Rekabet Kurumu Başkanlığından , REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-94 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 04-60/866 -205 Karar Tarihi : 20.9.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. M üfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖR : E. Cenk GÜLERGÜN C. ŞİKAYET EDEN : - Resen 20 - Veysi MUNGAN Ethem Efendi Cad. Çamlı Köşk Sok. 12/10 Erenköy Kadıköy İstanbul D. HAKKINDA
Rekabet Kurumu Başkanlığından , REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-94 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 04-60/866 -205 Karar Tarihi : 20.9.2004 10 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. M üfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖR : E. Cenk GÜLERGÜN C. ŞİKAYET EDEN : - Resen 20 - Veysi MUNGAN Ethem Efendi Cad. Çamlı Köşk Sok. 12/10 Erenköy Kadıköy İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: - Roche Müstahzarları San. Tic. A.Ş. Büyükdere Cad. No:181 Levent 80640 İstanbul 30 E. DOSYA KONUSU : Roche Müstahzarları San. Tic. A.Ş. nin (Roche un), ecza depolarına ve hastanelere satışlarında ayrımcılık yaparak hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ : Roche eski yöneticilerinden Veysi Mungan ın, Kurum kayıtlarına 31.8.2004 tarih ve 4779 sayı ile giren şikayet başvurusunda; Roche un, - hakim durumda olduğu NeoRecormon adlı ilacı Özel Başkent Üniversitesi Hastanesi ne indirimli ve uzun vadeli satarken SSK hastanelerine indirimsiz ve 40 kısa vadeli vererek, Beşer Ecza Deposu dışında hiçbir depoya indirim yapmayarak hakim durumunu kötüye kullandığı, - aynı dönemde, % ( ..) pazar payına sahip olduğu Neupogen satışlarında Başkent Hastanesi ne indirim ve uzun vade, Beşer Ecza Deposu na uzun vade uygularken, diğer özel hastaneler ile SSK hastanelerine indirimsiz ve kısa vadeli ilaç vererek 4054 sayılı Kanun u ihlal ettiği iler i sürülmüştür. 50 04-60/866 -205 2 Şikayet başvurusunda yer alan diğer iddialar ise başka bir dosya altında değerlendirilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ : Yukarıda yer verilen iddialara ilişkin duyum alınması üzerine konuya ilişkin resen inceleme başlatılmıştır. İnceleme süre rken, Roche eski yöneticilerinden Veysi Mungan ın Kurum kayıtlarına 31.8.2004 tarih ve 4779 sayı ile giren başvurusunda anılan teşebbüs hakkında benzer iddialarla şikayette bulunulmuştur. Söz konusu başvuru, Roche hakkında resen başlatılan inceleme çerçeve sinde değerlendirilmiştir. 60 Yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 16.9.2004 tarih ve 2004 -1-94/İİ-04- ECG sayılı önaraştırma raporu 17.9.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/180 sayılı Başkanlık önergesi ile 04 -60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağla nmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; Roche un, NeoRecormon ve Neupogen ürünlerinin Özel Başkent Hastanesi ve Beşer Ecza Deposu na uygun koşullarda satılırken diğer depo ve hastanelere daha yüksek fiyat ve 70 daha kısa vade uygulanarak özellikl e SSK nın zarara uğratıldığı, bu duruma yol açan ayrımcılığın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesi kapsamında bulunduğu iddiasının, ortaya çıkan fiyat farklılıklarının alımı gerçekleştiren birimlerin yarattığı farklı rekabet koşulla rı ile bunların farklı pazarlık güçleri ve etkinliklerinden kaynaklandığı, dolayısıyla bu hastanelerin 4054 sayılı Kanun un 6(b) maddesi anlamında eşit alıcılar sayılamayacağı ve sorunun çözümünün Kanun kapsamı dışında bulunduğu gerekçesiyle reddedilmesi g erektiği ifade edilmiştir. 80 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME SSK, devlet ve üniversite hastaneleri ilaç alımlarını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapmaktadır. İlaç ihalelerinde farklı yöntemler izlenebilmektedir. Örneğin, her bir ürün için teklif a lınabileceği gibi, bir grup ilaç için de ihaleye çıkılabilmektedir. İlk tür ihalelere ecza depoları ve üreticiler; grup ihalelerine ise, üreticilerin bu kadar fazla sayıda ürünü sağlaması olanaklı olmadığından, yalnızca depolar katılabilmektedir. Burada re kabet, ilaç grubunun toplam bedeli üzerinden indirim yapılması noktasında ortaya çıkmaktadır. Beşer Ecza Deposu nun gönderdiği belgelere göre; Ağrı ve Siirt 90 Devlet Hastanelerinin 20.8.2003 tarihli, Manisa Demirci Devlet Hastanesi nin 21.11.2003 tarihli iha lelerinde 114 ila 158 kalem ilacın tamamına teklif alınmıştır. İhale yöntemine ilişkin ikinci ayrım etken maddenin yanında ilacın formunun ve/veya dozunun da belirtilip belirtilmemesine dayanmaktadır. İhaleye yalnızca etken madde belirtilerek çıkıldığınd a, belirlenen grupta daha fazla sayıda ilaç bulunduğundan, oyuncu sayısı artmakta ve böylece oluşan rekabet fiyatı aşağı çekmektedir. Etken maddenin yanında form ve/veya doz da belirtildiğinde ise, aynı etken maddeli, dolayısıyla aynı tedavi edici özelliğe 100 sahip ilaçlar grup dışında bırakılmakta, bu şekilde oyuncu sayısı azaltılmakta 04-60/866 -205 3 ve daha az rekabetçi bir yarış ortaya çıkmaktadır. O kadar ki, bazı ihalelerde bu şekilde tek bir ilaç, yani tek bir firma adres gösterilebilmektedir. Böyle olduğunda da genell ikle, Sağlık Bakanlığı nca onaylanan azami fiyat teklif edilmektedir. Roche un fiyat ayrımcılığı yaparak SSK yı zarara uğrattığı ve bazı ecza depolarının faaliyetlerini zorlaştırdığı iddialarını içeren haber ve köşe yazılarının gazetelerde çıkmasının ard ından, teşebbüsün Yönetim Kurulu Başkanı Faruk Yöneyman Kurumumuza yazılı açıklamalar göndermiştir. 110 Yöneyman ın 19.8.2004 tarihli yazısında, SSK nın 22.12.2003 tarihli toplu alımında 27 tedavi grubundan 138 kalem ürün için ihaleye çıktığı gösterilmiştir. B una göre, Roche un NeoRecormon adlı ürününün dahil olduğu eritropoietin başlığı altında 9 kalem ürün için teklif alınmıştır. Bunların bazılarında NeoRecormon un, bazılarında ise Eprex in (NeoRecormon un rakip ürünü) tek kaldığı, iki ürün arasında rekabet yaratılmadığı ve ikisinin de azami fiyatlarla satıldığı ifade edilmektedir. Yöneyman dan 6.8.2004 tarihinde alınan yazı ihale yöntemine ilişkin yapılan bu tespitleri destekler niteliktedir. Yazıda; SSK ihalelerinde bazı ilaçların ürün 120 adı belirtilerek i stendiği ve böylece ihalenin üretici fiyatı ya da buna yakın bir fiyatla sonuçlandığı, devlet ve üniversite hastanelerinin ise endikasyon ve etken maddeye göre ihaleye çıktığı, buna bağlı olarak ihaleye katılan firma sayısının artmasıyla fiyat rekabetinin oluştuğu, serbest rekabetin fiyatları aşağı çektiği belirtilmiştir. Şikayet başvurusunda, Roche un hastanelere ve depolara satışlarında farklı fiyat, vade ve ıskontolar uygulayarak alıcılar arasında ayrımcılık yaptığı iddiasıyla ilgili birçok örnek verilmiştir. Özel Başkent Üniversitesi Hastanesi ile Beşer Ecza Deposu na yüksek indirimli ve uzun vadeli ilaç verilirken, diğer 130 hastanelere bunun yapılmadığından söz edilmiştir. Burada özellikle SSK hastaneleri sıkça gündeme getirilmiştir. Çünkü baz ı ilaçların devlet/üniversite hastanelerine daha düşük fiyatlarla satıldığı görülmektedir. Her bir kalem için teklif alınması veya grup ihalesine çıkılması ya da ürün gruplarının etken maddeye göre belirlenmesi yahut bunun yanında form ve/veya doz da beli rtilerek bu grupların daraltılmasına bağlı olarak ihalelerde rekabet koşulları farklılaştırılmaktadır. Dolayısıyla alımlarda fiyat, ıskonto ve vade farklılıklarının ortaya çıkması kaçınılmazdır. 140 Özetle, katılımcının daha fazla olduğu ihalelerde fiyatın d aha düşük seviyelerde oluşması yaratılan rekabetin doğal sonucudur. Diğer yandan, grup ihaleleri ile her bir kalem ürün için teklif alınan ihalelerde ortaya çıkan fiyatları ürün bazında karşılaştırmak sağlıklı sonuç vermeyecektir. Buna karşın, ürün bazınd aki bu tür farklılar da fiyat ayrımcılığı iddialarına konu edilmiştir. Oysa ki, grup ihalesinde önemli olan grubun toplam bedeli için verilen teklifin diğerlerinden düşük olmasıdır. Grup içinde deponun takdiriyle oluşan değişik fiyat ve kar kombinasyonları yla karşılaşmak mümkündür. O halde, grup içindeki bir ilacın faturaya yansıyan fiyatı ile 150 yalnızca o ilaç için açılan ihalede oluşan fiyatın farklı olması şaşırtıcı değildir. 04-60/866 -205 4 Bazı hastanelerin daha düşük bedelle ilaç alabilecekken bunu yapamaması hali b ir yana, üretici ve depo azami satış fiyatları Sağlık Bakanlığı nca onaylandığından, ihalelerde fahiş fiyatla ilaç verildiği iddiasına katılmak olanaklı değildir. Çok yüksek olduğu ileri sürülen fiyatlar Bakanlıkça makul bulunarak onaylanan fiyatlardır. Öte yandan, farklı rekabet koşulları ve farklı pazarlık gücüyle ilaç alımı yapan hastaneler eşit alıcılar değildir. Dolayısıyla eşit alıcılar arasında ayrımcılık 160 yapıldığından söz etmek mümkün değildir. Roche ürünlerinin farklı fiyatlarla satılması ise hak im durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmemiştir. Kaldı ki, ayrımcılık rekabetten kaçınma güdüsüyle, yani dışlayıcılıkla bir arada olduğunda 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında yer bulmaktadır. İnceleme konusu olayda, Roche un bazı hastan eleri diğerlerine karşı avantajlı kılarak bu anlamda elde edeceği bir çıkar bulunmamaktadır. Konuyla ilgili esas tartışılması gereken, fiyat regülasyonunun etkin yapılıp yapılmadığı ve ihalelerde sağlıklı rekabet ortamının tesis edilip edilmediği husus larıdır. Her iki sorunun çözümü de 4054 sayılı Kanun kapsamı dışında 170 bulunmakla birlikte, SSK nın ilaç alımlarında ihaleye çıkış şeklinin etkin olmadığı ortadadır. Diğer yandan, bazı ihalelerde Beşer Ecza Deposu nun Roche ürünlerinde aşırı kar elde ettiği de ileri sürülmüştür. Bu iddiaya konu edilen hastanelerden Manisa Demirci Devlet, Dokuz Eylül Üniversitesi ve Siirt Devlet Hastaneleri söz konusu alımlarını grup ihaleleriyle yapmıştır. Yukarıda açıklanan gerekçelerle, grup ihaleleri ile diğer ihalelerin sonucunda ortaya çıkan fiyat ve karların ürün bazında karşılaştırılması anlamlı sonuç vermeyecektir. Ayrıca ürün bazındaki kar oranlarının yüksekliği, toplam satım bedeli üzerine eklenen 180 kar oranının da yüksek olduğunu göstermeyecektir. Sonuç olarak yıkı cı fiyatlama yapıldığına veya fiyat yahut karın birlikte belirlendiğine dair herhangi bir bulguyla karşılaşılmadığından, ürün bazında kar oranlarının Depo tarafından bu şekilde takdir edilmesinin rekabet kurallarını ilgilendiren yanı bulunmamaktadır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre; 190 Roche Müstahzarları San. A.Ş. nin NeoRecormon ve Neupogen ürünlerinin Özel Başkent Üniversitesi Hastanesi ve Beşer Ecza Deposu na uygun koşullarda satılırken diğer depo ve hastanelere daha yüksek fiyat ve daha kısa vade uygulanarak özellikle SSK nın zarara uğratıldığı, bu duruma yol açan ayrımcılığın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesi kapsamında bulunduğu iddiasının, ortaya çıkan fiyat farklılıklar ının alımı gerçekleştiren birimlerin yarattığı farklı rekabet koşulları ile bunların farklı pazarlık güçleri ve etkinliklerinden kaynaklandığına, dolayısıyla bu hastanelerin 4054 sayılı Kanun'un 6(b) maddesi anlamında eşit alıcılar 200 04-60/866 -205 5 sayılamayacağına, bu idd ialar ile ilgili sorunun çözümünün Kanun kapsamı dışında olduğuna, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. Başkan İkinci Başkan Mustafa PARLAK Tuncay SONGÖR A.Ersan GÖKMEN R. Müfit SONBAY (izinli) Murat GENCER Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ (raporlu) Rıfkı ÜNAL Prof. Dr. Nuretti n KALDIRIMCI M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN