Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -4-39 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-55/769 -328 Karar Tarihi : 27.09.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜR K, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖRLER: Canan İÇEL, Tuğba YILMAZ, İbrahim Ethem SEZER C. BİLDİR İMDE BULUNANLAR : Akbank T.A.Ş . Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. No: 12/7-8 Taksim/İst
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -4-39 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-55/769 -328 Karar Tarihi : 27.09.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜR K, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖRLER: Canan İÇEL, Tuğba YILMAZ, İbrahim Ethem SEZER C. BİLDİR İMDE BULUNANLAR : Akbank T.A.Ş . Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. No: 12/7-8 Taksim/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Akbank T.A.Ş. ile Odea Bank A.Ş. arasında imzalanan 09.04.2013 tarihli BANK O CARD AXESS Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesine muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.05.2013 tarihinde giren başvuru üzerine düzenlenen 12.09.2013 tarih ve 2013 -4-39/MM sayılı Muafiyet /Menfi Tespit Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Rekabetin Koru nması Hakkında Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanın ması gerektiği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İlgili Pazar (4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları çok markal ı kredi kartlar ı ihracı pazarı ve üye işyeri edinme pazar ı , ilgili coğrafi pazar ise "Türkiye" olarak belirlenm iştir. G.2. Bildirim Konusu Sözleşme (5) Akbank T.A.Ş. (Akbank) ile Odea Bank A.Ş. (Odea Bank) arasında 09.04.2013 tarihinde Bank o Card Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi (Sözleşme) imzalanmıştır. Bildirime konu bu Sözleşme ile Odea Bank tarafından çıkarılan Bank o Card Axess kredi kartlarının, kuralları ve işleyişi Akbank tarafından belirlenen Axess kredi kartı uygulamalarından ve bu uygulamaların altyapısında n yararlan arak Axess üye işyerlerinde kullanılabilmesi ni, bu kullanım esnasında tarafların hak ve yükümlülükleri ni ve Axess markasının Odea Bank tarafından kullanım ına ilişkin esasları düzenle nmektedir. G.3. Değerlendirme G.3.1. Sözleşme Hükümlerinin 405 4 Sayılı Kanun un 4. Maddesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi (6) Akbank ile Odea Bank arasında kredi kartı programını paylaşmak üzere imzalanan Sözleşme, yatay işbirliği anlaşmasıdır. (7) Bildirim konusu Sözleşme nin; ( ..) içeren Ek -1 in 2.2. maddesi , ( ..) belirten EK -1 in 2.3 ve 2.5. maddeleri ile ( ..) dair 2.4., 2.6., 3.4. ve 3.6. maddeleri Odea Bank ın rekabeti tesis eden unsurlarda özgürce karar almasını engelleyerek rekabeti kısıtlamakta ve 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Bu ç erçevede anılan Sözleşme ye Kanun un 8. maddesi uyarınca menfi tespit verilmesi mümkün değildir. 13-55/769 -328 2/4 (8) Öte yandan, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında incelendiğinde, Akbank ve Odea Bank ın her iki ilgili pazarda da birbirin e rakip konumunda oldukları ve taraflar arasında yapılan Sözleşme nin dikey bir ilişkiye yönelik olarak düzenlenme diği görülmüştür. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme nin 2002/2 sayılı Tebliğ in kapsamında değerlendir ilemeyeceği netic esine varılmıştır. G.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi (9) Bir sözleşmeye bireysel muafiyet tanınabilmesi için 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde öngörülen iki olumlu iki olumsuz koşulu n birlikte sağla nması gerekmektedir: - Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması (10) Bildirime konu Sözleşme ile amaçlanan , Odea Bank ın Bank o Card Axess kredi kartını çıkartması ve bu kartı n Akbank v e Odea Bank üye işyeri ağı d âhilindeki işyerlerinde kullanımının sağlanmasıdır. Böylece Odea Bank yeni işyeri anlaşmaları yapmasa dahi Akbank ın üye işyerlerinden faydalanabilecek , ilgili ürün pazarına girme imkânı elde edecek, alt yapı yatırımları yapmak yerine Akbank ın geniş altyapıs ından faydalanabilecek ve yeni POS maliyeti üstlenmeyecektir. Zira bankaların POS cihazı yerleştirmek için katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü banka dan alınan takas komisyonu, kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından bir maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara bir maliyet avantajı sunac ak ve bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde kullanmalarına olanak tanıyacaktır . Odea Bank ın yeni çıkartacağı Bank'o Card Axess kredi kartı, Axess kredi kartının alt yapısından faydalanmasının yanında Axess kr edi kartının chip para kazanımı -kullan ımı, taksitli işlemler gibi müşteri bağlılık uygulamalarından da yararlanacaktır. Belirtilen hususların neticesinde bildirime konu Sözleşme nin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (a) bendi kapsamında ekonomik iyileşme ve gelişmeyi sağladığı anlaşılmıştır. - Tüketicinin bundan yarar sağlaması (11) Dosya kapsamında değerlendirilen Sözleşme ile birlikte Odea Bank ın Bank'o Card Axess kredi kartları kullanıcılarının durumları incelenecek olursa , Türkiye nin en yaygın üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışver iş yapma imkânına sahip olmaları tüketici yararı açısından önemli bir husustur. Bunun yanı sıra Bank'o Card Axess kredi kartı kullanıcıları Axess kre di kartının chip para kazanımı -kullanımı, taksitli işlemler gibi müşteri bağlılık uygulamalarından da fayda lanacaklardır. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan bir mal veya hizmeti tale p eden iki farklı müşteri grubu söz konusudur. Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından , kredi kartı ne kadar çok üye işyerine sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne kadar çok tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS unu kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kar t kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla , Sözleşme nin 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (b) bendin e düzenlenen koşulu da sağladığı belirlenmiştir. - İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması (12) Taraflar arasında imzalanan Sözleşme de ( ..) ilişkin hükümler yer almaktadır. Üye işyeri komisyonunun ve üye işyerlerinde uygulanacak di ğer koşulların ortaklaşa belirlenmesinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendinde belirtilen mal veya hizmetlerin alım ya da 13-55/769 -328 3/4 satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi hali ni teşkil ettiği ve rekabeti sınırlayıcı bir nitelik taşıdığı açıktır. (13) 2012 yılı itibar ıyla POS ciroları bakımından hesaplanan pazar paylarına bakıldığında Akbank ın kredi kartı pazar payı ( ..) dir. Odea Bank ın ise kredi kartı pazarına yeni girecek olma sı sebebiyle söz konusu pazarda pazar payı bulunmamaktadır. Bu çerçevede , bildirime konu anlaşma sonucunda pazarda herhangi bir daralma gerçekleşmeyecektir. İşbirliği sonucunda ilerleyen dönemde Axess kredi kartı sayısında artış yaşanacaktır. İşlem hacmi bakımından gelecek dönem pazar payı dağılımı diğer banka kartlarının performansına da bağlı olduğundan, artış/düşüş yönünde yargıya varmak mümkün değildir. (14) Kredi kartları pazarında talebin yaygınlaşması ve pazarın büyümesi nedeniyle Bonus, World, Maximum, World, Advantage, CardFinans gibi kredi kartı markaları giderek daha da büyümektedir. Pazarın iç dinamiklerinden kaynaklanan büyümeye ek olarak Bonuscard, Maksimum, Advantage ve Axess in pazar paylarını bankalararası işbirliği sözleşmeleri vasıtasıyla büyü ttükleri bilinmektedir. Bu nedenle kredi kartları pazarında pazar payı rakamlarının yalnızca kart sistemleri (Bonus/World/Axess/Maximum/Card Finans/Advantage) ele alınarak gözden geçirilmesi ve bu rakamların ne ölçüde bir yoğunlaşmayı işaret ettiğinin değe rlendirilmesi yerinde olacaktır. (15) Dosya mevcudu bilgilere göre, zaman içinde pazar gücü World kart sistemi lehine değişmektedir. HHI oranı 2011 ile 1800 ün üzerinde bir değerde durmakta ve rekabetçi olmayan bir pazar yapısına işaret etmektedir. Ancak , büyü k ölçekli bankaların kurduğu beş kart sistemin in bulunduğu pazarda, küçük -orta ölçekli bankaların Türkiye çapında bu denli yaygın bağımsız bir ağ yapısı oluşturması yüksek maliyet gerektir mekte ve bu nedenle sektör oyuncuları tarafından ekonomik olarak mak ul bulunmamaktadır. Bununla birlikte, pazarda bu beş kart sisteminin içinde bulunmayan gerek ilgili beş bankanın gerekse diğer bankaların çıkardıkları farklı özellikte (ulaşım kartları, Akbank ın Fish kartı, Halk Bankası nın paraf kartı vb.) kredi kartları bulunmakta ve tüketici tercihleri bu yeni kartlara da yönelmektedir. (16) Bildirim konusu işlem incelendiğinde, yeni kurulmuş ve henüz kredi kartı bulunmayan Odea Bank ın Axess kredi kartı ağına dahil olmasının Akbank lehine ciro artışı sağla ması beklenmekle birlikte, farklı bankaların yeni ağlara üye olduğu, farklı ürünlerin piyasaya çıktığı sürekli devinim içindeki pazar ın yapısını daha az rekabetçi bir hale dönüştürmeyeceği değerlendirilmektedir. Bu nedenle, ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ort adan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı sonucuna ulaşılmıştır. - Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması (17) Sözleşme ile birlikte Akbank çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işy eri edinme pazarında kapalı ağ olarak faaliyet gösteren işyeri ağını Odea Bank kredi kartı kullanıcıların a açmıştır. Bu şekilde Odea Bank mevcut üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın ihraç ettiği kartları Akbank ın ağında kullandırma imkânına sahip olmuştur. Sözleşme de, Odea Bank a ilgili ürün pazarında Akbank ın belirlediği koşullardan daha cazip koşullar sunmaması amacıyla getirilen bazı kısıtlamalar mevcuttur. Bundan başka Sözleşme ye göre Odea Bank, Bank o Card Axess kredi kartları için Akbank ın Axess kredi kartları için belirlediği fiyatlandırmaları uygulamakla yükümlüdür. (18) İşlemin niteliği gereği , Akbank ın Axess ağına dâhil edeceği ve aynı fırsatlarından faydalandırdığı rakiplerinin kendisinden daha makul üye işyeri fiyatlaması sunması durumun da üye işyeri edinmede zorluk yaşayacağı düşünüldüğünde, getirilen bu kısıtlamaların böyle bir işbirliğinin yapılması için makul ve gerekli olduğu anlaşılmaktadır. Aksi takdirde Akbank ın böyle bir işbirliği için motivasyonu olmayacak, diğer taraftan da Odea Bank ın Türkiye pazarında tek başına pazarda öncü olan rakipleriyle aynı etkinlikte faaliyet 13-55/769 -328 4/4 göstermesi de oldukça zor olacaktır. Sonuç olarak, işbirliği ile elde edilen ekonomik iyileşme ve tüketici faydaları göz önüne alındığında, sözleşmedeki rekabet kısıtlamalarının rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmadığı kanaatine varılmıştır. H. SONUÇ (19) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Akbank T.A.Ş. ile Odea Bank A.Ş. arasında 09.04. 2013 tarihinde imzalanan Bank'o Card Axess Kredi Kartı İşbirliği ve Marka Lisans Sözleşmesi nin, taraflarının rakip teşebbüsler olması nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı na, (20) 2. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle, bildirim konusu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasına (21) OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.