Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-106 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-33/767-185 Karar Tarihi : 15.07.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR , Yalçıner YALÇIN C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : - Sebit Eğitim ve Bilg i Te
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -2-106 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-33/767-185 Karar Tarihi : 15.07.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. 10 Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Ümit Nevruz ÖZDEMİR , Yalçıner YALÇIN C. ŞİKAYET EDEN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : - Sebit Eğitim ve Bilg i Teknolojileri A.Ş. ODTÜ Teknokent Gümüş Bloklar C Blok 06531 Ankara E. DOSYA KONUSU : Vitamin Eğitim Seti n e sadece TTNet kullanıcılarının 20 ulaşabildiği iddiası . F. İDDİALARIN ÖZET İ: Yapılan başvuruda özetle, - Başvuru sahibinin Superonline ADSL kullanıcı sı olduğu , - 20.04.2009 tarihinde Türk Telekomünikasyon A.Ş. nin (Türk Telekom) bir kuruluşu olan TTNet A.Ş. nin (TTNet) destek hattındaki yetkililerle Vitamin Eğitim Seti (Vitamin) kullanıcısı olabilmek için görüşüldüğü ve bu görüşmede TTNet harici diğer AD SL kullanıcılarının Türk Telekom İl Müdürlüklerinden alınacak şifre içeren bir kart ile Vitamin kullanıcısı olabileceğinin belirtildiği ; ancak Sebit Eğitim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş. (SEBİT) tarafından bir süre sonra kendilerine ulaşıldığı ve TTNet in ver diği 30 bilgiler doğrultusunda mevcut durumda uygulanan prosedür gereği Vitamin e, sadece TTNet k ullanıcılarının ulaşabildiği , - Bahse konu olan ürüne bir süre öncesine kadar eğitim araç gereçleri satan kitabevlerinden ve bazı internet satış sitelerinden ulaşıl abildiği; ancak şu anda sadece TTNet kullanıcılarının bu ürüne ulaşabilmesinin haksız rekabet teşkil ettiği ifade edilm iş ve bu iddialar kapsamında soruşturma açılması talebinde bulunulmuştur. 09-33/767 -185 2 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.05.2009 tarih, 3130 sayı ile giren başvuru üzerine yürütülen inceleme sonucunda hazırlanan 03.06.2009 tarih ve 40 2009 -2-106/İİ -09-ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 11.06.2009 tarih ve 09 -27 sayılı toplantısında görüşülmüş ve SEBİT hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.07.2009, 2009 -2-106/ÖA -09-ÜNÖ sayılı Önaraştırma Raporu, 13.07.2009 tarih, REK.0.06.00.00 -110/247 sayılı Başkanlık Ö nergesi ile 09-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek k arara b ağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, başvuru konusu iddialar ile ilgili olarak SEBİT hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İnceleme ve Tespitler 50 Şikâyete konu olan Vitamin, T ürk Telekom grubunun bir kuruluşu olan SEBİT1 tarafından geliştirilmiş ve Milli Eğitim Bakanlığı na (MEB) bağlı okullarda okuyan 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin dersleri anlamasına yardımcı olma ve derslere olan ilgisini arttırma amacına yönelik olar ak hazırlanmış bir eğitim setidir. Mevcut durumda Vitamin, SEBİT ile İnternet Üzerinden Eğitim Portalı Lisans, Uygulama Geliştirme ve Hizmet Sözleşmesi imzalayan İnternet Servis Sağlayıcıları (İSS) aracılığı ile son kullanıcılara sunulmaktadır. SEBİT, İ SS lerin seçiminde genişbant internet erişimi ve bireysel kullanıcılara da hizm et sunma olmak üzere iki koşul aramaktadır. Bu doğrultuda genişbant internet hizmeti veren 19 İSS ye SEBİT tarafından çağrı yapıldığı ve bu çağrıda Vitamin in katma değerli 60 bir hizmet olarak kendi abonelerine sunulabileceği bilgisine yer verildiği anlaşılmıştır . Hâlihazırda SEBİT ile söz konusu sözleşmeyi imzalayan üç İSS bulunmaktadır. Bunlar TTNet Vitamin adı ile satış yapan TTNet A.Ş., Biri Vitamin adı ile satış yapan Koç. NET Haberleşme Teknolojileri ve İletişim Hizmetleri A.Ş. ve henüz satışa başlamayan Doğan İletişim Elektronik Servis Hizmetleri ve Yayıncılık A.Ş. dir. Bu bakımdan, Vitamin e sadece TTNet kullanıcılarının ulaşabildiği iddiasının gerçeği yansıtmadığı görülm ektedir. Başvuruda, Türk Telekom un sahibi olduğu SEBİT tarafından geliştirilen Vitamin in, yine Türk Tel ekom bünyesinde yer alan TTNet haricindeki satış noktaları üzerinden sunulmadığından söz edilmekte, TTNet kullanıcısı olmayanların ise bu hizmetten 70 faydalanamadıkları belirtilmektedir. Bu bakımdan, ilgili konu, hâkim durumda bulunan teşebbüsün sözleşme yapmayı reddetmesi ve/veya iki ürünün birbirine bağlanması üzerinden incelenmelidir. I.2. Şikayet in 4054 Sayılı Kanun Çerçevesinde Değerlendirilmesi 1 SEBİT , 1988 yılında TÜBİTAK içerisinde çoklu orta m laboratuarı olarak kurulmuştur. 8 yıllık ARGE çalışmalarından sonra Bilim Kurulu kararıyla özelleştirilmiştir. SEBİT, İlk ve Ortaöğretim müfredatına yönelik yüksek etkile şim seviyesinde ve görsellikte bilgisayar destekli e ğitim içeriklerinin üretimini ya pan bir kuruluştur. 1998 yılında ilk olarak "Akademedia" ve daha sonra sırasıyla, Türkiye'de "VİTAMİN" ve "KidsPlus"; Çin'de "Tianyi", Amerika'da "Adaptive Curriculum" ürünlerini çıkarmıştır. 09-33/767 -185 3 I.2.1 Sözleşme Yapmayı Reddetme Açısından Değerlendirme Hakim durumdaki teşebbüs üç şekilde sözleşme yapmayı reddedebilir2; Alt pazardaki rakiplerden en az birisiyle sözleşme yapmışken başka bir rakip ile sözleşme yapmayarak, İlk kez bir sözleşme yapılması talebini kabul etmeyerek, Mevcut bir sözleşmenin devam etmesini kabul etmeyerek. 80 Sözleşme yapmayı reddetme konusunda ele alınması gereken bir diğer önemli nokta da zorunlu unsur kavramıdır. OECD zorunlu unsuru rakiplerin bağlantılı piyasalarda mal veya hi zmet üretmek için yararlanmak zorunda oldukları ve aynısının yapılmasının imkânsız olduğu veya ekonomik olarak rasyonel olmadığı unsurdur şeklinde tanımlamıştır3. Buna göre, zorunlu unsura rasyonel bir imkansızlık esas teşkil etmektedir. Zorunlu unsur dok trinin uygulanabilmesi için bazı kriterlerin mevcut olması gerekmektedir. Bunlar kısaca; Zorunluluk, Reddetme eyleminin varlığı, Objektif gerekçelerin olmaması 90 şeklinde özetlenebilir. Bu noktada zorunluluk kavramından bahsedilebilmesi için öncelikle unsura sahip firmanın ilgili piyasada hâkim durumda bulunması gerekmektedir4. Daha sonra ele alınması gereken nokta ise, bu unsura alternatif oluşturabilecek başka bir unsurun kurulmasının imkânsız olması ve/veya rasyonel olmamasıdır. Bu bağlamda, yapılacak değ erlendirmede herhangi bir pazar tanımına gidilmeksizin SEBİT in hakim durumda olduğu varsayımı altında, şikayete konu olan Vitamin in zorunlu unsur niteliğindeki mal veya hizmet olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği incelenecektir. Rekabet Kurulu nun önceki kararlarında yazılım firmalarının farklı kategorilerdeki 100 ürünleri üretmelerinin sıkça rastlanan bir durum olduğu tespiti yapılmıştır.5 Bu nedenle, hâlihazırda yazılım ile uğraşan teşebbüslerin eğitim yazılımı üretmelerinde bir engel görünmemekt edir. Bunun yanı sıra, başka ülkelerde başka dillerde üretilen yazılımların da pazara girmek isteyen yazılım firmaları tarafından Türkçe ye uyarlanarak piyasaya sürülmesi mümkündür. Nitekim SEBİT de ABD pazarına yönelik ürünler piyasaya sürmüştür. Ayrıca, Vitamin e alternatif olabilecek çevrim içi (on-line) eğitim destek ürün lerinin bulun duğu da tespit edilmiştir. 2 DEMİRÖZ , A. (2009), Sözleşme Yapmayı Reddetme Bağlamında Haki m Durumdaki Teşebbüslere Getirilen Yükümlülüklerin Sınırları , Rekabet Hukukunda Güncel Gelişmeler Sempozyumu. 3 ÖLMEZ, H. S. (2003) , Rekabet Hukukunda Zorunlu Unsur Doktrini ve Uygulaması , Rekabet Kurumu Tezleri Serisi No:33, s.5. 4 ÖLMEZ, H. S. (2003), s.7. 5 Örneğin, 20.11.2003 tarih ve 03 -75/921 -387 sayılı Rekabet Kurulu kararı. 09-33/767 -185 4 Bunun yanında, asıl faaliyet konusu internet erişimi sağlamak olan İSS lerin bir eğitim yazılımına zorunlu unsur düzeyinde ihtiyaç duyduğunu ya da duyabileceğini söyleyebilmek de mümkün değildir. Öte yandan, diğer bir İSS nin 110 Vitamin e rakip bir ürün için anlaş ma yaptığına ilişkin ulaşılan bilgi de Vitamin in İSS ler için zorunlu unsur olmadığını gösteren bir diğer husustur. Dolayısıyla, Vitamin in diğer satış noktalarına verilmemesinin mal vermeyi reddetme kapsamında bir rekabet ihlali oluşturmayacağı sonucuna ulaşılmıştır. I.2.2. Bağlama Açısından Değerlendirme Bağlama kavramı, satıcı teşebbüsün yoğun bir şekilde talep edilen bir ürünün satışını doğrudan başka bir ürünün alımı koşuluna bağlam ası şeklinde ifade edilmektedir.6 Bu noktada karşımıza bağlayıcı ve bağlanan ürün kavramları çıkmaktadır. Bağlayıcı ürün, alıcı tarafından esas olarak talep edilen birinci ürünü; bağlanan ürün ise bağlayı cı ürün ile birlikte alınması zorunlu tutulan ikinci ürünü 120 ifade etmektedir. Bağlama uygulamalarının ihlal teşkil edebilmesi için içerisinde birtakım unsurları barındırması gerekmektedir. Bunlar kısaca; bağlama uygulaması ile ilgili olarak iki ayrı ürünün varlığı, bu ürünlerden birinin satımının diğerinin alımı koşuluna bağlanması, satıcının yeterli ekonomik güce sahip olması ve pazarın bu durumdan olumsuz yönde etkilenmesi şeklinde sıralanabilmektedir. Dosya mevcudu bilgiler ışığında SEBİT in şikayete konu olan eylemlerinin Rekabet Hukuku nda ihlal olarak kabul edilen bağlama uygulamaları ile bağdaştırılmasının mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Şöyle ki; Vitamin ilk dönemlerinde CD formatında piyasaya sunulmuş ve satış kitabevleri kanalı yla ve yüz yü ze satış yöntemiyle gerçekleştirilmiştir . Ancak ilerleyen dönemlerde CD formatlı üretim 130 yerini çevrim içi kullanıma bırakmıştır. Bu nun sonucunda, ürünün satış kanalı olarak İSS ler kullanılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda, sözkonusu ilişkinin bağlama uygul amalarıyla örtüşmeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, tüketicilerce esas talep edilen ve aynı ekonomik bütünlük içinde yer alan TTNet ile SEBİT in gerçek anlamda piyasa gücüne sahip olduğu ürün internet erişimidir .7 Buna karşın, eğitim destek ürünler inde anılan ekonomik bütünlüğün böyle bir gücü bulunmamaktadır .8 Dolayısıyla, rasyonel bir bağlama davranışı ancak TTNet tarafından sağlanan erişim hizmetine Vitamin in bağlanması şeklinde oluşacaktır. Halbuki, şikayet in konusu , bu rasyonel davranışın tam tersi bir biçimde gerçekleştirilmektedir. 140 Ayrıca, daha önce de belirtildiği üzere mevcut durumda Vitamin , SEBİT ile İnternet Üzerinden Eğitim Portalı Lisans, Uygulama Geliştirme ve Hizmet Sözleşmesi imzalayan İSS ler aracılığı ile son kullanıcılara u laştırılmaktadır ve SEBİT ile söz konusu sözleşmeyi imzalayan üç farklı İSS bulunmaktadır. Sözleşmeyi imzalayan 6 ÜNLÜSOY, K. (2003); Rekabet Hukukunda Bağlama Anlaşmaları , Rekabet Kurumu Tezleri Serisi No:39, s.4 -5. 7 TTNet in genişbant internet erişimi pazarında %(...) ın üzerinde bir p ayı bulunmaktadır. 8 Vitamin in muadili olarak gösterilebilecek Okulistik in Ocak 2009 itibariyle ( ) aşan abone sayısının olduğu, 06 Temmuz 2009 itibariyle Vitamin in İSS ler üzerinden yapılan satış kapsamında ( .) abonesinin bulunduğu, Türk Telekom un MEB e yaptığı bağış kapsamında kullanıcı sayısının ( ..) olduğu bilgilerine ulaşılmıştır. 09-33/767 -185 5 İSS lerin bu ürünü kullanıcılarına sunmasında seçeceği satış yöntemleri/şartları ise yine ilgili İSS tarafından belirlenmektedir. Bağlama nın uns urları göz önünde bulundurulduğunda, anılan unsurların mevcut dosya kapsamında bulunmadığı ve şikayetin konusu olan davranışların bu bağlamda ele alınamayacağı sonucuna ulaşılmıştır. J. SONUÇ 150 Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre ; başvuru konusu iddial ara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca Sebit Eğitim ve Bilgi Teknolojileri A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına , şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.