faaliyet gösteren dağıtıcıların 2010 -2015 yılları arasındaki pazar payları sunulmaktadır : Tablo 5: ANKARA da Faaliyet Gösteren Dağıtıcıların Pazar Payları (2010 -2015) Teşebbüs Pazar Payı (%) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Aygaz 20,08 24,41 26,28 27,21 27,31 31,07 Shell -Turcas 15,05 14,31 16,50 18,21 17,54 16,01 OMV 16,30 15,23 15,18 14,84 15,51 13,79 Milangaz 20,52 20,05 17,01 16,27 14,43 13,13 İLK 4 TOPLAM 71,95 74,00 74,97 76,53 74,79 74,00 BP Gaz 5,34 4,43 4,81 6,26 5,99 5,17 Akpet 3,02 3,13 2,97 3,13 3,58 3,37 Güvenal 3,07 3,03 2,47 2,76 2,68 2,77 Total 2,60 2,46 2,45 2,06 2,51 2,85 Habaş 2,15 2,13 1,87 1,88 2,07 2,18 İpragaz 3,61 2,84 2,77 2,47 1,77 2,26 İLK 10 TOPLAM 91,74 92,02 92,31 95,09 93,39 92,60 HHI Seviyesi 1387,94 1491,83 1537,89 1627,40 1571,87 1647,9 7 Kaynak: EPDK nın 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 yılları LPG Sektör Raporları. (103) Ankara da faaliyet gösteren ilk on dağıtıcının pazar payları toplamında bir düşüş görülmekle beraber , 2015 yılında HHI seviyesi artmıştır . Bunun nedeni olarak AYGAZ ın 2015 y ılında pazar payını artırması gösterilebilir. Öte yandan %5 in üzerinde paya sahip şirketlerinin tamamının pazar payı 2015 yılında düşme eğilimi ndedir . Ayrıca otogaz dağıtım pazarında Ankara özelindek i CR4 ve HHI düzeyleri Tablo 6 da verilen Türkiye geneli verilerine nazaran kayda değer ölçüde yüksek tir. Tablo 6 : KONYA da Faaliyet Gösteren Dağıtıcıların Pazar Payları (2010 -2015) Teşebbüs Pazar Payı (%) 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Aygaz 21,85 22,30 21,48 23,30 23,21 23,98 İpragaz 13,10 11,25 10,78 10,06 12,27 15,06 OMV 10,23 8,60 8,22 8,54 8,86 8,51 Shell -Turcas 9,81 10,46 9,46 9,41 8,56 8,43 İLK 4 TOPLAM 54,99 52,61 49,94 51,31 52,90 55,98 Akpet 5,46 5,16 5,01 4,90 4,34 4,13 BP 7,68 8,79 9,09 7,85 7,74 6,71 Gazmer 9,71 8,25 7,95 5,68 5,85 2,77 Kongaz 3,35 3,39 3,27 3,06 2,76 2,66 Aytemiz 0,33 2,19 3,31 5,72 5,20 5,85 Güvenal 3,44 3,42 4,07 4,87 4,62 4,97 İLK 10 TOPLAM 84,96 83,81 82,64 83,39 83,41 83,07 HHI Seviyesi 1056,16 1007,16 943,80 989,2 7 1009,99 1081, 10 Kaynak: EPDK nın 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 yılları LPG Sektör Raporları. (104) Tablo 6 da verilen Konya iline ait pazar payı verileri incelendiğinde , yıllar itibarıyla pazar paylarının çok değişken olmadığı, HHI ve CR4 verilerinin Türkiye ortalamasının altında seyrettiği gözlemlen mektedir. 16-39/659 -294 27/47 I.6.2. Soruşturma Kapsamındaki İhlal iddiaları (105) Dosya kapsamında yerinde incelemelerde elde edilen belgeler ışığında ortaya çıkan, AYGAZ22 tarafından otogaz bayilerinin yeniden satış fiyatının belirlenip belirl enmediğine ilişkin iddialar; a) Mogaz ve Aygaz markalı istasyonların pompa satış fiyatları arasınd aki farkın belirlendiği iddiası, b) Aygaz markalı istasyonların pompa fiyatlarının belirlendiği iddiası olmak üzere iki grupta toplan maktadır . Bu çerçevede, dosya kapsamında yer alan bilgi ve belg elere göre soruşturma konusuna ilişkin ihlal iddialarının değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir. I.6.2.1. MOGAZ ve AYGAZ İstasyonlarının Pompa Satış Fiyatları Arasındaki Farkın Belirlendiği İddiası (106) Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde bu iddiaya ilişkin olarak elde edilen Belge - 1 de; Aygaz markası ile fiyat farkının minimize edilmesi, bölgedeki rekabet durumunda ise en fazla 0,10 kuruş fiyat farkı yaratmasına müsaade edileceği konusunda anlaşılmıştır. ifadesi yer almaktadır. Söz konusu belge incelendiğinde, Mogaz markası altında faaliyet gösteren TMZ ile yakın bölgede Aygaz markası altında faaliyet gösteren ERKAYALAR ın fiyatları arasında en fazla on kuruş fark oluşturabileceği konusunda anlaşıldığı izlenimi oluşmaktadır. (107) Soruşturma sü recinde AYGAZ tarafından yapılan savunmalarda TMZ, ERYILDIZ ve BULGAZ isimli istasyonlarda satış riskinin AYGAZ da olduğu acente benzeri bir sistemin bulunduğu , yaygınlaştırılmayan söz konusu sistemin marka içi ya da markalar arası rekabeti kısıtlayıcı bir amacının , etki sinin, ya da kısıtlama potansiyelinin bulunmadığı ileri sürülmektedir. (108) Bu kapsamda, önaraştırma ve soruşturma süreçlerinde Mogaz ve Aygaz markalı istasyonların pompa fiyatları arasındaki farkın belirlendiği iddiasına ilişkin mezkûr belge dışında herhangi bir bulguya ulaşılamaması da dikkate alınarak söz konusu savunmalar, TMZ özelinde bu başlıkta incelenmektedir. I.6.2.1.1. TMZ nin Acente Benzeri Statüsü ve Sözleşmelerinin Değerlendirilmesi (109) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu nun 102. maddesine g öre acente; ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak, belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşme lerde aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimse olarak tanımlanmıştır. Acente; işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaması ve çalışma şartları, şekli ile süresini kendisinin belirleyebilmesi nedeniyle ticaret hukukunda ba ğımsız tacir yardımcısı olarak nitelendirilmektedir. 22 AYGAZ ve MOGAZ aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer aldığından kararda AYGAZ ifa desi, MOGAZ ı da kapsayacak şekilde kullanılmıştır. 16-39/659 -294 28/47 (110) Rekabet hukukunda acente kavramına Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz da (Kılavuz) yer verilmiştir. Kılavuz da, acente ile müvekkil arasındaki ilişki de 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi nin uygulanıp uygul anmayacağını belirleyen faktörün; acentenin, müvekkili tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması olduğu belirtilmiştir. Buna göre acente, müvekkili adına yapmış olduğu ya da aracılık ettiği sözleşmeden dolayı h erhangi bir mali veya ticari risk almamışsa, müvekkili hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelerle ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamalar 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamı dışında tutulacak ve acentenin bu faaliyeti müvekkilin faal iyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilecektir. Müvekkil teşebbüs mali ve ticari riskleri taşımasının karşılığında, acentenin bu alandaki ekonomik faaliyetlerini belirleyebilme hakkını elde edecektir. Aksi halde ise, acente tüm risklere kendisi katlan acağından yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi için acentenin kendi pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerekmektedir. Böyle bir durumda, söz konusu sözleşme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamına girebilecek ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ ) kapsamında değerlendirmeye tabi tutulabilecektir. (111) Kılavuz a göre; riskin kimde olduğunun tespitinde, teşebbüsler arasındaki hukuki ilişkinin ve tarafların faaliyet gösterdiği paza rın ekonomik durumunun dikkate alınması gerekmektedir. Kılavuz da, acentenin bağımsız bir teşebbüs olarak kabul edilmesi ve müvekkil ile acente arasındaki ilişkiye 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin uygulanabilmesi için acentenin üstlenmesi gereken risk ve maliyetler -tahdidi olmamak üzere - sayılmıştır. Söz konusu yükümlülükler şunlardır: - Taşıma masrafları da dâhil olmak üzere mal veya hizmetlerin alım veya satımına ilişkin masraflara acentenin katkıda bulunması, - Acentenin satış artırma faaliyetlerine doğr udan veya dolaylı olarak katkıda bulunmaya zorunlu tutulması, - Stokta tutulan sözleşme konusu malların finansmanı ya da kayıp malların maliyeti gibi riskleri acentenin taşıması ve satılmayan ürünleri acentenin müvekkile iade edememesi, - Acentenin satış sonra sı hizmet, tamir veya garanti hizmeti vermekle yükümlü tutulması, - Acentenin, söz konusu pazarda faaliyet gösterebilmek bakımından gerekli olabilecek ve sadece bu pazarda kullanılabilecek yatırımlar yapmak zorunda bırakılması, - Satılan ürünün sebep olduğu z ararlardan dolayı üçüncü kişilere karşı acentenin sorumlu olması, - Müşterilerin sözleşmenin şartlarını yerine getirmemesinden dolayı, acentenin, komisyonunu alamamasının dışında başka bir sorumluluk taşıması. (112) Kurul, almış olduğu birçok kararda yukarıda ye r verilen örneklere göre acentenin üstlenmiş olduğu riski tanımlamış ve acente ile müvekkil arasındaki ilişki de 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin uygulanıp uygulanamayacağını belirlemiştir23. 23 Rekabet Kurulunun 05.08.2010 tarihli ve 10 -52/1056 -390 sayılı, 17.06.2010 tarihli ve 10 -44/774 -256 sayılı, 04.12.2008 tarihli ve 08 -69/1121 -437 sayılı, 26.01.2006 tarihli ve 06 -04/59 -17 sayılı, 29.12.20 05 tarihli ve 05 -88/1221 -353 sayılı, 08.07.2005 tarihli ve 05 -44/634 -166 sayılı, 15.07.2004 tarihli ve 04 -47/614 - 151 sayılı kararları. 16-39/659 -294 29/47 (113) Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemede elde edilen b elgelerden Belge -1-5, 3, 4, 2, 10, 11, 9 da; Aygaz markalı ERYILDIZ ile Mogaz markalı TMZ ve BULGAZ ın yeniden satış fiyatının belirlendiği şüphesi doğurabilecek yazışmalar bulunmaktadır. Dolayısıyla söz konusu bayiler ile AYGAZ -MOGAZ arasındaki ilişkinin, yukarıda bahsedilen rekabet hukukundaki acente kavramı ışığında değerlendirilmesi gerekmektedir. (114) Belge -1 deki ifadelerde adı geçen TMZ ile MOGAZ arasındaki ilişkiye bakıldığında, tarafların 01.02.2011 ve 07.10.2013 tarihli olmak üzere iki farklı bayilik sözleşmesi imzaladıkları ve bu sözleşmelere ek olarak çeşitli protokoller akdettikleri görülmektedir. Taraflar arasındaki 01.02.2011 tarihli Bayilik Sözleşmesi nin 28. maddesi şu şekildedir : ( ..TİCARİ SIR... )." (115) Taraflar arasında aynı tarihte imzalanan "Kar Paylaşımı ve Ödeme Şartları Protokolü" nün Kar Paylaşımı başlıklı 1. madde sinde toplam dağıtım marjının ( ..) ABD Doları /ton olarak belirlendiği ve bayi kar marjının da % ( ..) oranında olacak şekilde ( ..) ABD Doları /ton olarak tespit edildiği görül mektedir. Aynı maddede MOGAZ tarafından toplam dağıtım marjının piyasa şartlarına göre değiştirilebileceği, ancak her halükarda bayinin dağıtım marjı oranının yüzdesel olarak aynen muhafaza edileceği belirtilmiştir. (116) Bu çerçevede, toplam marj içinde % ( ..) paya sahip olan bayi TMZ nihai satış fiyatını belirlerken kendi payından feragat ederek indirim yapabileceği gibi, indirime bayi ile birlikte MOGAZ'ın katılması da mümkün olabilmektedir. İndirime MOGAZ'ın da katılması durumunda bayinin kar marjı oranı değ işmezken toplam marj yeniden hesaplanmaktadır. (117) Bu nedenle 01.02.2011 -06.10.2013 tarihleri arasında yürürlükte olan söz konusu bayilik sözleşmesi ve pro tokoller kapsamında bayi TMZ mali ve ticari risk altında dır. Dolayısıyla TMZ ile AYGAZ arasında söz konus u tarihler arasında acentelik ilişkisinin bulunmadığı ve sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebileceği kanaatine ulaşılmıştır . (118) 07.10.2013 tarihinde ise TMZ ile MOGAZ arasında yeni bir Bayilik Sözleşmesi nin ve ek protokol lerin imzalandığı görülmektedir. Önceki sözleşmenin feshedilerek yeni bir sözleşme yapılmasının gerekçesi AYGAZ tarafından , bayinin yoğun rekabetçi yapı nedeniyle satışlarında yüksek hacim yakalayamaması ve satış riskinden bağımsız olarak faaliyetlerini sü rdürmek istemesi yle açıklanmaktadır. Yeni sözleşme ve protokollerin önceki ilişkide akdedilenlerden farkı kar paylaşımı konusunda ortaya çıkmaktadır. (119) 07.10.2013 tarihli Protokol'ün "Kar Paylaşımı" başlıklı 3. maddesi kapsamında Otogaz Bayilik Sözleşmesi sü resince bayi kar payı adı altında AYGAZ tarafından bayiye KDV hariç ancak tüm vergi ve giderler dâhil olmak üzere aylık ( ..) TL ödenmesi taahhüt edilmiştir. Bunun karşılığında bayi, Protokol'ün "Ödeme ve Opsiyonu" başlıklı 4. maddesi uyarınca ( ..) taahhü t etmiştir. Dolayısıyla 07.10.2013 -30.06.2015 tarihleri arasında yürürlükte olan söz konusu bayilik sözleşmesi ve pro tokoller kapsamında bayi TMZ mali ve ticari risk altında olmaması nedeniyle TMZ ile AYGAZ arasında söz konusu tarihler arasında acentelik i lişkisinin bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır . (120) Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, 07.10.2013 -30.06.2015 tarihleri arasındaki dönemde AYGAZ ile TMZ arasında acentelik ilişkisi bulunmakla birlikte, Belge -1 in 21.12. 2012 tarihine ait bir e -posta o lduğu görülmektedir. Bu bağlamda söz konusu belgenin, taraflar arasındaki acentelik ilişkisi başlamadan önceki döneme ait olduğu ve dolayısıyla bu dönemde TMZ ile ERKAYALAR tarafından uygulanan pompa satış fiyatlarının incelenmesi gerektiği kanaatine ulaşı lmıştır . 16-39/659 -294 30/47 I.6.2.1.2. Mogaz ve Aygaz İstasyonlarındaki Pompa Fiyatlarının İncelenmesi (121) Dosya kapsamında Mogaz ve Aygaz markalı otogaz istasyonlarından bilgi isteme yazılarına cevaben gönderilen pompa satış fiyatı bilgileri çeşitli örneklemler alınmak sureti yle karşılaştırılmıştır . Bu çerçevede ERKAYALAR (OPET -AYGAZ bayisi ) ve TMZ (MOGAZ Bayisi) tarafından gönderilen fiyat bilgilerinin karşılaştırılmasına aşağıdaki grafikte yer verilmektedir: Grafik 8: ERKAYALAR (OPET -AYGAZ) TMZ (MOGAZ) Fiyat Farkı (TL) (122) Yukarıda yer alan grafik incelendiğinde , acentelik dönemi öncesinde TMZ ile ERKAYALAR ın pompa satış fiyatlarının büy ük çoğunlukla 10 K uruşun altında seyrettiği görülmektedir. Öte yandan TMZ nin acente konumuna geçtiği dönemde oluşan fiyat farklarının genel likle daha yüksek olabildiği, bir başka deyişle TMZ ile ERKAYALAR arasındaki farkın 10 Kuruşun üzerinde tutunabildiği gözlenmektedir. (123) Belge -1 ile bağlantılı olarak soruşturma kapsamında, Ankara ve Konya illerinde faaliyet gösteren Mogaz markalı otogaz ista syonlar ından fiyat bilgileri talep edilmiştir. Dosya kapsamında elde edilen fiyat bilgilerinden , AYGAZ ın Mogaz markalı istasyonlarından BC Petrol Ticaret Ltd. Şti. nin (BC PETROL) 25.08.2014 tarihinde ; Hakkar Akaryakıt Nakliye Turizm Otomotiv İnşaat Sanay i ve Ticaret Ltd. Şti. nin (HAKKAR PETROL) 21.08.2014 tarihinde ; Özbek Otogaz Petrol Ürünleri ve Nak. San. Tic. Ltd. Şti. (ÖZBEK PETROL) ve Esentepe Petrol Ürn. ve Dön. Sis. Taş. Otom. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. nin (ESENTEPE PETROL) 07 .09.2015 tarih inde; Günel Petrol ve Kimya Ürn. İnş. Gıd. Tic. Nak. Otom. Paz. San. Tic. Ltd. Şti. nin (GÜNEL PETROL) 17.03.2015 tarihinde ; Kadem Akaryakıt ın 18.03.2014 tarihinde ; Avcan Pa Pet. Çay İşl. Gıd. Mad. San ve Tic. Ltd. Şti. nin (AVCAN -PA) iki farklı istasyonu nun 03.02.2014 tarihinde Mogaz bayisi olarak faaliyet göstermeye başladığı anlaşılmaktadır. (124) Bu çerçevede Ankara ve Konya illerinde faaliyet gösteren Mogaz markalı otogaz istasyonlarının 2014 veya 2015 yılı içerisinde Mogaz bayisi olmaları nedeniyle, bu dö nem öncesine ilişkin pompa satış fiyatların ın olmadığı görülmektedir. Belge -1 in 2012 yılına ait olduğu göz önüne alındığında, adı geçen Mogaz markalı istasyonlara ilişkin fiyat bilgilerinin Aygaz markalı istasyonların fiyat bilgileriyle kıyaslanmasının, iddia olunan ihlale ilişkin çıkarımda bulunmaya elverişli olmadığı d eğerlendirilmektedir . (125) Bununla birlikte, Ankara Mevlana Bulvarı (Konya Yolu) üzerinde yer alan ve halihazırda faaliyette bulunmayan GRUP OTO nun (Mogaz) 2012 ile 2013 yıllarındaki pompa satı ş fiyatlarına ulaşılmış olup , bu istasyonun yanında bulunan UZALTAŞ ın (AYGAZ) pompa satış fiyatlarıyla kıyaslandığı grafiğe aşağıda yer verilmektedir: 16-39/659 -294 31/47 Grafik 9 : UZALTAŞ (AYGAZ) GRUP OTO (MOGAZ) Fiyat Farkı (TL) (126) Yukarıda yer alan grafikteki bilgiler i ncelendiğinde , bahse konu otogaz istasyonları arasındaki fiyat fark larının da büyük çoğunlukla 10 K uruşun altında olduğu görülmektedir. GRUP OTO nun faaliyetlerine son vermesinin ardından aynı istasyonda faaliyet göstermeye başlayan ALANYA PETROL (Mogaz) i le UZALTAŞ (Aygaz) arasındaki fiyat farklılıklarına ise aşağıdaki grafikte yer verilmektedir: Grafik 10 : UZALTAŞ (AYGAZ) - ALANYA PETROL (MOGAZ) Fiyat Farkı (TL) (127) Yukarıda yer alan grafikteki bilgiler incelendiğinde , bahse konu otogaz istasyonları arasınd aki fiyat farklarının da genellikle 10 K uruşun altında olduğu görülmektedir. Öte yandan, yukarıda ifade edildiği üzere , Belge -1 in ait olduğu tarih ile teşebbüsler tarafından gönderilen ve Gra fik 10 da yer alan bilgilerin tarih aralığı arasında yaklaşık 2 yıl bulunması nedeniyle, bahse konu fiyat bilgilerinin iddia olunan ihlale ilişkin çıkarımda bulunmaya uygun olmadığı değerlendirilmektedir. I.6.2.1.3. İhlal İddiasının Değerlendirilmesi (128) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi yasaklanmış olup YSFB uygulaması da söz konusu hükümde yasaklanan eylemler arasındadır. 16-39/659 -294 32/47 (129) Rekabeti kısı tlayıcı d ikey anlaşmaların 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından grup olarak muaf tutulmasının koşullarını belirleyen 2002/2 sayılı Tebliğ in Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar başlıklı 4. maddesinin bir inci fıkrasının (a) bendinde alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesinin anlaşmayı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinin kapsamı dışına çıkaracağı belirtilmiştir. Bununla birlikte, anılan Tebliğ de taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkün dür. denilmektedir . (130) Kılavuz un 17. paragrafına göre, alıcının sabit veya asga ri satış fiyatının belirlenmesi yasak olmakla birlikte, sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla sağlayıcının, alıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya alıcıya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür. Alıcıya bildirilen azami veya tavsi ye nitelikteki satış fiyatlarının asgari veya sabit fiyata dönüşmemesi için, söz konusu fiyatların azami veya tavsiye niteliğinde olduğunun yayı mlanan fiyat listelerinde ya da ürünün üzerinde açıkça belirtilmesi gerekmektedir. (131) Kılavuz un 18. paragrafında ise YSFB uygulamasının doğrudan yapılabileceği gibi dolaylı olarak da gerçekleştirilebileceği ifade edil mektedir. Sağlayıcı teşebbüsler akdetmiş oldukları dikey anlaşmalara açık hüküm koymak suretiyle alıcının satış fiyatını doğrudan belirleyebileceği gibi , aynı ihlali değişik uygulamalar vasıtasıyla dolaylı yollarla da gerçekleştirebilir. Kılavuz un 18. paragrafında; alıcının kâr marjının belirlenmesi, tavsiye fiyat niteliğinde ilan edilmiş bir fiyat seviyesinden alıcının uygulayabileceği indirim oranının en üst seviyesinin belirlenmesi, alıcıya tavsiye edilen fiyatlara uyduğu oranda kendisine ilave indirimler uygulanması ya da bu fiyatlara uymaması durumunda teslimatların geciktirilmesi, askıya alınması veya anlaşmanın sona erdirilmesi şeklinde alıcının te hdit edilmesi ya da fiilen bu tür cezai yaptırımların uygulanması durumları YSFB nin dolaylı olarak uygulanmasına örnek olarak sayılmıştır. YSFB nin dolaylı yoldan belirlenmesi uygulamaları da Tebliğ in 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır. (132) Kılavuz un 19. paragrafına göre, YSFB uygulamasına yönelik doğrudan veya dolaylı yöntemler, alıcıların uyguladığı fiyatların sağlayıcı tarafından izlenebildiği ve kontrol edebildiği durumlarda daha et kili olacaktır. Örneğin, standart fiyat listelerinden farklı fiyatlardan satış yapan alıcıları rapor etme konusunda tüm alıcılara getirilecek bir yükümlülük sağlayıcının pazarda uygulanan fiyatları kontrol etmesini önemli ölçüde kolaylaştıracaktır. (133) Mogaz v e Aygaz markalı istasyonların pompa fiyatları arasındaki farkın belirlendiği iddiasına ilişkin olarak Belge -1 de geçen ifadeler, AYGAZ ın TMZ nin satış fiyatına bir müdahalede bulunmuş olabileceğini düşündürmektedir. Bununla birlikte AYGAZ tarafından pazar da Mogaz ve Aygaz markalı istasyonların pompa fiyatları arasındaki farkın belirlendiği ne, bu amaçla bayilerin yeniden satış fiyatlarına müdahale edildiğine yönelik başkaca bir bilgi, belge ya da bulguya ulaşılamamıştır. Bu amaçla AYGAZ tarafından başvurula n herhangi bi r doğrudan ya da dolaylı yöntem ortaya konulamadığı gibi hem TMZ hem de diğer tüm bayileri bakımından AYGAZ ın uygulanmasını istediği fiyatlardan sapan bayilerinin tespitine yönelik herhangi bir mekanizma kurduğuna, fiyata uyan bayilerini teşv ik ettiğine, uymayan bayilerini zorladığına, baskı ve yaptırım uyguladığına yönelik herhangi bir delil ya da bulgu dosya kapsamında mevcut değildir. 16-39/659 -294 33/47 (134) Oysa çok sayıda bayinin faaliyet gösterdiği, fiyatların son derece kısa aralıklarla değiştiği ve rekabet çi özellikler gösteren bir pazarda, bayilerinin yeniden satış fiyatlarını ya da bayilerinin fiyatları arasındaki farkı belirlemek amacıyla hareket eden bir sağlayıcının uygulamayı hayata geçirmek adına ciddi kontrol, baskı, yaptırım /ceza mekanizmalarını işletmiş olması beklenebilecektir. Dolayıs ıyla salt Belge -1 den hareket edilerek, AYGAZ ın pazarda Aygaz ve Mogaz markalı istasyonların pompa satış fiyatları arasındaki farkı belirlediği so nucuna ulaşılamamaktadır. Belge -1 çerçevesinde AYGAZ ın TMZ nin satış fiyatlarına müdahale ettiği kabul edilse dahi , bu müdahalenin tek b ir istasyona yönelik, münferit, sistematik likten uzak olduğu kanaatine varılmaktadır. (135) AYGAZ ın TMZ nin satış fiyatlarına müdahale ettiği varsayımı altında ise bu müdahalenin ne ölçüde rekabeti kısıtlayıcı olabileceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. AYGAZ bünyesinde, Ankara da 2012 yılında 60 Aygaz, 18 Mogaz markalı olmak üzere toplam 78 istasyon bulunduğu, 2013 yılında ise 66 Aygaz, 19 Mogaz markalı olmak üzere toplam 85 istasyon bulun duğu görülmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarın Ankara ili olarak belirlendiği varsayımı altında dahi, yalnızca bir istasyona ilişkin bu münferit olası müdahalenin , piyasada hissedilir rekabet karşıtı etkiler ortaya çıkarması mümkün görünmemektedir. (136) AYGAZ ın Ankara ilindeki satış hacmine bakıldığında, 2012 yılında Aygaz markası altında ( ..) ton, Mogaz markası altında ( ..) ton olmak üzere toplamda ( ..) ton; 2013 yılında ise Aygaz markası altında ( ..) ton, Mogaz markası altında ( ..) ton olmak üzere topla mda ( ..) ton satış yapıldığı görülmektedir. TMZ nin satış hacminin ise 2012 yılında ( ..) ton, 2013 yılında ( ..) ton olarak gerçekleştiği ve AYGAZ ın Ankara ilindeki 2012 yılındaki toplam satışlarının % ( ..) sını, 2013 yılındaki toplam satışlarının % ( ..) ini teşkil ettiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, ilgili pazarın Ankara ili olarak belirlendiği varsayımı altında dahi, mezkûr belgede geçen uygulamanın piyasadaki rekabet karşıtı etkilerinin hissedilir düzeyde olamayacağı değerlendirilmektedir. (137) YSFB ye i lişkin Kurul kararlarında24 üzerinde durulan hususlardan biri, sistematik bir uygulamanın bulunup bulunmadığıdır. Zira YSFB uygulamasının en önemli negatif etkisi olarak gösterilen ürün fiyatlarının yükselmesi için, nihai satış noktalarının belli bir kısmın da uygulanması, bir başka i fadeyle nihai satış noktalarına yönelik görece sistematik bir uygulamanın varlığı gerekmektedir. Aksi halde, satış hacmi yüksek olmayan tek bir satış noktasının yeniden satış fiyatı belirlenerek fiyatların yükseltilmesi mümkün ol amayacaktır. Bu çerçevede, yukarıda da belirtildiği üzere bayiler arasındaki fiyat farkının tespit edildiği sonucuna ulaşmaya yetecek deliller bulunmadığı gibi, Belge - 1 in işaret edebileceği TMZ nin satış fiyatlarına olası müdahalenin yalnızca tek bir istasyona yönelik olduğu görülmektedir. Dolayısıyla hem pazarda AYGAZ tarafından Mogaz ve Aygaz markalı istasyonların pompa satış fiyatları arasındaki farkın belirlendiği sonucuna ulaşılamamakta hem de AYGAZ ın sadece TMZ nin satış fiyatlarına olası müdahales iyle otoga z fiyatlarını yükseltme niyetiyle hareket etmiş olamayacağı ve tek bir istasyona yönelik bu olası müdahalenin Aygaz ya da Mogaz markalı otogaz fiyatlarını etkilemekten uzak olduğu kanaatine varılmaktadır. (138) YSFB ye ilişkin Kurul kararlarında25, paza rın rekabetçi yapısı ve yaşam evresi (büyüyen bir pazar olup olmadığı) üzerinde de durulduğu görülmektedir. Bu bağlamda, EPDK sektör raporlarında otogaz pazarının rekabetçi yapısına vurgu yapıldığı ifade edilmelidir. Öte yandan, dosya kapsamında sektör kat ılımcılarıyla yapılan görüşmelerden, otogaz pazarındaki fiyat rekabetinin akaryakıt piyasasına göre daha yoğun olduğu anlaşılmaktadır. 24 04.07.2007 tarih, 07 -56/669 -232 sayılı 3M kararı. 25 24.08.2006 tarih, 06 -59/773 -226 sayılı Kütaş Teekanne; 23.09.2010 t arihli ve 10 -60/1251 -469 sayılı Yatsan kararı. 16-39/659 -294 34/47 (139) Belge -1 in Ankara ilindeki bir istasyona ilişkin olduğu göz önüne alınarak Ankara ili özelinde bakıldığında, son yıllard a istikrarlı bir biçimde en çok otogaz tüketimine ve en çok otogazlı araç sayısına sahip olan Ankara ilinde, yalnızca otogaz satışı yapan münferit istasyonların fiyat rekabetine yaptığı katkının da etkisiyle, piyasanın tarihsel olarak rekabetçi bir gelişim gösterdiği anlaşılmaktadır. Nitekim önceki tarihli Kurul kararlarında da26, Ankara otogaz piyasasında fiyat rekabetinin yoğun olarak yaşandığının tespit edildiği görülmektedir. (140) Yukarıda ifade edildiği üzere, YSFB ye ilişkin Kurul kararlarında değinilen paz arın yaşam evresi hususunda, olgunluk evresinde olan bir pazarda marka içi rekabetin kısıtlanmasının daha fazla olumsuz etkilere yol açacağının, dinamik ve büyüyen bir pazarda ise dikey rekabet kısıtlamalarının olumsuz etkilerinin önemli ölçüde azalacağını n kabul edildiği görülmektedir. LPG ve otogaz pazarlarının yapısına ilişkin değerlendirmelerin yer aldığı bölümde ayrıntılı olarak incelendiği üzere, son 10 yıllık dönemde otogaz piyasasının isti

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI