Rekabet Kurumu B aşkanlığından , REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-5 (Birleşme) Karar Sayısı : 05 -14/168 -61 Karar Tarihi : 11.3.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY , Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B. RAPORTÖRLER : Şahin YAVUZ, Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Kürşat ÜNLÜSOY. C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation Temsil
Rekabet Kurumu B aşkanlığından , REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -3-5 (Birleşme) Karar Sayısı : 05 -14/168 -61 Karar Tarihi : 11.3.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY , Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN. B. RAPORTÖRLER : Şahin YAVUZ, Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Kürşat ÜNLÜSOY. C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation Temsil cisi: Av. M. Togan TURAN 20 Paksoy & Co. No:28 Kat:10 Daire:35 -36 Maslak 34398 İstanbul D. TARAFLAR : - Dimon Incorporated 512 Bridge Street Danville Virginia 24541 A.B.D. - Standard Commercial Corporation 22 01 Miller Road Wilson North Carolina 27893 A.B.D. E. DOSYA KONUSU: Dimon Incorporated ile Standard Commercial 30 Corporation adlı teşebbüslerin DimonStandard Inc. adı altında birleşmelerine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.1.20 05 tarih ve 567 sayı ile giren ve en son 4.3.2005 tarih ve 1398 sayı ile eksikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.3.2005 tarih, 2005 -3-5/Öİ-05-Ş.YA. sayılı Birleşme Ön İnceleme Raporu 8.3.2005 tarih, REK.0.07.00.00/19 sayılı Başkanlık önergesi ile 05 -14 40 sayılı Kurul toplantısında gör üşülerek karara bağlanmıştır G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation arasında gerçekleşen birleşme işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir işlem olduğuna; bununla beraber 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri çerçevesinde, birleşme 05-14/168 -61 2 işleminin gerçekleşmesi halinde ilgili ürün pazarlarında, 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve b unun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu 50 olmadığına; dolayısıyla bildirime konu işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pa zar H.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation tüm dünyada işlenmiş 60 tütün üretim ve pazarlamasında faaliyet gösteren ve yaprak tütünü işleyen teşebbüslerdir. Dünyada ve ülkemizde artan bir tüketim eğilimine sahip Ame rikan harmanı ile üretilen sigaralarda farklı oranlarda harmanlanarak kullanılan virginia, burley ve şark tipi tütünler dünya tütün piyasasında önemli bir yere sahiptir. Her ne kadar virginia ve burley tipi tütünlerin gerek yetiştirildikleri coğrafi alanla r, gerekse işlenmeleri için gerekli teknoloji ve know -how oldukça birbirine yakın olsa da tütün mamulleri üretiminde ikame edilebilmeleri içerdikleri nikotin ve şeker oranı farklılığından dolayı mümkün değildir. Şark tipi tütün ise aralarında Türkiye nin de bulunduğu sınırlı coğrafi alanlarda, virginia ve burley tipi tütünlerden tamamen farklı yöntem ve teknolojilere dayalı olarak üretilmektedir. 70 Şark tipi tütünün gerek talep ve gerekse arz yönünden diğer tütün türleriyle ikamesi mümkün değildir. İşlenmiş şark tipi tütün, ortalama fiyatları birbirine yakın seyreden virginia/burley tipi tütünlerden yaklaşık kilo başına iki kat daha pahalıdır. Tütün endüstrisinde pazar gücüne sahip olan sigara üreticileri de işlenmiş tütüne ilişkin taleplerini anılan üç fark lı tütün tipine yöneltmektedirler. Bu unsurlar dikkate alınarak ilgili ürün pazarları virginia, burley ve şark tipi tütünler olmak üzere üç ayrı pazar olarak tanımlanmıştır. H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 80 Tarafların Türkiye de faaliyette bulundukları coğra fi alanlar her ne kadar Ege bölgesinde yoğunlaşmış olsa da işlemden Türkiye pazarının tamamı etkilenecektir. Bu anlamda ilgili coğrafi pazar tüm Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki alan olarak belirlenmiştir. H.2. Taraflar H.2.1. Dimon Incorporated (D imon) Amerika Birleşik Devletleri nde kurulu çok uluslu bir teşebbüs olan Dimon, 90 işlenmiş tütün üretimi ve pazarlamasında faaliyet gösteren dünyanın ikinci büyük yaprak tütün işleyicisidir. Teşebbüs, 40 ın üzerinde ülkede işlenmemiş tütün satın 05-14/168 -61 3 alıp, 29 ü lkedeki tesislerinde işleyerek, müşterileri olan önde gelen sigara ve diğer tütün ürünlerini üreten çok uluslu şirketlere yaklaşık 90 ülkede satış yapmaktadır. Dimon, hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası nda işlem gören halka açık bir şirkettir. Me vcut bilgilere göre 31 Mart 2004 tarihi itibarıyla Dimon un yaklaşık 5900 hissedarından hiçbiri şirkette %10 dan fazla hisseye sahip değildir ve şirketin kontrolünü elinde bulundurmamaktadır. Bu bakımdan Dimon un ortaklık 100 yapısı, şirket hisselerinin % 5 in den fazlasına sahip olan ortakları içeren biçimde Tablo 1 de sunulmaktadır. Tablo 1: Dimon un Ortaklık Yapısı Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%) Franklin Resources, Inc. 6.97 Dimensional Fund Advisors Inc. 6.88 FMR Corp. Fidelity Management & R esearch Company Fidelity Low Price Stock Fund 6.36 Merrill Lynch & Co., Inc. Merrill Lynch Investment Managers 5.38 Diğer 74.41 Toplam 100.00 Kaynak: Bildirim Formu Dimon un Türkiye de, tütün işleme işi ile iştigal eden ve daha çok ihracata yönelik çalışan Dimon Türk Tütün A.Ş. (Dimon Türk) unvanlı bağlantılı bir teşebbüsü bulunmaktadır. Dimon Türk sadece şark tipi tütün işlemekte ve satmaktadır. Dimon Türk ün ortaklık yapısına Tablo 2 de yer verilmiştir. 110 Tablo 2:Dimon Türk ün Ortaklık Yapısı Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%) Intabex Netherlands 98.900 Selim Yeğen 0.275 Haluk Çağatay 0.275 Gianna Maan 0.275 Hasan Zeki Süzen 0.275 Toplam 100.000 Kaynak: Bildirim Formu Dimon Türk ün Yönetim Kurulu, Raul Denardi, Selim Yeğen ve Arie Ma an dan oluşmaktadır. H.2.2. Standard Commercial Corporation (Standard) Amerika Birleşik Devletleri nde kurulu çok uluslu bir teşebbüs olan Standard, işlenmiş tütün üretim ve pazarlamasında faaliyet gösteren bir yaprak tütünü işleyicisidir. Dünyanın çeşitli yerlerinde kurulu 22 işleme tesisi ile tütün tüketim ürünleri üreticilerine hizmet veren Standard, 30 dan fazla ülkede tütün işleme işi 120 ile iştigal etmektedir. 05-14/168 -61 4 Standard, hisseleri New York Menkul Kıymetler Borsası nda işlem gören halka açık bir şirkettir. Mevcut bilgilere göre 31 Mart 2004 tarihi itibarıyla Standard ın yaklaşık 3000 hissedarından hiçbiri şirkette %10 dan fazla hisseye sahip değildir ve şirketin kontrolünü elinde bulundurmamaktadır. Bu bakımdan Standard ın ortaklık yapısı, şirket hisselerin in % 5 inden fazlasına sahip olan ortakları içeren biçimde Tablo 3 te sunulmaktadır. Tablo 3: Standard ın Ortaklık Yapısı Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%) FMR Corp. 9.9 Various Trusts Established by Ery W. Kehaya 8.6 Helga L. Kehaya 7.3 Wacho via Corporation 7.1 Dimensional Fund Advisors, Inc. 6.8 T. Rowe Price Associates, Inc. 6.1 Berno, Gambal & Barbee, Inc. 6.0 Diğer 48.2 Toplam 100.0 Kaynak: Bildirim Formu Standard ın Türkiye de tütün işleme işiyle iştigal eden (esas olarak ihracata 130 yönelik) Spierer Tütün İhracat Sanayi Ticaret A.Ş. (Spierer) unvanlı bağlantılı bir teşebbüsü bulunmaktadır. Spierer ise hem şark tipi, hem de virginia/burley tipi tütün işleyip satmaktadır. Spierer in ortaklık yapısına Tablo 4 te yer verilmiştir. Tablo 4: Spierer in Ortaklık Yapısı Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%) Standard Commercial S.A. 99.96 Jas. I. Miller Tobacco Company, Incorporated 0.01 Standard Commercial Services, Inc 0.01 Standard Commercial Corporation 0.01 Standard Commercial Tob acco Co. Inc. 0.01 Toplam 100.000 Kaynak: Bildirim Formu Spierer in Yönetim Kurulu, Jurgen Wolfgang Johanssen, Selim Jimi ve Halil Aydın Girgin den oluşmaktadır. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1 İşlem 140 Bildirime konu işlem Türkiye de dahil olmak üzere global ölçekte tütün yaprağı işleme alanında faaliyet gösteren ve pazarın önemli teşebbüslerinden Dimon ve Standard arasında gerçekleşmektedir. Taraf teşebbüslerin Türkiye de faaliyet gösteren bağlantılı teşebbüsleri de bu kapsamda birle şmeye dahil edilecek ve işlem dolayısıyla Türkiye pazarı etkilenecektir. 05-14/168 -61 5 Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, işlemin amacının, sigaraya olan talepteki daralmaya bağlı olarak işlenmiş tütün endüstrisinde ortaya çıkan global ölçekteki aşırı kapasite durumunun yarattığı olumsuzlukların belli ölçüde ortadan kaldırılması olduğunun, taraflarca ifade edildiği anlaşılmaktadır. 1997/1 sayılı Tebliğ in, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi bağımsız iki 150 veya daha fazla teşebbüsün birleşmesini, işleme taraf olan teşebbüslerin toplam pazar paylarının %25 i ya da toplam cirolarının 25 trilyon TL yi aşması halinde izne tabi kılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden taraf teşebbüslerden Dimon un tüm tütün türlerine ilişkin 2003 yılı rakamlarıyla Türkiye toplam cir osunun ( ) ABD Doları, Standard ın aynı yıla ilişkin cirosunun ise ( ) ABD Doları olduğu anlaşılmaktadır. Bu rakamlar toplamda ( ) ABD Doları, TL bazında ise yaklaşık ( ) TL lik bir büyüklüğü ifade etmektedir. Bu rakamlar dikkat e alındığında birleşme işlemi eşiklerin üzerinde ve izne tabi bir işlemdir. H.3.2. Hukuki Değerlendirme 160 Yukarıda yer verilen açıklamalar, Dimon ve Standard arasında gerçekleştirilen işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bildirime tabi bir birleşme olduğu nu ortaya koymaktadır. Birleşen teşebbüslerin faaliyet alanı, Türkiye yi de içeren birçok ülkeyi kapsamaktadır. Bildirim konusu işlem oldukça yoğunlaşmış bir pazar yapısına sahip çok uluslu alıcıların (sigara üreticileri) faaliyet gösterdiği bir pazara g irdi temin eden ve nispeten daha düşük yoğunlaşma oranlarıyla görece daha rekabetçi bir pazarda tütün işleme işiyle iştigal eden iki Amerikan şirketinin birleşmesine ilişkindir. Sigara üretimi konusunda Türkiye pazarına son dönemde yeni girişler olsa da esas itibarıyla faaliyet gösteren 4 teşebbüsün (TEKEL, Philip Morris, JTI ve BAT) 170 pazara hakim olduğu görülmektedir. Tütün işleme piyasasında tütün ticareti yetki belgesine sahip toplam 50 gerçek ve tüzel kişi bulunmasına rağmen bunların ancak 15 i 2004 yıl ında fiilen faaliyet göstermiştir. Birleşen teşebbüslerin Türkiye de toplam satışlar yönüyle pazardan aldıkları paylar 2003 yılı itibarıyla Tablo 5 te sunulduğu şekilde gerçekleşmiştir. Tablo 5: Tarafların Tütün Tipi Temelinde Satış Miktarları ve Pazar Pa yları Virginia Burley Şark Şirket Satışlar (ton) Pazar payı(%) Satışlar (ton) Pazar payı(%) Satışlar (ton) Pazar payı(%) Dimon ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Standard ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Dimon+Standard ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Birleşme ye izin verilmesi durumunda tarafların sırasıyla virginia tipi tütünde yaklaşık % ( ), burley tipi tütünde % ( ), ve şark tipi tütünde ise % ( ), toplam 05-14/168 -61 6 pazar payına ulaşacakları beklenmektedir. Bu rakamlar, şark tipi tütün 180 satışlarında % ( .) lük paya sahip TEKEL gibi önemli bir teşebbüsün varlığı ile birlikte düşünüldüğünde, yoğunlaşma işleminin rekabetçi süreç açısından bir sakınca doğurmayacaktır. Tütün alım miktarlarına bakıldığında ise, görece çok daha büyük bir pazar olan şark tipi tütünde benzer bir tablo o rtaya çıkmaktadır: Tablo 6: Tarafların Tütün Tipi Temelinde Alım Miktarları ve Pazar Payları Türkiye Şark (Klasik Şark+Yarı Şark) Tütünü Klasik Şark Tütün Yarı Şark Tütün Şirket Alımlar (ton) Pazar payı(%) Alımlar (ton) Pazar payı(%) Alımlar (ton) Pazar payı(%) Dimon ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Standard ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Dimon+Standard ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Türkiye de yetiştirilen şark tipi tütünlerin tamamı üzerinden bakıldığında, birleşen teşebbüsler toplam alımlarda yaklaşık % ( ); pazar klasik şark ve yarı şark diye alt segmentlere ayrıldığında ise bu alt pazarlarda sırasıyla % ( ) ve % ( ) toplam pazar payı elde edecekler ve klasik şark tütünü alımlarında pazar lideri 190 olacaklardır. Ancak yine de bu rakamlardan hareketle tütün ekicil eri (çiftçiler) üzerinde alım gücü yönüyle bir hakim durumun (monopsonist baskı) oluşması beklenmemektedir. Yabancı menşeli tütünlerin (virginia/burley) alımları dikkate alındığında ise tarafların pazar paylarının görece daha yüksek olduğu görülmekle birli kte, birleşen teşebbüslerden Dimon un bu pazarlarda alım faaliyetinin olmaması dolayısıyla herhangi bir yoğunlaşma olmayacaktır. Ayrıca Türkiye nin virginia/burley tipi işlenmiş tütün ihtiyacı önemli ölçüde yurt dışından karşılanmakta olup, bu tip tütünler yalnızca Marmara Bölgesi nde ve şark tipi tütünle kıyaslandığında marjinal miktarlarda (yaklaşık 5000 ton) üretilmektedir. 200 Tablo 7: Türkiye de Yabancı Menşeli Tütün Alımına İlişkin Miktar ve Pazar Payları arafların Yabancı Menşeli Tütün Alımları (virginia/burley) Şirket Miktar (ton) Pazar payı(%) Dimon ( ) ( ) Standard ( ) ( ) Altab ( ) ( ) Birtab ( ) ( ) Toplam 4,759 100.0 Pazar gücü ölçümlerinde kullanılan Herfindahl -Hirschman Index (HHI) analizi, başvuru konusu işlem bakımından her bir paz ar için uygulanmış ve elde edilen sonuçların kabul edilen güvenli sınır dahilinde olduğu görülmüştür. AB Komisyonu nun kabul ettiği ölçütlere göre, yoğunlaşma sonrası HHI 1000 rakamının altında ise rekabet açısından herhangi bir sakınca görülmemektedir. 05-14/168 -61 7 Yoğunlaşma beklenen pazarlarda yapılan analizlerde elde edilen yüksek rakam (741.2) klasik şark alımlarında ortaya çıkmıştır. Türkiye de tütün işleme pazarına girişte en önemli engel müşterilerin isteklerine uygun tütünlerin elde edilmesidir. Sigara üreticil eri genellikle pazar gelişmelerine, 210 teklif edilen fiyata ve elde edilen tütünün kalitesine göre tedarik kaynağını/kaynaklarını belirlemektedir. Bu anlamda alt pazarın (sigara üretimi) yoğunlaşmış yapısı ve tütün işleme piyasasında aşırı kapasitenin varlığı unsurları dikkate alındığında pazarlık gücünün çok uluslu sigara üreticileri lehinde olduğu görülmektedir. Bunun dışında işlenmiş tütün satışı için öngörülen yasal zorunluluk Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ndan alınaca k tütün ticareti belgesidir. I. SONUÇ Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; Dimon Incorporated ve Standard Commercial Corporation arasında gerçekleşen 220 ve Türkiye pazarını da etkileyen birleşme işleminin, 4054 sayılı Kanu n un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ çerçevesinde izne tabi bir işlem olduğuna, bununla birlikte bu işlem sonucunda, ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde belirtilen hakim durumun yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilm esi ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.