Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-519 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 12-24/662 -184 Karar Tarihi : 03.05.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Prof. Dr . Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulun maktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Yazılım Test ve K
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-519 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 12-24/662 -184 Karar Tarihi : 03.05.2012 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Prof. Dr . Metin TOPRAK , Doç. Dr. Mustafa ATEŞ , İsmail Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖR : Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulun maktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Yazılım Test ve Kalite Derneği Eski Büyükdere Cad . GIZ 2000 Plaza No: 7 Ofis No: 41 Maslak/İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Yazılım Test ve Kalite Derneği nin, yazılım te sti eğitimi ve hizmeti vermeye yetkili firmalara getirdiği akreditasyon koşulları ile piyasadaki te k bir firma dışındaki diğer tüm teşebbüslerin bu alanda faaliyet göstermelerini zorlaştırdığı iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle; Yazılım testi y etkinliği konusunda uluslararası geçerliliği ve bilinirliği olan International Software Testing Qualifications Board un (ISTQB), 47 ülkede temsilciliği bulunan ve kar amacı gütmeyen bir kuruluş olduğu, Yazılım Test ve Kalite Derneği nin (Dernek -Turkish Tes ting Board -TTB), ISTQB nin Türkiye temsilcisi olduğu ve Türkiye de ISTQB eğitimi ve sertifikası vermeye yetkili firmaların akreditasyonunun sadece TTB tarafından yapıldığı, ISTQB ülke temsilciliklerinin genelde üniversite, ilgili kamu kurumları ve özel sek tör çalışanlarından oluşan kurullar tarafından oluşturulup yönetildiği, Bu şekildeki yönetimin adil olduğu ve böylelikle çok sayıda firmanın, akredite olarak bulunduğu ülkede yazılım testi eğitimi ve sertifikalandırılması konusunda hizmet verebildiği, Dern ek in kurucusu ve bazı çalışanlarının aynı zamanda Keytorc ta da görevli ve bu iki kuruluşa ait adres ve iletişim bilgilerinin aynı olduğu, Dernek in firmalardan talep ettiği akreditasyon koşullarının diğer ülkelerdeki ISTQB temsilcileri ile karşılaştırıld ığında oldukça zorlaştırılmış olduğu, Dernek in akreditasyon koşulları arasında başvuran firmanın, çalışan sayısından bağımsız olarak ISTQB Advanced Test Manager sertifikasına sahip en az üç eğitimci bulundurması koşulunun da yer aldığı, ancak sektörde b u tür bir sertifikaya sahip herhangi bir personelin bulunmadığı, 12-24/662 -184 2/6 Dernek in 35.000 -45.000 ABD Doları seviyelerinde olan akreditasyon ücretlerinin ise emsallerinden ortalama olarak on kat fazla olduğu, Bu uygulama sonucunda, Dernek in Keytorc dışındaki şirke tlerin akredite olmalarını engelleyecek ya da oldukça geciktirecek bir tutum izleyerek piyasadaki diğer teşebbüsler aleyhine rekabeti bozduğu ve Keytorc firmasının bir nevi tekel olarak faaliyet göstermesine yol açıldığı iddia edilmiştir. Dosya kapsamınd a yapılan görüşmede, yazılım kullanan büyük firmaların yazılımlarını oluşturma ve değiştirmeye ihtiyaç duyduklarında söz konusu yazılımları kullanmaya başlamadan önce test ettirdikleri, ISTQB sertifikasının ve akreditasyonun ise yazılım testi sektöründe fa aliyet göstermek ve başarılı olabilmek için gerekli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, Dernek kurucularının aynı zamanda Keytorc firmasının ortakları arasında yer aldığı ve oldukça zorlaştırılan akreditasyon koşulları sonucunda, Keytorc dışında bir firmanın ya zılım testi eğitimi vermesinin engellendiği ifade edilmiştir. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.12.2011 tarih ve 8879 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 26.01.2012 tarihli ve 2011 -2-519/İİ-12-411.HY sayılı İlk İnceleme Raporu 02.02. 2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-04/157-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 24.04.2012 tarih ve 2011 -2-519/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır . (4) H. RAPORTÖR ÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir . I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Yazılım T est ve Kalite Derneği (5) Dernek , 2006 yılında yazılım test ve kalite alanında dünya çapında faaliyet gösteren bir organizasyon olan ISTQB' ye bağlı olarak kurulmuştur. Dernek in temel faaliyetleri ; uluslararası pazarlarda rekabet edebilmesi için Türkiye Bilişi m Sektörü nün yazılım testi ve kalitesi konusunda bilgilendirilmesi ; ISTQB sınavlarının yapılarak sınavı kazanan adayların sertifikasyonu ; yazılım testi konusunda dünyada standart haline gelmiş terimlerin Türkçeleştirilmesi şeklinde belirtilmektedir. (6) Dosya mevcudu bilgilere göre, 2010 yılında Derneğe bağlı Dernek İktisadi İşletmesi kurulmuştur. İktisadi işletmenin faaliyet alanı ve amacının Dernek ile aynı olduğu ve Dernek merkezi ile aynı adreste bulunduğu belirtilmiştir. (7) ISTQB ise Belçika da kurulmuş ola n ve 70 ülkede kar amacı gütmeyen, gönüllü dernekler şeklinde yazılım test ve kalitesi konusunda faaliyetlerini sürdüren uluslararası bir organizasyondur. Amacı dünyada yazılım test uzmanlığı alanının geliştirilmesidir. Bu amacını her ülkede kurulan d ernek ler yoluyla: Yazılım test uzmanlığı ile ilgili eğitimlere baz teşkil edecek çerçeve müfredatın hazırlanması ve her ülke nin diline çevrilmesi , ISTQB sınavlarına hazırlık eğitimi veren ve/veya vermeyi planlayan kuruluşların, bu eğitimleri vermek için akred ite olmaları zorunlu olmamasına rağmen, resmi başvuruları sonucunda gerekli koşulları sağladıkları takdirde eğitim materyalinin (Accredited Training Material) ve/veya firmanın (Accredited Training Provider) akredite edilmesi , ISTQB sınavlarının düzenlenip bu sınavlardan başarılı olanlara sertifikalarının verilmesi , 12-24/662 -184 3/6 Yazılım test uzmanlığı mesleğinin tanıtılması faaliyetleriyle gerçekleştirmektedir. I.2. Keytorc (8) ISTQB tüzüğü gereğince her ülkede ISTQB ye bağlı sadece bir adet kar amacı gütmeyen dernek bulunabilmektedir. Bağlı d ernekler , ISTQB amaçlarına ilgi duyan kişilerin toplantılar, seminerler ve konferanslar aracılığıyla bir araya getirilmesi ve ISTQB ile irtibatının sağlanması konularında yetkilendirmiştir. ISTQB nin Türkiye de bu görevi vermiş ol duğu tek kuruluş Keytorc firmasının kurucuları tarafından oluşturulan Dernek tir. (9) Dosya kapsamında, Keytorc firması nın, ofislerinin bir odasını derneğe kiralayarak bu odanı n Dernek in ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmasını sağla dığı ve a yrıca Dernek in düzenlemekte olduğu organizasyon ve konferansların bazılarına sponsor ol duğu belirtilmiştir . (10) Keytorc firmasının ISTQB eğitim materyallerini (Accredited Training Material) Hollanda da bulunan ilgili dernekten akredite olan bir şirketten aldığı ve firmanın a kreditasyonunun (Accredited Training Provider ) ise Dernek tarafından yapıldı ğı belirtilmiştir. Ayrıca Dernek e , Accredited Training Provider olmak için resmi başvuruda bulunan tek şirketin Keytorc olduğu da ifade edilmiştir. I.3. İlgili Pazar I.3.1. İlgili Ürün Pazarı (11) Önaraştırmanın konusunu, yazılım testi yetkinliği konusunda genel kabul görmüş bir kuruluş olan ISTQB nin Türkiye deki tek temsilcisi olan ve yazılım testi eğitimi vermeye yetkili firmaların ve bu firmaların kullanacağı eğitim materyalleri nin akreditasyonunu yapan Dernek in akreditasyon koşullarını zorlaştırarak Keytorc firması dışındaki firmaların bu alanda faaliyet göstermelerine engel olduğu iddiası oluşturmaktadır. (12) Yazılım testi ile oluşturulan yazılımın istenen platformda başarılı biçi mde çalışıp çalışmadığı denetlenmekte ve söz konusu yazılımlarda hataların tespit edilmesine olanak sağlanmaktadır. (13) Dosya mevcudu bilgilere göre, Türkiye de ve dünyada yazılım testi alanında ISTQB dışında kabul gören birtakım standartlar da mevcuttur. Bu standartlardan bazıları , QAI Global Institute, IIST -International Institute for Software Testing, ASQ -Quality Improvement Associate Certification -CQIA, ISO Test Standartları, IBM Test Sertifikasyon Programları, HP Test Sertifikasyon Programları ve Borland Test Sertifikasyon Programları aracılığıyla sağlanmaktadı r. (14) Ayrıca, ISTQB tarafından bazı ISO standartlarının da referans olarak alındığı belirtilmiştir. QAI, IIST, ASQ ve ISTQB standartları arasında ise doğrudan bir ilişki bulunma dığı, her kuruluş un kend i standardını kendisi belirle diği ve bu kapsamda sertifika düzenlediği ifade edilmiştir. (15) Mevcut dosya kapsamında, önaraştırmaya konu teşebbüsün, yazılım testi alanında ISTQB akreditasyonu sağlama ve sertifika verme faaliyetleri incelenm iştir. Ulaşılan son ucu etkilemeyeceği dikkate alınarak kesin bir ilgili pazar tanımı yapılma makla birlikte, benzer nitelik taşıyan alternatif standartların bulunması sebebiyle değerlendirmede ilgili ürün pazarı olarak yazılım testi alanında akreditasyon sağlama ve sertifika verme hizmetleri pazarı dikkate alınmıştır . 12-24/662 -184 4/6 I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar (16) Önaraştırmaya konu teşebbüs İstanbul ilinde bulunmakla birlikte , Türkiye geneline yönelik hizmetler sunmaktadır. Dosya kapsamında incelenen hizmetlerin verilebild iği yerlerde pazar farklılaşması yaratacak faktörlerin bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir . I.4. Değerlendirme (17) Dosya konusu, Dernek in ISTQB akreditasyonu koşullarını zorlaştırarak , Keytorc dışında başka bir firmanın akredite olmasını engellediği ne ilişkindir. (18) Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi nin (d) bendinde "Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizme t piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler kötüye kullanma halleri arasında sayılmıştır. Bu çerçevede, ISTQB nin faaliyet gösterdiği pazarda hâkim durumda olup olmadığı değerlendirmesi yapılmadan, yazılım testi alanında ISTQB akreditas yonu ve sertifikası sağlayan Dernek tarafından getirilen akreditasyon koşullarının, bir alt sektör olan ve Dernek ile aynı yönetime sahip olan Keytorc un da faaliyet gösterdiği yazılım testi eğitimi ve hizmeti alanında rekabeti bozup bozmadığı incelenm iştir. (19) Dosya konusu iddiaların temeli ISTQB akreditasyonu için Dernek tarafından getirilen koşulların ağır olduğuna dayanmaktadır. Bu kapsamda ISTQB standardı, sağlanan akreditasyon çeşitleri ve koşulları hakkında Dernek ten bilgi talep edilmiş tir. Yapılan incelemede, eğitim şirketinin akreditasyonu için bir ücret talep edilme mekle birlikte, eğitim materyallerinin akreditasyonu için talep edilen ücret in temel seviye eğitim için toplam 35.000 ABD Doları (USD), ileri seviye e ğitim için de toplam 45.000 USD olduğ u anlaşılmıştır . Diğer ülkelerdeki dernekler le karşılaştırıldığında , eğitim materyallerinin akreditasyonu için talep edilen ücretlerin Türkiye de oldukça yüksek olduğu görülmüştür. Örneğin, ABD de temel ve ileri seviye eğitimlerin ücretleri sırasıyla 2.500 USD ve 2.000 USD; Almanya da ise 3.000 Avro dur. (20) Ayrıca , Dernek tarafından getirilen yazılım testi ve yazılım mühendisliği alanında en az beş yıl tecrübeye ve ileri seviye de ISTQB sertifikalarına sahip üç eğitmene sahip olma koşulu da diğer ISTQB dernekl eri tarafından istenmemektedir. Dernek tarafından söz konusu koşulların gerekçesi olarak, misyonlarının yazılım testinin Türkiye'de sağlıklı bir şekilde büyütülmesi olduğu, bu misyon doğrultusunda yazılım testinin önemi anlatılarak şirketlerin bu alana yat ırım yapmalarının teşvik edildiği, bu nedenle akreditasyon başvuru yönergesinde aday şirketlerin hem know -how hem de istihdam olarak yazılım testi alanına yatırım yapmalarının istendiği, akreditasyon koşulları ile doğrudan hem know -how'a hem de istihdama k atkı sağlanacağı, istenen bilgi seviyesinde eğitmenlere sahip şirketlerin ISTQB eğitimlerinin hem daha kaliteli olacağı hem de bilişim çalışanlarının aynı şirkette ortalama çalışma süresinin altı ay gibi düşük olduğu Türkiye bilişim sektöründe, iki yıllık bir akreditasyon alan şirketin bu süre zarfında hizmetlerini kesintiye uğratma riskinin en aza indirileceği belirtilmiştir. (21) Ayrıca , Dernek tarafından belirlenen akreditasyon koşulları nın gerek kendi şirketi olan Keytorc , gerekse yazılım testi eğitimi veren rakip teşebbüsler için de geçerli olduğu, Keytorc un da özellikle akreditasyon ücretinin oldukça yüksek olduğu eğitim materyallerini Hollanda da akredite olmuş bir firmadan aldığı ve Keytorc un eğitmenlerinin Hollanda da eğitim gördüğü belirtilmiştir. (22) Bu noktada önemli olan husus, yazılım testi alanında akreditasyon ve sertifika sağlayan Dernek tarafından getirilen akreditasyon koşullarının, bir alt sektör olan yazılım testi eğitimi ve hizmeti alanında faaliyet gösteren ve Keytorc un rakibi olan firmaları n faaliyetlerini zorlaştırıp zorlaştırmadığıdır. 12-24/662 -184 5/6 (23) Bu çerçevede, yazılım testi alanında eğitim veren ve Keytorc un rakibi olan Bilge Adam Bilgisayar ve Eğitim Hizmetleri San. ve Tic. A.Ş. (Bilge Adam) den de ISTQB standardı ve akreditasyonu hakkında bilgi ta lep edilmiştir. Teşebbüs ten gelen bilgide; Bilge Adam ın Türkiye de ISTQB yazılım testi uzmanlığı eğitimlerini veren iki şirketten biri olduğu, hatta buna yönelik olarak ( ..) tarihinde Ankara da genel katılıma açık bir sınıf açılacağı, ISTQB nin, yazılıml arın en verimli, doğru, eksiksiz, profesyonelliğin gerekliliklerine uygun ve hızlı şekilde testini gerçekleştirme konusunda bir öğretiler bütünü, sınav ve test çilerin bu yetiye sahip olduğunu belgelemeleri için geliştirilmiş bir sertifikasyon olduğu, Dünya da 200 .000 i aşkın ISTQB sertifikası sahibi test uzmanı nın bulun duğu, ISTQB nin yazılım testleri hakkında bir öğretiler bütünü ve sertifikasyon o lduğu, bu alanda eğitim vermenin ISTQB iş ortaklarının tekelinde bulunmadığı ve h atta bu eğitimin yayınları nın Amazon.com gibi herkesin satın alabileceği mecralarda satıl dığı, ISTQB iş ortağı olmayan kurumların yapamayacağı tek şey in ISTQB Yetkili Eğitim Merkezi olduğu, ISTQB sertifikasyonuna ise Prometric t e1 verilen ISEB BH0 -010 sınavını 170 USD ye satın alı p geçen herkes in hak kazan dığı ve s ertifikasyon için eğitim alma zorunluluğu nun aranma dığı, Bilge Adam ın verdiği ISTQB eğitimlerinde Amazon .com dan satın alınan orijinal kitaplar ın kullanıl dığı ve ISTQB sertifikasyonuna sahip hocalarla ISTQB nin yayınlad ığı eğitim içeriğine (syllabus) uygun eğitim veril diği ifade edilmektedir. (24) Dosya kapsamında, herhangi bir ISTQB eğitimi vermek için ve/veya ISTQB ismini kullanmak için kuruluşun akredite olması nın gerekme diği belirtilmiştir. Nitekim Bilge Adam tarafından verilen bilgiler, akredite olmamış eğitim firmalarının da ISTQB eğitimi verebildiği ni doğrular niteliktedir. Ayrıca, ISTQB sınavlarına hazırlık eğitimleri nin başka ülkelerde akredite olmuş şirketlerden ve online akredite eğitimleri şeklinde, internet üzerinden de alınabil diği anlaşılmaktadır . Vurgulanması gereken diğer bir husus ise, Bilge Adam tarafından da belirtildiği üzere ISTQB sertifikasının alınması için herhangi bir eğitim zorunluluğunun bulunma masıdır. (25) Diğer taraftan, ISTQB nin çapraz akreditasy on kuralları gereğince vermekte oldukları ve/veya vermeyi planladıkları ISTQB eğitimlerinin pazarlanması sırasında ISTQB Accredited Training Material ve/veya ISTQB Accredited Training Provider logosunu kullanmak isteyen herhangi bir kuruluş un, Türkiye dahil 46 ülkede bulunan herhangi bir ISTQB üye derneğine başvuruda bulunup , istediği koşulları karşıladığı takdirde söz konusu logoları pazarlama materyallerinde kullan abileceği belirtilmiştir. Bu durum , akredite olarak Türkiye de ISTQB eğitimleri vermek isteyen kuruluşlar için de geçerli dir. (26) Şirketlere tanınan söz konusu hak, ISTQB tarafından üye derneklere iletilen ISTQB Akreditasyon Süreci başlıklı dokümanın çapraz akreditasyona ilişkin 3.6. maddesinden de anlaşılmaktadır. İlgili madde ile kuruluşları n gerek eğitim materyallerini gerekse kuruluşun kendisini ülke dışında bir dernekten akredite edebilmesinin önü açılmıştır. Söz konusu maddede belirtilen süre ç Dernek tarafından aynen benimsen mekte ve ülke dışında alınan bir akreditasyonu onaylamak için bu süreç dışında herhangi bir ekstra koşulun sağlanması aranmamaktadır . 1 Prometric , bilgisayarlı sınav merkezi ol arak faaliyet gösteren uluslararası bir kuruluştur. 12-24/662 -184 6/6 (27) Öte yandan, dosya kapsamında çapraz akreditasyon yapmış ve birden fazla ülkede akreditasyonları bulunan firmalar da sunulmuştur. Ayrıca yazılım testi eğitimi veren bazı teşebbüs yetkilil er ile raportörce görüşmeler yapılarak , gerek ISTQB standardının sektördeki teşebbüsler açısından önemi, gerekse akreditasyon koşulları hakkında bilgi edinilmiştir. Bu kapsamda Mirsis Bilgi Teknolojileri Ltd. Şti. nin Proje Yöneticisi, ISTQB standardının s ektörde faaliyet göstermek için olmazsa olmaz bir nitelik taşımadığı nı ancak, yazılım testi ve analizinde yüksek standartta çalışıldığını göstermesi nedeni ile özellikle mühendislere avantaj sağladığını belirtmiştir. Elkotek Mühendislik ve Danışmanlık Hizm etleri A.Ş . (Elkotek ) firması çalışanı tarafından ise, son ( ..) yazılım testi faaliyetlerini artırdıkları ve yaklaşık olarak ( ..) yakın firmada test mühendislerinin bulunduğu, firma mühendislerinin Dernek ten ISTQB sertifikası aldığı, şimdiye kadar akred itasyon başvurusunda bulunma gibi bir girişimlerinin olmadığı, Dernek in bu alanda kendi firması bulunduğu için Elkotek in akreditasyon alamayacağının düşünüldüğü, ISTQB standardının bir projeyi alabilmek için zorunlu olmadığı ancak firmalara ek puan kazan dırdığı belirtilmiştir. (28) Dosya kapsamında, Dernek in söz konusu koşulları yükseltmesi sonucunda yazılım testi eğitimi ve hizmeti sağlayan teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırdığına yönelik herhangi bir bulgu veya tespite ulaşılamadığı, sertifika almak iç in eğitimin zorunlu olmadığı, akredite olmadan da eğitim verilebildiği, çapraz akreditasyon yoluyla da akredite edilebilmenin mümkün ol duğu gibi hususlar dikkate alın arak, 4054 sayılı Kanun un ihlal edilmediği kanaatine ulaşılmıştır. J. SONUÇ (29) Düzenlenen r apora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.