Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-3-209 (Muafiyet) Karar Sayısı : 10-76/1572 -605 Karar Tarihi : 8.12.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİ N, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Ebru İNCE C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Arçelik A.Ş. Karaağaç Cad. No:2/6, 34445 Sütlüce/İstanbul D. TARAFLAR : - Arçelik A.Ş. 20 - Sony Europe Limited The Heights, Br
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-3-209 (Muafiyet) Karar Sayısı : 10-76/1572 -605 Karar Tarihi : 8.12.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Mehmet Akif ERSİ N, İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Ebru İNCE C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Arçelik A.Ş. Karaağaç Cad. No:2/6, 34445 Sütlüce/İstanbul D. TARAFLAR : - Arçelik A.Ş. 20 - Sony Europe Limited The Heights, Brooklands, Weybridge, Surrey KT130XW Wales İNGİLTERE E. DOSYA KON USU: Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasındaki fason üretim anlaşmasına menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 8.9.2010 tarih ve 7066 sayı ile giren ve en 30 son 20.10.2010 tarih ve 8022 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4, 6, 7 ve 8. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İ lişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 1.12.2010 tarih ve 2010 -3-209/ MM -10-261.YY sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 3.12.2010 tarih ve REK.0.07.00.00 -130/5 30 sa yılı Başkanlık Önergesi ile 10 -76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da özetle ; 40 - Arçelik A.Ş. ile Sony Europe Limited arasında imzalanan Temel Satın Alma Anlaşması nın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında o lması nedeniyle sözleşmeye menfi tespit belgesinin verilmesinin mümkün olmadığı, - Bununla birlikte 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşulların tamamını karşılaması nedeniyle bildirime konu sözleşmeye 5 yıl ile sınırlı olmak üzere bireysel muafiyet ta nınabileceği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 10-76/1572 -605 2 50 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar H.1.1. Arçelik A.Ş. (Arçelik) Anlaşmanın taraflarından Arçelik, Koç Grubu şirketlerinden olup, başta beyaz eşya olmak üzere, evlerde kullanılan el ektrikli ve elektronik ürünlerin üretimi, satışı, dağıtımı ve pazarlanması alanlarında ulusal ve uluslararası boyutta faaliyet göstermektedir. Arçelik üretim faaliyetlerini 8 i Türkiye de olmak üzere, Çin, Romanya 60 ve Rusya da bulunan toplam 11 tesiste yürü tmektedir. Bünyesinde Arçelik , Beko , Blomberg , Arctic , Grundig , Altus , Flavel , Elektrabregenz , Leisure ve Arstilmobilya markalarını barındıran Arçelik, ürünlerinin 100 den fazla ülkede satışını gerçekleştirmektedir. Arçelik ürünlerini T ürkiye de geniş bir dağıtım ve servis ağıyla tüketicilere ulaştırmakta olup, şirketin 2009 yılı cirosu yaklaşık TL dir. Grubun holding şirketi Koç Holding A.Ş. nin faaliyette olduğu başlıca alanlar ise otomotiv, perakendecilik, enerji, finansal hizmetl er ve dayanıklı tüketim ürünleri sektörleridir. Koç Holding A.Ş. nin 2009 yılı cirosu ise yaklaşık TL dir. 70 H.1.2. Sony Europe Limited (Sony Europe) 1968 yılında Londra merkezli olarak faaliyete geçen Sony Europe, 1974 yılında İngiltere deki ilk üretim tesisini kurmuş, şirketin Sony United Kingdom Limited olan unvanı 1 Nisan 2010 tarihinde Sony Europe Limited olarak değiştirilmiştir. Sony Europe, bugün itibar ıyla İngiltere deki 2 tesisinde üretimini gerçekleştirdiği televizyon, fotoğraf makinesi ve diğer elektronik ev aletleriyle İngiltere pazarının yanı sıra dünyanın diğer pek çok bölgesine de satış yapmaktadır. Japonya merkezli Sony Corporation ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan Sony 80 Europe, Sony Corporation ın Avrupa pazarındaki toptan dağıtıcılarından ve Sony Grubu üretim şirketlerinden biridir. Sony Corporation ın Sony markası elektronik ürünlerde imaj ve bilinirlik bakımından dünyanın önde gelen markalarından biridir. Yapılan önemli araştırma -geliştirme (ar -ge) yatırımları sonucund a geliştirilen yüksek teknolojili ürünler çeşitli ülkelerde bulunan üretim tesislerinde üretilerek dünyanın hemen hemen her ülkesinde pazara sunulmaktadır. Sony Corporation tarafından Türkiye deki servis hizmetlerinin geliştirilmesini sağlamak amacıyla kur ulan Sony Eurasia Pazarlama A.Ş. (Sony Eurasia) Sony ürünlerinin Türkiye yetkili dağıtıcısıdır1. Sony Eurasia, Sony ürünlerinin ithalatı ile yurtiçine satışını yapmakta ve yetkili servis noktaları aracılı ğıyla satış sonrası hizmetlerini sunmaktadır. 90 Sony Europe ve Sony Eurasia ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan Sony Corporation ın 2009 mali yılı2 cirosu yaklaşık TL dir. 1 Sony ürünleri Türkiye ye paralel ithalat ve kayıt dışı yollarla getirilip, Sony Eurasia dışındaki t eşebbüs ya da kişiler tarafından da satışa sunulabilmektedir. 2Japonya da 2009 mali yılı Mart 2009 Mart 2010 tarihleri arasındadır. 10-76/1572 -605 3 H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı 100 İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz da 1997/1 sayılı Tebliğ e atıft a bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir. Bildirime konu sözleşmenin konusunu oluşturan LCD TV lerin içinde bulunduğu televizyon sektörü bakımından, geçmişte alınan Kurul kararlarında zaman içerisind e 110 gelişen üretim teknolojilerinin tüketici tercihlerini değiştirmesine paralel olarak daha dar pazar tanımları benimsen miştir . Bu çerçevede, Arçelik ve Sony Eurasia arasında akdedilen dağıtım anlaşmasına muafiyet tanınan 19.11.2004 tarih, 04 -72/1049 -261 sayılı Kurul Kararında televizyon olarak tanımlanan ilgili ürün pazarı, Arçelik in yetkili satıcıları ve yetkili servisleri ile ayrı ayrı imzaladığı anlaşmalara bireysel muafiyet tanınması talebiyle yapmış olduğu başvurunun değerlendirildiği 25.9.2008 tarih, 08 -56/892 -353 sayılı Kurul kararında tüplü televizyon pazarı ve panel televizyon pazarı olarak ayrı ayrı ele alınmış ve son olarak Arçelik ile Sony Eurasia arasında yapılan dağıtım anlaşmasının yeniden değerlendirildiği 4.2.2010 tarih ve 04 - 72/1049 -261 sayılı Kurul kararında ise panel televizyonların alt segmentler halinde 120 değerlendirilmesi gerektiği noktasından hareketle ilgili ürün pazarı LCD TV ye indirgenmiştir. Bu kararda, kullanım amaçları temel olarak aynı olsa da plazma, LCD3 ve LED televizy onlar arasındaki teknik özellik, aydınlatma teknolojisi, görüntü kalitesi, sağladıkları enerji tasarrufu düzeyi, tasarım ve ortalama fiyat farklılıkları dikkate alınmıştır. Önceki Kurul kararları da dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı LCD TV olarak belirlenmiştir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 130 İlgili ürünlerin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. Genel Olarak Bildirime Konu Anlaşma Bildirim konusunu oluşturan Temel Satın Alma Anlaşması , Sony Europe ile Arçelik arasında 26.3.2010 tarihinde akdedilen ve temelde Arçelik in Sony Europe a belirli 140 ürünleri fason olarak üretmesini düzenleyen hükümler ihtiva eden bir üretim 3 Açılımı Liquid Crystal Display olan (Likit Kristal Ekran) LCD televizyonlar, sıvı kristallerinden oluşan özel bir ekran teknolojisine sahiptir. 10-76/1572 -605 4sözleşmesidir. Bu bağlamda, anlaşma kapsamında taraflardan Arçelik yüklenici, Sony Europe ise ana sanayi (iş sahibi) statüsünde dir. Taraflar arasında akdedilen sözleşme, Arçelik i n anlaşma konusu ürünleri, sözleşme hükümlerine ve ürün eki nde yer alan şartlara uygun olarak üretmesini; Sony Europe un ise bu ürünleri Arçelik ten satın almasını hüküm altına almaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; anlaşma kapsamında Arçelik ta rafından Sony Europe a tedarik etmek üzere fason üretimi gerçekleştirilecek ürünlerin çeşitli model ve ekran büyüklüğüne sahip Sony Grubu markalarına ve Sony ye ait tasarımlara 150 sahip LCD TV modelleri olduğu nun belirtildiği , yıllık üretim hacmi nin . adet o larak hedeflenen anlaşma konusu ürünlerin Arçelik Beylikdüzü Elektronik İşletmesi nde üretilerek Sony Europe a tedarik edileceği ve Sony Europe tarafından neredeyse tamamının Türkiye dışında ve başta Avrupa ülkeleri olmak üzere diğer ülkelerde satışa sunul acağı, bununla birlikte fason üretimin %... ini aşmayacak bölümünün Sony Eurasia tarafından Türkiye de satışa sunulmasının ihtimal dâhilinde olduğu nun ifade edil diği anlaşılmıştır. Bu noktada tarafların incelenen sözleşme ile ne tür faydalar elde etmeyi hedeflediklerinin belirtilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda bildirim formunda fason 160 üretim anlaşmasının hazırlıklarına, Arçelik ürün gamını tamamlar nitelikteki yüksek teknolojili Sony ürünlerinin Arçelik tarafından Sony Eurasia dan sağlanarak Arçelik satış kanallarında piyasa sunulması esasına dayanan ve 19.11.2004 tarih, 04 - 72/1049 -261 sayılı ve 4.2.2010 tarih, 10 -13/145 -61 sayılı Kurul kararları ile muafiyet tanınan dağıtım anlaşmasının kurulması sürecinde başlandığı belirtilerek, dağıtım anlaşmasının haya ta geçirildiği 2004 yılından itibaren tarafların birbirlerinin iş yapış süreçlerini yakından tanıma imkânına sahip olmaları ile birlikte işbirliğinin şirketlerin potansiyeli ve pazarın gelişimi doğrultusunda farklı alanlara taşınmasının rekabetçi avantaj y aratabileceği farkındalığının oluştuğu noktasından hareketle, aşağıdaki tabloda sunulan faydaların elde edilmesinin öngörüldüğü ifade edilmektedir: 170 Tablo 1: Tarafların Hedefleri Fason Üretim Anlaşmasıyla Hedeflenen Faydalar Arçelik CRT televizyonun4 yeri ni LCD TV nin almasıyla yaşanan pazar kaybından kaynaklanan atıl kapasitenin değerlendirilmesi Yüksek hacimli bir fason üretim anlaşmasıyla ölçek ekonomilerinin sağlanmasıyla birim maliyetlerin azaltılması, ciro ve karlılıkta iyileşme elde edilmesi Pazarın en önemli markalarından birine sahip olan Sony Europe a yüksek teknolojili üretim yapılarak teknik know how ve üretim teknolojileri tecrübesinin zenginleştirilmesi Sony Europe Pazarda ve üretimde tecrübe sahibi, kaliteli ve standartlara uygun ve maliyet avantajlı üretim gerçekleştirebilecek, süregelen ilişkileri bulunan bir üreticiyle işbirliği yapılması Türkiye nin coğrafi konum avantajının kullanılarak Avrupa pazarına ürün sunulabilmesi Kaynak: Bildirim formu Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, yukarı da belirtilen faydaları temin etmenin yanı sıra pazardaki gelişmelerin de bu işbirliğinin oluşmasında önemli bir etken olduğu belirtilerek, günümüzde elektronik ürün/bileşen pazarlarındaki uzmanlaşma ve odaklanma temelli stratejilerin önem kazandığı, bu du rumun uluslararası pazarlarda fiili veya potansiyel olarak rakip addedilebilecek firmaların bir takım üretim 4 CRT TV ler sektörde tüplü televizyon olarak da bilinen katot ışınlı tüp teknolojisiyle üretilen televizyonlardı r. 10-76/1572 -605 5anlaşmalarına taraf olması sonucunu doğurduğu nun ifade edil diği anlaşılmıştır. Bu kapsamda olmak üzere, Sony nin dünya piyasalarındaki en büyük rak ibi olan 180 Samsung tan, Philips in ise LG den LCD TV nin en önemli bileşeni olan LCD panelleri tedarik ettiği; Sony nin Arçelik ile akdettiği fason üretim anlaşmasına benzer şekilde, dünyanın en büyük LCD TV üreticilerinden biri olan Tayvan menşeli Hon Hai Endüstrileri nin iştiraki Foxconn a fason üretim yaptırdığı; Amerika Birleşik Devletleri ndeki (ABD) önemli LCD TV markalarından olan Visio nun bütün LCD TV tedarikini küresel olarak başta en önemli fason üreticiler arasında yer alan Amtran olmak üzere faso n üreticilerden sağladığı; Amtran ın LCD modül ve LCD TV üretimi için LG ile işbirliği halinde olduğu, Japon menşeli Hitachi ve Matsushita firmalarının karşılıklı lisans anlaşması ile birbirlerinden plazma ve LCD panel tedarik ettikleri bilgisi aktarılarak , sektörde bildirime konu anlaşmaya benzer nitelikte işbirlikleri ve 190 ortak girişimlerin yaygın olduğu ifade edilmektedir. Bunun yanı sıra, sektör dinamikleriyle ilgili olarak bildirim formunda yapılan bir diğer açıklama, son beş yılda hızlanan CRT televizy ondan panel televizyonlara geçiş sürecinde, panel televizyonların en önemli bileşeni olan paneli üreten uzak doğu kökenli firmaların pazarda rekabetçi avantaj kazandıkları ile ilgili olup; bu firmaların rekabet baskısı, 2008 küresel kriziyle oluşan talep d aralması ve geleneksel satış kanallarının yerini hızla teknoloji marketlerinin almasıyla birleşince Arçelik de dâhil olmak üzere Türkiye menşeli televizyon üreticilerinin pazar bulmada zorluğa düştükleri belirtilmektedir. Yapılan açıklamalar çerçevesinde t araflar, bildirime konu anlaşma dolayısıyla maliyet ve verimlilik kalemlerinde iyileşmenin yanı sıra küresel çapta uzmanlaşma temelinde 200 şekillenen sektör dinamiklerine uyum ve rekabetçi avantaj sağlanabileceğini ileri sürmektedir. Dolayısıyla , anlaşmanın Arçelik bakımından en önemli katkısı, CRT televizyondan boşalan atıl kapasitenin kullanılması, ölçek ekonomisinin yakalanması ile sektörde önemli ve köklü bir firma olan Sony nin know how ve üretim teknolojileri tecrübesinden faydalanılması; Sony Europe b akımından ise başka alanlarda iş bağlantıları dolayısıyla tanıdığı, üretimde kalite ve maliyet avantajı sunabilecek, Avrupa pazarına ulaşmada elverişli tesis konumuna sahip bir iş ortağıyla çalışılması olarak ortaya çıkmaktadır. 210 H.3.2. Bildirime Konu Anl aşmanın Niteliği Bildirime konu Temel Satın Alma Anlaşması uyarınca, anlaşma konusu ürünlerin Arçelik tarafından sözleşme ve ürün eki ile belirlenen şartlar paralelinde üretilmesi öngörülmekte; dosya mevcudu bilgi ve belgelerde anlaşma kapsamında üret imi gerçekleştirilecek bu ürünlerin belirli model ve ekran büyüklüğüne sahip Sony Grubu na ait marka veya tasarımları taşıyan LCD TV ler olduğu belirtilmektedir. Anlaşma bu ürünlerin Arçelik tarafından Sony talimat, spesifikasyon ve tasarımlarına uygun ola rak üretilmesini; bu çerçevede Arçelik tarafından üretilen anlaşma konusu 220 ürünlerin Sony Europe a satılmasını hüküm altına alması bakımından, bir tür fason üretim sözleşmesidir. Rekabet Kurulunca yayımlanan Rakipler Arasında Olmayan Belirli Nitelikteki Fa son Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz da fason üretim anlaşmaları için bir teşebbüs (iş sahibi) adına ya da bu teşebbüs için söz konusu teşebbüsün talimatları doğrultusunda diğer tarafın (yüklenici) bir malın üretilmesi, bir hizmetin sunulması ya da bi r işin yapılmasını üstlendiği anlaşmalar şeklinde bir tanım getirilm iştir. 10-76/1572 -605 6Bu tür sözleşmeler belli bir mal ve hizmetin tedarikini içermeleri yönüyle temelde dikey nitelikli anlaşmalardır. Bu nedenle de rekabeti sınırlayıcı etki veya potansiyeli 230 olan f ason üretim anlaşmaları temel olarak 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ve Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz çerçevesinde ele alınabilecektir. Rekabeti kısıtlayıcı etki ve potansi yeli olan fason üretim anlaşmaları dikey anlaşmalara ilişkin mevzuat kapsamında değerlendirilebilmektedir. Ancak bunun iki istisnası bulunmaktadır. Bunlardan birincisi rakipler arasında yapılan fason üretim anlaşmalarıdır. Bu tür anlaşmalar rakip teşebbüsl er arasında yapıldığında yatay işbirliği anlaşması niteliği kazanmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesi çerçevesinde rakip teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamamaktadır. Tebliğ ancak sağlayıcının (yüklenici) anlaşma konusu malların 240 hem üreticisi hem de dağıtıcısı olduğu, alıcının (ana sanayi) ise bu mallarla rekabet eden malların üreticisi değil dağıtıcısı olduğu dikey anlaşmalara grup muafiyeti sağlamaktadır. İkinci istisna ise rakip olmayanlar arasında yapılan ancak ana sanayi tarafından yükleniciye know how aktarılan fason üretim anlaşmalarıdır. Türk Rekabet Hukuku düzenlemelerinde, genelde alıcı tarafından sağlayıcıya fikri mülkiyet haklarının aktarılmasına ; özelde ise sağlayıcı konumunda bulu nan teşebbüse (yüklenici), alıcı konumundaki teşebbüs (ana sanayi) tarafından üretim için gerekli know how aktarılmasına yönelik anlaşmaların, 2002/2 sayılı Tebliğ in kapsamında olmadığı bu 250 Tebliğ in açıklanmasına dair kılavuzda belirtilm iştir. Bu tür faso n üretim anlaşmalarının değerlendirilmesinde yol göstermek üzere Rakipler Arasında Olmayan Belirli Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz çıkarılmıştır . Bu çerçevede Sony Europe ve Arçelik arasında akdedilen Temel Satın Alma Anlaşması yukarıda yer verilen iki istisnadan herhangi birini içermesi durumunda 2002/2 sayılı Tebliğ de yer alan diğer şartları sağlıyor olsa dahi, Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden faydalanamayacaktır. Yapılan açıklamalar doğrultusunda menfi tespit/muafiyet bildirimine konu Temel 260 Satın Alma Anlaşması öncelikle rakipler arasında yapılıp yapılmadığı yönüyle değerlendirilecektir. Nitekim, rakipler arasında yapılan fason üretim anlaşmaları rekabeti doğrudan kısıtlayan bir hüküm içermeseler de doğaları/nitelikl eri gereği rakipler arasında kurulan diğer üretim işbirlikleri gibi yatay işbirliği kaynaklı rekabetçi endişeleri gündeme getirebilmektedir. Konunun bu açıdan ele alınması ihtiyacı ise, bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık oluşturmama sı için sadece amacının değil, mevcut ve olası etkilerinin de rekabeti kısıtlayıcı olmaması gerekliliğinden ortaya çıkmaktadır. Bildirime konu sözleşme ile fason üretimi düzenlenen ürün olan LCD TV ler 270 bakımından, Arçelik hem üretim hem de dağıtım faaliy etlerinde bulunmaktadır. Sony Europe un kendi LCD TV üretim faaliyetlerinin olmasının yanı sıra, aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldığı Sony Corporation ve Sony Eurasia nın faaliyetleri de dikkate alındığında ilgili ürünler açısından hem üretici hem de d ağıtıcı konumundadır. Dolayısıyla anlaşma tarafları arasında rakiplik ilişkisinin bulunduğu, bu çerçevede bildirime konu sözleşmenin rakipler arasında yapılmış bir fason üretim sözleşmesi niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır . 10-76/1572 -605 7H.3.3. Menfi Tespit Değ erlendirmesi Arçelik ile Sony Europe arasında imzalanan Temel Satın Alma Anlaşması bir fason 280 üretim anlaşması niteliğindedir. Temel amacı Arçelik in Sony Europe için anlaşma konusu ürünleri üreterek bunları Sony Europe a sağlaması olan anlaşmanın genel olarak ve hükümleri itibar ıyla rekabeti kısıtlama amacına sahip olmadığı söylenebilecektir. Ancak bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine aykırılık oluşturmaması için sadece amacının değil, mevcut ve olası etkilerinin de rekabeti kısıtlayıcı olmam ası gerekmektedir. Bu nedenle rakipler arasındaki fason üretim, uzmanlaşma, ortaklaşa üretim anlaşmaları gibi üretim konusunda girilen işbirliklerinin, koordinasyon doğurma, pazar kapama ve etkin rekabeti azaltma bakımından etkilerinin dikkatle ele alınmas ı gerekmektedir. 290 Bir fason üretim anlaşmasının rakip teşebbüsler arasında yapılması halinde anlaşmanın yatay anlaşmaların pazardaki etkilerine ve beraberlerinde getirebilecekleri muhtemel rekabet sorunlarına benzer etkiler ortaya çıkarması olasılığı bul unmaktadır. Bu nedenle bildirime konu anlaşma gibi rakipler arasında yapılan fason üretim anlaşmalarının kural olarak 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacakları düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye rakipler arası fason üretim anlaşmalarını n yukarıda değinilen işbirliği etkilerinin de göz önünde bulundurulması ihtiyacı kaynaklık etmektedir. Genel olarak yatay işbirliği anlaşmalarında olduğu gibi rakipler arası fason üretim 300 anlaşmalarında da dikkate alınan başlıca rekabetçi endişelerden biri bu tür işbirliklerinin tarafları arasındaki bilgi alışverişini kolaylaştırmasıdır. Arçelik ve Sony Europe arasındaki sözleşme de doğası gereği bazı bilgilerin paylaşılmasını gerektirmektedir. Anlaşma çerçevesinde ürünlerin üretimine ilişkin yazılım, tekni k bilgi, spesifikasyonların yanı sıra anlaşmanın ifasıyla ilgili muhasebe kayıtları, sözleşmeler ve hesaplardan oluşan finansal bilgilerin paylaşılması ve Arçelik in anlaşma konusu ürünleri üretmek amacıyla satın alacağı girdi ve ara mamullere ilişkin, bu malzemelerin nereden tedarik edildiği de dahil çeşitli verileri Sony Europe a sunması gerekmektedir ( Temel Satın Alma Anlaşması , madde 12.5, 12.6.) . 310 Rakipler arasında yapılan fason üretim sözleşmelerinin gündeme getirebilecekleri rekabetçi endişelerde n bir diğeri ise, tarafların maliyetlerinin ortaklaşması/benzeşmesinin yaratabileceği koordinasyon etkisidir. Bu etkinin ortaya çıkabilmesi için öncelikle, sözleşmeye konu üretimin, ürünün toplam maliyetinin önemli bir oranını oluşturması gerekmektedir. Bö yle bir durumda, fason üretim sözleşmesi nedeniyle maliyetleri birbirine benzer hale gelen iki rakibin pazarda kendiliğinden aynı ya da benzer fiyatları uygulamaya başlamaları söz konusu olabilecektir. Ancak işbirlikçi etkilerin ortaya çıkıp çıkmayacağının , ya da ne derecede ortaya çıkacağının belirleyicisi, pazar koşulları ve sözleşme taraflarının birlikte sahip oldukları gücün düzeyidir. Pazarın koordinasyona elverişli olması, sözleşme 320 taraflarının toplam pazar paylarının yüksekliği gibi unsurlar işbirlik çi etkilerin varlığının ve derecesinin belirlenmesinde kullanılacaktır. Rakipler arasında yapılan bir fason üretim anlaşmasının ortaya çıkarabileceği anti rekabetçi etkilerden bir diğeri ise pazar kapama etkisidir. Bu etkinin değerlendirilmesi bakımından da işbirliğinin niteliğinin ve konusunun yanı sıra işbirliği taraflarının sağlayıcı ya da alıcı olarak pazardaki güçlerinin incelenmesi gerekmektedir. 10-76/1572 -605 8Konuya ilişkin belirtilmesi gereken diğer bir nokta ise, işbirliği taraflarının işbirliklerinin kapsamı büyüdükçe bağımsız davranma güdülerinin azalabilecek olması ihtimalidir. 330 Bu durum belli bir alanda rakipler arasında girişilen işbirliğinin kapsamının büyümesinin yanı sıra belli bir alanda yapılan işbirliğinin başka bir alanda yapılan işbirliği ile birleş mesini de kapsamaktadır. Arçelik ve Sony Eurasia arasında, Sony ürünlerinin Arçelik dağıtım kanallarında satışa sunulmasını konu alan 4.2.2010 tarih, 04-72/1049 -261 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet tanınan dağıtıma yönelik bir işbirliği mevcuttur. Dolayısıyla taraflar arasındaki mevcut işbirliğinin dosya konu su sözleşme ile farklı bir alana genişletilmesinin olası rekabet karşıtı etkilerinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Diğer yandan sözleşmenin en çok kayırılan müşteri kaydı ( most favored customer 340 clause ) içerdiği görülmektedir. Sözleşmenin 7.1. maddesinde Şirket (Arçelik) Sony ye, bu Anlaşma kapsamında satın alınan ürünlerin fiyatlarını, en azından, Şirketin Ürünlerle tam olarak aynı nitelikteki ürünleri satın alan diğer müşteril erine verilen fiyat kadar avantajlı olduğunu garanti etmektedir . şeklinde düzenlenen kayıt ile Arçelik in, kendisine aynı nitelikte fason üretim işi verecek firmalara uygulayacağı fiyatı Sony Europe a uygulanan fiyat ile birlikte değerlendirerek belirle mesi söz konusu olacaktır. Rekabeti destekleyici yönlerinin de bulunduğu kabul edilen, bir tür dikey kısıtlama niteliğindeki en çok kayrılan müşteri kayıtlarının bazı koşullar altında pazardaki firmalar arasındaki koordinasyonu kolaylaştırma ya da rakipler in maliyetini yükseltme gibi rekabet karşıtı yatay etkileri de olabilece ktir. 350 Yukarıdaki açıklamalar paralelinde 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu değerlendirilen bildirime konu Temel Satın Alma Anlaşması na menfi tespit tanınamayacağı, anlaşmanın Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirilmesine tabi tutulması gerektiği kanaatine varılmıştır. H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, Kanun un 5. maddesindeki koşulların tamamının varlığı halinde yasaklayıcı 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Kanun un 5. maddesinde 360 muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır: (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, (b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, (c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, (d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması. H.3.4.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması 370 Arçelik ve Sony Europe arasında akdedilen bildirime konu Temel Satın Alma Anlaşması , Arçelik ve Sony Europe arasında üretim seviyesinde yapılacak bir işbirliğini konu almaktadır. Dolayısıyla anılan fason üretim anlaşması ile sağlanacak ilk etkinlik de bu seviyede ortaya çıkacaktır. Nitekim anlaşma, Arçelik tara fından, Sony talimat, spesifikasyon ve tasarımlarına uygun olarak, öncelikle Sony nin fikri ve sınai mülkiyetinde olan yazılım ve donanımların kullanılması suretiyle anlaşma 10-76/1572 -605 9konusu LCD TV lerin üretilmesini öngörmekte olup5, Arçelik tarafından fason olarak üretilerek Sony Europe a tedarik edilecek bu ürünler Sony Grubuna ait marka ve tasarımlarını taşıyacaklardır. Dolayısıyla bildirime konu anlaşma ile Arçelik, tüketici elektroniği sektörünün önde gelen global oyuncularından biri olan Sony nin teknik 380 know h ow ve üretim teknolojisinin kendisiyle paylaşılmasını taahhüt altına almaktadır. Temel Satın Alma Anlaşması nın 5.1. maddesi ile getirilen anlaşmanın ifası sırasında edinilen fikri mülkiyet hakları, onu geliştiren tarafa ait olacak, tarafların birlikte g eliştirmesi durumunda, her iki tarafa da müştereken ait olacaktır şeklindeki düzenleme ile fikri mülkiyete konu unsur ve gelişmeler iki taraf lehine korunmaktadır. Bu çerçevede, Sony nin yüksek LCD TV teknolojileri bakımından sektörün önde gelen ve öncü f irmalarından biri olduğu noktasından hareketle anlaşma, başta Arçelik nezdinde olmak üzere, taraflar bakımından LCD TV üretim teknolojilerinin zenginleştirilmesi ve bu alanda uzmanlaşma ile LCD TV modellerinde çeşitlenme ve kalite artışını tetikleyebilecek niteliktedir. 390 Fason üretim anlaşmaları ile elde edilebilecek bir diğer iyileşme atıl kapasitenin değerlendirilerek ölçek ve kapsam ekonomilerinin etkin kılınmasıdır. Bildirime konu anlaşma bu çerçevede ele alındığında, fason üretim anlaşmasıyla Arçelik için yaratılacak kapasitenin şirketin CRT televizyondan boşalan atıl kapasitenin değerlendirilmesi bakımından önem arz ettiği ifade edilebilecektir. Arçelik Faaliyet Raporu nda 2009 yılında Türkiye CRT televizyon pazarının %60 oranında daralırken, LCD TV p azarının %36 büyüdüğü belirtilerek teknolojik ilerlemenin hızlı yaşandığı LCD TV pazarında verimlilik ve etkinlik artışını sağlayacak girişimlerin önem kazandığı belirtilmektedir. Arçelik ten alınan bilgilere göre, teşebbüsün 2010 yılı için 400 LCD TV üretim k apasitesi adettir ve 2010 yılında planlanan üretim adedine göre kapasite kullanım oranının yaklaşık %.., dolayısıyla atıl kapasite oranının %.. düzeyinde olması beklenmektedir. Üretimde verimlilik ve etkinlik artışının sağlanmasının bir yolu üretime koşu lan girdilerin maliyetinde düşüş sağlanması olup, ölçek ekonomilerinin geçerli olduğu sektörlerde kapasite kullanımının minimum etkin ölçeğe çıkarılması ile birim maliyetlerin asgari düzeye indirilmesi mümkündür. Bu bağlamda ölçek ekonomilerinin geçerli ol duğu belirtilen ilgili pazar bakımından bildirime konu anlaşmanın Arçelik e CRT televizyondan boşalan kapasitenin pazarda talep gören bir ürünle değerlendirilerek kaybedilen ölçeğin ve üretimde minimum etkin ölçeğin yakalanması imkânını sağlayacaktır. 410 Yukarıda yer verilen etkinlikler bakımından bildirime konu anlaşma 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (a) bendindeki koşulu sağla maktadır. H.3.4.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması Arçelik ve Sony Europe arasında kurulan üretimde işbirliği esasına daya nan bildirime konu anlaşma ile rekabetin uluslararası boyuta taşındığı ve hızlı teknolojik ilerlemelerin olduğu LCD TV pazarında uzmanlaşma temelinde rekabetçi avantaj elde edilmesi hedeflenmektedir. 420 Bu işbirliği sonucunda LCD TV pazarında elde edilecek ürün çeşitliliği ve kalite artışının tüketici tercihlerinde iyileşme yaratması, ayrıca üretimde ortaya çıkması muhtemel maliyet tasarruflarının işbirliği taraflarının karşı karşıya bulundukları 5 Bildirime konu anlaşmanın 3. ve 4. bölümünde yer alan hükümler Sony mallarının kullanımı ve fikri m ülkiyet haklarına ilişkin düzenlemeleri içermektedir . 10-76/1572 -605 10rekabetçi baskıya paralel olarak LCD TV pazarında tüketiciler e yansıması beklenmektedir. Dolayısıyla , bildirime konu anlaşma 5. maddede yer verilen ikinci muafiyet şartını da sağla maktadır . H.3.4.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması 430 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında ilgili pazarın önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanıp sağlanmadığının analizi, işbirliğinin niteliği ve kapsamı, taraflarının ve rakiplerin pazardaki konumları, pazarın ve işbirliğine konu ürünün özellikleri, giriş en gelleri, pazarın doygunluk seviyesi gibi bir dizi unsurun değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu değerlendirmede diğer yatay işbirliği anlaşması türlerinde olduğu gibi işbirliği taraflarının pazar güçleri ve pazarın yoğunlaşma derecesi başlangıç noktasın ı oluşturmaktadır. Fason üretim anlaşmaları gibi üretime yönelik işbirliklerinde, işbirliğinin; giriş engeli yaratma, bilgi alışverişi ve maliyetlerin ortaklaşması unsurlarından kaynaklı koordinasyon yaratma, bunlarla da bağlantılı olarak işbirliği tarafla rının piyasadaki etkin rekabet motivasyonunu azaltma 440 risklerinin analiz edilmesi gerekmektedir. Nitekim bildirime konu sözleşmenin içerdiği gibi rakip teşebbüsler arasında üretim konusunda girişilen bir işbirliğinde, işlem taraflarının pazar güçlerinin ve pazarın yoğunluk derecesinin yüksekliği ölçüsünde işbirliği taraflarının rekabetçi davranışlarının koordinasyonu konusundaki dürtülerinin artacağı kabul edilmektedir. Diğer yandan yatay işbirliğinin işlem taraflarının pazar gücü kazanarak ya da pazar güçle rini arttırarak rekabeti olumsuz etkilemelerine yol açıp açmadığının da değerlendirilmesi gerekmektedir . H.3.4.3.1. Tarafların Pazardaki Konumu Arçelik ülkemizde özellikle beyaz eşya sektörünün önemli ve güçlü 450 oyuncularından dır. AC Nielsen 2009 Markalar Araştırması sonuçlarına göre Arçelik, İlk Akla Gelen ve Tüketicinin Kendisini En Yakın Hissettiği marka, İlk Hatırlanan firma, televizyon kategorisinde ilk akla gelen markalar sıralamasında birinci sırada yer almaktadır. Ülkemizdeki güçlü marka imajı ve bilinirliğinin yanı sıra Arçelik, Koç Topluluğu bünyesinde olmasından dolayı finansal bakımdan da güçlü bir firmadır. Sony ise tüketici elektroniği pazarında dünyanın önde gelen markalarından dır. Sony markalı LCD TV ler Sony Türkiye yetkili dağıtıcısı Sony Eurasia tarafından Sony Corporation iştiraklerinden ithal edilerek ve sektördeki diğer distribütörler tarafından yapılan paralel ithalat yoluyla Türkiye de satışa sunulmaktadır. 460 Arçelik ve Sony nin LCD TV ürünlerinde 2008 yılı için cirosal ve adets el, 2009 yılı ilk 6 ay için cirosal, 2009 yılı için ise adetsel bazda olmak üzere pazar paylarına Tablo 3 te yer verilmektedir. Tablo 3: Sony ve Arçelik in Türkiye LCD TV Pazarındaki Pazar Payları Cirosal pazar payı (%) Adetsel pazar payı (%) Satış adet leri Arçelik Sony 2008 Toplam Arçelik Sony 2009 Toplam Kaynak: Bildirim Formu, 4.2.2010 tarih ve 04 -72/1049 -261 sayılı Kurul kararı. 10-76/1572 -605 11Yukarıdaki tabloda yer verilen veriler, Arçelik ve Sony nin 2008 ve 2009 yıllarında satış ade tleri bakımından toplamda yaklaşık %.. pazar payına sahip olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte LCD TV pazarında model, boyut, teknik özellikler, 470 kalite ve fiyat bazında ürün farklılaştırılmasının yüksek olduğu dikkate alındığında pazar gücünü gösterme si bakımından satış değerleri üzerinden hesaplanan pazar paylarının daha açıklayıcı olduğu düşünülmektedir. Satış değeri bakımından 2008 yılı ve 2009 yılının ilk altı ayı temel alınırsa işbirliği taraflarının toplam pazar payının yaklaşık % seviyesinde o lduğu görülmektedir. Diğer yandan aşağıdaki tabloda sunulacağı üzere, GFK Araştırma Hizmetleri A.Ş.(GFK Türkiye) nin yapmış olduğu pazar araştırmasına göre, Sony ve Arçelik in satış değeri üzerinden toplam pazar paylarının 2009 Haziran -2010 Mayıs döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık .. puan gerileyerek yaklaşık %.. düzeyinde gerçekleştiği görülmektedir. 480 İşbirliği taraflarının bu toplam pazar payı ile ilgili olarak bu noktada değinilmesi gereken birkaç unsur bulunmaktadır. Bunlardan ilki Arçelik ve Sony nin 2009 yılının ilk altı ayında sahip oldukları sırasıyla yaklaşık %.. ve %.. oranındaki pazar paylarının ya da 2009 Haziran -2010 Mayıs döneminde yine sırasıyla sahip oldukları yaklaşık %.. ve %.. düzeyindeki pazar payının bu teşebbüslerin tek başlarına Türkiye LCD TV pazarında önemli bir pazar gücüne sahip oldukları şeklinde yorumlanmasının güç olduğudur. İşbirliğinin pazar kapama etkisi yönüyle değerlendirilmesinde işbirliği taraflarının bireysel olarak sahip oldukları pazar gücü ve işbir liğine konu ürünlerin özellikleri ön plana çıkmaktadır. Bu çerçevede fason üretim anlaşmalarında pazar kapama etkisinin özellikle işbirliğinin belirli bir ara malın ya da ürün bileşenini konu 490 edinmesi ve taraflardan en az birinin ilgili ara mal ya da bileş ene ilişkin üst pazarda ciddi bir pazar gücünü elinde bulunduruyor olması halinde ortaya çıkması beklenmektedir. Başvuru konusu sözleşme nihai ürünlerin üretimine ilişkindir ve tarafların hiçbiri Türkiye LCD pazarında önemli bir pazar gücüne işaret edebile cek boyutta bir pazar payına sahip değildirler . Diğer yandan başvuruya konu sözleşme çerçevesinde Arçelik in Sony Europe için üretmeyi planladığı yıllık LCD TV adedi ( adet) dikkate alındığında, Arçelik bu fason üretim ilişkisi için kapasitesinin yaklaşık %.. ünü kullanacaktır. Planlanan bu üretim adedi Türkiye LCD TV üretim kapasitesinin ise yaklaşık %.. sini temsil etmektedir. Bildirime konu sözleşme ile Sony Grubu nun üretim faaliyetlerine ve ilgili ürünleri 3. kişilerden tedarik etmesine; 500 Arçelik in üre tim faaliyetlerine ve bu çerçevede 3. kişiler için fason üretim yapmasına herhangi bir sınırlama getirilmemiş olduğu, Arçelik in mevcut durumda herhangi bir kapasite sınırıyla karşı karşıya olmadığıyla birlikte değerlendirildiğinde işbirliğinin pazarı kapa ma etkisi yaratacağından bahsetmek mümkün görünmemektedir. Diğer yandan kapama etkisi bakımından, pazara girişin incelenen sözleşme gibi bir işbirliğini zorunlu kılmadığının ve bunun yanı sıra pazara giriş için bu tür işbirliklerinin gerekli olduğu varsayı lsa dahi uluslar arası oyuncular tarafından global ölçekte şekillenen rekabet koşullarında alternatif alıcı ya da sağlayıcıların varlığının dikkate alınması gerekmektedir. 510 Bu noktada değinilmesi gereken ikinci unsur ise incelenen işbirliğinin kapsamı ve Arçelik ile Sony Eurasia arasında bazı Sony ürünlerinin Arçelik dağıtım kanallarında satılmasını öngören ve 4.2.2010 tarih, 10 -13/145 -61 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet tanınmış olan işbirliğinin incelenen sözleşme ile farklı bir alana da genişle tilmiş olmasıdır. İncelenen sözleşme çerçevesinde şekillenen fason üretime yönelik işbirliği bakımından öncelikle belirtilmesi gereken, Sony Europe ve genel olarak Sony Grubu nun dünyanın çeşitli ülkelerindeki tesislerinde kendi üretim 10-76/1572 -605 12faaliyetlerinin deva m ettiğidir. Sony Grubu nun dünya çapındaki 2009 yılı üretimi adet, 2010 için planlanan üretim adedi ise . İncelenen işbirliği çerçevesinde Arçelik in Sony Europe için üretmesi planlanan yıllık LCD TV adedi, Sony Grubu nun 520 toplam yıllık üretiminin olduk ça kısıtlı bir bölümünü oluşturmaktadır. Arçelik tarafından Sony için üretilecek bu ürünler büyük ölçüde Türkiye dışındaki Avrupa pazarına sunulacaktır. Arçelik bakımındansa, 2010 yılının planlanan LCD TV üretim adetleri temel alındığında, Sony Europe için üretmesi planlanan LCD adedinin kendi LCD üretiminin yaklaşık % oluşturması beklenmektedir. Tarafların incelenen sözleşme çerçevesindeki işbirliklerinin kapsamı, özellikle Sony Grubu için olmak üzere, kendi üretim faaliyetlerinin sınırlı bir bölümünü iç ermektedir. Arçelik ile Sony Eurasia nın dağıtım konusundaki işbirlikleri bakımındansa öncelikle Arçelik LCD TV lerinin tamamının Arçelik yetkili dağıtım ağı üzerinden Türk 530 tüketicisine ulaştığı belirtilmelidir. Bununla birlikte Sony Eurasia ürünlerinin Arçelik yetkili dağıtım ağı üzerinden dağıtılan kısmının sınırlı olduğu görülmektedir. Sony markalı elektronik ürünler Türkiye de Arçelik dağıtım kanalı dışında, Sony Eurasia nın dağıtım kanalı olan münhasır mağazalar, teknomarketler ve büyük organize perakendeciler tarafından pazara sunulmaktadır. 2009 yılında Arçelik dağıtım kanalı üzerinden satılan Sony LCD TV lerin adetsel olarak Sony Eurasia toplam satışlarına oranı yaklaşık %... dir. Bu oranın satış değeri üzerinden de benzer olduğu tahmin edilmekted ir. Bu durum LCD TV bakımından Arçelik in, Sony Eurasia ürünleri satan diğer satış kanallarından kaynaklanan yoğun marka içi rekabet baskısı altında olduğuna işaret etmektedir. Söz konusu rakamlar çerçevesinde Sony Eurasia nın 540 Arçelik dağıtım kanalı üzerin den tüketiciye ulaşan ürünlerinin Türkiye LCD pazarına oranı 2009 yılı itibarıyla satış adedi bazında yaklaşık %... seviyesinde gerçekleşmiştir. Açıklamalar çerçevesinde tarafların iki farklı alandaki işbirliklerinin kapsamının kendi üretim ve dağıtım faal iyetlerinin sınırlı bir bölümünü içeriyor olması, markalar arası rekabetin düzeyi, dağıtım kanalları arasındaki rekabetin düzeyi ve gelişimi, ürünün özellikleri ve pazarın doygunluk seviyesi gibi unsurlarla birlikte değerlendirildiğinde, taraflar arasındak i dağıtım konusundaki işbirliğinin fason üretim alanındaki işbirliği ile birleşmesinin ciddi rekabetçi endişeleri gündeme getirebilecek nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır . 550 Diğer yandan Tablo -3 te sunulan pazar payı verilerinde n, Arçelik in satış a dedi bakımından Sony den yaklaşık .. kat daha üstün olmasına rağmen, satış değerleri bakımından adette kaydedilen üstünlüğünü koruyamayarak Sony nin 2008 yılında puan gerisinde kaldığı, 2009 yılı ilk 6 ay içinse ancak puan ilerisinde yer al dığı görülme ktedir . Arçelik in satış miktarı bakımından Sony karşısında sahip olduğu üstünlüğün satış değeri bakımından üstünlüğe yansımamasının nedenlerinden biri de Sony ürünlerinin Arçelik ürünlerine nazaran ortalamada daha yüksek fiyatla satışa sunulmasıdır. Nitek im teknik özelliklerinde bazı farklar olabilmekle birlikte temel özelliklerine göre oluşturulan benzer ürün modellerinin Arçelik ve Sony satış fiyatlarına ilişkin Arçelik ten alınan bilgilere göre halihazırda Sony LCD televizyonları 560 Arçelik ürünlerine göre ortalamada yaklaşık %... daha pahalıya satılmaktadır. Bu durum, ürün farklılaştırmasının ve markalaşmanın önemli olduğu pazarda iki markanın tüketici gözünde farklı segmentlerde algılandığı şeklinde yorumlanabilecek ve dolayısıyla işbirliğinin olumsuz yat ay etkilerini sınırlandıran bir faktör olarak değerlendirilebilecektir. 10-76/1572 -605 13H.3.4.3.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu LCD TV pazarına yönelik olarak GFK Türkiye nin yapmış olduğu pazar araştırması çerçevesinde teşebbüslerin 2008 Haziran -2009 Mayıs ve 2009 Haz iran-2010 Mayıs 570 dönemleri itibar ıyla satış değeri bazında ve bildirim formunda yer verilen bilgiler çerçevesinde 2009 yılında satış adedi bazında sahip oldukları pazar payları na Tablo 4 te yer verilmiştir. Tablo 4: LCD TV Pazarında Pazar Payları (%) Teşeb büsler 2008 -2009 (satış değeri) 2009 -2010 (satış değeri) 20096 (satış adedi) Koç Grubu Sony LG Philips Samsung Toshiba Vestel Diğer Toplam Kaynak: GFK Pazar Araştırması Tablo 4 te sunulan pazar payı verileri nden , Son y ve Arçelik in, LG, Philips, Samsung, Vestel gibi güçlü markalarla rekabet halinde oldukları ve 2009 -2010 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre toplamda yaklaşık .. puan pazar payı kaybettikleri, pazarda özellikle LG ve Samsung un hızla büyüdükler i görülmektedir. Samsung satış 580 değeri bakımından pazar lideri konumunda olup ikinci sırayı LG almaktadır. Arçelik ve Sony ise pazarda üçüncü ve beşinci sırada bulunmakta, diğer oyuncular çok da yüksek olmayan pazar payı farklarıyla rakiplerini takip etmekt edirler. Ayrıca GFK Türkiye nin yapmış olduğu araştırmada Diğer başlığı altında verilen teşebbüslerin pazar paylarını ilgili dönemler itibar ıyla yaklaşık iki katına çıkartmış olması pazarda yaşanan rekabetin anlaşılabilmesi açısından önemli bir gösterged ir. Diğer başlığı altında Panasonic, Siemens, Löeve, Pioneer, Sharp, Thompson, Show, Premier, Konka, Imper gibi, aralarında belli bir marka bilinirliği olanların da bulunduğu markalar sayılabilecektir. 590 Pazarda markalar arasında yaşanan rekabetin bir benz eri, dağıtım kanallarında da yaşanmaktadır. Arçelik, Vestel, Samsung, LG gibi markaların yetkili satıcılarından oluşan dağıtım kanallarına yatırım yapmalarının yanı sıra dünya çapında bilinirliği olan Media Markt, Darty, Electroworld gibi teknomarketler de pazara son dönemde giriş yapmakta, mevcut yerli ve yabancı teknomarketlerin mağaza sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Zincir marketlerin de elektronik eşya satmaya başlaması ile birlikte satış kanalları geniş bir alana yayılmış olup, pazarda geleneksel kana llardan zincir marketler ve teknomarketler lehine yaşanan bir değişim yaşanmaktadır. Teknomarketlerin çok çeşitli ürünü, çok farklı markalar altında tüketiciye sunmaları teknomarketlere ölçek ve alan ekonomileri bağlamında ciddi maliyet avantajları 600 sağlaya bilmekte olup, bu genişlikte ürün gamının sunuluyor olması, eş deyişle teknomarketlerin geniş portföyleri tüketicileri bu kanallardan alışveriş yapmaya itmektedir. Sağlayıcılarıyla münhasırlık temelinde çalışmayan ve küçük ölçekli yetkili satıcılar ile kar şılaştırıldığında sağlayıcı firmalar karşısında daha yüksek alım gücüne sahip olan teknomarketler ve organize perakendecilerin yaygınlaşması ilgili 6 2009 yılına ait satış adedi bazında verilen pazar payı değerleri, bildirim formunda taraflar ve tar afların pazardaki en büyük beş rakibine ait olmak üzere verilmiştir. 10-76/1572 -605 14pazarlardaki markalar arası ve marka içi rekabeti destekleyici bir unsur olarak ortaya çıkmaktadır. Diğer ya ndan LCD TV nin de dâhil olduğu tüketici elektroniği ürünlerinin internet üzerinden ticaretinin de gün geçtikçe yaygınlaştığı bilinmektedir. H.3.4.3.3. Ürün Özellikleri 610 Yüksek teknolojili bir ürün olan LCD TV ler çok farklı teknik özellik, model, kalite ve fiyatlarla pazara sunulabilmektedir. LCD TV tüketicinin gelirinden önemli bir pay alan, sık sık değil; uzun aralıklarla uzun yıllar kullanım amacıyla alınan bir ürün olduğundan tüketicinin bu ürün bakımından belli bir kalitedeki ürünün en düşük fiyatlıs ını, ya da belli bir fiyat karşılığında alabileceği en kaliteli ürünü arama eğilimi yüksektir. Ürünlerin tüketicinin arama -karşılaştırma eğilimini artıran bu özellikleri, pazardaki rekabeti de olumlu etkileyen unsurlardır. Diğer yandan sözleşmeye konu LCD TV nin yukarıda sayılan özellikleri nedeniyle tüketici tercihlerini sadece fiyat şekillendirmemektedir. Ayrıca pazarın geneline 620 bakıldığında hızlı gelişen teknoloji nedeniyle bu ürünlerin bulunduğu pazarların son derece dinamik olduğu, ürünlerin tüke ticiye sundukları kalite ve dayanıklılık gibi kıstasların sürekli geliştirildiği, çoğu ürünün piyasaya sürüldükten kısa bir süre sonra eski teknoloj ili olarak görüldüğünden fiyatı düşebilmektedir. LCD TV pazarı teknolojik bir ürün olma özelliğiyle bağlan tılı olarak, ürün farklılaştırmasının, markalaşmanın, marka bilinirliği ve markanın tüketici gözünde yarattığı kalite algısının rekabetçi parametreleri etkilediği bir pazardır. İncelenen sözleşmeye konu ürünlerin bu özellikleri ilgili pazarı, homojen ürünl erin söz konusu olduğu pazarlara göre koordinasyona çok daha elverişsiz kılmaktadır. 630 Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde , LCD TV üreticilerinin çoğunun ürünün en önemli bileşenleri olan panel ve bazı elektronik komponentleri, bu unsurlar üzerinde patent hakkı olan Uzak Doğulu firmalardan temin ederek üretim yaptıkları, başta panel olmak üzere bu bileşenlerin ürün maliyetinin büyük bir kısmını oluşturduğu, anlaşma kapsamında üretilecek ürünlerde Arçelik tarafından yaratılacak katma değerin küçük ekranlı mod ellerde %..., Sony tarafından sağlanan girdilerin daha yoğun olarak kullanıldığı büyük ekranlı televizyonlarda ise yaklaşık %... seviyelerinde olduğu bilgisine yer veril diği anlaşılmıştır. 640 Anlaşmaya konu ürünlerin Sony tarafından belirlenen standartlar v e sepeklere uygun olarak; .ticari sır .. Arçelik tarafından yerine getirilmektedir. Dış kaynaklardan temin edilen girdiler dolay ısıyla anlaşma kapsamında Arçelik tarafından tüm bu süreçler boyunca yaratılan katma değer , %... seviyesinde kalmaktadır. LCD TV nin yüksek teknolojili ve farklılaştırılmış ürün olması, tedarik zincirinin anlaşmanın vücut bulduğu üretim aşaması haricindeki bölümlerinde yaratılan katma değerin de oldukça yüksek olması, nihai satışlar bakımından Arçelik tarafından üretim aşamasın da yaratılan katma değerle birlikte değerlendirildiğinde ve pazardaki rekabetin düzeyi ile işbirliğinin tarafların kendi üretim faaliyetleriyle karşılaştırıldığında sınırlı 650 kapsamı dikkate alındığında, incelenen sözleşmenin büyük ölçüde bir maliyet benzeşm esine yol açarak tarafların rekabetçi davranışlarını koordine etmeleri sonucunu doğurması olasılığının düşük olduğu kanaatine varılmıştır. H.3.4.3.4. Pazara Giriş Engelleri 10-76/1572 -605 15Tüketici elektroniği sektörlerinde güçlü bir markaya ve marka bilinirliğine sah ip olma gerekliliği, bunun için katlanılması gereken ve çoğunlukla batık maliyet niteliğinde olan reklam harcamaları, ileri teknolojiye ve araştırma geliştirme yatırımlarına olan ihtiyaç bu pazarlara girişi zorlaştırıcı başlıca unsurlardır. Bununla birlikt e sektördeki aktif rekabetin son yıllarda özellikle ithalat kaynaklı yeni girişlerle arttığı 660 görülmektedir. Sözleşmeye konu LCD TV pazarında Türkiye de önde gelen neredeyse tüm dünya markaları ithal edilerek tüketiciye sunulmakta, rekabet uluslararası b oyutta yaşanmaktadır. İlgili ürün pazarındaki ithal ürünler için, Türkiye ile AB arasında Gümrük Birliğini tesis eden 1/95 sayılı Ortaklı Konseyi Kararı gereği AB den ithal edilecek ürünlerde gümrük vergisi bulunmamakta; AB dışındaki ülkelere yönelik ise yine Gümrük Birliği gereği AB nin 3. ülkelere uygulamakta olduğu %9,8 - %14 oranında gümrük vergileri AB ile ortak olarak uygulanmaktadır. 670 Elektronik ürünler dağıtım kanalında ise gerek zincir marketlerin gerek bayilerin gerekse de teknomarketlerin pazara girmesiyle yeniden satış kanallarının sayısı ve türünde her geçen gün artış olmaktadır . Buna ilaveten yeni bir satış ağı kurulması açısından pazardaki genişlemenin önünde bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca zincir marketlerin ve teknomarketlerin münhasırlık temelinde çalışmamaları, pek çok farklı marka, çeşit ve kalitede ürünü aynı anda pazara sunma eğilimleri sağlayıcıların tüketicilere ulaşmalarını kolaylaştırıcı bir unsur olarak değerlendirilmektedir. H.3.4.3.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi 680 Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar olarak tanımlanmaktadır. Bu tip doygun pazarlarda gerek yatay gerekse de dikey anlaşmaların olumsuz etkileri dinamik pazarlara göre daha yüksek olabilmektedir. Teknolojinin gelişimine bağlı olarak sürekli bir yenilenme içinde bulunan piyasada ürünlerin güncel kalma süresi giderek kısalmakta, yeni ürün sınıfları ve modelleri ortaya çıkmaktadır. B u durumda herhangi bir üründe elde edilen yüksek pazar payları teknolojik gelişmeye bağlı olarak kısa sürede anlamsız hale gelebilmekte, ürün bazında toptan kabuk değiştirmeler yaşanabilmektedir. 690 Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, işbirliğinin ni teliği ve kapsamı, tarafların pazardaki konumu, LCD TV pazarlarında sağlayıcı, marka, model, fiyat, kalite ve satış kanalı çeşitliliği, pazarın dinamik yapısı, işbirliğine konu ürünlerin nitelikleri gibi unsurlar dikkate alınarak Arçelik ile Sony Europe ar asındaki işbirliğinin hem yatay etkileri hem de tarafların pazar gücüne olası katkıları bakımlarından rekabetin ilgili piyasaların önemli bir bölümünde ortadan kalkması sonucunu doğuracak nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması 700 Başvuruya konu Temel Satın Anlaşması incelendiğinde, anlaşma kapsamındaki ürünlerin yeniden satışına dair herhangi bir fiyat, kar marjı tespiti, miktar sınırlaması gibi kısıtların bulunmadığı, anlaşma kapsamındaki ürünlerin üretimi veya satışının başka bir mal veya hizmetin satışına bağlanmadığı görülmektedir. Anlaşmayla tarafların anlaşmaya konu ürünlere rakip ürün ve hizmetleri tek başlarına ya da 10-76/1572 -605 16başkalarıyla birlikte geliştirme, imal etme, satın alma, kullanma, pazarlama, satma veya başka bir şekilde elden çıkarma özgürlüklerine herhangi bir sınırlama getirilmemektedir (Temel Satın Alma Anlaşması , madde 21.7 ). Ayrıca anlaşmanın ifası sırasında geliştirilen fikri mülki yet hakları onu geliştiren lehine korunmuştur ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 5.1.) . 710 Öte yandan anlaşma ile Arçelik in anlaşma konusu ürünleri yalnızca Sony Europe ve/veya bağlı şirketleri için tedarik etmesi, Sony nin önceden yazılı onayını almadan anlaşma konusu ürünleri ya da Sony Europe un gizli bilgisi kullanılarak tasarlanan/imal edilen ürünleri üçüncü kişilere satmaması düzenlenmiştir ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 2.3.). Rakipler Arasında Olmayan Belirli Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalar ına İlişkin Kılavuz a göre, fason üretim anlaşmalarında ana sanayinin sağladığı teknoloji ya da teçhizatın anlaşmanın amaçlarının dışında kullanılmaması ve bunlardan üçüncü kişilerin yararlandırılmaması, söz konusu teknoloji veya teçhizat kullanılarak üret ilen ürünlerin sadece ana sanayiye ya da onun 720 göstereceği kişiye tedarik edilmesi yönündeki hükümler çoğu zaman anlaşmanın amaçlarının gerçekleştirilebilmesi için gerekli ve makul düzenlemeler olarak ortaya çıkmaktadır. Keza fason üretim ilişkisi tarafla rına, anlaşmanın müzakere sürecinde ya da ifası sırasında birbirlerine sağladıkları gizli nitelikte bilgileri kamuya mal olmadığı sürece ifşa etmeme, üretim süreçlerine ilişkin gizli nitelikteki bilgileri veya know how olarak nitelendirilebilecek diğer uns urları kamuya mal olmadıkları sürece, anlaşma sona erdikten sonra olsa dahi kullanmama yükümlülüğü getirilmesi nin söz konusu bilgilerin değerinin korunmasını ve bu bilgilerden haksız şekilde yarar sağlanmasını 730 engellemeye yönelik yükümlülükler olduğu Raki pler Arasında Olmayan Belirli Nitelikteki Fason Üretim Anlaşmalarına İlişkin Kılavuz da ifade edilmektedir. Bildirime konu sözleşmede de taraflara, karşı taraftan aldığı gizli bilgileri, alenileşmediği sürece, anlaşma boyunca ve anlaşma süresinin dolmasınd an itibaren 3 yıl süreyle koruma, ifşa etmeme ve kullanmama yükümlülüğü getirildiği ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 17.) görülmekte ve bu yükümlülüğün de anlaşmanın amaçlarının elde edilmesi bakımından makul bir düzenleme olduğu yukarıdaki açıklamalar dan anlaşılmaktadır. Diğer yandan işbirliği doğurucu etkiler bakımından taraflar arasında paylaşılacak 740 bilgilerin nitelik ve kapsamı da önem taşımaktadır. Bildirime konu sözleşme çerçevesinde paylaşılacak üretim teknolojisi, tedarik kaynakları gibi bil giler ve finansal veriler ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 12.5 , 12.6 .) anlaşmanın amaçlandığı gibi ifa edilebilmesi bakımından gereken kapsamı aşan nitelikte değildir. Sözleşmede geçen en çok kayırılan müşteri kaydı ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 7.1) ise günümüz ticari ilişkilerinde taraflar arasındaki pazarlıklarda sıklıkla gündeme gelmekte, özellikle rekabetçi düzeyi düşük olan veya kaydın taraflarının önemli pazar gücüne sahip oldukları pazarlarda rekabetçi endişe yaratabilmektedir. Mevcut d osya bakımından ise, kaydın kapsamının Arçelik in Sony Europe a sağladığı 750 ürünlerle aynı nitelikteki ürünleri 3. bir teşebbüse fason olarak üretmesi durumuyla sınırlı olduğu ve LCD TV pazarının yukarıda açıklanan rekabetçi yapısı ile ürünün özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, pazarda yaşanan rekabetin karşılanması bakımından bu hükü m Arçelik ile Sony nin pazardaki diğer rakipleri nezdinde rekabeti tehdit edecek boyutta etkilere yol açacak nitelikte değildir . Sözleşme boyunca 10-76/1572 -605 17anlaşma konusu ürünlerin S ony Europe a tedarikinde uygulanacak fiyatın altı ayda bir revize edileceğ i ( Temel Satın Alma Anlaşması madde 7.1) , kaydın amacının, bu pazarlık süreçlerinde Sony Europe a belli bir ölçüde güvence sağlamak olduğu anlaşılmakta dır. 760 Dolayısıyla 4054 sa yılı Kanun un 5. maddesinin (d) bendinde yer alan koşul da sağlan makta dır. Açıklamalar çerçevesinde Sony Europe ile Arçelik arasında imzalanan bildirime konu Temel Satın Alma Anlaşması nın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan koşulların tümünü sağl adığı anlaşılmıştır. Diğer yandan ilgili ürün pazarının dinamik ve hızlı değişen yapısı, tarafların toplam pazar paylarının çok da düşük olmaması ve taraflar arasında ayrıca dağıtım konusunda da bir işbirliğinin bulunması dikkate alınarak, belirsiz süreli olan ( Temel 770 Satın Alma Anlaşması madde 18.1) bildirime konu sözleşme için bireysel muafiyet süresinin sınırlandırılmasında fayda olduğu, kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Arçelik A.Ş. ile Sony Euro pe Limited arasında imzalanan Temel Satın Alma Anlaşması n a, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olması nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 780 2. Bununla birlikte söz konusu anlaşmaya, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartl arın ta mamını karşılaması nedeniyle 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanın masına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.