1 REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D3/1/Y.T. -00/2 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 00-38/419 -235 Karar Tarihi : 10.10.2000 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER. B- RAPORTÖRLER : Yaşar TEKDEMİR, O. Yelda TOY C- ŞİKAYET EDEN : Semir Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti . İstiklal Cad. Frans
1 REKABET KURUMU REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : D3/1/Y.T. -00/2 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 00-38/419 -235 Karar Tarihi : 10.10.2000 A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER. B- RAPORTÖRLER : Yaşar TEKDEMİR, O. Yelda TOY C- ŞİKAYET EDEN : Semir Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti . İstiklal Cad. Fransız Çıkmazı No: 381 Kat :4 Beyoğlu/İstanbul Vekil: Av. Sema Yerlikaya, Av. Rona Kaspi, Oktay Demir Setüstü No: 55/5 Ferah Apt. 80040 Kabataş/İstanbul D- HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR: TİMKEN Europa GmbH Landstr. 44 -48 D -42781 Haan - Germany TIMKEN Türkiye Tarlabaşı Cad. No:10 Bi lgin Han Kat:6 Taksim/İstanbul E- DOSYA KONUSU: TİMKEN Europa GmbH tarafından konik makaralı otomotiv rulman pazarında rekabetin bozulduğu iddiası. F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, TİMKEN Europa GmbH (TİMKEN Europa) firmasının Türkiye distr ibütörlerinden OES adlı firma lehine ve diğer distribütörler aleyhine ayırımcı bir takım uygulamalar gerçekleştirdiği, bu çerçevede özellikle ayırımcı fiyat uyguladığı ve bunun sonucunda önemli miktarlarda zarar eden Semir Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti.(Semi r Ticaret)'nin distribütörlük sözleşmesinin fesh edildiği iddiasıyla, TİMKEN Europa ve onun İstanbul İrtibat Bürosu (TİMKEN Türkiye) hakkında gerekli işlemlerin yapılması talebinde bulunulmuştur. G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.2.2000 tarih ve 374 say ı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 27.4.2000 tarih D3/1/Y.T. -00/2 sayılı İlk İnceleme Raporu 9.5.2000 tarih ve 00 -17 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca 168 -88 sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. 2 REKABET KURUMU İlgili karar uyarınca düzenlenen 3.10.2000 tarih ve D3/1/Y.T -00/5 sayılı Önaraştırma Raporu 5.10. 2000 tarih, REK.0.07.00.00/97 sayılı Başkanlık önergesi ile 10.10.2000 tarih, 00 -38 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Söz konusu iddialara ilişkin olarak yapılan incemeler sonucunda; - iddiaya konu olan yedek parça pazarında OES firması ile TİMKEN'in diğer distribütörleri arasındaki fiyat ve satış koşullarındaki farklılıkların TİMKEN ile OES arasındaki bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden kaynaklanmadığı, OES firmasının tek taraflı davranışları sonucunda meydan a geldiği, - bu fiilden zarar gördüğünü ileri süren Semir Ticaret'in distribütörlüğünün, TİMKEN tarafından gerekçesiz değil, Semir Ticaret'in borçlarını ödememesi sonucunda feshedildiği, - 6. madde bakımından gerek genel olarak rulman pazarında gerekse özel ol arak konik makaralı rulman pazarında TİMKEN firmasının hakim durumda olmadığı, bu nedenlerle TİMKEN Europa ve TİMKEN Türkiye tarafından 4054 sayılı Kanun'un 4 ve 6. maddelerinin ihlal edilmediği ve haklarında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı; - diğer yandan OES firmasının K Grubu otomotiv şirketlerinin servis pazarındaki yedek parça ihtiyaçlarını sağlayan bir konumda olmasından kaynaklanan önemli bir gücü olduğu, bu güç nedeniyle TİMKEN firmasının OES firmasına bağımlı hale geldiği ve OES firmasının bu bağımlılığı yedek parça pazarında çıkar sağlamak amacıyla kullandığı ve OES firmasının sektörün diğer önde gelen firmaları ile olan faaliyetleri de dikkate alındığında, bu hususun ilgili pazardaki alım gücünün kötüye kullanılması olarak değerlendirilebi leceği, OES firmasının ilgili pazardaki alım gücünün ilgili ürün pazarına vermiş olduğu zararın sağlıklı bir şekilde ortaya konulması ayrıca bu durumun hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin belirlenebilmesi için OES firması hakkında bir önaraştırma açılması gerektiği, düşünülmektedir. İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 1. İlgili Pazar Ürün Pazarı : Rulman; iç bilezik, dış bilezik, yuvarlanma elemanları, kafes olarak sayılabilecek parçaları hassasiyetle işlenmiş ve kullanıldı ğı makinede, tezgahta ve araçta dönme hareketlerini sağlayarak kritik görevi üstlenen bir makina elemanıdır. Kullanım alanı ulaşım, imalat sanayi, soğutma, havalandırma, inşaat, demir -çelik gibi bir çok sektörü kapsamaktadır. Rulmanları; gösterdikleri far klılıklar dolayısıyla, sırasıyla konik makaralı rulmanlar, bilyalı rulmanlar, yassı rulmanlar, eğik bilyalı rulmanlar, silindirik makaralı rulmanlar, iğne makaralı rulmanlar, küresel makaralı rulmanlar olarak türlere ayırmak mümkündür. 3 REKABET KURUMU Şikayete konu TİMKEN Europa sadece konik makaralı rulman üretmektedir. Bu rulmanlar teknik olarak diğer rulmanlar tarafından ikame edilememektedir. Konik makaralı rulmanın kullanıldığı bir sanayi makinası ya da araç içerisinde rulmanın yer aldığı yuva bu rulmana uygun olarak dizayn edilmektedir. Bu nedenle konik makaralı rulmanın kullanıldığı bir yerde başka tür bir rulmanın kullanılması mümkün değildir. Bu bağlamda konik makaralı rulmanların teknik ikame bakımından diğer tür rulmanlardan ayrı olarak düşünülmesi gerekmektedir. Konik makaralı rulmanlar kullanım alanlarına göre sanayi ve otomotiv olmak üzere temelde ikiye ayrılmaktadır. Her ne kadar bazı rulman türleri bakımından net bir şekilde ayrım yapılamasa da genel olarak sanayi rulmanları ve otomotiv rulmanları ayrı paza rları oluşturmaktadır. Lehine ayrımcılık yapıldığı iddia edilen OES firması dışındaki TİMKEN Europa distribütörleri hem sanayi hem de otomotiv amaçlı rulmanların dağıtımını yapmaktadırlar. OES firması ise sadece otomotiv rulmanlarının satış ve dağıtımıyla uğraşmaktadır. TİMKEN Europa firmasının ürün portföyü, şikayet konusunu teşkil eden ayırımcılık iddiası, bu iddianın etkilediği pazarın niteliği ve lehine ayırımcılık yapıldığı öne sürülen OES firmasının faaliyet alanı gibi unsurlar da dikkate alınarak ilg ili ürün pazarı konik makaralı otomotiv rulman pazarı olarak tanımlanmştır. Otomotiv rulmanları üç ayrı kanaldan satışa sunulmaktadır. Bu kanallar şunlardır: OEM (Original Equipment Manufacturer) Kanalı: Doğrudan üretim bandındaki araçlarda kullanılmak üze re bulk (kutusuz, sandıklar içinde toptan) rulman satışının gerçekleştirildiği kanalı ifade etmektedir. Bu kanal aracılığıyla rulman üreticileri, otomotiv şirketlerini bağlamak ve gelecekte kendilerine pazar yaratmak amacıyla üretici teşebbüslere doğrudan üretim aşamasında kullanılmak üzere çok düşük fiyatlardan rulman temin etmektedir. OES (Original Equipment Service) Kanalı: Otomotiv üreticisi firmaların servis kanallarında kullanılacak rulmanların satışını içeren kanaldır. Bu kanalda kullanılacak rulma nlar OEM kanalına göre daha yüksek fiyatlardan, kutusuz ve toptan olarak satılmaktadır. Otomotiv sektörü üretici firmalarının servis kanallarının istikrarlı ve düzenli bir şekilde rulman talep etmeleri, rulman şirketleri için pazar yaratmakta ve müşteri te rcihlerini yönlendirmektedir. AMD (Aftermarket Distribution) Yedek Parça Kanalı: Bağımsız yedek parça bayilerinin ve rulman sağlayıcısı firma distribütörleri ile bu bayilerin müşterilerinin oluşturduğu, ürünlerin sağlayıcı firmanın özel olarak dizayn edil miş kutularında satıldığı kanalı ifade etmektedir. Bu kanalda sağlayıcı firmanın ürününü kendi özel kutusu içinde satması; o firmanın bilinirliği, tanınması, kolayca farkedilmesi, imaj sahibi olması, müşteri bağımlılığı yaratılması gibi hususlar bakımında n çok önemlidir. Sağlayıcı firmaların, OEM ve OES kanallarına göreceli olarak düşük fiyattan mal vererek üretilen araçta kendi rulmanının yer almasını temin etmesinin asıl nedeni, o firmanın özellikle yedek parça pazarında kendisine uzun dönemli talep yara tmak istemesidir. Burada ilgili ürün pazarı konik makaralı rulman otomotiv pazarı olarak belirlenmiş ve bunda TİMKEN Europa firmasının tek faaliyet alanının konik makaralı 4 REKABET KURUMU rulman olması ve teknik olarak nihai tüketim bakımından diğer rulmanlarla ikamesini n mümkün olmaması temel belirleyici faktörler olmuştur. Ancak bu pazara ilişkin dikkat çekici bir husus sağlayıcı -distribütör ilişkisi bakımından sektörün genel niteliği dikkate alındığında, ilgili ürün pazarının daha geniş düşünülebilecek olmasıdır. Sekt ör içerisinde genel olarak distribütörlerle sağlayıcılar ve distribütörlerle onların müşterisi konumundaki bayiler arasındaki ilişki çoğunlukla münhasır değildir. Münhasır ilişkilerin esas olduğu diğer pek çok sektörün aksine bu sektörde ilişkiler münhasır olmayıp bir distribütör birden fazla marka adına dağıtıcılık yapabilmekte ve alt bayiler talep doğrultusunda aynı anda çok sayıda marka ve türde rulmanı satabilmektedir. Nitekim bu durum örnek distribütörlük sözleşmesinde de görülmektedir. Bu bağlamda, he r hangi bir distribütör kendisi için müşteri portföyü oluştururken dağıtıcısı olduğu rulman ister konik olsun ister başka bir tür, bu rulmana özgü bir ağ oluşturmak ve bu bağlamda özel çaba harcamak zorunda değildir. Genel olarak bir koordinasyon bürosu v e rulmanları korumak üzere bir depo aracılığıyla iş yapan distribütörler bu iş mekanlarını herhangi bir markaya özgü olarak tesis etmek zorunda değildir. Bu iş mekanları ya da tesisler her tür rulman satışı için kullanılabilecek ortamlardır. Nitekim bu ger çek nedeniyle, pazar içerisinde dağıtıcıların sağlayıcılara ekonomik olarak bağımlı olmadığını ileri sürmek yanlış olmayacaktır. İlgili Coğrafi Pazar: Tüm rulman türleri bakımından Türkiye de homojen rekabet koşullarının varlığı nedeniyle, ilgili coğrafi p azar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. 2. Yapılan Tespitler 2.1. TİMKEN Europa Hakkında Tespitler TİMKEN Europa 1948 yılından beri Türkiye pazarında faaliyet göstermektedir. Bu faaliyetler yurt dışından Türkiye'de yerleşik distribütörlere ve bazı müşterilere doğrudan yapılan satışlardan oluşmaktadır. Bu müşteriler K grubu otomotiv şirketleri dışında B ve onun servis kanalı O ile C ve onun servis şirketi Ç 'dir. Bu çerçevede TİMKEN Europa firması fabrikaların üretim süreçlerinde kullanı lacak rulmanlar (OEM kanalı) ile bu fabrikaların yetkili servis örgütlerinde (OES kanalı) ihtiyaç duyulan rulmanları genellikle doğrudan satmaktadır. Yedek parça piyasalarındaki (AMD) faaliyetlerini ise, TİMKEN Europa firması, herhangi bir şirket ya da şu be vasıtasıyla değil kurduğu distribütörlük sistemi ile gerçekleştirmektedir. TİMKEN Europa bu sistemi kurmak amacıyla distribütörleriyle "münhasır olmayan distribütörlük anlaşması" imzalamaktadır. Bu anlaşmanın taşıdığı genel özellikleri aşağıdaki gibi be lirlemek mümkündür; Anlaşma ile verilen distribütörlük hakları Türkiye ve Türki Cumhuriyetler için geçerlidir. Anlaşmanın konusu sanayi ve otomotiv pazarlarında yedek parça olarak TİMKEN Europa firmasının metrik ve inc boylardaki konik makaralı rulmanları nın orjinal donanım üreticisi haricindeki müşterilere satışıdır. Anlaşmaya göre; TİMKEN Europa aynı bölge için başka distribütörler atamakta, distribütörler ise rakip üreticilerin distribütörlüğünü yapmakta serbesttir. 5 REKABET KURUMU Anlaşma 1 yıl sürelidir. Şikayete ko nu olayların gerçekleştiği dönem (1998 sonları ve 1999 yılı) göz önünde bulundurulduğunda; o dönemde TİMKEN Europa firmasının distribütörlüğünü yapan firmalar; D /A T Ticaret .Adi Komandit Şti. (1948'den beri), B . Makina Ticareti ve Yatırım A.Ş. (1948'd en beri) , S Ticaret ve Yatırım Ltd. Şti. (1998'den beri), M -P -S O Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (1998'den beri)'dir. Bu firmaların dördü de yukarıda genel hatları belirtilen aynı standart form ve içerikteki distribütörlük sözleşmesini imzalamışlardır. Böylelikle bu firmaların dördü de sanayi rulmanları ile otomotiv rulmanlarının sadece yedek parça piyasasına satışı konusunda yetkilendirilmişlerdir. Bu distribütörlük anlaşması, TİMKEN Europa ile OES arasında mevcut değildir. 2.1.1. İlgili Ürün Pazarında TİMKEN Europa Firmasının Yeri İlgili ürün pazarı olarak belirlenen konik makaralı otomotiv rulmanlarında TİMKEN Europa firmasının önemli bir tecrübe ve uzmanlığı bulunmaktadır. Sektördeki başlıca rakiplerinin aksine sadece konik makaralı rulman alanında faaliyet gösteren TİMKEN Europa, Türk otomotiv piyasasına yaklaşık 1000 farklı boyutta rulman temin etmektedir. Piyasada bu rulmanların 100 -130 kadarı en çok talep gören en hızlı tüketilen rulmanlardır. TİMKEN Europa tarafından ilgili ürün pazarına sürülen rulmanların rakip firmalarca ne dereceye kadar ikame edildiği ya da başka bir deyişle, kullanıcı konumundaki alıcılar açısından alternatif temin kaynağının olup olmadığı çok önemlidir. TİMKEN firmasının sektör içerisindeki başlıca rakipleri S , F K , R , N , N firmalarıdır. Bu rakiplerden en güçlü olanı S firmasıdır. S nin global olarak pazar payı % - arasında iken, TİMKEN Europa firmasının dünya pazar payının % - civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bunların yanında uzak doğudan ve özellikle Çin'den gelen konik makaralı rulmanlar bir dereceye kadar TİMKEN Europa firmasının rakibi konumundadır. Bu rulmanlar genel olarak metrik seriler (30.000 serileri ya da küçük seriler) ve inc serileri (LM ve HM ve sadece numara ile başlayan seriler -30.000 hariç -) olarak ayrılabilir. İnc serilerinden HM serisi ağırlıklı olarak TİMKEN Europa olmak üzere S , F VE B firmaları tarafından da imal edilmektedir. Diğer yandan bu seri bakımından U ve Z gibi firmalar da üretim yapmakla birlikte, bu markaların TİMKEN, S , F ve B ile rekabet imkanları kısıtlıdır. Sadece bu rulmanları pahalı bulan nihai tüketici U ve Z gibi markaları tercih etmektedir. Yine aynı şekilde LM ve M serileri de başta TİMKEN, S , F , K ve B gibi dünyanın önde gelen rulman üreticileri tarafında n üretilmektedir. Metrik seri ya da ISO serisi olarak tabir edilen 30.000 serisi rulmanlar yine başta dünyanın önde gelen üreticileri olmak üzere, çok sayıda teşebbüs tarafından üretilmektedir. TİMKEN Europa firmasının Türkiye pazarlarında genel olarak pay ı %30 -35 civarında seyretmektedir. TİMKEN Europa Türkiye pazarlarında çok güçlü bir imaja sahiptir. Yapılan incelemelerde TİMKEN Europa ürünlerinin özellikle yedek parça pazarında öncelikle arandığı tespit edilmiştir. TİMKEN Europa firmasının uzun yıllarda n beri gelen tecrübesi, ve kalitesi bu markayı güvenilir hale getirmiştir. Ancak diğer yandan TİMKEN Europa firmasının önemli rakipleri, başta dünya devi SKF olmak üzere, seriler bazında değişen öçülerde de olsa TİMKEN rulmanlarıyla 6 REKABET KURUMU rekabet edebilmekte ve TİMKEN Europa firmasının pazar gücünü sınırlandırabilmektedirler. Sektörde özellikle otomotiv üreticileri belirli bir rulman ihtiyacı için tek bir markaya bağlanmamak üzere birden fazla markaya onay vermektedirler. Sektörde TİMKEN Europa firmasının sadece konik makaralı rulman üretiyor olması, rakiplerine göre pazarlık gücünü etkilemektedir. Diğer yandan sağlayıcı -distribütör ilişkileri bakımından sektör daha rekabetçi özellikler göstermektedir. Sektörde rulman sağlayıcıları ile distribütörler arasında yapılan bayilik anlaşmaları münhasırlık taşımadığından, distribütör sahip olduğu tesisleri ve müşteri potansiyelini korumak suretiyle örneğin TİMKEN Europa distribütörlüğünü bırakması durumunda bir başka markada ve bir başka türde rulman sağlayıcısı için dist ribütörlük yapabilmektedir. Nitekim mevcut durumda TİMKEN Europa distribütörlerinden B firması, K firmasının, M firması T firmasının ve O.. firması I ve S firmalarının distribütörlüğünü yapmakta ve aynı tesislerini ve genellikle aynı müşteri potansiy elini kullanmaktadırlar. Bu bağlamda rulman sektörünün genel özelliği dikkate alındığında, TİMKEN Europa distribütörleri her zaman için ister konik makaralı rulman, ister bir başka tür rulman için olsun her zaman alternatif temin kaynağına sahip olacaklard ır. 4054 sayılı Kanun'un 3. maddesinde yer alan hakim durum tanımından yola çıkıldığında, gerek TİMKEN Europa firmasının Türkiye'de en çok talep gören serileri bakımından güçlü rakiplerinin varlığı, gerekse dağıtım ağı ile olan ilişkilerinin niteliği göz önünde bulundurulduğunda, adı geçen firmanın Türkiye konik makaralı otomotiv rulmanları sektöründe bağımsız hareket etme yeteneğine sahip olmadığı ve bu bağlamda hakim durumda bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 2.1.2. TİMKEN Europa -OES İlişkileri Hakkınd a Tespitler Gerek OES Genel Müdürü B.Ü'in gerekse TİMKEN Europa İstanbul İrtibat Bürosu Bölge Müdürü U.B un verdiği bilgiler doğrultusunda, TİMKEN Europa ile OES firması arasındaki ticari ilişkilerin OES firmasının 1994 yılındaki kuruluşuyla birlikte başla dığı ve OES firmasının iki amaçla TİMKEN'den rulman alımında bulunduğu anlaşılmıştır. Bu amaçlardan birincisi, K grubu fabrikalarının yetkili servis örgütlerinde kullanılacak rulmanları ilgili yetkili servis örgütlerine sağlamaktır. Bunlar yaklaşık 60 çeş it otomotiv rulmanından oluşmaktadır. K fabrikaları ve yetkili servis örgütleri tarafından kullanılan bu rulmanlar, genelde otomotiv sektörü temel alındığında da en çok talep gören, popüler rulmanlar olarak kabul edilmektedir. OES firmasının ikinci amacı ise yedek parça piyasasında TİMKEN rulmanlarının satışını yapmaktır. Öte yandan TİMKEN Europa ile OES arasında bir distirbütörlük anlaşması tesis edilmediği tespit edilmiştir. TİMKEN Europa GmbH İstanbul İrtibat Bürosu Bölge Müdürü U.B kendisiyle yapılan görüşmelerde; TİMKEN Europa ile OES firması arasında yazılı bir distribütörlük sözleşmesinin bulunmadığını, bu nedenle de OES'nin TİMKEN Europa distribütörü olmadığını ileri sürmüştür. 5.9.2000 tarihinde raportörlerce OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapı lan görüşmede adı geçenin aşağıdaki ifadeleri tutanağa geçirilmiştir: 7 REKABET KURUMU TİMKEN in distribütörüyüz, ancak bu konuda aramızda yazılı bir sözleşme bulunmamaktadır. Uzun süredir TİMKEN ile çalıştığımız için böyle bir sözleşme düzenlenmemiştir Diğer yandan Bri tish TİMKEN Uluslararası Satış ve Pazarlama Genel Müdürü Mr. MG.C tarafından OES yetkililerine gönderilen bir mektupta OES nin distribütör olarak kabul edildiği belirtilmektedir. TİMKEN Türkiye'nin bürosunda raportörlerce yapılan yerinde inceleme sırasında bulunan birçok belgede OES firmasından distribütör olarak bahsedilmekte ve 5 TİMKEN Europa distribütöründen biri olarak sayılmaktadır. Bu nedenlerle yazılı bir distribütörlük sözleşmesinin var olmamasına rağmen, uygulamada tamamen bir TİMKEN Europa distri bütörü olarak hareket eden, rulman piyasasındaki kişilerce böyle bilinen, fuarlarda TİMKEN Europa firmasının temsilciliğini yapan OES firmasının, yukarıda değinilen bulgu ve ifadelerle birlikte ve Rekabet Hukuku açısından anlaşmaların hangi şekilde yapıldı klarının önemsiz olduğu da dikkate alındığında bir "TİMKEN Distribütörü" olduğu anlaşılmaktadır. 2.2. İddialar Çerçevesinde Tespitler Şikayetçi Semir Ticaret dilekçesinde ve bu dilekçeye ek belgelerde; TİMKEN Europa firmasının distribütörlerinden OES lehin e ve diğerleri aleyhine olmak üzere distribütörleri arasında ayırımcı uygulamalara gittiğini ve özellikle; - bu çerçevede, yapılan distribütörlük sözleşmesi gereği yedek parça piyasasına verilecek TİMKEN rulmanlarının portakal -siyah orjinal TİMKEN kutularınd a satışa sunulması Semir Ticaret ve diğer distribütörler için bir zorunluluk iken; OES firmasının, üretim sürecinde ara mamul olarak kullanılmak üzere fabrikalara direkt olarak satmak amacıyla ambalajsız (OEM amaçlı) olarak aldığı rulmanları, yedek parça k analına kendi kutuları içinde ve üstünde TİMKEN markası yerine kendi markasını kullanarak düşük fiyatlarla sunduğunu, - OES nin piyasayada bu kadar ucuza mal satabilmesinin TİMKEN Europa nın OES firmasına Semir Ticarete uyguladığı fiyatlardan çok daha düşük fiyatlar uygulamasından kaynaklandığını, ileri sürmekte ve TİMKEN hakkında gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir. Bu iddiaya ilişkin olarak temelde tespit edilmeye çalışılan husus, TİMKEN Europa firmasının gerçekten tek başına ya da başkalarıyl a doğrudan ya da dolaylı bir ayırımcılık yapıp yapmadığının belirlenmesidir. 1999 Temmuz ayı itibariyle, OES'nin düşük fiyattan aldığı ileri sürülen seçilmiş rulman referansları bazında, OES firması ve diğer distribütörlerin Alman Markı olarak TİMKEN Euro pa alış (fob) fiyatları incelenmiş ve Semir Ticaret'in iddiasının doğru olduğu ve baz alınan rulmanlar bakımından OES firmasının diğer distribütörlere göre yaklaşık % 20 daha ucuza rulman temin ettiği anlaşılmıştır. Aynı referanslar bazında diğer distribüt örler ve OES firmasının brüt ve yaklaşık olarak net satış fiyatları incelendiğinde, OES firması ile diğer distribütörlerin Alman Markı bazında satış fiyatları arasında yaklaşık %10 -11 farklılık olduğu tespit edilmiştir. Ancak burada dikkat çeken husus bu rulmanların esas itibariyle K... grubu 8 REKABET KURUMU şirketlerinin OES kanalı için alınan rulmanlar oluşudur. Nitekim fiyat farklılıkları sorununun özünde de bu husus yatmaktadır. Diğer yandan bu K grubunca kullanılan rulmanların dışında kalan rulmanları hem OES hem d e diğer distribütörlerin aynı fiyatlardan temin ettiği ve satış fiyatlarının hemen hemen aynı düzeylerde olduğu tespit edilmiştir. OES firması TİMKEN Europa firmasından hem K Grubu servis kanalına verilmek üzere OES amaçlı, hem de yedek parça pazarına su nulmak üzere rulman almaktadır. TİMKEN Europa ve dünyadaki diğer rulman üreticilerinin OEM, OES ve AMD pazarlarında uygulanacak fiyatların farklılaştırılmasına yönelik pazarlama stratejileri doğrultusunda, OES kanalına satılacak rulmanların fiyatları yedek parça piyasasında satılacak rulmanların fiyatlarına göre daha ucuzdur. Koç grubunca kullanılan, rulmanlar OES firması tarafından, OES kanalına sunulmak üzere Semir Ticaret'in şikayet başvurusunda belirttiği gibi % 20 -25 oranında ucuza alınmaktadır. Ancak , K grubunca kullanılan rulmanlar dışında kalan rulman çeşitleri bakımından OES firması ile diğer distribütörler arasında bir fiyat farkının bulunmadığı anlaşılmıştır. Buna göre, OES fiması ucuza aldığı ve yedek parça piyasına sunulmayacağı için TİMKEN t arafından bulk (sandıklarda kutusuz olarak) halde gönderilen Koç grubunca kullanılan rulmanları OES kutusuna koyarak yedek parça piyasasına sürmektedir. Bunun sonucunda maliyetlerinden kaynaklanan fiyat avantajını satış fiyatlarına yansıtmaktadır. Niteki m bu konuya ilişkin olarak, TİMKEN Türkiye yetkilileri; K Grubu fabrikalarının yetkili servis örgütlerine yeniden satması amacıyla OES firmasına belli rulman çeşitlerinin bulk olarak verildiğini, yedek parça piyasasında yeniden satması için verilen rulman ların ise orjinal TİMKEN ambalajında OES firmasına gönderildiğini belirtmiştir. 5.9.2000 tarihinde OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapılan görüşmede, adı geçen, TİMKEN rulmanlarını OES firmasının kutularına koyarak yedek parça piyasasında sattıklarını kab ul etmiş ve bu durumu aşağıdaki ifadelerle açıklamıştır; "OES firması söz konusu fabrikaların yetkili servis örgütlerinin ihtiyaçlarını karşılamak üzere OES olarak yani orjinal donanım amacıyla rulman sağlamaktadır. Bu rulmanlar genellikle sağlayıcıdan bu lk olarak satın alınır. Bunlar ya OES adını taşıyan kutularda ya da müşteri konumundaki fabrika ya da onun yetkili servisinin adını taşıyan kutulara konarak satılır. Örneğin O ya da O gibi. Bu kutulama uygulaması olağan bir uygulamadır. Her üretici kulla ndığı yedek parçaların kendi servis ağlarında kendi adlarını taşıyan kutularda satılmasını istemektedir. Yine OES adını taşıyan kutularda TİMKEN markalı rulmanları satışa sunmak da olağandır. Distribütörlüğünü yaptığımız S ve I 'nın da rulmanlarını aynı zamanda kendi kutularımız içinde satmaktayız. Ürünü bulk olarak alıp kendi kutularımız içinde satmamız, taşıma maliyetlerini hacim küçüldüğü için azaltmakta olup, ayrıca Türkiye'deki işçilik maliyetlerinin düşük olması nedeniyle kutulamanın burada yapılmas ı daha avantajlıdır. Biz vaktiyle birçok ürünü bulk olarak almak üzere anlaşmıştık. TİMKEN değişik zamanlarda kendi kutusu içinde ürünler de gönderebilir. TİMKEN'in diğer distribütörlerinin sadece yedek parça pazarında 9 REKABET KURUMU faaliyet göstermeleri ve kutulama faa liyetlerinin bulunmaması nedeniyle bu distribütörler ürünleri TİMKEN kutularında almak durumundadırlar. Yedek parça pazarı için ise rulman TİMKEN kutusu içinde ya da OES kutusu içinde satılır. Eğer ürün bulk olarak gelirse, bu durumda OES kutularına konara k yedek parça piyasalarındaki alıcılara sunulur. Eğer TİMKEN kutusu içindeyse üzerine OES stickerı yapıştırılır." Bu noktada, OES firmasının kutusuz ve toplu olarak rulman temin ettiği ve bunları kendi kutusu içerisinde diğer distribütörlerin faaliyet gös terdiği yedek parça pazarında satışa sunduğu iddiasının doğru olduğu görülmüştür. Buraya kadar yapılan açıklamalar ışığında gelinen noktada, OES firması ile diğer distribütörlerin alım fiyatlarının Koç grubu tarafından kullanılan ve yedek parça kanalına gö re %20 -25 daha ucuza temin edilen rulmanlar bakımından farklılaştığı, bu grup dışında kalan rulmanlar bakımından tüm distribütörler için aynı fob alış fiyatlarının geçerli olduğu, yedek parça piyasasında OES firmasının ilgili rulmanları düşük fiyattan sata bilmesinin, OES'nin kutulanmamış olarak düşük fiyatlardan aldığı rulmanları kendi kutuları içinde piyasaya sürmesiyle mümkün olduğu belirlenmiştir. Bu bağlamda TİMKEN Europa firmasının OES ile diğer distribütörleri arasında doğrudan bir ayırımcılık yapıp yapmadığı ya da bir başka deyişle OES firmasına diğer distribütörlerinden farklı olarak yedek parça kanalı için kutusuz ve daha düşük fiyattan mal temin ederek OES dışındaki distirbütörlerin faaliyetlerinin zorlaştırılmasında doğrudan bir payının olup olma dığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu konuya ilişkin olarak 8.9.2000 tarihinde TİMKEN Europa GmbH İstanbul İrtibat Bürosu Bölge Müdürü U.B ile yapılan görüşmede "OES firmasının kutusuz ve toptan aldığı ürünleri hem OES kanalına hem de yedek parça piyasas ında kendi kutusunda sattığından TİMKEN Europa'nın haberdar olup olmadığı sorulmuş" ve şu yanıt alınmıştır: "Evet bu söylentileri duyduk ve bayilerde OES kutusu var mı diye araştırma yaptık. OES firması ile aramızda bu konuda anlaşmazlık yaşandı. Yaptığım ız araştırmalar sırasında kanımız, bizden aldığı malın bir kısmını aftermarketa veriyor olabilir şeklinde oluştu. Bu konuda OES firmasını uyardık. Aftermarket'a girmek istiyorsanız gelin distirbütörümüz olun dedik. 1999 yılının sonlarından beri bu firma il e distribütörlük sözleşmesi imzalamaya çalışıyoruz. OES'nin anlaşma konusunda bazı çekinceleri oldu. OES firması artık OES kanalı için aldığı ürünü afermarketa satma uygulamasına devam edemiyor. Örneğin Ford ürünlerimizi doğrudan TİMKEN'den almaya başladı. Biz de OES'ye Ford'a vermesi için sattığımız malları kestik." TİMKEN Türkiye'nin ilgili durumu tespit etmek amacıyla Özkaya, Günaydın Otomotiv, H , O gibi teşebbüsleri 1999 yılının Haziran, Ağustos ve Eylül aylarında ziyaret ettiği ve firmalardan konuy la ilgili bilgi aldığı anlaşılmıştır. Ufuk BATUM tarafından TİMKEN Europaya gönderilen 4.5.1999 tarihli elektronik posta mesajında şu ifadeler yer almaktadır: " Türkiye Rekabet Kanunu ve TİMKEN'in iş davranışı nedeniyle bir pazarda yüzde yüz adil muamel e yapmak zorundayız. Bundan dolayı bağımlı yedek parça pazarı (OES kanalı kastedilmekte) ve bağımsız yedek parça pazarını tamamen birbirinden 10 REKABET KURUMU ayırmak zorundayız. Bağımsız yedek parça (serbest bayilerin yer aldığı) pazarında kesinlikle Siyah&Portakal rengi TİMKEN kutularının olmasına dikkat edeceğiz. Bu durum TİMKEN için çok kritik ve gereklidir. Tüm beş distribütör için aynı koşullar sağlanmalıdır. Ayrıca eğer hukuken münkünse beş distribütörün tamamının pazarda oluşacak fiyatlara saygı göstermesi istenmel idir " Bu belgelerden TİMKEN firmasının en azından 1999 yılı başından beri OES firmasının ilgili uygulamalarından şüphelendiği, ilerleyen aylarda konuyla ilgili tespitler yaptırdığı ve bu uygulamalardan rahatsızlık duyduğu anlaşılmaktadır. Ufuk BATUM ile y apılan görüşmede, TİMKEN firmasının yedek parça pazarındaki koşulları bozan uygulamaların önüne geçmek amacıyla OES firması ile anlaşma yapma girişimlerinde bulunduğu öğrenilmiştir. Bu amaçla TİMKEN Europa, OES firmasına diğer distribütörler ile yaptığı st andart distribütörlük anlaşmasının aynısını teklif etmiştir. Nitekim bu anlaşmaya ilişkin görüşme notları yapılan yerinde incelemede tutulan tutanağa ek olarak elde edilmiştir. Bu görüşme notlarında taraflar karşılıklı olarak anlaşma hükümleri üzerindeki g örüş ve çekincelerini ortaya koymuşlardır. OES firması sahip olduğu çekinceler yüzünden anlaşmayı imzalamaya yanaşmamıştır. Bu anlaşmaya ilişkin görüşmeler daha sonra devam etmiştir. Ancak önaraştırmanın açılış tarihi itibariyle herhangi bir görüş birliğin e varılamamıştır. 7.9.2000 tarihinde OES firması Genel Müdürü B.Ü ile yapılan görüşmede TİMKEN firmasının anlaşma çabaları sorulmuş ve şu yanıt alınmıştır. "TİMKEN diğer distribütörleriyle imzalamış olduğu anlaşmanın aynını bizimle de imzalamak istedi. An cak bu anlaşmalar sanayi rulmanlarını da kapsıyordu. Oysa biz sadece otomotivde faaliyet gösteriyoruz. Ayrıca TİMKEN'in Türkiye işlerine bakan müdüründe dört defa değişiklik oldu ve çalışmalar kesintiye uğradı. Şu anda çalışmalar devam ediyor ". Bu ifade h em TİMKEN'in anlaşma yapma çabalarını hem de OES firmasının çekincelerini doğrulamaktadır. TİMKEN firmasının bu anlaşma çabasının asıl amacı OES firmasının OES kanalı üzerinden sahip olduğu avantajını yedek parça kanalında diğer distribütörlerin zararına k ullanmasının önüne geçmek olarak belirtilmiştir. Özellikle OES firmasının kutusuz ve toptan aldığı ürünleri kendi kutularına koyarak yedek parça piyasasına sürmesi TİMKEN markasının güvenilirliği, bilinirliği ve imajı bakımından zarar vericidir. Öte yandan yine yapılan görüşmede TİMKEN Türkiye yetkilileri OES firmasının bu uygulamasının sonucunda TİMKEN'in yedek parça pazarındaki çıkarlarının zedelediğini belirtmişlerdir. Aynı zamanda TİMKEN firmasının bu kaygısı yerinde inceleme sırasında elde edilen belge lerle de sabittir. Bu konuda, 7.9.1999 tarihli U.B tarafından TİMKEN Europa firması'na gönderilen elektronik posta mesajında U.B, OES Yönetim Kurulu Başkanı T.Ö ile yaptığı görüşmeye ilişkin şu ifadeleri kullanmıştır; "TİMKEN için Siyah&Portakal rengi TİM KEN kutularının neden bu kadar önemli olduğunu bir çok defa sordu. Ben de kendisine aşağıdaki çok basit gerçekleri anlattım; TİMKEN'in ürünlerini bağımsız yedek parça pazarına kendi geleneksel TİMKEN S&P kutularında yüz yıldır tüm dünyada ve elli yıldan fa zla Türkiye'de sunma 11 REKABET KURUMU hakkı vardır. Bizim için adımızı ve marka tanınırlığımızı sürdürmek çok önemlidir. Öyle ki, çok güçlü bayiler bile rulmanlarımızı orjinal kutumuzda almak isterler. Türk rekabet kanununa göre bağımsız yedek parça pazarında fiyatlar, ko şullar ve kutulama şartları bakımından adil rekabet olduğundan emin olmak zorundayız." TİMKEN Türkiye İrtibat Bürosunda yapılan yerinde incelemede OES firmasına TİMKEN'in teklif ettiği çalışma prosedürü elde edilmiştir. Bu prosedür çerçevesinde TİMKEN üç ayrı sipariş formu belirlemiştir. 1. "OES -SERVICE (Servis) Sipariş Formu: Bu form OES kanalı amaçlı Koç Grubu servis şirketleri için düşük fiyattan bulk olarak sağlanan 60 adet rulmanı içermektedir. Bu formun içerdiği rulmanlar sadece servis kanalında kullan ılacaktır. 2. OES -AMD (Yedek Parça) Sipariş Formu: Bu form fiyat listesinde belirtilen ve adedi 953 olan bağımsız yedek parça kanalına sunulmak üzere sipariş edilen rulmanlar için kullanılacaktır. Bu form aynı zamanda OES kanalı için düşük fiyattan sağlanan 60 adet rulmanı da içermektedir. Ancak, söz konusu 60 adet rulman yedek parça kanalı için sipariş edildiği takdirde bu form kullanılacak ve daha yüksek fiyatlar uygulanacaktır. 3. OES -Diğerleri: Bu form 953 adet rulmanı içeren fiyat listesinde yer almayan rulmanların siparişleri için kullanılacaktır. " Bu formlar 7.9.1999 tarihinde OES firmasına gönderilmiştir. Bu prosedür bağlamında her bir sipariş formu için ayrı hesaplar açılmıştır. Bu yolla OES firmasının servis kanalı için bulk olarak aldığı rulmanları bağımsız yedek parça pazarında yeniden satmasının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Söz konusu farklı hesaplar sipariş formlarının tamamlayıcı parçasıdır. Açılan ilk hesap bulk olarak OES kanalına düşük fiyatlardan sağlanan 60 adet rulmana ilişkindir. İkinci hesap yedek parça kanalı için özel TİMKEN kutuları içinde temin edilecek 953 adet rulmanı içeren liste içindir. Üçüncü hesap ise ilk iki hesapta yer almayan siparişlere aittir. TİMKEN firması OES için olduğu gibi diğer distribütörleri için de bir sipariş prosedürü hazırlamıştır. Bu prodesür iki ayrı sipariş formuna dayanmaktadır ve OES için hazırlanan prosedürün yedek parça pazarı için öngörülen kısmına uygundur. Ayrıca TİMKEN firmasının distribütörlerine dağıttığı ve TİMKEN'den alış fiyatını içeren 31 sa yfalık "Distribütör Price List" başlıklı 1.1.1999 tarihli listelerden OES için hazırlanmış olanının diğer distribütör listeleri ile aynı referans numaraları ve bunlara karşılık gelen aynı fob alış fiyatlarını içerdiği görülmektedir. Sonuç olarak; yapılan görüşmeler ve elde edilen belgelerden, TİMKEN'in OES firmasının ilgili uygulamalarından haberdar olmakla birlikte, OES kanalı ile yedek parça piyasası arasında uyguladığı pazar farklılaştırma stratejisinin işlemesine yönelik girişimlerde bulunduğu ve yedek parça piyasası bakımından OES firması da dahil tüm distribütörlerinin eşit koşullarda faaliyet göstermeleri yolunda çaba sarfettiği anlaşılmaktadır. Semir Ticaret'in Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda vurgulanan diğer bir nokta ise yukarıda bahsedi len iddia konusu uygulamalar sonucunda Semir 12 REKABET KURUMU Ticaret'in müşteri portföyünü kaybederek zarara uğradığı ve bunun sonucunda TİMKEN firması tarafından distribütörlük sözleşmesine tek taraflı son verildiğidir. Yapılan incelemeler sonucunda, 1999 yılında genel olarak distribütörlerin TİMKEN firmasından aldıkları rulman miktarlarında azalma görülmektedir (ki bu azalışta 1999 yılında yaşanan deprem felaketinin de büyük etkisi olduğu belirtilmektedir). Özellikle 1998 ile 1999 yılları karşılaştırıldığında OES firmas ına göre diğer TİMKEN distribütörlerinin alış miktarlarındaki azalışlar oransal bakımdan OES firmasının alışlarındaki azalışlardan çok daha yüksektir. Raportörlerin B Makina Ticareti ve Yatırım A.Ş. yetkilileriyle yaptığı görüşmelerde, rulman bölümümünün 1999 yılını yaklaşık TL'lik faaliyet zararı ile kapadığı ilgili bölüm için hazırlanan gelir tablosundan anlaşılmaktadır. Semir Ticaret'in ise 1999 yılı net satışlarında Alman Markı bazında bir önceki yıla göre yaklaşık yarı yarıya azalma olurken, faaliyet zararı TL'nin üstünde gerçekleşmiştir. Yapılan incelemelerde Semir Ticaret'in TİMKEN'e olan borçlarını ödeme konusunda sıkıntılar yaşadığı ve bunun sonucunda distribütörlüğünün TİMKEN tarafından fesh edildiği belirlenmiştir. Nitekim bu konuya ilişkin olarak, TİMKEN Europa Genel Müdürü Georges Lammoglia tarafından Semir Ticaret'e gönderilen bir faks mesajında 9.9.1999 tarihinde TİMKEN ile Semir Ticaret arasında yapılan distribütörlük sözleşmesinin 18. maddesinin (a) bendine atıfta bulunul arak, bu bend uyarınca ilgili distribütörlük sözleşmesinin bu metnin alınmasından 90 gün sonra fesh edileceği belirtilmektedir. Distribütörlük sözleşmesinin ilgili bendinde "Taraflardan biri en az 90 gün önceden yazılı bildirim vererek bu anlaşmayı sona erdirebilir. Sona erdirme için herhangi bir gerekçe bildirmesi gerekmez." denilmektedir. TİMKEN Europa firması sözleşmede öngörüldüğü şekilde 90 gün önceden bildirimde bulunmak suretiyle, Semir Ticaret'in distribütörlüğüne son vermiştir. Nitekim, bu davranış teşebbüslerin Borçlar Kanunu çerçevesinde sahip oldukları sözleşme serbestisi prensibine de uygundur. J- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK 4054 Sayılı Kanun hükümlerinin bir teşebbüs ya da teşebbüs birliği davranışına uygulanabilmesi için o davranışın anılan Kanun çerçevesinde yasaklanmış olması gerekmektedir. Bu bağlamda 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi uygulaması rekabeti ihlal edici teşebbüsler arası bir anlaşma ya da uyumlu eylemin varlığını gerektirirken, 6. maddesi öncelikle bir hakim durumun varlığını ve daha sonra buna bağlı olarak söz konusu hakim durumun onun sahibi teşebbüs tarafından çıkar elde edecek şekilde kötüye kullanılmasını gerektirmektedir. TİMKEN firması satışlarını üç kanal bazında gerçekleştirmekte ve bu kanallar bağlamında farklı fiyatlar uygu lamaktadır. Ayrıca bu kanallardan OEM ve OES kanallarında satışı yapılacak rulmanlar kutulanmadan müşteriye sunulmaktadır. Bu pazar farklılaştırması ticari hayatin gereği olarak kabul edilebilecek olağan bir uygulamadır ve bu uygulamaya hem diğer rulman ür eticileri hem de rulman dışı yedek parça üreticileri tarafından da başvurulmaktadır. 13 REKABET KURUMU OES firması hem K Grubu servis kanallarının ihtiyacını karşılamak üzere OES amaçlı rulman almakta hem de yedek parça kanalında faaliyet göstermektedir. Yapılan incelemel er ve tespitler sonucunda OES firmasının K Grubu servis örgütlerine verilmek üzere TİMKEN firmasının pazar faklılaştırmasının bir sonucu olarak düşük fiyattan ve kutusuz olarak toptan aldığı rulmanları kendi kutusuna koyarak yedek parça piyasasına sürdüğü anlaşılmaktadır. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin anlaşma veya uyumlu bir eyleme uygulanabilmesi öncelikle en az iki teşebbüsün ortak hareketini ve anlayış birliğini gerektirmektedir. Diğer bir deyişle bir anlaşmanın varlığından bahsedebilmek için en az iki teşebbüsün herhangi bir davranışta bulunma ya da bulunmama konusunda fikir birliğine ulaşmaları gerekmektedir. Ancak bu olayda OES'in tek taraflı bir uygulaması söz konusudur. Bu uygulama sonucunda TİMKEN firmasının yedek parça kanalı zarar görmüştür . TİMKEN yedek parça kanalı çerçevesinde daha pahalıya satabileceği ürünleri daha ucuza satmak durumunda kalmıştır. Diğer yandan bu uygulama TİMKEN firmasının kanal bazında farklılaştırmaya dayanan satış sistemine de zarar vermektedir. Ayrıca OES'nin TİMKE N rulmanlarını kendi kutuları içerisinde yedek parça piyasasına sürmesi TİMKEN markasını, marka imajını ve bilinirliğini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu bağlamda TİMKEN, OES firmasının ilgili uygulamalarının önüne geçmek amacıyla birçok girişimde bulunm uş, OES firmasının yedek parça piyasasındaki faaliyetlerini, diğer distribütörler ile yaptığı anlaşmanın aynısını bu firmayla yaparak düzenlemek ve diğer distribütörlerin anlaşma gereğince uymak durumunda oldukları koşullara OES firmasının da uymasını sağl amak istemiştir. Yapılan incelemeler çerçevesinde, TİMKEN Europa firmasının iddia edildiği gibi yedek parça pazarında faaliyet gösteren distribütörleri arasında doğrudan bir fiyat ayırımcılığı yapmadığı, şikayet konusu olayın esas itibariyle OES firmasının tek taraflı hareketinden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Diğer yandan TİMKEN Europa firmasının OES firması tarafından gerçekleştirilen uygulamalara yönelik olarak önlem alma girişimlerinde bulunması bu uygulamalara pasif olarak izin vermek ya da göz yummak n iyetinde olmadığının göstergesidir. Bu nedenlerle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi anlamında bir anlaşmanın varlığından söz etmenin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin uygulaması öncelikle ilgili ürün pazar ında bir hakim durumun varlığını gerekli kılmaktadır. Hakim durumun varlığının ortaya konulmasından sonra hakim durumda olan teşebbüsün bu konumdan doğrudan ve aktif olarak çıkar ya da fayda sağladığı bir fiil gerçekleştirmiş olması gerekmektedir. Yapılan inceleme ve tespitler çerçevesinde TİMKEN firmasının gerek genel olarak rulman pazarında gerekse özel olarak konik makaralı rulman pazarında, Türkiye pazar koşulları çerçevesinde hakim durumda olmadığı anlaşılmıştır. Diğer yandan şikayet konusu olaylar TİM KEN firmasının doğrudan bir fiilinden değil OES firmasının tek taraflı tasarrufundan kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda TİMKEN firmasının 6. madde anlamında herhangi bir ihlal gerçekleştirdiğini iddia etmenin mümkün olamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, ö naraştırma raporunda yer verilen OES'in ilgili pazarda alıcı olarak hakim durumda olup olmadığının incelenmesi hususunda; pazarda çok sayıda 14 REKABET KURUMU sağlayıcı ve bu sağlayıcıların münhasır olmayan çok sayıda dağıtıcıları bulunması, aynı şekilde TİMKEN'in de OES dı şında dört dağıtıcısının daha bulunması, OES'in K Grubu'nun servis kanallarına dağıtım yapıyor olmasına rağmen, TİMKEN'in aynı gruba bağlı Ford'un servis kanalına yapılan satışlarda bir anlaşma ile OES'i devreden çıkartabilmesi, TİMKEN'in OES'in düşük fiy atla kutusuz olarak aldığı ürünleri kutulayıp satmasının önüne geçebilmek için önlemler alabilmesi ve K Grubu'nun OES kanalına sunulmak üzere satılanlar hariç diğer ürünlerin söz konusu teşebbüse diğer dağıtıcılarla aynı fiyata satılması gibi unsurlar dik kate alınarak, söz konusu pazarın bugünkü yapısında OES'in hakim durumda olmadığı sonucuna varılmıştır. K- SONUÇ Yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler ışığında; 1. - İddiaya konu yedek parça pazarında OES firması ile TİMKEN Europa GmbH'in diğer distri bütörleri arasındaki fiyat ve satış koşullarındaki farklılıkların, OES firmasının tek taraflı davranışları sonucunda meydana geldiğine ve TİMKEN Europa GmbH ile OES arasındaki bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden kaynaklanmadığına, - Semir Ticaret in sözleşm esinin TİMKEN Europa GmbH tarafından gerekçesiz değil, distribütörlük anlaşmasının ilgili maddeleri uyarınca feshedildiğine, - 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi bakımından gerek genel olarak rulman pazarında gerekse özel olarak konik makaralı rulman pazarında TİMKEN Europa GmbH firmasının hakim durumda olmadığına, bu nedenlerle TİMKEN Europa GmbH ve TİMKEN Europa Gmbh İstanbul İrtibat Bürosu'nun 4054 sayılı Kanunun 4 ve 6. maddelerini ihlal etmediğine ve haklarında bir soruşturma açılmasına gerek bulunmadığın a OYBİRLİĞİYLE, 2. Original Equipment Services firmasının pazarda fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüne sahip olmadığına, dolayısıyla ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığına, bu nedenle söz konusu teşeb büsün 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal etmediğine ve hakkında bir önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına OYÇOKLUĞUYLA, karar verilmiştir. 15 REKABET KURUMU KARŞI OY GEREKÇESİ Timken Europa GmbH hakkında düzenlenen 03.10.2000 tarih D3/2 - Y.T. -00/5 sayılı Önaraştırma Raporu na dayanılarak alınan, OES hakkında bir önaraştırma yapılmasına gerek olmadığına dair 10.10.2000 tarih ve 00 -38/419 -235 sayılı Kurul kararına aşağıda belirttiğim nedenlerle katılamamış bulunmaktayım. OES Firması Ti mken Europa GmbH ın rulmanlarının Türkiye satıcısıdır. OES firması, yetkili servisler için sağlayıcıdan daha ucuza aldığı rulmanları OES usulüyle sadece yetkili servislere, diğer tamircilerin ihtiyaçları için sağlayıcıdan daha yüksek fiyatlarla aldığı ürün leri ise diğer tamircilere satması gerekirken; OES in bu pazardaki etkin konumu ve Timken in OES e bağımlı hale gelmesi sonucu OES Timken den OES usulüne göre sadece yetkili tamircilere satmak için ucuz fiyatlarla sağladığı ürünleri piyasadaki diğer tamirc ilere de satarak, rakiplerini güç duruma düşürdüğünden bahisle Raportörler, OES firmasının ilgili pazardaki alım gücünün ilgili ürün pazarına vermiş olduğu zararın ortaya konulması, ayrıca bu durumun hakim durumunu kötüye kullanılması olarak değerlendiril ip değerlendirilmeyeceğinin belirlenmesi için OES firması hakkında bir önaraştırma açılması önerilmekte olup aynı gerekçelerle bir önaraştırma yapılmasının uygun olacağını düşünmekteyim. Nejdet KARACEHENNEM Kurul Üyesi 16 REKABET KURUMU KARŞI OY GEREKÇESİ Kurulumuzun 10.10.2000 gün ve 38/419 -235 sayılı kararının, "Önaraştırma Yapılmaması" yolundaki hüküm fıkrasına aşağıda sunduğum nedenle katılamıyorum: Önaraştırma ile, yakınmaya konu edil en Timken Firmasının ilgili pazarda egemen durumda olmadığı ve ayrımcılık yapmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgu ve belgeler, bu sonucu doğrular niteliktedir. Geniş anlamda, marka ve üretim ayırımı yapılmaksızın, ilgili pazarın rulman pazarı ol duğu belirlenmiştir. Bu pazarda egemen konumda olan, ayrımcılık gücüne sahip firmanın OES olduğu anlaşılmaktadır. Piyasayı bozucu etkilerinin bulunup bulunmadığı, egemen gücünün rekabet ihlali içeren boyutlarının belirlenmesi, ayrımcılık yapıp yapmadığı gi bi durumlar, yapılacak bir önaraştırma yada soruşturma ile kesinlik kazanacaktır. Çünkü, OES Firmasının rekabet ihlali içeren bir davranış içinde olmadığını, egemen konumda bulunmadığını belirleyen tek bir bulgu ve belge yoktur. Kaldı ki, 4054 sayılı yasan ın 40 ıncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Kurul kendisine herhangi bir şekilde intikal eden bir başvuru üzerine önaraştırma yapmak zorundadır. Kurulun, kendisine intikal eden bir başvuru üzerine, önaraştırma yapmamaya dayalı bir takdir hakkı bulunma maktadır." Önaraştırma yapılmasına karar verir" hükmü, buyurucu niteliktedir. Önaraştırma açılmaması yolundaki kurulumuz kararına bu nedenle katılamıyorum. İsmet CANTÜRK Kurul Üyesi 17 REKABET KURUMU REKABET KURUMU BAŞKANLIĞI'NA (Muhalefet Şerhi) KARAR TAR İHİ VE SAYISI :10.10.2000 ve 00 -38/419 -235 sayılı K. MUHALEFET EDEN ÜYE :Mehmet Zeki UZUN KONU :Rekabet Kurulu'nun, mezkur tarih ve sayılı Kararında belirtilen hususulara karşı, muhalefet nedenlerimizin sunulmasıdır. MUHALEFET NEDENLERİ : 1-Rulman üretic ilerinin OEM ve OES piyasalarındaki güçleri, asıl kar ettikleri yedek parça piyasalarındaki güçlerini belirlemektedir.Rulman ürününün niteliği gereği OEM ve OES piyasalarında güçlü olan üretici kendisine yedek parça (aftermarket) piyasalarında pazar yaratm ış olmaktadır. 2-G... ve K... adlı şirketlerin K... Grubu fabrikaların OEM amaçlı rulman ihtiyaçlarını karşılamaları ve bu şirketlerinde desteklediği OES firmasının ilgili fabrikaların yetkili servis teşkilatlarına OES amaçlı rulman sağlıyor olması, K... Grubunun Türkiye'de özellikle otomotivde sahip olduğu güç nedeniyle TİMKEN firması açısından büyük öneme sahiptir. Böylelikle OES firması TİMKEN için büyük ve önemli bir pazar yaratmaktadır. 3-TİMKEN firmasının, Türkiye satışlarının yaklaşık %50'si OES fi rması aracılığı ile gerçekleştirilmektedir. TİMKEN'in yanı sıra TİMKEN markalı rulmanların özellikle otomotiv rulmanları bakımından en büyük rakiplerden biri olan SKF firmasının da distiribütolünü yapan OES firmasının satışları içindeyse TİKMEN rulmanları %20'lik bir paya sahiptir. 4-OES firmasının K... Grubu ile olan ilişkileri, TİKMEN Türkiye satışlarının yarısını karşılıyor olması ve distribütörlüğünü yaptığı SKF rulmanlarının TİKMEN rulmanlarının yerine empoze edebilme şansının bulunuşu OES firmasının, TİKMEN firmasının karşısında Türkiye rulman pazarı bakımından oldukça güçlü bir konuma getirmektedir.OES firmasının sahip olduğu bu güç, TİMKEN firmasını bu firmaya bağlı hale getirmektedir. OES firmasının tek taraflı olarak OES kanalı çerçevesinde düşük fiyattan aldığı rulmanları, yedek parça pazarında satışa sunması, bu pazarda faaliyet gösteren distribütörlerin faaliyetlerini zorlaştırmakta ve onları rekabette dezavantajlı bir duruma düşürmektedir. Bu bağlamda, OES firmasının, TİKMEN'in kendisine olan bağımlılığı çerçevesinde elde ettiği gücü, yedek parça pazarında çıkar sağlamak amacıyla kullandığını söylemek mümkündür. OES firması bu gücünü, yedek parça piyasasındaki bu uygulamalarına son verecek ve diğer distribütörlerle eşit şartlara sahip olmasını sağlayacak distribütörlük anlaşmasını, imzalamamakla da ortaya koymaktadır. 18 REKABET KURUMU SONUÇ :OES firmasının, K... Grubu otomotiv şirketlerinin servis pazarındaki yedek parça ihtiyaçlarını sağlayan bir konumda olmasından kaynaklanan önemli bir gücü olduğu, bu güç ned eniyle, TİMKEN firmasının, OES firmasına bağımlı hale geldiği ve OES firmasının bu bağımlılığı, yedek parça pazarında çıkar sağlamak amacıyla kullandığı ve OES firmasının sektörün diğer önde gelen firmalarıyla olan faaliyetleri de dikkate alındığında, - Bu h ususun ilgil pazardaki alım gücünün kötüye kullanılması olarak değerlendirilebileceği, - OES firmasının ilgili pazardaki alım gücünün, ilgili ürün pazarına vermiş olduğu zararın sağlıklı bir şekilde ortaya konulması, - Bu durumun hakim durumun kötüye kullanılm ası olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin belirlenmesi açısından, - OES firması hakkında bir önaraştırma açılması gerektiği, Düşünce ve kanaatinde olduğumdan, çoğunluğun görüşüne iştirak etmediğimi ve muhalefetimi bildiririm. 10.10.2000 Mehmet Zeki UZUN Rekabet Kurulu Üyesi