Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017 -4-6 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 17-14/198 -84 Karar Tarihi : 27.04.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN , Adem BİRCAN, Şükran KODALAK , Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Hatice CESUR C. BAŞVURU DA BULUNAN : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Dumlupınar Bulvarı No: 252 (Eskişehir Yolu 9. Km.) 06530 Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : -TÜVTU RK
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017 -4-6 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 17-14/198 -84 Karar Tarihi : 27.04.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN , Adem BİRCAN, Şükran KODALAK , Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Dr. Hakan BİLİR, Hatice CESUR C. BAŞVURU DA BULUNAN : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Dumlupınar Bulvarı No: 252 (Eskişehir Yolu 9. Km.) 06530 Ankara D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN LAR : -TÜVTU RK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Büyükdere Cad. No: 255, Nurol Plaza, Kat:17 -18, 34398, Maslak / İstanbul -TÜVTU RK Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. Büyükdere Cad. No: 255, Nurol Plaza, Kat:17 -18, 34398, Maslak / İstanbul -TDB Sigorta Brokerlik A.Ş. Büyükdere Cad. No: 255, Nurol Plaza A Blok Kat: 12 34398 Maslak / İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: TÜVTURK un, websitesi üzerinden araç muayene randevusu alımı esnasında, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası olmayanları poliçe tanzimi için kendisine bağlı TDB Sigorta Brokerlik A.Ş. ye yönlendirdiği iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda , TÜVTURK1 Araç Muayene İstasyonlarının www.tuvturk.com.tr adresli internet sayfasında yapılan inceleme neticesinde, araç muayene randevu başvuru esnasında, ilgili araca ait karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) poliçesi olup olmadığının sistem üzerinden kontrol edildiği , şayet yürürlükte poliçe yok ise, Trafik sigortanızı aşağıdaki linke tıklayarak veya dilediğiniz bir sigorta şirketi, broker veya acente aracılığıyla yaptırabilirsiniz. ifadesinin altında bulunan Hemen Trafik Sigortası Al butonuna tıklamak suretiyle, www.sigortalandim.com adresli internet sayfasına yönlendirilerek, TDB Sigorta Brokerlik A.Ş. (TDB SİGORTA) tarafından tanzim edilen poliçelere aracılık ettiği iddia edilmiştir. 1 TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (TÜVTURK KUZEY) ve TÜVTURK Güney Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. nin (TÜVTURK GÜNEY) hissedarlık yapısı, yönetim ve denetim kurulu üyeleri ve yetkili kişilerinin irtibat adreslerinin aynı olması nedeniyle, TÜVTURK kısaltması her iki şirketi de ifade etme k amacıyla kullanılmıştır. Bununla birlikte gerektiği yerlerde bu iki şirket ayrı ayrı belirtilmiştir. 17-14/198 -84 2 / 13 (3) G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 02.01.2017 tarih ve 33 sayı ile intikal eden başvuru üzerine düzenlenen 31.01.2017 tarihli ve 2017 -4-6/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun (Kurul) 09.02.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17 -06/62 -M sayı ile şikâyet konusu iddialara yönelik olarak 4054 s ayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 10.04.2017 tarih ve 201 7-4-6/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında İnceleme Yapılanlar I.1.1. TÜVTURK KUZEY ve TÜVTURK GÜNEY (5) 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun uyarınca, 04.06.2003 tarih ve 2003/36 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile motorlu ve motorsuz seyreden kara araçlarının zorunlu fenni muayenesi hizmetinin özelleştirme kapsamına alınmasın ı müteakip, 22.09.2003 tarih ve 2003/64 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararı ile Araç Muayene İstasyonları Hizmeti ihalesi neticesinde imtiyaz hakkı TÜVTURK KUZEY e verilmiştir. Bu kapsamda TÜVTURK KUZEY ve TÜVTURK GÜNEY , Ulaştırma Bakanlığı2 ve Özelleşt irme İdaresi Başkanlığı ile 14.02.2005 tarihli ve 2005/26 sayılı Özelleştirme Yüksek Kur ulu kararına istinaden imzaladıkları imtiyaz sözleşmeleri çerçevesinde, sırasıyla 1. Bölge ve 2. Bölge araç muayene istasyonlarının yapımı, bakımı ve işletilmes i imtiyazına sahip olarak faaliyetlerini yürütmektedir ler. (6) TÜVTURK; mer i mevzuat, T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının talimatları ve Kusurlar Tablosu esas alınarak araç muayene istasyonlarının açılması, işletilmesi ile TS EN ISO 17020 st andardı doğrultusunda araç muayene işlemlerinin gerçekleştirilmesi ile iştigal eden ve uygunluk tayininin yapılmasından sorumlu Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş, A Tipi bir muayene kuruluşudur. TÜVTURK mevzuat kapsamında almış olduğu im tiyaz hakkını alt işleticilere devretmiş olup, alt işleticileri denetleyerek onların mevzuata uygun olarak çalışmalarını sağlamaktadır. TÜVTURK KUZEY ve TÜVTURK GÜNEY in ortaklık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Tablo -1: TÜVTURK KUZEY ve TÜVTURK GÜNEY in Hissedarlık Yapısı 2 Mevcut durumda T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı. Hissedar Adı Hisse Oranı (%) Doğuş Oto Pazarlama ve Ticaret A.Ş. ( ..) Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş. ( ..) TÜV SÜD AG ( ..) TÜV SÜD Teknik Güvenlik ve Kalite Denetim Tic. Ltd. Şti. ( ..) Test Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ( ..) Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler . 17-14/198 -84 3 / 13 I.1.2. TDB SİGORTA (7) Bir konsorsiyum ortaklığı olan TDB SİGORTA, sanayi ve ulaştırma alanında teknik denetim hizmetleri veren Almanya merkezli TÜV SÜD Grubu, Doğuş Grubu ve Londra merkezli bir sermaye kuruluşu olan Bridgepoint ten oluşmaktadır. TDB SİGORTA, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (Sigortacılık Kanunu) ve 27.05.2015 tarih ve 29368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sigorta ve Reasürans Brokerleri Yönetmeliği (Brokerlik Yönetmeliği) ile ilgili diğer mevzuat çerçevesinde hayat dışı sigorta alanında sigorta brokerliği faaliyetinde bulunmaktadır. TDB SİGORTA nın ortaklık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Tablo -2: TDB SİGORTA Hissedarlık Yapısı Hissedar Adı Hisse Oranı (%) Doğuş Turizm Sağlık Yatırımları ve İşletmeciliği Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( ..) TÜV SÜD AG ( ..) Europen IB S.A.R.L ( ..) Kaynak: Teşe bbüsten gelen bilgi ve belgeler . I. 2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı (8) Araç muayene hizmetleri pazarındaki hâkim durumun sigortacılık pazarında kötüye kullanılmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un ihlal edildiği iddiasının değerlendirildiği 09.12.2009 tarih ve 09 -58/1405 -367 sayılı Kurul kararında tanımlanan ilgili pazarlar esas alınarak, TÜVTURK tarafından trafik sigortası satış hizmeti sunulabilmesi işlemine menfi tespit belgesi verilmesinin uygun görüldüğü 06.12.2012 tarih ve 12 - 62/1616 -593 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarların ın kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayene hizmeti ve zorunlu trafik sigortacılık hizmeti olarak belirlendiği görülmektedir. (9) Dosya konusu başvuruda yer alan iddialar temelde, TÜVTURK ün araç muayene randevusu alım ı esnasında, trafik sigortası olmayanları poliçe tanzimi için kendisine bağlı TDB SİGORTA ya yönlendirdiğine ilişkindir. Bu çerçevede, Kurul un yukarıda bahsi geçen kararları ve bu kararlarda pazar tanımı yönünden sergilediği yaklaşım da göz önünde bulundurul duğunda il gili ürün pazarları kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayene hizmeti pazarı ile trafik sigortası ürünü satış hizmeti pazarı olarak tanımlanmıştır . I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (10) TÜVTURK ün tüm Türkiye çapında hizmet veriyor olm ası ve trafik sigortası satış hizmetleri bakımından coğrafi farklılıkların bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak ele alınmıştır. I.3. Tespitler ve Değerlendirme (11) Önaraştırmaya konu başvuru, TÜVTURK ün web üzerinden araç muayene hizmeti için randevu almak isteyen ve zorunlu trafik sigortası bulunmayan araç sahiplerini TDB SİGORTA ya yönlendirmesi hakkında dır. 17-14/198 -84 4 / 13 (12) TÜVTURK, T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Baka nlığı ve T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ile imzalanan imtiyaz sözleşmeleri çerçevesinde, kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayene hizmeti olarak tanımlanan pazarda tekel olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu çerçevede, araç muayene hizmetinde tekel konumuna sahip olan TÜVTURK e yönelik mevcut dosya kapsamındaki iddialar, niteliği gereği 4054 sayılı Kanun un Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması başlıklı 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilmiştir. (13) TÜVTURK ün t rafik sigortası ile ilişkisi, geçmişte öncelikle Rekabet Kurulunun 06.12.2012 tarih ve 12 -62/1616 -593 sayılı kararına konu olmuştur. Söz konusu menfi tespit belgesi verilmesine yönelik Karar da belirtildiği üzere, TÜVTURK tarafından proje kapsamında gerçek leştirilmesi hedeflenen işlemler şu şekilde sıralanmaktadır: TÜVTURK, sisteme dahil olan sigorta firmalarının online poliçelerini sorgulamak ve poliçe düzenlemek üzere sigorta satış portalı hazırlayacaktır. Sigorta şirketlerinin teklifleri ve poliçe düze nlemeleri bu portal üzerinden yürütülecektir. Araç muayene istasyonuna getirilen araçların, Trafik Sigortası Bilgi Merkezi (TRAMER) sistemi üzerinden yapılan trafik sigortası sorgusundan trafik sigortası bulunmadığı a nlaşılan araç sahiplerine, yeni trafik sigortası düzenlenmesi konusunda öneride bulunulacaktır. Araç sahibinin istasyondan trafik sigortası yaptırmak istemesi durumunda, gerekli bilgiler TÜVTURK sigorta portalına girilecektir. Araç sahibine öncelikle mevcut trafik sigortası düzenlemiş olduğu si gorta firmasının teklifi iletilecek, araç sahibinin talebi üzerine diğer sigorta şirketlerinin sigorta poliçe teklifleri kendisine sunulacaktır. İstasyonlarda bulundurulacak bilgisayar veya kiosklar üzerinden araç sahipleri sigortalarını yaptırabileceklerd ir. (14) Proje kapsamında TÜVTURK, trafik sigortası bulunmayan araçların muayenesinin yapılamadığından bahisle, tüm sigorta şirketlerine açık bir sistem dahilinde, sisteme dahil olan sigorta şirketlerinin sınırlı yetkili acentesi olarak TRAMER sistemi üzerinde n gerçekleştirilecek sorgulamada trafik sigortası bulunmadığı anlaşıl an araçlara, trafik sigortası sunmayı öngörmektedir. İlgil i karara dayanak Bildirim Formu nda ayrıca, söz konusu hizmetin bir acentelik faaliyeti olacağı ve sigorta acenteliği hizmetlerine yönelik olarak TÜVTURK ün; müşterilere yalnızca öneride bulunmak ve araç sahibinin talebi doğrultusunda hareket etmek suretiyle herhangi bir ek yükümlülüğe veya bağlama anlaşmasına yol açacak şekilde araç muayene hizmetl erinde kolaylık, kalite farkı gibi değişik etkiler yaratacak faaliyetlerde bulunmaksızın trafik sigortasını müşterilere sunacağı, trafik sigortasının TÜVTURK ten tanzim edilmemesinin araç muayene hizmeti üzerinde olumlu ya da olumsuz hiçbir etkisinin olmay acağı, zira söz konusu iki faaliyetin hiçbir şekilde ilişkilendirilmeyeceği ve kendisine başvuran ve sisteme dahil olmak isteyen tüm sigorta şirketlerinin sınırlı yetkili acentesi konumunda olunacağı belirtilmiştir. (15) Hem Kurul un ilgili kararında hem de söz konusu karara dayanak Bildirim F ormu nda da yer verilen yukarıdaki ifadelerden görüldüğü üzere, TÜVTURK tarafından araç muayenesi için istasyonlarına getirilen ve trafik sigortası bulunmayan araçlara bu alanda sigorta yaptırmalarına olanak sağlayacak şe kilde bir hizmet verilmesi söz konusudur. 17-14/198 -84 5 / 13 (16) İşbu dosya konusu başvuruda ise, zorunlu trafik sigortası olmayan araç sahiplerinin TÜVTURK ün websitesi üzerinden araç muayene randevusu alım ı esnasında TDB SİGORTA ya yönlendir ildiği belirtilmektedir. Anılan Kur ul kararına konu projede trafik sigortası yaptırmayan araç sahipleri ancak fiziken istasyonlara geldiklerinde sigorta alımı için yönlendiriliyor olacak iken mevcut durumda randevu alımı esnasında internet üzerinden yönlendirildiği anlaşılmaktadır. Önaraştı rma kapsamında TÜVTURK ten edinilen bilgilerde, yaşanan mevzuat değişiklikleri nedeniyle TÜVTURK ün trafik sigortası faaliyetiyle iştigal etmesinin mümkün olmaması nedeniyle menfi tespite konu projenin hiçbir zaman hayata geçirilemediği öğrenilmiştir. Konu ya ilişkin olarak yapılan açıklamada, TÜVTURK ün anılan projeyi gerçekleştirmeyi hedeflediği dönemde, Sigortacılık Kanunu na göre sadece hayat ve zorunlu poliçelere ilişkin sınırlı yetkili acente olarak faaliyette bulunabildiği ve ayrıca bu alanda sigortac ılık faaliyetinin yanında farklı iş kollarında faaliyet gösterilebildiği, bununla birlikte, 03.04.2013 tarihinde kabul edilen 6456 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişi klik Yapılmasına Dair Kanun un 44. maddesiyle Sigortacılık Kanunu nun 23. maddesinin onuncu fıkrasında Bankalar ile özel kanunla kurulmuş ve kendisine sigorta acenteliği yapma yetkisi tanınan kurumlar hariç olmak üzere, sigorta acenteleri, bireysel emekli lik işlemleriyle ilgili aracılık ile Müsteşarlığın uygun göreceği sigortacılıkla bağlantılı diğer aracılık faaliyetleri dışında başka bir ticari faaliyette bulunamaz. hükmüne yer verildiği, anılan bu nedenlerle araç muayene faaliyetiyle iştigal eden TÜVTU RK ün sınırlı yetkili acente olarak sigorta acenteliği faaliyeti gerçekleştirmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir. (17) Bu çerçevede, ilgili başvurunun, Kurul un daha önceki 06.12.2012 tarih ve 12 -62/1616 - 593 sayılı kararı ile bir ilgisi nin bulunmadığı ve tamamıyla farklı bir uygulama ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Özetle , işbu dosya konu su başvuru , TÜVTURK ün web üzerinden araç muayene hizmeti için randevu almak isteyen ve zorunlu trafik sigortası bulunmayan araç sahiplerini TDB SİGORTA ya yönlendirme sine ilişkindir . (18) TÜVTÜRK tarafından yapılan açıklamada, ilgili mevzuat gereği sigorta aracılığı hizmetinin verilebilmesi için sadece bu işle iştigal eden bir şirket olmasının gerekmesi nedeniyle 2015 yılında brokerlik hizmeti verebilmek am acıyla TDB SİGORTA nın kurulduğu belirtilmiştir. Sigortacılık Kanunu nun Tanımlar başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde broker, Sigorta veya reasürans sözleşmesi yaptırmak isteyenleri temsil ederek, bu sözleşmelerin yaptırılacağı şirket lerin seçiminde tamamen tarafsız ve bağımsız davranarak ve teminat almak isteyen kişilerin hak ve menfaatlerini gözeterek sözleşmelerin akdinden önceki hazırlık çalışmalarını yürütmeyi ve gerektiğinde sözleşmelerin uygulanmasında veya tazminatın tahsilinde yardımcı olmayı meslek edinen kişi olarak tanımlanmaktadır. Anılan maddenin (m) bendinde ise sigorta acentesi, Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigorta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen, sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin uygulanması ile tazm inatın ödenmesinde yardımcı olan kişi olarak tanımlanmaktadır. Tanımlardan anlaşıldığı üzere acente ve broker arasındaki en önemli farkın temsil ettikleri taraflar olduğu, daha açık bir anlatımla brokerlerin sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyen tarafları (sigorta ettiren/sigortalı), sigorta acentelerinin ise sigorta şirketlerini temsil ederek, sigort a sözleşmelerine aracılık ettikleri söylenebilecektir. 17-14/198 -84 6 / 13 (19) Sigortacılık Kanunu, Brokerlik Yönetmeliği ve Sigorta Acenteleri Yönetmeliği çerçevesinde broker ile sig orta acentesi arasındaki farklar bakımından aşağıdaki hususların öne çıktığı görülmektedir: Brokerlik Yönetmeliği nin 15. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, sigorta sözleşmesi yaptırmak isteyen kişi tarafından yetki verilen brokerlerin, yetki belgelerini ibraz etmek suretiyle teklif alması, bu teklifleri ve karşılaştırmalı fiyatları brokerlik yetkisi veren tarafa bildirmesi esastır. Brokerlik Yönetmeliği nin 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, brokerler, sigorta şirketleriyle aralarındaki çalışma esasl arını belirlemek üzere protokol akdedebilmekte iken, sigorta şirketlerine portföy taahhüdünde bulunamamaktadır. Öte yandan, Sigortacılık Kanunu nun 23. maddesinin 16. fıkrasına göre, sigorta acentelerinin yaptıkları işlemlere ilişkin olarak portföy hakları söz konusudur. Brokerlik Yönetmeliği nin 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, brokerlerin sigorta poliçesi ve benzeri sigorta sözleşmesiyle ilgili belge düzenlemesi mümkün olmamaktadır. Acentelik Yönetmeliği nin 14. maddesinin birinci fıkrası uyarınca , acentelik yetkisi sigorta şirketleri tarafından düzenlenecek vekâletnameyle verilmekte olup, aynı Yönetmeliği n 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yetki verilmesi durumunda acenteler, sigorta şirketleri adına poliçe tanzim edebilmektedir. (20) Söz konus u düzenlemeler ışığında görülmektedir ki; sigorta acentesi, sigorta şirketini temsil ederek sigorta ürünü satışı gerçekleştirmekte ve poliçe tanzim etmektedir. Prensip itibarıyla, sigorta acentesinin temsil ettiği sigorta şirketinin menfaatine aykırı davra nması söz konusu olamayacağından, fiyat karşılaştırması yapması da mümkün değildir. Broker ise, temsil ettikleri kişiler için sigorta şirketlerinden karşılaştırmalı fiyatları almakta, müşterisine sunmakta ve uygun bulunması halinde sigorta sözleşmesinin ku rulabilmesi için kendisine verilen yetki dâhilinde işlem yapmaktadır. Bunun haricinde broker, sigorta şirketini temsilen herhangi bir işlem tesis etmemekte yahut sigorta ürünü satışı gerçekleştirmemektedir. Keza, broker tarafından sözleşmenin kurulmasından önce müşteriler ilgili mevzuata uygun şekilde bilgilendirilmekte, bilgilendirme sonrasında satış işlemlerine geçilerek sigorta şirketi tarafından poliçe tanzim edilmektedir. 17-14/198 -84 7 / 13 (21) TÜVTURK ün araç muayene randevusu alım ı esnasında trafik sigortası olmayan araç sahiplerini TDB SİGORTA ya yönlendirdiği iddiasının Kanun un 6. maddesi kapsamında bir kötüye kullanma olup olmadığının değerlendirilmesinde, randevu alımının araç muayenesi için zorunlu olup olmadığı yahut trafik s igortasının randevu alımı için zorunlu olup olmadığının bilinmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda TÜVTURK tarafından, T.C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı onayıyla istasyonların verimli çalışması ve müşterilerin sıra beklememesi adına 2014 y ılından itibaren tam randevulu sürece geçildiği (bununla birlikte 205 sabit istasyondan sadece dört3 sabit istasyonun kapasitelerinin müsait olması sebebiyle yarı randevulu sistem ile hizmet vermeye devam ettiği) belirtilmiştir. Araç muayene randevusu e -devlet, internet, website , çağrı merkezi, sesli yanıt üzerinden alınabilmekte iken, randevu almadan gelen araçlar ise istasyon kapasitesinin uygun olması halinde kiosklar üzerinden randevu alarak muayene işlemini gerçekleştirmektedir4. (22) 2918 sayılı Karayol ları Trafik Kanunu nun 34. maddesinin ikinci fıkrasında, Bu Kanuna göre, yaptırılması zorunlu olan mali sorumluluk sigortası geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırılmamış araçlar, muayeneye alınmazlar. ifadesi yer almaktadır. Bu çerçevede TÜVTURK tar afından yapılan açıklamada, gerek trafik sigortası olmayan müşterilerin araç muayenesi yaptırma imkânından yoksun kalmamasını sağlamak, gerekse trafikte araç muayeneleri yapılmaksızın seyreden araç sayısını azaltmak adına TDB SİGORTA aracılığı ile müşterinin onayına bağlı olarak trafik sigortası satış hizmeti gerçekleştirmeye başlandığı ifade edilmiştir. Uygulama kapsamında, TDB SİGORTA anlaşmalı olduğu ( ..) sigorta şirketi ( ( ..) sigorta şirketi ile protokol süreci devam etmektedir.) veya Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) tarafından halka açık biçimde paylaşılan teklifleri araç sahibine sunmakta ve müşterinin tercih ettiği teklifi poliçeleştirmek için mesafeli satış mevzuatı doğrultusunda satış yapmaktadır . (23) Bu çerçevede, aşağıda öncelikle TÜVT URK web sitesi/ internet üzerinden, akabinde müşteri temsilcisi ve sesli yanıt üzerinden randevu alırken karşılaşılabilecek durumlara yer verilmiştir. Bununla birlikte, randevu türleri arasında sayılan kiosklar ve e -devlet üzerinden sadece randevu alma işlem i gerçekleştirilmekte olup, herhangi bir sigorta satış işlemi gerçekleştirilememektedir. 3 Söz konusu istasyonlar Giresun (Ş. Karahisar), Hakkari (Merkez), Şırnak (Merkez) ve Tunceli de (Merkez) bulunmaktadır. 4 Esasen internet ile website ayrı kanallar, diğer bir ifadeyle ayrı randevu türleri olmayıp, bu ayrım şirket içi raporlamadan kaynaklanmakta ve ilgili iş birimi tarafından tuvturk.com.tr üzerinden alınan rande vular internet olarak, reservation.tuvturk.com.tr üzerinden alınan randevular ise website olarak sınıflandırılmaktadır. Yine sesli yanıt ile çağrı merkezinin ayrı ayrı sınıflandırılması da benzer ş ekildedir. Buna göre, telefonla yapılan aramada tuşlara bası lması suretiyle alınan randevu sesli yanıt olarak, müşterinin çağrı merkezi temsilcisiyle telefonla görüşüp bilgilerini vermesi suretiyle ilgili temsil cinin müşteri adına rezervasyon yapması çağrı merkezi olarak sınıflandırılmaktadır. 17-14/198 -84 8 / 13 (24) TÜVTURK web sitesi /internet üzerinden randevu alım süreci aşağıdaki gibidir: Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası varsa randevu alım işlemine DEVAM butonuna tıklayarak devam edilebilmektedir. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası yoksa ilgili ekranda araç sahibine, trafik sigortasının sayfada linki verilen site aracılığı yla veya istenilen bir sigorta şirketi, broker veya acente aracılığıyla yap tırılabileceği bilgisi verilmekte , linkin üzerinde Hemen Trafik Sigortası Teklifi Al ibaresi yazmakta , bu linke tıklayan araç sahibi, www.sigortaladim.com adresine erişmektedir. A ncak linke tıklamayan ve trafik sigortası teklifi almak istemeyen araç sahibi randevu alım işlemine DEVAM butonuna tıklayarak devam edebilmektedir. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve ya OGS /HGS borcu bulunuyorsa, trafik sigortası nın olup olmadığına bakılmaksızın , randevu alım ekranında DEVAM butonu çıkmamakta ve randevu işlemine devam edilememektedir. (25) Müşteri temsilcisi ile randevu alım süreci ise aşağıdaki gibidir: Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası varsa müşteri temsilci si tarafından Bey/Hanım, aracınıza ait vergi borcu bulunmamakta olup, geçerli bir trafik sigortası mevcuttur. Aracınızı muayeneye getirdiğinizde de borcu olmadığından ve geçerli bir trafik sigortası olduğundan emin olunuz. denilerek randevu işlemine devam edilmektedir. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası yoksa müşteri temsilci si tarafından Bey/Hanım, aracınıza ait zorunlu trafik sigortası bulunmamaktadır. Onaylarsanız, sizi sigorta şirketlerinden teklif alıp, trafik sigortanızı hemen yaptırabileceğiniz sigorta danışmanına aktarabilirim. denilerek , öneriyi kabul eden müşteri sigorta birimine aktarılırken, öneriyi kabul etmeyen müşterinin ise randevu işlemine devam edilmektedi r. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve ya OGS /HGS borcu bulunuyor ve trafik sigortası varsa müşteri temsilci si tarafından Bey/Hanım, aracınıza ait ödenmemiş trafik cezası veya vergi borcu görülmektedir. Bu haliyle aracınız için randevu işlemi gerçekle ştiremiyoruz. Borcunuzu ödedikten sonra bize yeniden ulaşabilirsiniz. denilerek kapanış anonsu ile görüşme sonlandırılmaktadır. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve ya OGS /HGS borcu bulunuyor ve trafik sigortası yoksa müşteri temsilci si tarafından Bey/Hanım, aracınıza ait ödenmemiş trafik cezası veya vergi borcu görülmekte olup, zorunlu trafik sigortası da bulunmamaktadır. Onaylarsanız, sizi sigorta şirketlerinden teklif alıp, trafik sigortanızı hemen yaptırabileceğiniz sigorta danışmanına aktara bilirim. Randevu işlemini tamamlayabilmeniz için borcunuzun ödenmiş olması gerektiğini hatırlatmak isterim. denilerek , öneriyi kabul eden müşteri sigorta birimine aktarılırken, öneriyi kabul etmeyen müşteriye ise kapanış anonsu verilerek görüşme sonlandır ılmaktadır. Bununla birlikte müşterinin aktif bir sigortası olduğunu düşünerek bilgi almak istemesi halinde Bey/Hanım, aktif bir sigortanızın olduğunu düşünüyorsanız sigorta şirketiniz veya acenteniz ile görüşerek bilgilerinizi kontrol ettirebilirsiniz. denilmektedir. 17-14/198 -84 9 / 13 (26) Sesli yanıt sistemi ile randevu alım süreci aşağıdaki gibidir: Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası varsa santral seslendirmeye ilişkin IVR yapısı üzerinden işlemlere devam edilmektedir. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve OGS /HGS borcu bulunmuyor ve trafik sigortası yoksa sesli yanıt sistemi üzerinden Sayın müşterimiz, aracınıza ait zorunlu trafik sigortası bulunmamaktadır. Dilerseniz, 1 i tuşlayarak sigorta şirketlerinden teklif alab ilir ve trafik sigortanızı hemen yaptırabilirsiniz. Randevu işlemine devam etmek için 2 yi tuşlayınız. Yeniden dinlemek için kareyi, çağrıyı sonlandırmak için lütfen 3 ü tuşlayınız. ifadeleri seslendirilerek, müşteri tercihine göre işlemlere devam edilmek tedir. Araç sahibinin vergi, trafik cezası ve ya OGS /HGS borcu bulunuyor ve trafik sigortası varsa sesli yanıt sistemi üzerinden Sayın müşterimiz, aracınıza ait ödenmemiş trafik cezası veya vergi borcu görülmektedir. Bu haliyle aracınız için randevu işlemini gerçekleştiremiyoruz. Borcunuzu ödedikten sonra bize yeniden ulaşabilirsiniz. Yeniden dinlemek için kareyi, çağrıyı sonlandırmak için lütfen 2 yi tuşlayınız. ifadeleri seslendirilerek, randevu süreci sonlandırılmaktadır. Araç sahibinin vergi, tra fik cezası ve ya OGS /HGS borcu bulunuyor ve trafik sigortası yoksa sesli yanıt sistemi üzerinden Sayın müşterimiz, aracınıza ait ödenmemiş trafik cezası veya vergi borcu görülmekte olup, zorunlu trafik sigortası da bulunmamaktadır. Dilerseniz, 1 i tuşlayar ak sigorta şirketlerinden teklif alabilir ve trafik sigortanızı hemen yaptırabilirsiniz. Borcu bulunan araçlar için randevu işlemini gerçekleştiremediğimizi hatırlatmak isteriz. Borcunuzu ödedikten sonra bize yeniden ulaşabilirsiniz. Yeniden dinlemek için kareyi, çağrıyı sonlandırmak için lütfen 2 yi tuşlayınız. ifadeleri seslendirilerek, 1 i tuşlayan müşteriler sigorta birimine aktarılırken, 2 yi tuşlayan müşterilerin görüşmelerine son verilmektedir. (27) Dosya mevcudu bilgi ve belgelerin incelenmesinden , randevusuz ve sigortasız gelen araç sahiplerine ise, araç muayene istasyonundaki müşteri kabul görevlileri tarafından muayene hizmeti alınabilmesi için trafik sigortası yaptırılmasının ön koşul olduğu bilgisi nin hatırlatıldığı, müşterinin isterse , istasyonlardaki müşteri kabul görevlilerinin elektronik ortamda yönlendirmesi ile TDB SİGORTA yetkilisiyle temasa geçilebilme sinin sağlandığı anlaşılmıştır . (28) Görüldüğü üzere, araç muayene randevusu alım ı esnasında, randevu işlemlerinin devam edip etmemesi bakımından temel kriter, plakaya ait vergisel bir borcun mevcut olup olmamasıdır. Nitekim borcu bulunmayan bir aracın, trafik sigortası bulunmasa dahi, randevu alım işlemi devam etmekteyken; bir aracın t rafik sigortası olsa dahi, borcu bulunması durumunda randevu işlemine devam edilmemektedir . Bu kapsamda, randevu alım ı esnasında trafik sigortası bulunmayan araç sahibinin istediği sigorta şirketinden trafik sigortası yapabilmesinin mümkün olduğu bilgilend irilmesi yapılarak, araç sahibinin , kendi inisiyatifinde olmak üzere, TDB SİGORTA nın bir markası olan www.sigortaladim.com sitesi üzerinden trafik sigortası hizmeti veren teşebbüslerin tekliflerini görebilmesi sağlanmaktadır. 17-14/198 -84 10 / 13 (29) Yapılan değerlendirmede t am randevulu sisteme geçiş ile birlikte TÜVTURK ün trafik sigortası olmayan araç sahiplerini randevu alırken TDB SİGORTA ya yönlendirmesi durumunun ilgili pazarda nasıl bir etki yarattığına da ayrıca bakılmıştır. Bu kapsamda aşağıda öncelikle randevulu sis temin araç muayenesindeki ağırlığı, ardından da TÜVTURK aracılığı ile gerçekleşen trafik sigortası satış hizmetinin ilgili pazardaki yeri incelenmiştir . TÜVTURK ten gelen açıklamalara paralel olarak, tam randevulu sisteme geçiş ile birlikte 2014, 2015 ve 2 016 yıllarında randevu verilen hizmet tipleri için araç muayene istasyonlarına randevu ile gelen müşteri sayısının toplam muayeneye gelen müşteriler içerisinde sırasıyla %( ..) , %( ..) ve % ( ..) oranında bir paya sahip olduğu görülm üştür . Tablo 1 de randev u türlerine göre araç muayene randevusu alımının dağılımına yer ver ilmiştir. Tablo 3 : Araç Muayene Randevularının Randevu Türlerine Göre Dağılımı5 (%) E-Devlet İnternet Website Çağrı Merkezi Sesli Yanıt Kiosk 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgilerden raportörlerce hesaplanmıştır . (30) Tablo 3 t en, trafik sigortasının sorgulandığı hizmet tiplerinin randevu türleri içerisinde önemli bir paya sahip olduğu görülm üştür . Bu kapsamda trafik sigortası sorgulama uygulamasının 29.03.2016 tarihi itibarıyla başladığı dikkate alınarak, aşağıdaki tabloda 2016 yılı içerisinde trafik sigortasının ön koşul olduğu muayene hizmetlerinde trafik sigortası o lmayan araç sahiplerinin randevu tiplerine göre hangi oranda trafik sigortası talebinde bulunduğu ve talept e bulunan bu araç sahiplerinin hangi oranda TÜVTURK ten TDB SİGORTA aracılığıyla trafik sigortası poliçe si tanzim ettiği bilgisine yer verilmiştir. Tablo 4 : Randevu Türlerinde TÜVTURK Aracılığı ile Gerçekleşen Trafik Sigortası Satış Hizmeti 2016 Trafik Sigortasının Önşart Koşulduğu Araç Muayene Hizmeti Özelinde Toplam Müşteri Sayısı Trafik Sigortası Olmayan Müşteri Sayısı Trafik Sigortası Talebinde Bulunan Müşteri Sayısı Araç Muayene Hizmeti Kapsamında TDB Aracılığıyla Trafik Sigortası Satış Adedi E-Devlet ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Website/İnternet ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Çağrı Merkezi/Sesli Yanıt ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kiosk ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Toplam ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oranı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüsten gelen bilgi ve belgeler den raportörlerce hesaplanmıştır. 5 Tablodaki randevu türlerine göre verilen oranlar, ilgili randevu türünde alınan toplam randevu sayıs ını ifade etmekte olup, randevuya alan ancak araç muayenesine gelen yahut gelmeyen araç bakımından ayrıma gidilmemiştir. 17-14/198 -84 11 / 13 (31) Tablo 4 ten görüleceği üzere, araç muayene randevusu alırken trafik sigortası sorgulamasının yapıldığı website/internet, çağrı merkezi/sesli yanıt sistemi üzerinden randevu alan ve trafik sigortası olmayan araç sahipleri muayeneye gelen toplam müşteri sayısı içinde %( ..) lik bir paya sahiptir. Ancak, trafik sigortası bulunmayan bu araç sahiplerinin hepsini n trafik sigortası talebinde bulunmadığı, trafik sigortası talebinde bulunan müşteri sayısının, toplam araç muayenesine gelen müşteri sayısının ancak % ( ..) ine karşılık geldiği görülm üştür . Yine trafik sigortası talebinde bulunan müşterilerin de hepsinin trafik sigortalarını TÜVTURK ten poliçele ndirmediği , trafik sigortasını TÜVTURK ten tanzim eden müşteri sayısının toplam muayeneye gelenler içinde %( ..) denk geldiği tespit edilmiştir . Bu verilerden anlaşılacağı üzere, TÜVTURK ün tekel konumuna haiz olduğ u araç muayene hizmetleri kapsamında gerçekleşen trafik sigortası satış hizmeti ( %( ..) ) çok küçük bir paya sahiptir. Bir başka ifadeyle TÜVTURK tarafından gerçekleştirilen trafik sigortası satış hizmetinin araç muayene hizmeti pazarının önemsiz sayılabilecek bir böl ümüne tekabül ettiği görülmektedir. K aldı ki, trafik sigortası olmayan araç sahiplerinin tamamının TÜVTURK ten trafik sigortasını tanzim etmediği, dolayısıyla araç muayene hizmeti için trafik sigortasının zorunlu olmadığı ortadadır . (32) Öte yandan TÜVTURK ün TDB SİGORTA aracılığıyla gerçekleştirdiği trafik sigortası satış hizmetinin trafik sigortası satış hizmeti pazarındaki etkisine de bakılm ıştır. Bu açıdan trafik sigortası özelinde değerlendirmeksizin s igorta sektöründeki satış hizmetine bakıldığında, sektörde faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin ürünlerini bankalar ve klasik acente ağı (serbest acenteler) olmak üzere başlıca iki dağıtım kanalı ile pazarladığı görülm üştür . Bu iki dağıtım kanalının yanında sigorta şirketleri ayrıca, doğrudan (merkezden) satış ve broker aracılığıyla satış gerçekleştirmektedir. Teknolojinin gelişimine paralel olarak internet üzerinden doğrudan satış, PTT üzerinden satış, tele market satış gibi farklı dağıtım kanalları da kullanılmaya başlanmıştır. Yine de satış kanalı bazında üretilen toplam prim içerisinde sigorta acentelerinin diğer dağıtım kanallarına kıyasla önemli bir ağırlığa sahip olduğu görülmektedir. Nitekim 2016 yılında sigortacılık sektöründe hayat ve ha yat dışı prim üretimlerinin %61, 05 i acente ler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Başvuru konusunu, sigortacılık sektöründe hayat dışı sigortacılık kapsamında sunulan trafik sigortası oluştur duğundan , aşağıdaki tabloda trafik sigortası özelinde ve trafik sigortasının dahil olduğu hayat dışı sigorta cılık hizmetlerinde üretilen primin satış kanalı bazında dağılımına yer verilmiştir. Tablo 5 : 2016 Yılında Satış Kanalı Bazında Direkt Prim Üretimi Satış Kanalları Trafik Sigortası (%) Hayat Dışı (%) Banka 1,60 13,16 Acente 93,41 68,90 Broker 4,49 11,66 Merkez ve Direk Satış 0,46 4,99 Alternatif 0,04 1,29 Toplam 100,00 100,00 Kaynak: TSB 2 016 Satış Kanalı Bazında Prim verileri doğrultusunda raportörlerce hesaplanmıştır . 17-14/198 -84 12 / 13 (33) Tablo 5 ten, hayat dışı sigorta hizmetleri bakımından da acentelerin satış kanalı bazında ağırlık sahibi olduğu anlaşılmaktadır. Trafik sigortası özelinde bakıldığında ise, acentelerin sahip olduğu pazar payının %93,41 ile çok daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. İkinci büyük paya sahip olan brokerlerin payı ise %4,49 da kalmak tadır. Broker olarak ve sadece hayat dışı sigorta alanında faaliyet gösteren TDB SİGORTA nın sektördeki payı ile bu payının ne kadarlık kısmının TÜVTURK aracılığı ile gerçekleştiği bilgisine ise aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo -6: 2016 Y ılında Satış Kanalı Bazında Direkt Prim Üretimi Satış Kanalları Adet Bazlı (%) Brüt Prim Bazlı (%) 2016 2017 2016 2017 TDB SİGORTA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TÜVTURK Aracılığıyla Gerçekleştirilen Satışın Sektördeki Payı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) TÜVTURK Aracılığıyla Gerçekleştirilen Satışın TDB SİGORTA içerisindeki Payı ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: Teşebbüst en gelen bilgi ve belgeler. (34) Tablo 6 dan da , gerek TDB SİGORTA nın gerekse TDB SİGORTA nın TÜVTURK aracılığıyla gerçekleştirdiği trafik sigortası satış hizmetinin sektör içerisindeki payının çok düşük olduğu görülmektedir. Nitekim TDB SİGORTA nın 2016 yılı için adet bazlı gerçekleştirdiği trafik sigortası satış hizmeti , sektörün % ( ..) oranındayken, TÜVTURK aracılığıyla gerçekleşen satış sektörün % ( ..) oranındadır. Yine TÜVTURK aracılığıyla gerçekleşen trafik sigortası satışının TDB SİGORTA içerisindeki payının 2016 yılı için % ( ..) (adet bazlı) olduğu dikkate alındığında, TDB SİGORTA nın sektördeki payında TÜVTURK etkisiyle gerçekleşen artış nispet en düşük tür. (35) Yukarıda yer verilen açıklama ve değerlendirmeler ışığında; TÜVTURK ün , araç muayene randevusu alım ı esnasında trafik sigortası olmayan araç sahiplerine randevu verilmemesi gibi bir uygulama sının olmadığı, TÜVTURK ün , araç muayene randevusu alım ı esnasında trafik si gortası olmayan araç sahiplerinin TDB SİGORTA dan poliçe tanzim etmelerini zorunlu kılmak gibi bir uygulamasının olmadığı, Araç sahiplerinin izni ve inisiyatifi dahilinde, araç muayene randevusu alım ı esnas ında trafik sigortası olmayan araç sahiplerine yapılan öneriler ile sigorta işlemini TDB SİGORTA dan gerçekleştirenlerin sayısının pazar için önemsiz denebilecek bir düzeyde olduğu, görülm üştür . (36) Anılan bu sebeplerle, dosya konusu uygulamanın Kanun un 6. m addesi kapsamında bir kötüye kullanma olarak değerlendirilemeyeceği , bu anlamda TÜVTURK ve TDB SİGORTA hakkında Kanun un ilgili maddeleri uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. 17-14/198 -84 13 / 13 J. SONUÇ (37) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.