Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-127 Karar Sayısı : 10-27/404-150 Karar Tarihi : 31.3.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) Üyeler : Mehmet Ak if ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Zeynep ŞENGÖREN C. İLGİLİ TARAF : Kırıkkale Belediye Başkanlığı (Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali İ şletmesi ) Yenidoğan Mh. Kızılkana
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-127 Karar Sayısı : 10-27/404-150 Karar Tarihi : 31.3.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) Üyeler : Mehmet Ak if ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Zeynep ŞENGÖREN C. İLGİLİ TARAF : Kırıkkale Belediye Başkanlığı (Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali İ şletmesi ) Yenidoğan Mh. Kızılkanat İş Merkezi Kırıkkale D. DOSYA KONUSU: Kırıkkale Belediye Başkanlığının ve Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminal (KİŞOT) İşletmesi nin il otogarında yer tahsis etmemek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı ve Ankara -Kırıkkale hattında karayoluyla yolcu taşımacılığı pazarında rekabeti kısıtladığı iddiası üzerine alınan 23.12.2009 tarih ve 09 - 20 60/1470 -388 sayılı Kurul kararının gereğinin yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesi. E. DOSYA EVRELERİ: Yapılan bir şikâyet üzerine , Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali Yapma ve İşletme Birliği nin il otogarında şikâyetçiye yer tahsis etmemek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı ve bu suretle rekabeti kısıtladığı iddialarına yönelik olarak yürütülen önaraştırma s onucunda Rekabet Kurulunun 11. 6.2009 tarih ve 09 -27/596 -140 sayılı Kararı ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 9 . maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca ilgili Birliğe görüş yazısı gönderilmesi uygun görülmüştür. Kurum kayıtların a 30. 9.2009 tarih ve 7055 sayı ile giren , aynı şikâyetçiye ait başvuru üzerine yürütülen önaraştırma sonucunda , Kurul, 23.12.2009 tarih ve 09 -60/1470 -388 sayı ile 4054 30 sayılı Kanun kapsamında ihlal teşkil edebilecek eylemlere ilişkin olarak daha önce alına n 11.6.2009 tarih ve 09 -27/596 -140 sayılı Karar sonucunda bildirilen görüşün , mevcut durumda uygulanma aşamasında olması ve yetkililerin kısa bir zaman içerisinde Kanun a aykırı durumun düzeltileceği yönünde ki ifadeleri sebebiyle soruştu rma açılmasına gere k olmadığına, bununla birlikte uygulama sonuçlarının üç ay süreyle ilgili Daire tarafından takip edilerek Kurul gündemine getirilmesine karar vermiştir. Konuya ilişkin 17.3.2010 tarih ve 2009 -4-127/BN -10-MY sayılı Bilgi Notu 29.3.2010 tarih ve REK.0.08.00 .00-110/104 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda , 40 - 19.1.2010 tarihinde KİŞOT İşletmesi ile yazıhane kiralamak isteyen teşebbüsler arasında kira sözleşmesi imzal anması neticesinde, İşletme tarafından piyasaya girişlere izin verildiği nin ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek piyasaya girmek isteyenleri engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla bu hususta Kanun a uygun davranıldığı; - Ancak taraflar arasında imzalanan ilgili Terminal de yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmede, terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma piyasasına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükmün yer aldığı; 10-27/404-150 2- Gişe Kiralama İhalesine Ait Sözleşme nin 11. maddesinde öngörülen teminat yükümlülüğünün orantısız olduğu ve 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde rekabeti 50 sınırlayabileceği; bu nedenle aylık kira bedeli ile makul orantılı ve kiracıl ar arasında ayrımcılık içermeyecek bir teminat yükümlülüğü nün belirlenmesi gerektiği; - Söz konusu Sözleşme nin 19. ve 22. maddelerinde yer alan sefer saatlerine yönelik düzenlemelerin piyasadaki etkin rekabeti sınırlayabileceği; 4054 sayılı Kanun ve diğe r mer i mevzuata göre KİŞOT İşletmesi nin şehirlerarası otobüs taşımacılığı firmalarına böyle bir sınırlama getiremeyeceği; bu nedenlerle, anılan Sözleşme maddelerinin tadil edilmesi için durumun Kırıkkale Belediyesine bildirilerek gerekli düzeltmeler içi n 60 günlük bir süre verilmesi ve bu süre sonunda ilgili düzeltmelerin Rekabet Kurumu na tevsik edilmesi gerektiği; aksi takdirde haklarında kanuni işlem yapılacağının bildirilmesinin uygun olacağı 60 ifadelerine yer verilmiştir. G. DEĞERLENDİRME Dosya mevcudu belgelerden, 13.1.2010 tarihinde KİŞOT 9-11-14 No lu gişeler için düzenlenecek ihalenin 30.12.2009 ve 7.1.2010 tarihlerinde basın yoluyla kamuoyuna duyurulduğu ve 29.12.2009 tarihinde, gişelerin ihaleye çıkartılması talebinde bulunanlara resmi yazı ile te bligat yapıldığı , ancak düzenlenen ihaleye katılım olmadığı anlaşılmıştır. KİŞOT 8 No lu gişenin kiralanmasına yönelik 19.8.2009 tarihinde yapılan ihaleye Gönül TUNABOYLU tek başına katılmış olup, ihalenin iptal edilmesi üzerine açılan davada , Mahkeme sö z konusu iptal işlemini bozmuştur. Takiben 19.1.2010 tarihinde Gişe Kiralama İhalesine Ait Sözleşme Gönül TUNABOYLU ve Kırıkkale Belediye Başkanlığı arasında 70 imzalanmıştır. Raportörlerce, s öz konusu akit neticesinde, KİŞOT İşletmesi tarafından piyasaya g irişlere izin verildiği ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek piyasaya girmek isteyenleri engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğu tespit edilmiştir. Ancak taraflar arasında imzalanan terminalde yazıhane kiralanmasına yönelik Sözle şme de, terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma piyasasına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükümlerin yer aldığı görülmüştür. Anılan Sözleşme nin konuya ilişkin maddelerine yönelik değerlendi rmelere aşağıda yer verilmiştir: Sözleşme nin 11. maddesi teminata ilişkin hükümleri düzenlemektedir. Bu maddede söz konusu işe ilişkin teminat miktarının . TL olduğu hükme bağlanmış ve yüklenici firmanın (Gönül TUNABOYLU) toplam . TL teminat verdiği belirtilmiştir. Sözleşme nin 80 12. maddesinde ise aylık kira bedeli KDV dâhil . TL olarak belirlenmiştir. Öngörülen teminat aylık kira bedelinin yaklaşık 12 katıdır ve bu miktarın kira teminatıyla temin edilmek istenen olası zararlara nazaran aşırılık ta şıdığı görülmektedir. Sözleşme ile getirilen böyle orantısız bir teminat yükümlülüğü terminalde gişe kiralamak isteyen firmaları caydırıcı bir potansiyel barındırmaktadır. Şehirlerarası otobüs taşımacılığı için zorunlu unsur niteliği taşıyan ve Kırıkkale d e tek olan KİŞOT da gişe kiralayamayan firmaların bu ilgili pazarda faaliyette bulunmaları söz konusu olamayacaktır. Kısacası, anılan teminat yükümlülüğü nün şehirlerarası otobüs taşımacılığı pazarına girişleri sınırlayarak rekabeti kısıtlaması ve böylelikl e bir piyasadaki hâkim durumun kullan ılarak başka bir piyasadaki rekabeti n engelle nmesi ve tüketiciler aleyhine arzın kısıtlanması suretiyle Kanun un 6. maddesi nin ihlal 90 edilmesi mümkündür. Bu nedenle, Sözleşme de öngörülen teminat yükümlülüğünün girişleri sınırlamayacak makul orantılı bir seviyeye çekilmesi yerinde olaca ktır. Nitekim Borçlar Kanunu Tasarısının 341. maddesinde; konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvencenin üç aylık kira bedelini aşam ayacağı 10-27/404-150 3düzenlenmektedir. Söz konusu olayda da teminat yükümlülüğü, benzer şekilde kirayla makul orantılı olarak ve ayrımcılık içermeyecek şekilde belirlenme lidir. Öte yandan, Kurumumuza gönderilen mezkûr Sözleşme nin 19. maddesinin beşinci fıkrasında fir manın günde en az bir kere otobüs seferi düzenlemesi gerektiği ve 22. maddesinin onuncu fıkrasında otobüs kalkış saatlerinin saat başı ve buçuklar olduğu hükmü getirilmiştir. Ancak Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 57. maddesine göre tarifeli yolcu 100 taşımalar ı zaman tarifesine tabidir ve bu tarifelerin uygulamaya konulmadan önce Ulaştırma Bakanlığı na onaylatılması zorunludur. Ayrıca aynı Yönetmeliğin 59. maddesi uyarınca tarifeli taşımacılık faaliyetinde bulunan yetki belgesi sahipleri, görülmüştür şerhi dü şülen ücret tarifeleri ile onaylanmış zaman tarifelerine uymak zorundadırlar. Görüldüğü üzere otobüs sefe r saatleri, Ulaştırma Bakanlığı na bildirilmek kaydıyla taşıyıcı teşebbüslerin ilgili piyasadaki rekabet şartlarına göre kendi serbest iradeleri doğru ltusunda belirlenmektedir ve KİŞOT İşletmesi , sefer saatlerine bu şekilde bir müdahalede bulunma yetkisine sahip değildir. Bu nedenle , Sözleşme nin piyasadaki etkin rekabeti sınırlayabilecek anılan maddelerinin Kanun a ve ilgili mevzuata uygun şekilde tadi l edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 110 H. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 1- 19.1.2010 tarihinde Kırıkkale Şehirlerarası Otobüs Terminali İşletmesi ile yazıhane kiralamak isteyen teşebbüsler arasında kira sözleşmesi imzalanması netic esinde, İşletme tarafından piyasaya girişlere izin verildiği ve yer tahsisine yönelik ihaleler düzenlenerek piyasaya girmek isteyenleri engelleyici eylemlerden vazgeçildiğinin ortaya konulduğuna OYBİRLİĞİ ile, 2- Ancak taraflar arasında imzalanan KİŞOT da yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmede, terminal hizmetleri ile bağlantılı olarak yürütülen karayolu ile yolcu taşıma piyasasına yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir kısım hükmün yer aldığına, bu çerçevede sefer 120 saatlerine ilişkin etkin ve işleyebilir reka betin sağlanması ve kira teminatlarında da objektif ve ayrımcılık içermeyen kriterlerin belirlenmesi hususlarında 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Kırıkkale Belediye Başkanlığına görüş bildirilmesi için Başkanlığın görevlendirilme sine OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. 10-27/404-150 4 KARŞI OY GEREKÇESİ (31.03.2010 tarih ve 10-27/404-150 sayılı Kurul Kararı) KİŞOT da , yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı hükümle r ihtiva etmediği ve mevcut düzenlemenin işin tabiatına uygun olduğu gerekçesiyle alınan Kurul kararının 2. maddesine katılamıyorum. Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Başkan 31.3.2010 tarihli, 10-27/404-150 sayılı Rekabet Kurulu Kararı rının 2. maddesine KARŞI OY GEREKÇESİ 10-27/404-150 5Söz konusu dosyada, taraflar arasında imzalanan, KİŞOT ta yazıhane kiralanmasına yönelik sözleşmede yer alan hükümlerin ve hükümlerden kaynaklanan uygulamaların 4054 sayılı Rek abetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde incelenebilecek bir durum arzetmediği ve bu nedenle de ortada Rekabet Kurumu nun müdahalesini gerektirecek bir husus bulunmadığı düşüncesiyle, mezkur Kararın 2. maddesine katılmamız mümkün olmamıştır. Murat ÇETİNKAYA Kuru l Üyesi