Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -4-12 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-44/560 -254 Karar Tarihi : 11.07.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER: Ali Fuat KOÇ, Muhammet GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. Temsilcisi: Efser Zeynep ERGÜN Büyükdere Cad. No: 127 Astoria A Kule K: 6-2
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013 -4-12 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-44/560 -254 Karar Tarihi : 11.07.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER: Ali Fuat KOÇ, Muhammet GÜNDOĞDU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. Temsilcisi: Efser Zeynep ERGÜN Büyükdere Cad. No: 127 Astoria A Kule K: 6-24-26-27 34394 Esentepe/ İstanbul (1) D. DOSYA K ONUSU: Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. ile bağımsız işletmeciler arasında imzalanan İşletme Lisans Sözleşmesi ve bu sözleşmenin eki mahiyetindeki sözleşme ve bu sözleşmeyle b ağlantılı diğer uygulamalara bireysel muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 22.03.2013 tarihinde giren başvuru üzerine düzenlenen 18.06.2013 tarih ve 2013 -4-012/MM sayılı Muafiyet /Menfi Tespit Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda ; - Bildirim konusu sözleşme ve uygulamalara; franchise alan teşebbüsün, Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. (McDonalds) tarafından onaylanan ürünleri satma zorunluluğu bulunmasının yanı sıra, rek abet etmeme ve gizliliğe ilişkin yükümlülükler içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceği, - İşletme Lisans Sözleşmesi (Sözleşme ) nin, rekabet yasağına ilişkin 11(a) ve (b) hükümleri dışında 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyet Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği, - Diğer yandan rekabet yasağına ilişkin hükümlerle ilgili olarak Sözleşme nin 11(a) maddesine 10 yıl süre ile ve 11(b) maddesine de sözleşme bitiminden itibaren bir yıl süre ile 4054 sayılı Kanun u n 5. maddesi kapsamında b ireysel muafiyet verilebileceği ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İlgili Pazar (4) McDonald s ın faaliyetleri ve bildirim konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı fast-food restoranları pazarı şeklinde tespit edi lmiştir. Öte yandan, ilgili coğrafi pazar, ilgili ürün pazarında yer alan faaliyetler ülke genelinde benzer nitelik arz ettiğinden Türkiye olarak belirlenmiştir. G.2. Değerlendirme G.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi (5) Bildirime konu franchise sözleşmesi, McDonald s tarafından franchise alana McDonald s restoranının işletilmesi için gerekli belirli bir yer ile McDonald s ticari ve hizmet markalarının, know -how, ticari sırlarının ve diğer sınai mülkiyet haklarının verilmesi hakkındadır. 13-44/560 -254 2/4 (6) 10 yıllık olan Sözleş me ile McDonald s sözleşme süresince franchise alana belirli hizmetleri sağla mak ve franchise alanı destekle mek, franchise alan ise Sözleşme de belirtilen hizmetlerin sağlanması, ilgili hakların kullandırılması ve restoranın işletilmesi karşılığında bir li sans ücreti (royalty) ödemekle yükümlüdür. (7) Bildirimde bulunulan Sözleşme sinde, franchise sistemlerinin özünde bulunan, ancak menfi tespit verilmesini engelleyen rekabet kıs ıtlamaları yer almaktadır. Buna göre, McDonald's tarafından onaylanan kaynaklardan ürünlerin satın alınması ve yine onaylanan ürünleri satma zorunluluğu getirilmesi ile rekabet etmeme yükümlülüğü , gizlilik, ticari sır gibi kısıtlamalar neden iyle dosya konusu Sözleşme ye menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir. G.2.2. 2002/2 sayılı Tebliğ Açısından Değerlendirme (8) Kurul umuzun 02.06.2005 tarih ve 05 -38/491 -119 sayılı kararı ile McDonald's ile bağımsız işletmeciler arasınd a imzalanan lisans sözleşmeleri incelenmiş ve sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında old uğuna karar verilmiş tir. Ancak b ildirim formunda yer alan bilgilere göre; ilerleyen dönemlerde lisans sözleşmelerinde yeni bir model benimsenmiş ve Alo Servis Sözleşmeleri gibi ek sözleşmeler imzalanmaya başlanmış; Doğum Günü Parti Sözleşmeleri gibi müşterilerle imzalanan sözleşmelerle de yeni uygulama lar getirilmiştir. Bu nedenle, l isans sözleşmelerinde gerçekleşen bu değişikliklerin Sözleşme yi grup muafiyeti kapsamından çıkarıp çıkarmayacağının tespiti lüzumlu hale gelmiştir. Dolayısıyla bildirim konusu Sözleşme nin 200 2/2 sayılı Tebliğ bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir. (9) 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesinde dikey anlaşma tanımı na yer verilerek, bunların taşıması gereken unsurlar belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, mal veya hizmetlerin kullanımı , satımı veya yeniden satımına ilişkin düzenlemelerle birlikte fikri hakların alıcıya devri veya alıcı tarafından kullanımıyla ilgili hükümler içeren dikey anlaşmaların belirli koşulları taşıması durumunda grup muafiyetinden yararlanacağı belirtilmiştir. (10) Buna göre: - Fikri haklara ilişkin hükümler anlaşma konusu mal veya hizmetlerin kullanımı, satımı veya yeniden satım ı ile doğrudan ilgili olmalıdır. - Fikri hakların alıcıya devri ya da alıcı tarafından kullanımı, anlaşma konusu mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımına yardımcı nitelikte olmalı ve anlaşmanı n esas amacını oluşturmamalıdır. - Anlaşma fikri hakların sağlayıcı tarafından alıcıya devredilmesi ya da kullandırılması hakkında olmalıdı r. - Fikri hakların devri ya da kullanımını düze nleyen hükümler Tebliğ ile muaf tutulmayan dikey anlaşmalarla aynı amaç veya etkiye sahip sınırlamalar barındırmamalıdır. (11) Bildirime konu Sözleşme, McDonald s tarafından franchise alana McDonald s restoranının işletilmesi için gerekli belirli bir yerin ve M cDonald s ticari ve hizmet markalarının, know -how, ticari sırlarının ve diğer sınai mülkiyet haklarının verilmesine ilişkin olması nedeniyle , Tebliğ in 2. maddesi anlamında dikey anlaşma niteliğindedir. (12) Ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde, anlaşm alarda yer almaları durumunda anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen sınırlamalara yer verilmiştir. Bildirim konusu Sözleşme bu bağlamda incelendiğinde, Sözleşme nin tamamını grup muafiyeti kapsamı dışına çıkartan bu türden bir düzenlemeni n bulunmadığı saptanmıştır. İşbu bildirimin yapılmasını lüzumlu hale getiren Alo Servis ve Doğum Günü Parti sözleşmelerinde yer alan hükümlerin de Sözleşme nin grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyici nitelikte olmadıkları değerlendirilmektedir. 13-44/560 -254 3/4 (13) Diğer yandan Sözleşme nin rekabet etmeme yükümlülüğünü düzenleyen hükümleri Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinin dışında kalmaktadır. Grup muafiyetinin dışında kalan bu hükümler e aşağıda yer verilmiştir. (14) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz (Kılavuz) un 183. paragrafının (ii) bendinde Franchise alanın satın aldığı mal ve hizmetlerle ilgili olarak rekabet etmeme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün franchise ağının ortak kimliğini ve prestijini korumak bakımından gerekli olduğu hallerde Kanun un 4. maddesinin kapsamı dışındadır. Böyle bir durumda, rekabet etmeme şartının süresi de, franchise anlaşmasının süresini aşmadığı taktirde 4. madde kapsamında bir sorun yaratmayacaktır denilmektedir. Kılavuza göre franchise veren tarafından, sahip olduğu franchise ağının kimliğ ini ve prestijini korumak adına frachise alana getirilen ve sözleşme süresi ile sınırlı rekabet etmeme yükümlülüğü 4. madde kapsamına girmeyecektir. (15) Bu bağlamda, mevcut durum ele alındığında Sözleşme de tanınan ve franchise alana getirilen sözleşme süresi olan 10 yıllık rekabet etmeme yükümlülüğünün 4. madde kapsamında yer almadığı kanaatine varılmıştır. Diğer yandan , Sözleşme de franchise alana Sözleşme nin bitiminden itibaren 12 aylık rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Bu hususta; 2002/2 sayılı T ebliğ in 5. maddesinin (b) bendi uyarınca, genel olarak anlaşmanın bitiminden sonraki dönem için franchise alana rekabet etmeme yükümlülüğü getirmek mümkün olmamakla birlikte, anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet halindeki mal veya hizmetlere ilişk in olması, anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması ve franchise veren tarafından franchise alana devredilen know -how ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla, franchise alana, anlaşmanın sona ermesinden itibar en bir yılı aşmamak kaydıyla rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilmektedir. Sözleşme bu koşullar açısından değerlendirildiğinde öncelikle söz konusu rekabet yasağının anlaşma konusu mal ve hizmetlerle rekabet halinde olan mal ve hizmetlerle sınırlı olduğu görülmektedir. Üstelik sistemin kendisinin yoğun bir know -how aktarımı içerdiği dikkate alındığında bir yıl süreyle getirilen rekabet yasağının makul olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Ancak söz konusu rekabet yasağı alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olmalıdır. Bu hüküm ise mevcut haliyle Tebliğ in ilgili maddesi ile uyumlu değildir. (16) Söz konusu yasağa ilişkin hükmün 2002/2 sayılı Tebliğ ile uyumlu olmaması nedeniyle, bu hüküm ün bireysel muafiyet kapsamında değerlendirilmesi uygun ola caktır. G.2.3 Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi (17) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde belirtilen iki olumlu, iki olumsuz koşulun birlikte karşılanması halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin u ygulanmasından muaf tutulmasına karar verilebilmektedir. (18) Yapılan bildirim bu bağlamda incelendiğinde, uygulanan sisteme dahil işletme sayısının önümüzdeki 3 yılda ( ..) adet artmasının beklendiği görülmektedir. Dolayısıyla, sisteme girecek yeni restoranla r ile markalar arası rekabetin artacağı, bu artan rekabetten tüketicilerin de olumlu etkileneceği açıktır. Ayrıca aktarılan know -how ile de fast food hizmetinin sunulmasında etkinlik yaratılacaktır. Bu bağlamda, incelemeye konu olan ana lisans anlaşması Ka nun un 5. maddesinin her iki olumlu koşulunu da sağlamaktadır. (19) Kanun un 5. maddesindeki ilk olumsuz koşul, (c) bendindeki ilgili piyasanın önemli bölümünde rekabetin ortadan kalkmamasıdır. Bildirim formunda yer alan bilgiler, McDonald s ın ilgili ürün pazarındaki payının 2012 yılı itibarıyla ( ..) olduğunu göstermektedir. Aynı dönemde pazarın lideri konumundaki Burger King in pazar payı ise ( ..) olarak bildirilmiştir. Bu teşebbüsleri sırasıyla ( ..) , ( ..) ve ( ..) ile Dominos Pizza, KFC&Pizza Hut ve Simi t Sarayı unvanlı 13-44/560 -254 4/4 teşebbüsler izlemektedir. Bu itibarla, fast -food restoran pazarının rekabetçi bir yapıda olduğu açıktır. (20) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (d) bendindeki son şart, (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için, yani üretimin, dağ ıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması için zorunlu olandan fazla oranda rekabetin sınırlanmamasıdır. Sözleşme ile franchise alanlara sözleşme bitiminden sonra da bir yıl rekabet yasağı getirilmektedir. Bu rekabet yasağı uygulama sının McDonald s restoran sisteminin korunması ve geliştirilmesi için önemli olduğu açıktır. Diğer taraftan f ast-food pazarında oldukça yoğun rekabetin olması, rakip firmaların tüketicilere ulaşmak için franchise alan teşebbüslerin restoranlarına ihtiyaç duymamaları , bu pazarın söz konusu rekabet yasakları nedeniyle rakiplere kapanması riskinin yüksek olmadığını göstermektedir. Dolayısıyla, Sözleşme nin bitiminden sonraki bir yıllık rekabet yasağı gereğinden fazla bir rekabet sınırlaması yaratmayacaktır. H. SONUÇ (21) Düzenlenen Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. ile bağımsız işletmeciler arasında imzalanan İşletme Lisans Sözleşmesi ve bu sözleşmenin eki mahiyetindeki sözleşme ve bu sözleşmeyle bağlantıl ı diğer uygulamalara; franchise alan teşebbüsün, Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. tarafından onaylanan ürünleri satma zorunluluğu bulunmasının yanı sıra, rekabet etmeme ve gizliliğe ilişkin yükümlülükler içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilm esinin mümkün olmadığına, 2. Sözleşmenin, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin 11 (b) hükümü dışında 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyet Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, 3. Diğer yandan rekabet yasağına ilişkin hüküm lerle ilgili olarak Sözleşme nin 11(b) maddesine sözleşmenin bitiminden itibaren 1 yıl süre ile 4 054 sayılı Kanun un 5. maddesi kaps amında bireysel muafiyet tanınmasına (22) OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.