Rekabet Kurumu · D.2017-5-9 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-24/428 -20 · K.18-24/428 -201 Karar Tarihi : 02.08.2018 A. TOPLAN

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017-5-9 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-24/428 -201 Karar Tarihi : 02.08.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN , Mehmet AYAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER : Gülçin DERE, Cihan BİLAÇLI, Ahmet Ogün KARAGÜLLE, Furkan BAŞTÜRK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA SORU ŞTURMA YAPILAN :- Doğan Müzik Kitap Mağazacılık ve Pa

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2017-5-9 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-24/428 -201 Karar Tarihi : 02.08.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN , Mehmet AYAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Şükran KODALAK B. RAPORTÖRLER : Gülçin DERE, Cihan BİLAÇLI, Ahmet Ogün KARAGÜLLE, Furkan BAŞTÜRK C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA SORU ŞTURMA YAPILAN :- Doğan Müzik Kitap Mağazacılık ve Pazarlama A.Ş. Temsilcisi: Av. Şahin ARDIYOK, Av. Ceren ÜSTÜNEL Büyükdere Cad. Bahar Sok. No:13 River Plaza Kat:11 -12 Levent Şişli/İSTANBUL (1) E. DOSYA KONUSU: Doğan Müzik Kitap Mağazacılık ve Pazarlama A.Ş. nin yaptığı sözleşmelerle piyasaya yeni girecek teşebbüsleri engellemek ve rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle h âkim durumunu kötüye kullandığı iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 28.03.2017 tarih ve 2137 sayı ile intikal eden ve hakkında gizlilik talebi bulunan başvuru da; Kitap, müzik ve hobi perakende mağazacılık sektöründe faaliyete başlayan ve mevcut durumda ( ..) mağazası bulunan başvuru sahibinin, Türkiye genelinde AVM lerde satış birimi açma girişimin e çoğunlukla ret cevabı aldığı ya da engellerle karşılaştığı; Bu hususta özellikle ( ..) nin kiralanmasını üstlenen Jones Lang Lasalle Gayrimenkul Hizmetleri Tic. A.Ş. (JLL Türkiye) firması tarafından kendilerine mağaza teklif edildiği, teklifin kabul edilmesi sonrasında AVM nin Doğan Müzik Kitap Mağazacılık ve Pazarlama A.Ş ile münhasırlık sözleşmesi imzaladığı ve aynı konseptte ya da konuda başka bir mağaza olamayacağı bilgisinin verildiği, Ayrıca ( ..) 'de mağaza açmak için kira ve diğer hususlarda anlaşmaya varıldıktan bir hafta sonra AVM yönetiminin Doğan Müzik Kitap Mağazacılık ve Pazarlama A.Ş . (D&R ) ile ( ..) arasında akdedilen sözleşmede "( ..) 'da aynı konu ya da konseptte başka ad altında mağaza açıldığı takdirde D&R ın aylık kirasından %20 indirim uygulanır şeklinde bir hüküm bulunmasından dolayı mağaza açılmasına izin verilmediği; dolayısıyla D&R ın Türkiye genelinde 150 mağazası ile sektörde tekel haline geldiği, AVM i le yaptığı sözleşmelerde sözlü ya da yazılı münhasırlık koşulu olduğu, Münhasırlık koşulu bulunmasa dahi sözleşmelerinde AVM'leri baskılayacak ciddi hususlar bulunduğu, bu sebeple D&R ın bulunduğu ya da bulunacağı herhangi bir AVM'ye yatırım yapılamadığı ve eşit şartlarda rekabet edilemediği 18-24/428 -201 2/43 belirtilerek, gereğinin yapılması talep edilmektedir . (3) G. DOSYA EVRELERİ: Başvuru da yer verilen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda düzenlenen 18.04.2017 tarih ve 2017 -5-9/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu , Rekabet Kurul unun (Kurul) 27.04.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 17 -14/200 -M sayı ile D&R hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . Aynı karar kapsamında ayrıca, JLL Türkiye tarafından AVM Ortakları Proje Yönetimi A.Ş. ve BG Data Bilişim Teknolojileri ve Medya Hiz. Tic. A.Ş.' nin (AVM Partners) devral ınmasına ilişkin işlemin 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (2010/4 sayılı Tebliğ) çerçevesinde hukuki durumuna yönelik inceleme yapılması gerektiğine hükmedilmiştir1. (4) Önaraştırma sonucunda hazırlanan 30.05.2017 tarih ve 2017 -5-9/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul un 08.06.2017 tarihli toplantısında görüşülmüş; 08.06.2017 tarih ve 17 - 19/296 -M sayılı karar ile D&R hakkında 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddesini ihlal edip etmediğinin tespitine yönelik olarak aynı Kanun un 41. ma ddesi uyarınca soruşturma açılmasına hükmedilmiştir. Soruşturma açılmasına ve mezkûr Kanun un 43/2. maddesi uyarınca ilk yazılı savunmanın 30 gün içinde gönderilmesi gerektiğine ilişkin 22.06.2017 tarih ve 7923 ile yapılan bildirime mukabil gönderilen D&R ın ilk yazılı savunması 28.07.2017 tarih ve 5452 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (5) Soruşturma sürecinde dosya konusu iddialar hakkında detaylı bilgiye sahip olmak amacıyla 22.08.2017 tarihinde D&R da, ayrıca 23.08.2017 tarihinde soruşturma taraf ı olmayan Unifree Duty Free İşletmeciliği A.Ş. de (UNIFREE) ve aynı tarihte Vialand Gayrimenkul Yatırım ve Kiralama A.Ş. de yerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir. Yine soruşturma kapsamında kullanılmak üzere 24.08.2017 tarihinde İnkılap Kitabevi (İNKILA P) ile görüşme yapılmıştır. (6) Diğer yandan , mevcut dosya kapsamında D&R dan ve soruşturma tarafı olmayan İga Havalimanı İşletmesi A.Ş. (İGA), UNIFREE , Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) , Türkiye Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Federasyonu (TAMPF), Türkiye Yayıncılar Birliği (TÜRKYAYBİR) , ayrıca bazı kitapevleri, basıme vleri, AVM işletmeciliği veya yatırım cılığı yapan teşebbüsler , e-ticaret siteleri ve tekno loji marketler inden bilgi ve belge talep edilmiştir. (7) Soruşturma kapsamında kitapevleri nden elde edilen bilgi ve belgeler ; 02.10.2017 tarih ve 6937 sayı,11.10.2017 tarih ve 7247 sayı, 03.11.2017 ve 7946 sayı, 16.05.2018 tarih ve 3926 sayı ile Kitapsan Kitap Kırtasiye Kaset Tic. San. Ltd. Şti. (KİTAPSAN ), 03.10.2017 tarih ve 7006 sayı, 09.11.2017 tarih ve 8164, 11.05.2018 ve 3771 sayı ile Sandal Kitap Kırtasiye Basın Yayın Dağıtım San. ve Tic. A.Ş. (ADA), 04.10.2017 tarih ve 7052 sayı, 13.11.2017 tarih ve 8289 sayı, 07.06.2018 tarih ve 4444 sayı ile İNKILAP , 05.10.2017 tarih ve 7073 sayı, 13.11.2017 tarih ve 8290 sayı, 11.05.2018 tarih ve 3754 sayı ile Remzi Kitabevi Neşriyat Sanayi ve Ticaret A.Ş. (REMZİ), 1 Anılan işlemin Kurul a bildirilmediği gerekçesiyle verilen söz konusu karar uyarınca yapılan önaraşt ırma sonucunda, 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) ben tlerinde yer alan ciro eşiklerini n aşılmaması nedeniyle işlemin Kurul'un iznine tabi olmadığı na dolayısıyla herhangi bir işlem yapılmasına yer olmadığına, 08.06.2017 tarih ve 17 -19/296 -BD sayı ile , karar verilmiştir. 18-24/428 -201 3/43 06.10.2017 tarih ve 7116 sayı, 17.11.2017 tarih ve 8453 sayı, 27.03.2018 tarih ve 2518 sayı, 09 .05.2018 tarih ve 3691 sayı ile Dost Kitapevi ( DOST ), 11.10.2017 tarih ve 7232 sayı, 20.11.2017 tarih 8512 sayı, 23.03.2018 tarih ve 2415 sayı, 09.05.2018 tarih ve 3696 sayı ile Arkadaş Paz. Dağ. İnş. Taah. ve Dış Tic. A.Ş. (ARKADAŞ ), 12.10.2017 tarih ve 7 279 sayı, 04.04.2018 tarih ve 4354 sayı ile Kitapyurdu Kitapçılık ve İletişim A.Ş den (KİTAPYURDU), 13.10.2017 tarih ve 7327 sayı ile Kuzgun Yayınevi Dağ. Paz. Ltd. Şti den (KUZGUN) , 16.10.2017 tarih ve 7433 sayı, 15.11.2017 tarih ve 8374 sayı, 18.05.2018 tarih ve 3988 sayı ile Pandora Yayın ve Kitap Hizmetleri A.Ş. den (PANDORA) , 16.10.2017 tarih ve 7446 sayı, 29.05.2018 tarih ve 4232 sayı ile Arasta Bilgi Teknolojileri Paz. Dağ. Tic. San. Ltd. Şti. nden (ARASTA), 16.10.2017 tarih ve 7399 sayı, 14.05.2018 tarih ve 3860 sayı ile Nezih Kitap Kırtasiye Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( NEZİH ), 23.11.2017 tarih ve 8622 sayı, 15.05.2018 tarih ve 3876 sayı ile L egal Kitabevi A.Ş. (LEGAL), 01.12.2017 tarih ve 8827 sayı, 01.12.2017 tarih ve 8827 sayı, 29.05.2018 tarih ve 4231 sayı ile Turkuvaz TK Kitap ve Kırtasiye A.Ş. (TVEK), 27.11.2017 tarih ve 8720 sayı ile Semerka nd Basın Yay. San. ve Tic. A.Ş., 14.05.2018 tarih ve 3802 sayı ile Nobel Akademi Yay. Eğit. Dan. Tic. Ltd. Şti., 14.05.2018 tarih ve 3838 sayı ile Onur Dış Tic . ve Kırt. Ltd. Şti. (NOTEBOOK) tarafından Kurum kayıtlarına intikal ettirilmiştir. (8) AVM yatırımı ve yönetimine ilişkin dernek ve birliklerden gönderilen cevabi yazılar; 16.10.2017 tarih ve 7398 sayı, 17.05.2018 tarih ve 3966 sayı ile AVM Yatırımcıları Derneği; 28.03.2018 tarih ve 2581 sayı ile TÜRKYAYBİR; 18.04.2018 tarih ve 3157 sayı ile UNIFREE; 30.03.2018 tarih ve 3204 sayı ile İGA, 27.04.2018 tarih ve 3403 sayı ile TAMPF tarafından Kurum a iletilmiştir. AVM yönetimi ve yatırımı alanlarında faaliyet gösteren teşeb büsler ile yayıncılık faaliyet i gösteren teşebbüslerce cevaben gönderilen bilgi ve belgelerde de süresi içinde Kurum kayıtlarına ulaşmıştır. (9) Teknolojik market alanında f aaliyet gösteren teşebbüslerden talep edilen bilgiler ; 02.04.2018 tarih v e 2678 sayı ile Vatan Bi lgisayar San. ve Tic . A.Ş. (VATAN BİLGİSAYAR), 02.04.2018 tarih ve 2707 sayı ile Teknosa İç ve Dış Tic . A.Ş. (TEKNOSA) , 09.04.2018 tarih ve 2914 s ayı Eurotech Bilgi Sis. A.Ş. (GOLD) , 05.04.2018 tarih ve 2807 sayı ile Media Markt Tur key Ticaret Ltd. Şti (MEDIA MARKT) tarafından Kurum kayıtlarına iletilmiştir. (10) Soruşturma kapsamında e -ticaret alanında faaliyet gösteren teşebbüslerden istenen bilgiler ; 04.04.2018 tarih ve 2778 sayı ile Gitti Gidiy or Bilgi Tek. San. ve Tic. A.Ş. (GİTTİ GİDİYOR) , 09.04.2018 tarih ve 2915 sayı ile D Market Elekt. Hiz. Ve Tic. A.Ş. ( HEPSİ BURADA) , 30.03.2018 tarih ve 2642 sayı ile Doğuş Planet Elektronik Ticaret ve Bilişim Hiz. A.Ş. (N11) tarafından Kurum a gönderilmiştir. (11) Soruşturma tarafı D&R dan ta lep edilen bilgiler ; 20.10.2017 tarih ve 7594 sayı, 10.11.2017 tarih ve 8237 sayı, 24.11.2017 tarih ve 8690 sayı, 27.03.2018 tarih ve 2547 sayı, 16.05.2018 tarih ve 3934 sayı, 21.05.2018 tarih ve 4035 sayı ile Kur um kayıtlarına intikal etmiştir. 18-24/428 -201 4/43 (12) Kurul un 26.10.2017 tarihli toplantısında 17-35/565 -M sayı ile soruşturma nın ilk altı aylık süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılması yönünde karar tesis edilmiştir. (13) Yürütülen soruşturmaya istinaden hazırlanan 08.06.2018 tarihli ve 2017 -5-9/SR sayılı Soruştu rma Raporu ve ekleri D&R a 4054 sayılı Kanun un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve teşebbüsün ikinci yazılı savunması talep edilmiştir. Soruşturma Raporu nu 12.06 .2018 tarihinde tebellüğ eden teşebbüsün ikinci yazılı savunması süresi içerisinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazılı savunma kapsamında D&R tarafından, üçüncü yazılı savunma ve sözlü savunma haklarından feragat edildiği bildirilmiştir. (14) D&R ın ikinci yazılı savunmasına karşılık hazırlanmış bulunan 25.06.2018 tarih ve 2017 -5- 9/EG-1 sayılı Ek Görüş , Kurul üyeleri ve teşebbüse tebliğ edilmiştir. 27.06.2018 tarihinde Ek Görüş ü tebellüğ eden D& R tarafından gönderilen üçüncü yazılı savunma süresi içinde Kurum kayıtlarına girmiştir. Aynı savunma kapsamında sözlü savunma hakkından feragat edildiği bir kez daha yinelenmiştir. (15) 4054 sayılı Kanun un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılm ası hususunun görüşülmesi hakkındaki 10.07 .2018 tarih ve 77234294 -8597 sayılı Başkanlık Önergesi, 18.07.2018 tarihli Kur ul toplantısında ele alınmış ve 18 -23/411-M sayı ile sözlü savunma toplantısı yapılmasına gerek olmadığına karar verilmiştir. (16) Kurul ; yürütülen soruşturma ile i lgili olarak düzenlenen Rapor, Ek Görüş , toplanan deliller, yazılı savunmalar ve incelenen dosya muhteviyatına göre 02.08 .2018 tarih ve 18-24/428 - 201 sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir. (17) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Mevcut soruşturma çerçevesinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında, dosya konusu iddialara yönelik olarak ; D&R ın üçüncü havalimanında mağaza kiralanmasına yönelik uygulamalarının konusuz kaldığı ve bu sebeple 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi bağlamında ihlal tespit edilemediği, D&R ın 24 AVM ile imzaladığı kira sözleşmelerindeki indirim hükümleri ve buna ilişkin uygulamalarının mezkûr madde hükmü kapsamında kötüye kullanma ve ihlal teşkil etmediği, D&R ın AVM lerle imzaladığı kira sözleşmelerindeki ind irim hükümleri ve buna ilişkin uygulamaların 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde ilgili AVM ye giriş engeli teşkil edebileceği ve fiili münhasırlık yaratabileceği hususları dikkate alınarak söz konusu sözleşme hükümlerine aynı Kanun un 8. maddesi kapsamında menfi tespit belgesi verilemeyeceği, Bununla birlikte, anılan sözleşme hükümleri ve buna ilişkin uygulamalara 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sayılan şartları karşılaması sebebiyle 5 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınabileceği sonuç ve kanaatine varıldığı belirtilmektedir. I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüs: D&R2 (18) Doğan Medya Grubu nun bir üyesi olan ve Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. tarafından kontrol edilen D& R, 1996 yılında kurulmuştur. Türkiye genelinde 30 ilde 115 adedi AVM lerde olmak üzere 147 adet zincir mağazası bulunan D&R; kitap, müzik, film, bilgisayar oyunu, elektronik eşya, hediyelik eşya, hobi ürünleri, kırtasiye ürünleri gibi 2 Teşebbüsün resmi web sitesinden yararlanılmıştır. Bkz. http://www.dr.com.tr/hakkimizda 18-24/428 -201 5/43 ürünlerin satış ve pa zarlamasını gerçekleştirmektedir. Teşebbüs kendisine ait olan www.dr.com.tr ve www.idefix.com internet siteleri üzerinden de mağazalarında satılan ürünlerin satışını gerçekleştirebilmektedir. Bu ürünlerin satışının yanı sıra mağazalarının içerisinde kafe ler, dinleme kuleleri, okuma alanları gibi unsurlar da yer almaktadır. (19) Kurul un 29.05.2018 tarih ve 18 -16/293 -146 sayılı kararıyla teşebbüsün Turkuvaz TK Kitap ve Kırtasiye A.Ş. (TVEK) tarafından devralınmasına izin verilmiştir3. I.2. Sektöre İlişkin Bilgi4 (20) AVM ve benzer alanları genel olarak birden fazla satıcının birden fazla alıcıyla bir araya gelerek alışveriş yapılmasına imkan veren fiziki ortamlar olarak tanımlamak mümkündür. Uluslararası Alışveriş Merkezi Konseyi (ICSN) ise AVM ve yaşam merkezlerini en az açık ve kapalı 5.000 m2 brüt kiralanabilir alana sahip, farklı ya da aynı tür ürün gruplarının bir araya getirildiği, farklı ya da aynı tür müşteri grubuna hitap eden çeşitli yapılar olarak tanımlamaktadır. ICSN tarafından AVM leri n küçük, orta ve büyük olarak boyutlarına göre ve geleneksel, outlet ve tema odaklı olarak türlerine göre sınıflandırıldıkları görülmektedir. Yine AVM ler ilişkili mevzuatta bir yapı veya alan bütünlüğü olan, içinde büyük mağaza ve/veya beslenme, giyinme, eğlenme, dinlenme, kültürel ve benzeri ihtiyaçların bir kısmının veya tamamının karşılandığı diğer işyerleri bulunan, merkezî bir yönetime ve ortak kullanım alanları ile yönetmelikle belirlenen diğer niteliklere sahip işletmeyi ifade edecek şekilde tanımla nmaktadır. (21) Türkiye de bilinen ilk AVM Galeria Ataköy5 1988 yılında açılmış olup seneler içinde AMV sayısı Türkiye ye yaygın biçimde büyük artış göstermiştir. JLL Türkiye nin Türkiye Ticari Gayrimenkul Pazarı Görünümü 2017 Yıl Sonu Raporu na6 göre halihazır da İstanbul da 114, Ankara da 39 ve diğer illerde 248 olmak üzere toplam 401 AVM faaliyet göstermektedir. Yine aynı rapora göre inşaatı devam eden AVM lerin de tamamlanmasıyla 2020 yılı sonunda bu sayının yaklaşık yüzde %10 artışla 445 e çıkması beklenmekt edir. Rapor da yer verildiği üzere en çok AVM nin bulunduğu iki ilin İstanbul ve Ankara olduğu görülmektedir. (22) Sektöre ilişkin olarak AYD tarafından Türkiye de halihazırda kurulu 393, inşaatı devam eden 43 AVM bulunduğu bilgisi paylaşılmıştır. Tablo 1: İllerde Bulunan AVM Sayısı ve Toplam Nüfus Mevcut AVM 2020 Yılı Tahmini AVM AVM Sayısı Oranı AVM Sayısı Oranı İstanbul 114 %28, 43 136 %30,5 6 Ankara 39 %9,73 47 %10,5 6 Diğer 248 %61,8 4 262 %58,87 Toplam 401 %100 ,00 445 %100 ,00 Kaynak: JLL Türkiye nin Türkiye Ticari Gayrimenkul Pazarı Görünümü 2017 Yıl Sonu Raporu 3Anılan işleme m evcut dosya bakımından soruşturma süreci devam ederken izin verilmiştir. Ancak dosya konusu iddialar, teşebbüsün işlem öncesinde imzaladığı sözleşmelere yönelik olduğundan, işbu kar ar kapsamında D&R ve TVEK ayrı ayrı anılmaktadır . Bununla birlikte, yeri geldikçe anılan devralma işlemi akabinde o luşan güncel durum da mevcut dosya sonucuna etkileri bağlamında değerlendirmeye d ahil edilmiştir. 4 03.05.2012 tarih ve 12 -24/661 -183 sayılı Kurul kararından faydalanılmıştır. 5 Bkz. http://www.galleria .com.tr/kurumsal/2 6 Bkz. http://www.jll.com.tr/turkey/tr -tr/Research/JLL -Turkiye -2017 -Yil-Sonu -Raporu.pdf?18451d3d -a03b - 4f81-a4af-84eab04f2cb7 18-24/428 -201 6/43 (23) Kitapevlerini temel olarak , kitap satış ve dağıtımına odaklanmış ve gelirlerinin çoğunu bu kanaldan elde eden yerler olarak tanımlamak mümkündür. Bununla beraber ; kitapevlerinin gazete, dergi, süreli yayın, kırtasiye, elektronik aksesuar, oyun -oyuncak gibi çeşitli ürünlerin de satışını gerçekleştirdikleri görülmektedir. Ülke genelinde mağaza ve çevrimiçi kanaldan kitap satışı ve dağıtımı yapan birçok kitapevi faali yet göstermekte olup , bunları mağaza sayısına göre zincir kitapevi/ tek mağaza kitapevi; satış yapılan kanala göre mağaza kitapevi/ çevrimiçi kitape vi; tek b ir kategoriye yönelmiş kitapevi/ karma kitapevi vey a basımevi niteliğine haiz olan/ olmayan kitapevi ol arak çeşitli kategorilere ayırmak mümkündür. (24) Türkiye de faaliyet gösteren kitapevlerine ilişkin yapılan incelemede ; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünce , bandrollü kitap satışının yapılması için gerekli bulunan satış noktası se rtifikasına sahip 90007 adetin üzerinde satış noktası bulunduğu beyan edilmiştir. Bahsi geçen sertifika haricinde pazara giriş için özel bir izin gerekmemekte olup, bandrolsüz kitap satışı gerçekleştiren noktalarla birlikte Türkiye de faaliyet gösteren kitapevi sayısı net olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte , TÜRKYAYBİR in Kitabevi Envanteri Projesi sonuçlarına göre Türkiye de (D&R ve TVEK mağazaları hariç) 1531 adet kitap satış noktası bulunduğu; bunun yanında kitap yayıncılığı yapan teşebbüslerden eld e edilen bilgiye göre ortalama 500 ile 3000 arasında kitapevi bulunduğu tahmin edilmektedir. I.3. İlgili Pazar I.3.1. İlgili Ürün Pazarı (25) Rekabet hukukunda pazar tanımı, teşebbüsler arasındaki rekabetin sınırlarını tespit etmekte kullanılan bir araçtır. İlgili pazar, ürün ve coğrafi pazar olmak üzere iki temel boyuttan oluşmaktadır. Pazarı hem ürün hem de coğrafi bölge boyutlarıyla tanımlamaktaki amaç , teşebbüslerin davranışlarını sınırlama ve etkin bir rekabetçi baskıdan bağımsız olarak davranmalarını ön leme gücüne sahip rakiplerin ortaya çıkarılmasıdır. (26) İlgili ürün pazarının belirlenmesinde talep ikamesi ve arz ikamesine göre bir değerlendirme yapılır. Talep ikamesinin değerlendirilmesi, tüketici gözünde ilgili ürünün yerine geçer kabul edilen başka ürün lerin belirlenmesini gerektirmektedir. Bir ilgili ürün pazarı ; tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından birbiriyle değiştirilebilir veya ikame edilebilir olarak kabul edilen bütün mal veya hizmetlerden oluşan pazarları kapsar . Bu bağlamda, bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve fiyatları açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilebilmeleri aranmaktadır. (27) İşbu soruşturmanın tarafı D& R; kitap, müzik, film, bilgisayar oyunu, elektronik eşya, hediyelik eşya, hobi ürünleri, kırtasiye ürünleri gibi oldukça farklı kategorilerdeki ürünlerin satış ve pazarlanması alanında faaliyet göstermektedir. D&R ın satışını yaptığı ürünlerin aynısının ve ya benzer ürünlerin satışını gerçekleştiren, D&R ın pazarda rakibi olabilecek ARKADAŞ, DOST, İNKILAP, NEZİH ve REMZİ gibi teşebbüsler bulunmaktadır. Bahse konu teşebbüslerin bir kısmı başvuru sahibi de dahil olmak üzere, D&R ile hemen hemen aynı çeşitlilik te farklı ürünler satarken, bir kısmı sadece kitap satışına odaklanmıştır. Aşağıda 2012 -2016 yılları arasında D&R tarafından satışı gerçekleştirilen ürün gruplarının toplam ciro içerisindeki paylarına yer verilmiştir. 7 16.05.2017 tarihinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Haklan Genel Müdürlüğünde gerçekleştirilen görüşmede, asıl işi kitap satışı olmamakla birlikte kitap ya da CD satışı yap an yerlerin satış noktası sertifikası aldığı ifade edilmiştir. 18-24/428 -201 7/43 Tablo 2: Ürün Gruplarının D&R ın Toplam Ciro su İçerisindeki Payı (%) Yıllar Kitap Dergi Kırtasiye Müzik Film Oyun - Oyuncak Elektronik Yazılım Bilg. ve Elekt. Aks. Diğer Toplam 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 100 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 100 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 100 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 100 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 100 Kaynak: Teşebbüsten edinilen bilgiler (28) Tablo nun da işaret ettiği üzere; D&R ın cirosunu n diğer ürün gruplarına göre önemli bir kısmını istikrarlı şekilde kitap satışları teşkil etmektedir . Kitap satışına diğer kültür sanat ürünleri, kırtasiye ve oyuncak satı şları da eklendiğinde cironun yaklaşık % ( ..) ine ulaşılmaktadır. (29) D&R ın sattığı ürünlere en yakın ürün grubunu satan teşebbüslere ve D&R a ilişkin geçmiş Kurul kararlarına bakıldığında ilk ele alınabilecek kararlardan biri olan Nezih -18 kararında ilgili ürün pazarı nın genel biçimde kitap, müzik, film, elektronik, kırtasiye malzemeleri, oyuncak ve çeşitli hediyelik ürünlerin satışının aynı çatı altında gerçekleştirildiği mağazacılık pazarı olarak tespit edil diği görülmektedir. Kararda , incelemeye konu işlem özelinde gerekli olma makla birlikte, alt pazarlar bakımından yapılacak bir ayrıma ihtiyaç duyulması halinde , anılan pazarın süreli ve süreli olmayan yayınların satış ve pazarlaması , büro malzemeleri ve kırtasiye ürünlerinin satış ve pazarlaması , eğlence ve eğitim ürünlerinin satış ve pazarlaması , oyuncak satış ve pazarlaması ve gıda ürünlerinin satış ve pazarlaması pazarları gibi alt gruplara ayrıştırılabileceği hususu da ek olarak belirtilmiştir . Bunun yanı sıra D&R -19 kararında , teşebbüsün çok çeşitli ürün gruplarının satışını gerçekleştirdiği belirtildikten sonra net bir pazar tanımı yapılmadan, şikayetin sadece müzik ve film ürünlerini ilgilendirmesi hasebiyle teşebbüsün , kayıtlı müzik ürünleri (CD, DVD ve Blu Ray) v e ev videosu (VCD, DVD ve Blu Ray) satışları açısından bir değerlendirme yapılmıştır. Aynı dönemde alınan Kitap Yayın ve Dağıtıcıları10 kararında , Türkiye de çok sayıda kitabevi bulunduğundan bahsedilip11 ilgili ürün pazarı tanımlanmamıştır. Dosya tarafı t eşebbüs hakkında alınan bir diğer karar olan D&R -212 kararında ilgili ürün pazarı perakende kitap satışı pazarı şeklinde tayin edilmişti r13. Yakın tarihli Oyun Konsolu14 kararında da net bir pazar tanım ına yer verilmeksizin D&R ın bilgisayar ve oyun konsolları pazarı ndaki faaliyetleri incelenmiştir. (30) Yukarıda aktarılan Kurul kara rları ve soruşturmaya konu başvuruda ürün çeşitlerinden herhangi birine odaklanılmamış olması dikkate alınarak; mevcut dosya kapsamında, D&R ın satışını gerçekleştirdiği ürün gruplarının her birinin ayrı alt pazarlar olarak tanımlanmasının mümkün olduğu söyle nebilecektir. Nitekim D&R tarafından gönderilen birinci yazılı savunma ve ilgili cevabi yazılarda da teşebbüsün her bir ürün grubunda ço k farklı rakiplerle rekabet içinde olduğu beyan edilmiştir. 8 22.04.2010 tarih ve 10 -33/529 -188 sayılı Kurul kararı. 9 06.04.2012 tarih ve 12-17/ 465 -136 sayılı Kurul kararı . 10 27.12.2012 tarih ve 12 -68/1682 -618 sayılı Kurul kararı . 11 Karara göre Türkiye de yaklaşık 6.000 civarında kitabevi bulunmaktadı r. 12 06.11.2013 tarih ve 13 -62/865 -371 sayılı Kurul kararı . 13 İlgili ürün pazarının bu şekilde belirlenmesinde şik ayetin kitap satışlarına yönelik olması etkili olmuştur. 14 07.11.2016 tarih ve 16 -37/628 -279 sayılı Kurul kararı . 18-24/428 -201 8/43 (31) Daha önce değinildiği üzere, incelenen sözleşmelerin ilişkin olduğu dönemde, teşebbüsün cirosu içerisinde kitap dışı ürün gruplarının hiçbirinin payı %10 u geçememektedir. Öte yandan , ilgili ürün gruplarına yönelik olarak aşağıdaki hususlar belirtilmelidir: Nezih -215 kararında , kırtasiye pazarının rekabetçi bir pazar olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Tüm Kırtasiyeciler Derneğinin verilerine16 göre; 2016 yılında sektörde 2.860.800.000 TL tutarında satış gerçekleştirilmiş olup teşebbüsün payı ülke genelinde %1,7 civarında , sınırlı bir düzeyde kalmaktadır. D&R -1 kararında müzik ürünleri (CD, DVD ve Blu Ray) ve ev videosu (VCD, DVD ve Blu Ray) satışları açısından teşebbüsün payının %( ..) un altında seyrettiği ve ilgili pazarda çok sayıda oyuncu bulunduğu tespit edilmiştir. D&R ın elektronik ürün grubundan17 elde ettiği ciro, teşebbüsün bulunduğu AVM lerde ki VATAN BİLGİSAYAR , MEDIA MARKT ve TEKNOSA nın aynı ürün gruplarından elde ettiği cirolar ile kı yaslandığında düşük kalmaktadır18. (32) Dolayısıyla mevcut dosya bakımından, her bir alt pazar özelinde rakip teşebbüslerin tespitindeki zorluklar da dikkate alınarak, teşebbüsün elde ettiği cironun yaklaşık %( ..) ünü oluşturan perakende kitap satışı pazarı nın ilgili ürün pazarı olarak esas alınabileceği sonucuna ulaşılmıştır. I.3.1.1. Pazarda Perakende ile Çevrimiçi Satışlar Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (33) Yürütülen s oruşturma konusu iddialar bazında ilgili ürün pazarına ilişkin incelenmesi gereken husus lardan ilki, çevrimiçi kanallar aracılığıyla yapılan satışlardır. Nitekim D&R tarafından gönderilen birinci yazılı savunmada da çevrimiçi kanalın artan önemi vurgulanmıştır. (34) Teşebbüsün belirttiği üzere ; son yıllarda teknolojik gelişmeler, internet kullanım ının artması, tüketicilerin mağazaya gitmelerine gerek olmaksızın internet aracılığıyla alışveriş yapabilmeleri ve böylece zamandan tasarruf edebilmeleri, tüketici kanunları ile internet üzerinden yapılan alışverişlerdeki hakların korunması, bankacılık kanunları ile yapılan düzenlemeler çerçevesinde kredi kartlarına duyulan güvenin artması, ü reticilerin fiziki mağaza açmak için katlanmaları gereken maliyetlerden tasarruf etmeleri vb. nedenlerle e- ticaret alanının , dünyadaki gelişimine paralel olarak ülkemizde de ilerleme kaydettiği gözlemlenmektedir. Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİS AD) verilerine göre ; Türkiye de e -ticaretin hacmi 2014 yılından 2016 yılına yaklaşık %34 büyüyerek 17,5 milyar TL ye ulaşmıştır19. Benzer şekilde 2014 yılında internet üzerinden yapılan perakende harcamaların toplam perakende harcamaları içerisindeki payı % 1,6 oranında iken 2016 15 30.04.2014 tarih ve 14 -16/298 -128 sayılı Kurul kararı . 16 http://tukid.org/userfiles/FREKANSNISAN2016tum.pdf 17 İlgili ürün grubu DVD Player/Blu -ray Player/Ev Sinema Sistemi, Müzik Seti/Rad yo/Pikap/MP3 Pla yer, Speaker/Hoparlör/Kulaklık, Fotoğraf Makinesi/Kamera, Keyboard/Klavye/Mouse, E -Okuyucu/E -Reader ürünlerini içermektedir. Teşebbüsün cep telefonu gibi bazı büyük elektronik aygıt satışları bulunsa da oldukça düşük seviyede olduğu değerle ndirildiğinden dikkate alınmamıştır. 18 2016 yılında ilgili ürün grubunda D&R geleneksel kanalda ( ..) TL, çevrimiçi kanalda ( ..) TL olmak üzere toplam ( ..) TL ciro elde ederken Vatan Bilgisayar geleneksel kanalda ( ..) TL, çevrimiçi kanalda ( ..) TL olma k üzere toplam ( ..) TL; MediaMarkt geleneksel kanalda ( ..) TL, çevrimiçi kanalda ( ..) TL olmak üzere toplam ( ..) TL; Teknosa geleneksel kanalda ( ..) TL, çevrimiçi kanalda ( ..) TL olmak üzere toplam ( ..) TL ciro elde etmiştir. Pazarda bu dört teşebbü sün bulunduğu varsayımı altında dahi teşebbüsün payı ancak % ( ..) olmaktadır. 19 http://www.tubisad.org.tr/Tr/MediaCenter/Sayfalar/tubisad -e-ticaret16 -bb.aspx . Bahis ve seyahat harcamaları ayrı tutulmuştur. Raporlara göre aynı dönemde internet üzerinden yapılan eğlence ve kültür harcamaları 0,2 milyar TL den 0,4 milyar TL ye çıkmıştır 18-24/428 -201 9/43 yılında iki katını aşarak %3,5 e yükselmiştir. Bu payın, gelişmiş ülkelerdeki ortalamasının %8,8 olduğu göz önüne alındığında , halihazırda düşük fakat artma eğiliminde olduğu söylenebilecektir. PWC tarafından yapılan bir araştırmaya20 göre, Türkiye de çevrimiçi alışveriş yapılan mecranın beğenilmesinde ve tercih edilmesinde fiyatın daha iyi olması açık ara en önemli unsur olarak ortaya çıkmaktadır21. Yine aynı çalışmadan ; tüketici elektroniği, gıda, giyim gibi birçok sektörde alışveriş tercihlerinde geleneksel mağazaların hala önemli olduğu (%42 ila %50 arasında) vurgulanmakla birlikte ; kitap, müzik, film ve video oyunlarında diğerlerinden farklı olarak çevrimiçi kanalın alışveriş tercihlerinde %59 gibi önemli bir paya sahip olduğu anlaş ılmaktadır22. Benzer şekilde KPMG tarafından yapılan bir başka araştırmaya23 göre de tüketiciler yılda ortalama 15 kere internet alışverişi yaparken tüketicilerin %50 si kitap/müzik, %40 ı elektronik, %34 ü gıda, %33 ü oyuncak/oyun/video alışverişlerini inte rnet üzerinden yapmıştır. (35) D&R ve rakibi konumundaki teşebbüsler, satışını yaptıkları ürünleri mağazalarında satabildikleri gibi, aynı ürünlerin internet siteleri üzerinden de satış ve pazarlamasını gerçekleştirebilmektedirler. Bunun yanı sıra , D&R ın sahibi olduğu İdefix, rakipleri Kitapyurdu ve okuoku.com gibi sadece internet üzerinden kitap vb. ürünlerin satışı nı gerçekleştiren teşebbüsler de bulunmaktadır. Teşebbüsler açısından bahse konu ürünlerin mağazalarda ve internet siteleri üzerinden sat ışı; gerekli yatırım miktarı, personel sayısı, iş yapış biçimleri gibi hususlarda farklılık arz etse de tüketiciler/müşteriler açısından pek ayrım göstermemektedir . Dolayısıyla bu ürünlerin mağazalarda veya internet üzerinden satışı arz bakımından ikame ol mayabilirse de talep bakımından ikame olabilmektedir. (36) Geleneksel ile çevrimiçi kanalın aynı pazarda kabul edilip edil memesine ilişkin Kurul içtihadı na24 bakıldığında, genel itibarıyla çevrimiçi kanalın ayrı bir pazar olarak incelendiği anlaşılmaktadır. İlgi li kararlarda , elektronik ortamda yapılan satışların geleneksel satışlarla rekabet ediyor olması halinde bu iki kanalın aynı pazarda kabul edileceği; tamamen yeni ve yalnızca elektronik ortamda satılan bir ürünün mevcudiyeti halinde ya da bir ürünü elektro nik ortamda satmanın önemli avantajlar sağlaması durumunda bahse konu ürünün e-ticareti ayrı bir pazar olarak tanımlanması gerektiği belirtilmiştir. Bu iki kanal arasındaki rekabetçi parametreler arasındaki farklara yönelik olarak Sahibinden.com kararında ; hizmetin niteliğini belirleyen faydalanma kolaylığı, erişilebilirlik (geniş kitlelere ulaşma), zaman tasarrufu gibi unsurlar dikkate alınmış ve gazete ilanı ve emlak ofisleri gibi almaşık mecraların ikame unsuru olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmişti r. Benzer şekilde Booking ve Yemeksepeti kararlarında da çevrimiçi kanalın kapsamlı görsellere yer vermeleri, belli süreler içinde ücretsiz iptal imkanı sunmaları, tüm fırsat ve indirimlerden tüketicileri hızlıca haberdar edebilme aracı olabilmeleri, tek noktadan birden fazla işlem yapılabilmesini sağlamaları, belli nitelikteki tüm ürünlerin karşılaştırılabilmesi ve en uygun 20 PWC Küresel Toplam Perakende Araştırması, 2016 . https://www.pwc.com.tr/tr/publications/industrial/retail -consumer/pdf/toplam -perakende -2016 -pwc-web.pdf 21 Bu konuda Türkiye birçok Avrupa ülkesinden farklılaşmaktadır. A merika Birleşik Devletleri , İngiltere, Almanya, İspanya, Kanada gibi ülkelerde çevrimiçi kanalın tercih edilmesinde alışveriş kolaylığı fiy ata göre daha ön plandadır (a.g.k. s.11). 22 A.g.k., sayfa 14. Çalışmaya katılan tüke ticilerin %70 si bu kategorideki alışverişlerinin en az birkaçını çevrimiçi kanaldan almıştır. 23 KPMG, 2017, The Truth About Online Consumers , https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/tr/pdf/2017/07/the -truth-about -online -consumers.pdf 24 10.11.2015 tarih ve 15 -40/662 -231 sayılı Hepsiburada kararı; 12.05.2011 tarih ve 11 -30/591 -187 sayılı Gittigidiyor kararı; 03.01.2013 tarih ve 13 -01/7-7 sayılı Eticaret kararı; 04.05.2017 tarih ve 17 -15/175 -87 sayılı Sahibinden .com kararı; 05.01.2017 tarih 17 -01/12 -4 sayılı Booking kararı; 09.06.2016 tarih ve 16 -20/347 -156 sayılı Yemeksepeti kararı. Oyun Konsolu kararında bilgisayar ve oyun konsolları temininin alt ernatif olarak teknomarketlerin internet sitelerinden ve çevrimiçi alışveriş sitelerinden sağlandığı belirtilmekle birlikte ilgili ürün pazarı bakımından somut bir çıkarım yapılmamıştır. 18-24/428 -201 10/43 olanının (fiyat vb. koşullar b akımından) seçimini kolaylaştırması hususları değerlendirilerek çevrimiçi kanalın geleneksel kanallardan farklı pazarda yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. (37) Konuya ilişkin uluslararası kararlarda da yeknesak bir yaklaşım olmadığı, tanımların olay özelinde far klı şekilde ele alındığı görülmektedir. Avrupa Komisyon u (Komisyon) Lagardére/Natexis kararı nda25, nihai tüketicilere kitap satışı pazarı bakımından farklı dağıtım kanallarını ayrı pazarlar olarak incelerken ; aynı sektörü ilgilendiren ileriki tarihli Egmont /Bonnier kararı nda26 geleneksel ve çevrimiçi kitap satışlarını aynı pazarda ele almıştır . Mezkûr k arara göre; bu farklılığın ın oluşmasında , yapılan piyasa araştırmaları neticesinde kitap satışı bakımından ayrı bir uzaktan satış (internet, mail order vb.) pazarı tanımlanmasına yönelik açık bir bulgu ya ulaşılamaması etkili olmuştur27. Benzer bir bulgu, aynı sektör için İngiltere rekabet otoritesi olan Competiti on and Markets Authority (CMA ) tarafından da dile getirilmiştir. CMA nın HMV/Ottokar28 kararına göre ; tüketici davranışları29 ile dağıtım kanalları (geleneksel veya çevrimiçi perakendeciler) arasında kesin bir ilişki bulunmamaktadır30. Kararda ayrıca perakend e kanalları arasında belli bir fiyat rekabeti olduğu tespit edilmiş31 ve çevrimiçi perakendecilerin geleneksel perakendeciler üzerinde rekabetçi baskı oluşturduğu belirtilmiştir. Bu nedenle, perakende satış kanalları (geleneksel ya da çevrimiçi) bakımından ayrı bir pazar tanımı yapılmasına ihtiyaç görülmemiştir32. (38) Öte yandan CMA, faaliyetleri yalnızca çevrimiçi kitap perakendeciliği pazarında örtüşen ve geleneksel kanalda faaliyeti olmayan iki teşebbüsün devralma işlemine yönelik aldığı Amazon/BookDep.33 kararında , ilgili pazar bakımından HMV/Ottakar karar ından ayrılmıştır. Kararda HMV/Otta kar kararından farklı olarak ilgili işlemin doğrudan geleneksel kanalda faaliyeti olmayan iki çevrimiçi perakendeciyi ilgilendirdiği, bu nedenle HMW/Ottokar dosya sında incelenen rekabet baskısı nın yönünün34 bu dosyada farklı olduğu35 belirtilmiştir. Karar içerisinde yer alan tüketici anketleri vb. analizler neticesinde CMA geleneksel kanalın çevrimiçi kanal üzerinde talep bakımından rekabetçi kısıt oluşturduğuna dair yeter li kanıt olmadığı sonucuna ulaşmıştır36. 25 COMP/M.2978, 07.01.2004 . 26 COMP/M.4611, 15.10.2007 . 27 Adı geçen ka rar (a.g.k.), p aragraf (para.) 12-13. Karar kapsamında piyasa araştırmasına verilen bazı cevaplarda, süpermarketler aracılığıyla yapılan satışları da içeren farklı satış kanallarının dahi, kitapların nihai tüketicilere satılması için tek bir pazarın parçası olarak görülebileceği belirtilmiştir. 28 CMA, Proposed acquisition of Ottokar s plc by HMV Group plc through Waterstone s Booksellers Ltd., 12.05.2006 . 29 Örneğin kimi tüketiciler bir kitabı görece ucuz yerlerden almak isterken kimileri almak istedik leri kitabı inceleyebilecekleri bir yerden almak istemektedir; kimileri ihtiyacı olan kitapları önceden belirler ken kimileri gördüğü anda karar vermektedir; kimileri kitabı hemen almak isterken kimileri teslimat için belirli bir süre bekleyebilmektedir. Yukarıda bahsi geçen KPMG araştırmasına göre, kitap/müzik ürün kategorisinde aynı gün içinde satın alınma oranı %43 tür; dolayısıyla kitap/müzik ürünlerinin genellikle bir anda satın alma kararı verilen ürünler arasında old uğu yorumu yapılabilmektedir (sayfa 28). 30 HMV/Ottokar kararı, p ara. 4.6. 31 Bununla birlikte, yerel bazı noktalarda fiyat dı şı rekabetçi parametrelerde (örneğin hizmet) kanallar arasındaki ilişkinin kuvvetli olmadığı ifade edilmiştir ( a.g.k., para. 4.10). 32 A.g.k., sayfa 14-15; para . 4.2-4.8. 33 CMA, Anticipated acquisition by Amazon.com Inc of Book Depository International Limited, 26.10.2011. 34 Çevrimiçi kanalın geleneksel kanal üzerindeki rekabetçi baskısı. 35 Geleneksel kanalın çevrimiçi kanal üzerindeki rekabetçi baskısı. 36 Amazon/BookDe p kararı, p aragraf 24-26. Benzer başka bir karar için bkz. CMA, Anticipated acquisition by Mapil Bidco Ltd of Chain Reaction Cycles Ltd, Hotlines Europe Ltd and Decade Europe Ltd, 30.06.2016 . 18-24/428 -201 11/43 (39) Bahsi geçen iki karar bir arada ele alındığında, CMA nın kitap satışı bakımından geleneksel ve çevrimiçi kanallar arasında asimetrik bir rekabet ilişkisi olduğunu tespit ettiği yorumu yapılabilecektir37. Bir başka d eyişle, nihai tüketiciye kitap satışı bakımından çevrimiçi kanal geleneksel kanal üzerinde rekabetçi baskı oluşturabiliyorken, ters yönde bir rekabetçi baskının oluşabildiğinden söz edilememektedir. Pazarlar arasında ikame edilebilirliğin bu şekilde asimet rik olduğu durumlarda pazar tanımı değişebilmektedir38. Bu hallerde ilk olarak, incelenecek pazar odak olarak belirlenip diğer pazarlarla ilişkisine bakılmaktadır. Eğer odak pazara diğer pazarlardan rekabetçi baskı uygulanabiliyorken, odak pazardan diğer pa zarlara rekabetçi baskı uygulanamıyorsa; odak pazar ile diğer pazarlar aynı ilgili ürün pazarında kabul edilebilmektedir. Bununla birlikte, odak pazardan diğer pazarlara rekabetçi baskı uygulanabiliyorken, diğer pazarlardan odak pazara rekabetçi baskı uygu lanamıyorsa; pazarlar ayrı ilgili ürün pazarları olarak tanımlanabilecektir. (40) Mevcut d osya konusu iddialar D&R ın geleneksel perakende pazarındaki konumu nu ilgilendirmesinden dolayı kitap satışı bakımından geleneksel kanalın odak pazar olarak ele alınması mümkündür. Bu çerçevede , Türkiye de perakende kitap satışı bakımından çevrimiçi kanalın geleneksel kanal üzerinde rekabetçi baskı kurabildiğinin tespiti halinde, geleneksel k analın çevrimiçi kanal üzerinde böyle bir baskı kurup kuramadığından bağımsız olarak, iki kanalın aynı ürün pazarında kabul edilmesi mümkün olacaktır. (41) Bu iki kanal arasındaki ilişkiyi dosya özelinde incelemeden önce kanallar arasındaki ilişkinin niteliklerini göstermesi bakımından Fransız rekabet otoritesinin tüketici elektroniği pazarında faaliyet gösteren iki teşebbüsün birleşmesini ele alan yakın tari hli Fnac/Darty39 kararına değinmekte yarar görülmektedir. Kararda önceki pazar tanımları ndan40 farklı olarak çevrimiçi kanal ile perakende kanal aynı pazarda kabul edilmiştir. Pazar tanımında bu değişikliğe gidilmesinde: Çevrimiçi satışların son beş yılda o ldukça hızlı büyüyerek toplam satışlar içerinde %15-30 a kadar paya ulaşması, İki kanal arasındaki tüketici deneyimi farklılıklarının (çevrimiçi kanalda teslimat sürelerinin azalması, müşteri hizmetlerinin etkinleşmesi vb.) zaman içinde birbirine yakınlaşm ası, Çevrimiçi perakendecilerle rekabet edebilmek adına geleneksel perakendecilerin iş modellerine çevrimiçi satışı da ekleyerek çok kanallı bir yapıya bürünmesi, bunun da her iki kanalda fiyatların birbirine yaklaşmasına neden olması, Çevrimiçi kanalın f iyat şeffaflığını artırıp tüketicilerin arama/karşılaştırma maliyetini neredeyse sıfıra indirmesi neticesinde fiyat rekabetini yoğunlaştırması, 37 Benzer bir görüş Amazon/Book Depository kararında üçüncü tara flarca dile getirilmiştir (para.13) 38 OECD, 2014, Defining the Relevant Market in Telecommunications , http://www.oecd.org/daf/competition/Defining_Relevant_Market_in_Telecommunications_web.pdf ; Body of European Regulators for Electronic Commications (BEREC), 2012, Report on Impact Of Fixed -Mobile Substitution in Market Definition, http://www.berec.europa.eu/eng/document_register/subject_matter/berec/reports/363 -berec-report -impact - of-fixed -mobile -substitution -fms-in-market -definition ; CMA, 2010, Merger Assessment Guidelines, https://www.gov.uk/government/uploa ds/system/uploads/attachment_data/file/284449/OFT1254.pdf 39 27.07.2016, http://www.autoritedelaconcurrence.fr/pdf/avis/16DCC111VNC.pdf ; Basın duyurusu için: http://www.autoritedelaconcurrence.fr/user/standard.php?id_rub=630&id_article=2823 ; ayrıca bk z. GENEVAZ, S. ve VIDAL, J. (2017), Going Digital: How Online Competition Changed Market Definition and Swayed Competition Analysis in Fnac/Darty , Journal of European Law & Practice, Vol:8, No:1, s.30 -35. 40 HTM/Saturn , 11-DCC -87, 10.07.2011. 18-24/428 -201 12/43 Yapılan tüketici anketinde işlem tarafları nın müşterilerinin fiyat artışı olması durumunda teşebbüse en yakın ikame olarak geleneksel ve çevrimiçi satış yapan teşebbüsleri birlikte saymaları41 tespitlerinin yapılması etkili olmuştur42. (42) TÜRKYAYBİR tarafından 2015 verilerine göre, zincir perakendeciler hariç olmak üzere, Türkiye de yaklaşık 1500 civarında kitabevi old uğu ifade edilmekle birlikte çeşitli yayınevleri tarafından 800 ila 6000 gibi geniş bir aralıkta değişen kitabevi olduğu tahmin edilmiştir43. Telif Hakları Genel Müdürlüğünde yapılan görüşmeden edinilen bilgilere göre akaryakıt istasyonu, süpermarketler vs. dahil 9.615 adet kitap satış no ktası bulunmaktadır . (43) Benzer şekilde çevrimiçi kanal üzerinden kitap satışı gerçekleştiren teşebbüslerin sayısı da tam olarak tespit edilememektedir. Aynı şekilde kitap satışı bakımından kanalların büyüklüklerine ulaşmak da m ümkün olmamıştır. Bununla birlikte, dosya kapsamında TURKYAYBİR ve diğer yayıncı teşebbüslerden kitap perakende satışlarının kanallara göre dağılımı hakkında görüşleri istenmiştir. TURKYAYBİR tarafından gönderilen bilgilere göre perakende kitap satışı paza r büyüklüğü ve TURKYAYBİR ile bilgi talep edilen teşebbüslerin görüşlerine göre kitap satışlarının kanallara göre dağılımı aşağıdaki gibi olmaktadır: 41 Fnac müşterileri fiyat artışı olması durumunda teşebbüse en yakın ikame olarak işlemin diğer tarafı çok kanallı Darty i ve yalnızca çevrimiçi satış yapan Amazon u, hemen ardından geleneksel (Boulanger) ve çevrimiçi (Cdiscount) satış yapan diğer teşebbüsleri belirtmiştir. Darty müşterileri ise en yakın ik ame olarak benzer şekilde geleneksel (Boulan ger) ve çevrimiçi (Amazon) rakipleri saymıştır. 42 Benzer bulgular Komisyon un E -ticaret Sektör Raporu nda da dile getirilmektedir. Rapora göre , geleneksel ve çevrimiçi kanal arasındaki rekabet fiyat ve kalite gibi parametreler bakımından giderek yakınsama ktadır. Bkz. Final Report on E -commerce Sector Inqury, 10.05.2017, s.43 -55. http://ec.europa.eu/competition/antitrust/sector_inquiry_swd_en.pdf 43 Hatta bir kitabevi (( ..) ) tarafından Türkiye de 58.000 civarı okul olduğu, her bir okul etrafında da kitap, kırtasiye, okul malzemeleri satan kitapçı, kırtasiye, büfe, market bulunduğu dikkate alındığında kit ap vb. ürünler satabilecek 58.000 civarında nokta olduğu ifade edil miştir. 44 Ders kitapları hariç hesaplanmıştır. Yardımcı ders kitaplarını ve sınavlara hazırlık kitaplarını kapsamaktadır. 45 Yetişkin kurgu (edebiyat), yetişkin kurgu dışı (inceleme, araştırma vb.), inanç, çocuk ve ilk gençli k yayınlarını kapsamaktadır 46 Yabancı dil öğretim ve yabancı dildeki diğer kaynakları (akademik, araştırma vb.) kapsamaktadır. Tablo 3: Türkiye Kitap Satışları Pazar Büyüklükleri Pazar Büyüklüğü (milyon TL) 2015 2016 2017 Eğitim Yayınları44 2.628 2.813 1.857 Kültür Yayınları45 2.271 2.484 2.935 Diğer (Akademik, İthal vb.)46 634 592 617 Toplam 5.533 5.889 5.409 Satış Kanalları Bazında Dağılım (%) 2015 2016 2017 Bağımsız Kitapevleri ve Satış Noktaları 40-41 44-45 44-45 Zincir Kitabevleri 25-30 25-30 25-29 İnternet Satışları 11-12 11-12 13-14 Zincir Marketler (Süpermarket vb.) 4-5 4-5 4-5 Fuar Satışları 2-3 2-3 2-3 Dağıtım/Toptan 10-15 12-15 12-15 Diğer 1-2 1-2 1-2 Kaynak: TURKYAYBİR ve teşebbüslerden elde edilen bilgilerin ortalamaları 18-24/428 -201 13/43 (44) Tablo 3 te yer verildiği üzere TÜRKYAYBİR perakende kitap satışı pazarında çevrimiçi kanalın payını %11-14 arasında tahmin etmektedir. Yayıncı diğer teşebbüsler tarafından çevrimiçi kanalın payı %11 ila %25 arasında değişen oranlarda tahmin edilmiştir. Dosya kapsamında gerek geleneksel gerek çevrimiçi kanalda faaliyet gösteren ve faaliyet alanı satılan kitap türleri bakımından soruşturma tarafı teşebbüs ile benzeşen teşebbüslerden kitap satışların a yönelik bilgiler toplanmıştır. Söz konusu veriler, TÜRKYAYBİR in kültür yayınlarına ilişkin pazar büyüklüğü verileri esas alındığında paza rın ancak yaklaşık %15 ini kapsasa da, yine de geleneksel ve çevrimiçi kanalın seyrini göstermesi bakımından fayda sağlayacaktır. Tablo 4: Geleneksel ve Çevrimiçi Kanaldan Elde Edilen Cirolar ve Büyüme Hızı Ciro (TL) 2013 2014 2015 2016 2017 Geleneksel47 200.476.959 270.496.398 308.264.233 329.622.268 412.872.821 Çevrimiçi48 44.485.186 112.245.037 198.979.161 258.384.463 370.955.368 Adet 2013 2014 2015 2016 2017 Geleneksel 15.322.626 19*** *** ****2.049 26.825.117 23.790.398 Çevrimiçi 3.804.302 10.345.529 17.792.097 22.110.224 28.832.086 Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar (45) Teşebbüslerin çevrimiçi kanalın payına dair %11 -14 arasındaki tahmininden oldukça farklılaşmakla birlikte, veri toplanabilen teşebbüsler bakımından incelendiğinde, 2013 yılından 2017 yılına gelindiğinde geleneksel kanal elde edilen ciro açısından yaklaşık iki katına çıkarken çevrimiçi kanal yaklaşık sekiz katına çıkmıştır. Bu bakımdan çevrimiçi kanalın geleneksel kanala göre oldukça önemli bir ivmeyle büyüdüğünü söylemek mümkündür. Hatta 2017 yılında çevr imiçi kanalın geleneksel kanalın cirosuna oldukça yaklaştığı, adet bakımından da geçtiği görülmektedir. Söz konusu iki kanalın ortalama fiyatları ise incelenen dönemde aşağıdaki gibi oluşmaktadır: Tablo 5: Ortalama Kitap Fiyatları Ortalama Fiyat (TL) 2013 2014 2015 2016 2017 Geleneksel 13,1 13,8 13,1 12,3 17,4 Çevrimiçi 11,7 10,8 11,2 11,7 12,9 Fark 12% 28% 17% 5% 35% Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar (46) İncelenen dönemde çevrimiçi kanalda kitap ortalama fiyatı, yıldan yıla dalgalanmakla birlikte, geleneksel kanalın sürekli altında seyretmektedir. Söz konusu iki kanal arasındaki fiyat farklılıklarının %35 lere kadar çıktığı görülmektedir. Detaylarına yukar ıda yer verilen çevrimiçi alışveriş kanallarına yönelik pazar araştırmalarına göre Türkiye de çevrimiçi alışveriş yapılan mecranın beğenilmesinde ve tercih edilmesinde fiyatın daha iyi olmasının açık ara en önemli unsur olarak ortaya çıkması ve kitap/müzik ürünleri bakımından çevrimiçi kanalın ciddi oranda tercih edildiği hususları da dikkate alındığında çevrimiçi kanalın geleneksel kanal üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturabileceği söylenebilir. Bu durumda, HMV/Ottakar kararına benzer şekilde çevrimiçi ka nalın geleneksel kanal üzerinde baskı oluşturduğunu ve bu nedenle aynı pazarda kabul edilmeleri gerektiği sonucuna ulaşılabilecektir. 47 Kaynak: Kitapevlerinden elde edilen bilgiler. 48 Kaynak: E-ticaret alanında faaliyet gösteren teşebbüsler ile k itapevlerinden gelen bilgiler. 18-24/428 -201 14/43 (47) Öte yandan, soruşturma sürecinde ayrıca teşebbüsün rakibi konumunda olan teşebbüslerden ve kitap yayıncılarından gelenekse l ile çevrimiçi kanalın ilişkisi hakkında görüşleri istenmiştir. Yalnızca geleneksel kanalda faaliyet gösteren teşebbüsler den bazıları49 çevrimiçi kanalın ayrı bir pazar olarak tanımlanabileceğini , ancak geleneksel kanalı etkilediğini belirtmiştir. Yalnızca çevrimiçi kanalda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında iki kanalın ayrı pazarlar olduğunu düşünenler50 olduğu gibi iki kanalın birbirine alternatif değil tamamlayıcı olduğunu düşünen51 de bulunmaktadır. Çok kanallı teşebbüsler arasında kimileri52 pazarın a yrı tanımlanması gerektiği savunurken kimileri53 piyasanın bu iki kanalın giderek birbirini tamamlayıcı hale getirdiğini, yakın gelecekte birbirinden ayrılmaz konuma geleceğini belirtmiştir. (48) Bu iki kanal arasındaki ilişki konusunda yayıncıların görüşleri de yeknesak konumda değildir. Azınlıkta olmakla beraber iki kanalın ayrı pazarlar olarak tanımlanması gerektiğini düşünen teşebbüsler54 neden olarak iki kanal arasındaki iş ve organizasyon pratikleri bakımından farklılıkları öne sürmektedir. Teşebbüslerin çoğ unluğu55 ise tüketici bakımından farklılık bulunmaması, çevrimiçi kanalın ucuz olması nedeniyle mağazalar üzerinde fiyat baskısı oluşturması, çevrimiçi kanalın hızla büyümesi, internet imkanları ve alışveriş sisteminin gelişmesiyle hızlı şekilde sipariş ver ilebilmesi gibi nedenlerle geleneksel ve çevrimiçi kanalın birbirini tamamlayıcı nitelikte olduğunu56 ve aynı pazarda tanımlanması gerektiğini dile getirmiştir57. (49) Yukarıda yer verilen tespit, değerlendirme ve teşebbüs görüşleri ışığında perakende kitap satışı pazarının, çevrimiçi kanalı da içerecek şekilde ele alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. I.3.1.2. Pazarda AVM ile Cadde Mağazaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (50) Soruşturma konusu olay bazında ilgili ürün pazarına ilişkin incelenmesi gereken bir diğer husus AVM lerde bulunan mağazaların caddelerde bulunan mağazalarla aynı ilgili ürün pazarında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğidir. Birbirinden çok farklı yapıda ürün gruplarını tek bir çatı altında toplayan AVM ler tüketicilerin bulunduğu or tamı terk etmeden birçok tüketim ihtiyacını karşılaması, hava/iklim koşullarından etkilenmemesi, park sorunu yaşanmaması gibi olanaklar sağlayarak perakendecilikte önemli bir çekim noktası oluşturmaktadır. Türkiye de AVM sektörü her ne kadar hızlı bir şeki lde büyümeye devam 49 REMZİ ve DOST. 50 ( ..) . 51 ( ..) . 52 ( ..) . 53 ( ..) . 54 ( ..) 55 ( ..) . 56 ( ..) tarafından gönderilen bilgiye göre tüketicilerin %64 ü hem geleneksel kanalı hem de çevrimiçi kanalı araştırdıktan sonra alışverişini tamamlamaktadır. Bu bakımdan iki kanal arasında tamamlayıcı bir ilişki olduğu söylenebilmektedir. 57 Her ne kadar D&R ile tam olarak aynı pazarda faaliyet göstermeseler de hem geleneksel hem de çevrimi çi kanalda satışları bulunan bazı teknomarketlere de bu iki kanal arasındaki ilişki hakkında görüşleri sorulmuştur. Bu teşebbüslerden ( ..) tüketici gözünde farklılık olmaması, iki kanal arasındaki etkileşimin yüksek olması ve tamamlayıcı nitelik göstermesi nedenleriyle aynı pazarda olması gerektiğini ifade e tmiştir. Buna karşın sadece çevrimiçi kanalda faaliyet göstere n ( ..) ise internetin zaman ve mekan sınırı olmaması, tüketicilerin çok sayıda ürün arasında karşılaştırma yapabilmesine imkan tanıması, deneyim farklılık ları bulunması gibi nedenlerle geleneksel ve çevrimiçi kanalın ayrı pazarlar olarak tanımlanması gere ktiğini belirtmiştir. 18-24/428 -201 15/43 etse de organize perakende pazarın henüz yaklaşık %33 ünü oluşturmaktadır58. Bu bakımdan geleneksel perakendenin önemini hala koruduğunu söylemek mümkündür. (51) Kurul şimdiye kadar AVM ile caddede bulunan işletmeler bakımından bir ayrıma sade ce sinema hizmetlerine yönelik AFM/MARS59 kararında gitmiştir. Bu ayrıma gidilmesinde , AVM lerdeki sinema bilet fiyatlarının bağımsız sinemaların fiyatlarından belirgin derecede yüksek olması, AVM sinemelarının yüksek bilet fiyatlarına rağmen daha fazla sayıda seyirciye ulaşabilmesi, çok salonlu yapıları sayesinde tüketiciye daha fazla film arasından seçme imkanı tanıması, AVM ler içinde bulunan çok salonlu sinemalar arasında koltuk, perde, makine -teçhizat bakımı ndan da önemli kalite farklarının olması gibi unsurlar rol oynamıştır. (52) Daha önce de ifade edildiği üzere , dosya kapsamında veri toplanabilen teşebbüsler her ne kadar pazarın ancak %15 ini oluştursa da, elde edilen verilerin ilgili ürün pazarı nezdinde AVM/ cadde ayrımına gerek olup olmadığı konusunda fikir verebileceği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede 14 farklı teşebbüsten toplanan verilerle 224 ade di AVM, 168 ade di caddede olmak üzere toplam 392 mağazanın ortalama ciroları, ortalama satış adetleri ile or talama fiyatları hesaplanmış ve aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo 6: Teşebbüslerin AVM/Cadde Mağazaları Bazında Ciroları (TL) Ve Ortalama Fiyatlar (TL) 2014 2015 2016 2017 AVM Cadde AVM Cadde AVM Cadde AVM Cadde Ortalama Ciro 871.801 572.440 1.010.672 557.100 1.088.373 571.143 1.299.026 725.541 Ortalama Adet 56.513 40.889 63.199 34.756 67.403 34.227 73.390 42.396 Ortalama Fiyat 15,4 14,0 16,0 16,0 16,1 16,7 17,7 17,1 Kaynak: Teşebbüslerden elde edilen bilgiler çerçevesinde yapılan hesaplamalar (53) Görüldüğü üzere, AVM lerde ortalama olarak daha fazla kitap satılmakta ve daha fazla ciro elde edilmektedir. Bu durumu AVM lerin daha fazla tüketici çekebildiği yönünde yorumlamak mümkündür. Buna karşın, teşebbüs bazlı incelemeler yapıldığında belli başlı caddelerde ya da lokasyonlarda bulunan kimi mağazaların AVM ortalamalarından oldukça yüksek cirolar yapabildiği de görülmektedir. Örneğin ; Ankara da herhangi bir AVM de bulunmayan DOST , 2017 yılında mağaza başına ortalama ( ..) TL ciro elde ederken; İstanbul da AVM de bulunmayan LEGAL ve PANDORA sırasıyla ( ..) TL ve ( ..) TL ciro elde etmiştir. Bu bakımdan , AVM de bulunmanın birtakım ticari avantajlar yarattığı görülmekle birlikte AVM k avramından bağımsız olarak lokasyonun da sektör açısından önemli olduğu belirtilmelidir. (54) Öte yandan, kitap ortalama fiyatları açısından iki kanal arasında önemli bir ayrışma görülmemektedir. Gerek AVM gerek cadde mağazalarında ürünler birbirine yakın fiyat larda satılmaktadır. Bununla birlikte, AVM ile cadde mağazaları arasında büyüklük (m2) bakımından da bir ayrışma bulunmamaktadır: AVM de yer alan mağazaların ortalama büyüklüğü 381 m2 iken caddelerde yer alan mağazaların ortalama büyüklüğü 385 m2 dir. Ayrıca, yapılan incelemeler çerçevesinde mağazalarda sunulan hizmetin kalitesi bakımından farklılık bulunduğuna yönelik tespit yapılmamıştır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarı özelinde AVM ile cadde mağazaları arasında AFM/MARS kararına benzer nitelikte yapısal farklılıkların bulunmadığını söylemek mümkündür. 58 KPMG, Sektörel Bakış -Perakende 2018, https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/tr/pdf/2018/01/sektorel -bakis -2018 -perakende.pd f 59 17.11.2011 tarih ve 11 -57/1473 -539 sayılı karar. 18-24/428 -201 16/43 (55) Soruşturma sürecinde ayrıca teşebbüsün rakibi konumunda olan teşebbüslerden ve aynı sektörde faaliyet göstermeseler bile benzer nitelikte mağazacılık özellikleri sergileyen tekno loji marketler inden, AVM ile cadde mağazacılığının ilişkisi hakkında görüşleri istenmiştir. D&R ın doğrudan rakibi konumunda olan teşebbüslerin tamamı tarafından: AVM ya da caddede bulunmanın fayda ve maliyet açısından birbirlerine tam anlamıyla üstün olmadığı; örneğin AVM le rin dah a fazla tüketici çekebil melerine karşın kiralarının yüksek ve genellikle döviz üzerinden olduğu60, caddelerde kiraların daha uygun ve genellikle TL olmasının avantajlı olduğu61, AVM de ya da caddede bulunmanın tercihinde aynı bölgenin müşteri potansiy eli, kiralama koşulları, çevrede yer alan rakipler, operasyonel altyapı uygunluğu gibi benzer kriterlerin göz önünde bulundurulduğu62 ifade edilerek , AVM mağazacılığı ile cadde mağazacılığının doğrudan birbirine rakip olarak nitelendirilebileceği belirtilmi ştir63. (56) Konuya ilişkin görüşleri sorulan tekno loji marketler inden VATAN ve TEKNOSA , yukarıdakine benz er görüşler dile getirirken; MEDIAMARKT, AVM mağazacılığının cadde ve çarşı mağazacılığına oranla tüketici trafiği yaratma ve fiziksel imkanları bakımından daha avantajlı olduğu nu, dolasıyla doğrudan rakip olarak nitelendirilemeyeceği ni ifade etmiştir. Konuyla ilgili AYD tarafından da cadde mağazacılığının, caddelerdeki mağazaların fiziki koşulları, şehir planlamaları ve mevsimsel koşullar nedeniy le daha dezavantajlı olduğu, tüketicilerin AVM lerde birçok ürüne aynı anda ulaşabilme imkanına sahip olduğu belirt ilmiştir. (57) Yukarıda yer verilen tespit, değerlendirme ve teşebbüs görüşleri ışığında perakende kitap satışı pazarında AVM ile cadde mağazala rı arasında ayrıma gidilmesine gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. I.3.1.3. İstanbul Üçüncü Havalimanı nda Gümrüksüz Alanda Yer Kiralanmasına İlişkin İlgili Ürün Pazarı (58) Kurul un Alpha Overseas64 kararında , gümrük hattı dışı perakende ürün satışı yapan mağazaların uluslararası seyahat yapan yolculara yönelik oldukları ve ağırlıklı olarak gümrük vergisiz ürünler sattıkları için tüketici gözünde fiyat açısından diğer perakende ürün satışı yapan mağazalarla ikame edilmelerinin zor old uğu göz önüne alınarak ilgili ürün pazarı gümrük hattı dışı perakende ürün satışı pazarı olarak tayin edilmiştir . Ancak mevcut dosya çerçevesinde yapılacak değerlendirmeyi değiştirmeyecek olması gerekçesiyle , D&R ın gümrüksüz alanda yer kiralanmasına ilişkin faaliyetleri bakımından kesin bir ilgili ürün pazarı belirlenmemiştir . Diğer taraftan, t eşebbüsün mezkûr alandaki eylemleri ayrıca değerlendirilmiştir. 60 ( ..) . 61 ( ..) . 62 ( ..) , 63 ( ..) . 64 25.11.2004 tarih ve 04 -73/1069 -267 sayılı karar. 18-24/428 -201 17/43 (59) Sonuç olara k, yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, kültür ve eğlence mallarının perakende ticareti olarak belirlenebilecek pazarın kendi içinde her bir ürün grubu bazında ayrı pazarlar halinde tanımlanması mümkün olmakla beraber; soruşturma kapsamında yapılacak değerlendirmeyi de ğiştirmeyecek olması nedeniyle İlgili Pazarın Tanımlanmasına Dair Kılavuz un (İlgili Pazar Kılavuzu ) 20. paragrafı da dikkate alınarak işbu dosya özelinde kesin bir pazar belirlenmemiştir. Bununla birlikte, dosya kapsamında yapılan analizlerde , D&R ın en geniş faaliyet alanını perakende kitap satış ının teşkil etmesi , rakipleriyle temel ortak faaliyet alanı nın bu olması ve şik ayette yer alan hususlar ışığında perakende kitap satışı pazarı, çevrimiçi kanalı da içerecek şekilde temel alınmıştır . Teşebbüs ün eylemlerinin gümrük hattı dışı perakende ürün satışı , AVM işletmeciliği pazarlarındaki etkileri de ayrıca incelenmiştir. I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar (60) İlgili coğrafi pazar, rekabet koşullarının homojen olduğu pazar olarak ifade edilebilir. Bu pazarların belirlenmesinde; teşebbüslerin ürün ve hizmetlerin ar z ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri bölgeler baz alınmakla birlikte, rekabet koşullarının ilgili bölge içinde homojen olması ile bu koşulların komşu bölgelerden kolayca ayrılabilirliği sağlayacak ölçüde farklı olması aranmaktadır. (61) Şikayetin konusunun ve soruşturma tarafının faaliyetlerinin esas olarak geleneksel perakendecilik sahasında odaklandığı göz önünde bulundurulduğunda , yerel/bölgesel koşullara özgü rekabetçi farklılıkların göz ardı edilme mesi gerekmektedir. Zira tüketiciler alışveri ş amacıyla belirli bir uzaklık sınırını göze alabilecektir. (62) Bu husus, geleneksel ile çevrimiçi kan alın aynı pazarda tanımlandığı durumlarda dahi geçerli olmaktadır. Çevrimiçi kanalın dahil edildiği pazarlarda pazarın geniş tanımlanması, örneğin aynı müşter iler için rekabet etmeyen kimi teşebbüslerin de pazara dahil edilmesine ve pazarın durumunun yanlış değerlendirilmesine yol açabilecektir. Çevrimiçi kanalın herhangi bir bölgeyle sınırlı olmaması , yerel pazar koşullarının görmezden gelinmesine yol açmamalıdır; çünkü tüketicilerin tercihleri coğrafi olarak yakın veya çevrimiçi olmak üzere erişilebilir tüm alternatifler tarafından şekillenir65. Öte yandan tüketicilerin büyük oranda ev veya iş yerlerin e yakın noktalardan alışveriş yaptığı belirtilebilir66. Bu bakımdan yerel pazar koşullarının tüketici tercihlerinde etkili/baskın olacağı söylenebilir. (63) Söz konusu açıklamalara paralel şekilde yerel teşebbüslerin ithalat ile rekabet ettiği pazarlar için de benzer hususlar dile getiril ebilecektir67. Şöyle ki; belirli bir coğrafi pazarda yerel teşebbüslere rekabetçi baskı oluşturan ithalatın olması, bölgedeki rekabet koşulları çok farklı olabileceğinden coğrafi pazarın genişletilmesi sonucunu doğurmamalıdır68. Zira bir pazarın rekabetçi koşulları, eğer uygunsa, pazar dar tanımlanırken ithalata rekabetçi kısıt olarak gereken ağırlığın verilmesiyle daha iyi anlaşılabilir69. Çevrimiçi kanal, ithalat gibi uzaktan tedarikin/satışın bir formu olarak kabul edilebilece ğine göre bu tür durumlarda gerekiyorsa pazarı dar tanımlamak ve çevrimiçi rakiplere rekabetçi bir kısıt olarak uygun ağırlığı vermek daha iyi olacaktır70. 65 Genevaz ve Vidal (2017) , s. 3 4. 66 HMV/Ottokar kararına göre %75; Fnac/Darty kararına göre %70 -85 oranında yakın noktalardan alışveriş yapılmaktadır. TUBİSAD verilerine göre Türkiye de e -ticaretin payı 2016 yılı itibarıyla henüz %3,6 seviyesindedir. 67 FLETCHER A. ve LYONS B. (2016), Geographic Market Definition in European Commiss ion Merger Control, http://ec.europa.eu/competition/publications/reports/study_gmd.pdf . 68 Fletcher ve Lyons (2016, s. 14-15) 69 Fletcher ve Lyons (2016, 4) 70 Genevaz ve Vid al (2017, s. 33-34) 18-24/428 -201 18/43 (64) Benzer şekilde yukarıda değinilen, incelemenin geleneksel kanaldan başladığı uluslararası kararlarda, geleneksel ile çevrimiçi kanalın aynı pazarda kabul edildiği hallerde dahi, rekabetçi etkiler hem ulusal hem bölgesel düzeyde incelenmiştir. HMV/Ottokar kararında çevrimiçi kanalın giderek artan öneminden bahsedilmekle birlikte tüketicilerin çoğunlukla ev veya iş yerlerine yakın perakendecilerden alışveriş yaptığı belirtilmektedir71. Ayrıca, yapılan çalışmaya göre işlem taraflarının müşterileri ev veya işyerlerinden alışveriş yapacakları noktaya ulaşmak için ortalama 18 dakika harcamaktadır72. Bununla birlik te, kararda büyük perakendecilerin ülke çapında faaliyet gösterdiği, ulusal marka bilinirliklerinin olduğu, ulusal düzeyde öncelikle tek tip fiyat uyguladıkları unsurları dikkate alınarak işlem neticesinde oluşacak rekabetçi etkilerin öncelikli olarak ulus al düzeyde ele alınması gerektiği ifade edilmiştir73. Sonuç olarak, kararda coğrafi pazar Birleşik Krallık olarak ele alınırken, işlemin bölgesel etkileri de göz önünde bulundurulmuştur74. Fnac/Darty kararında da üç kilometrelik izokron un75 bölgesel coğrafi p azarlar oluşturacağı belirtilmiş ve işlemin etkileri hem ulusal hem bölgesel düzeyde incelenmiştir76. Bununla birlikte , Amazon/BookDep. ve Egmont/Bonnier kararlarında işlemin etkileri yalnızca ulusal düzeyde incelenmiştir. (65) Kurul un perakendeciliğe özgü kararlarına bakıldığında; hızlı tüketim mallarının organize perakende pazarı açısından bazı kararlarda77 ilgili coğrafi pazarlar il bazında ele alınmışken ; bazı kararlarda78 ilçe bazında değerlendirildiği görülmektedir. Ancak yakın tarihli Migros/Tesco79 kararında ; artan şehirleşmeyle birlikte ortaya çıkan ulaşım ve trafik sorunlarının tüketicileri park, trafik vb. sorunları yaşamadan hızlı şekilde alışveriş yapabilecekleri noktalara yönelttiği ifade edilerek ilgili coğrafi pazarlar ilçe temelinde belirlenmişt ir80. Sinema sektörüne yönelik AFM/MARS81 kararında da yoğunlaşmanın olduğu bölgelerde 20 dakikal ık izokron ilgili coğrafi pazar olarak tayin edilmiştir . 71 Kararda kitap satışlarının yaklaşık %25 inin internet aracılığıyla yapıldığı ifade edilmektedir (d ipnot 22). 72 HMV/Ottoka r, dipnot.22 73 Kararda bölgesel baz lı perakende noktalarında hizmet kalitesi gibi unsurların da dikkate alındığı belirtilmektedir (para. 4.11). 74 Para. 4.9-4.14 75 Sürüş mesafesindeki çap içinde kalan bölge yi ifade etmektedir . 76 Para.196 ve sonrası. 77 17.06.2005 tarih ve 05 -40/557 -136 sayılı Carrefour/Gima kararı, 04.05.2006 tarih ve 06 -32/392 -102 sayılı Kiler/Caner ler kararı, 18.12.2008 tarih ve 08 -73/1158 -452 sayılı Migros/Yonca kararı, 15.04.2010 tarih ve 10 - 31/483 -180 sayılı Migros/Egeden kararı. 78 31.10.2005 tarih ve 05 -76/1030 -287 sayılı Migros/Tansaş kararı, 06.07.2006 tarih ve 06 -47/632 -180 sayılı Kiler/Güler kararı, 05.04.2007 tarih ve 07 -30/293 -110 sayılı Makromarket/Nazar kararı, 15.07.2009 tarih ve 09-33/728 -168 sayılı Kiler/Yimpaş kararı, 23.02.2011 tarih ve 11 -10/186 -62 sayılı Migros/Greens kararı, 09.02.2012 tarih ve 12 -06/185 -47 sayılı Kipa/Ardaş karar ı. 79 09.02.2017 tarih ve 17 -06/56 -22 sayılı karar . 80 Kararda ayrıca A vrupa Birliği (AB) üyesi pek çok ülkede coğrafi pazarların 10 -15 dakikalık sürüş mesafeleri dahilinde belirlendiği ve mağaza alanı temelinde alt kategorilere ayrılan ürün pazarı tanımları çerçevesinde bu sürüş mesafeleri nin değişebildiği ifade edilmektedir. Buna göre AB üyesi ülkelerde yapılan analizler sonucunda ortalamada küçük süpermarketlerin 5 dakika, orta ölçekli süpermarketlerin 10 dakika, büyük süpermarketlerin (1000 m2 ve üzeri) 1 5 dakikada diğerleri üzerinde rekabetçi baskı yarattıkları belirtilmektedir. 81 17.11.2011 tarih ve 11 -57/1473 -539 sayılı karar. 18-24/428 -201 19/43 (66) D&R ın faaliyetleri temel olarak geleneksel kanalda perakendeciliği içerdiğinden , birbirinden farklı coğrafi pazarların ortaya çıkması kaçınılmaz olmaktadır. Daha önce ifade edildiği üzere, dosya kapsamında şikayet edilen hususlardan biri , D&R ın çoğu AVM ile yaptığı sözleşmelerde yazılı münhasırlık koşulu na yer verdiği , münhasırlık ko şulu bulunmasa dahi sözleşmelerinde AVM'leri baskılayacak ciddi hususlar ın bulunduğudur. Dosya kapsamında edinilen bilgiler çerçevesinde teşebbüsün AVM lerle yaptığı tüm sözleşmeler incelenmiş ve s özleşmeler inde münhasırlığa yol açabilecek kira indirimi hükmü bulunan 24 AVM tespit edilmiştir: Tablo 7: Kira İndirimi Bulunan AVM ler ve Bulunduğu İller Bulunduğu İl AVM Ad ı İstanbul Viaport, Optimum, Vialand, Pendorya, Mall of İstanbul, Torium, Ataköy Plus, Flyinn, 212 Power Outlet Ankara Panora, Tepe Prime, Cepa82, Taurus Bursa Anatolium, Kent Meydanı, Korupark Adana Optimum Outlet Konya Kent Plaza, Kule Site Samsun Piazza AVM Kütahya Sera AVM Trabzon Atapark AVM, Muğla Bodrum Midtown Hatay İskenderun Prime Mall Kaynak: D&R dan gelen bilgiler (67) Yukarıda sayılan AVM lerin her biri için belli bir izokron içerisinde coğrafi pazar tanım ına gitmek mümkündür . Ancak , soruşturma çerçevesinde yapılacak değerlendirmeyi etkilemeyecek olması hasebiyle mevcut dosya bakımından kesin bir co ğrafi pazar tanımı yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bununla birlikte , dosya kapsamında hem ulusal düzeyde hem yukarıda sayılan AVM ler özelinde analiz yapılmıştır. 1.3.2.1. İstanbul Üçüncü Havalimanı nda Gümrüksüz Alanda Yer Kiralanması na İlişkin İlgili Coğrafi Pazar (68) Gümrüksüz satış noktalarına ilişkin Kurul kararlarına bakıldığında, satış kanalları arasında tüketici yapısı, fiyatlar ve giriş engelleri kriterleri açısından var olan farklılıklar dikkate alınarak ilgili coğrafi pazarın Türkiye deki ve Türkiye bağlantılı seyahat yapılan hatlardaki gümrük kapıları 83 ve Türkiye deki vergisiz gümrük satış noktaları 84 olarak tespit edildiği görülmektedir. (69) Diğer taraftan, mevcut soruşturma kapsamında yapılacak analizi değiştirmeyecek olması nedeniyle yukarıda aktarılan açıklamalar ve İlgili Pazar Kılavuz unun 20. paragrafı da dikkate alınarak işbu dosya dahilinde kesin bir coğra fi pazar tanımına gerek bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, şikayet konusu hususların bahsi geçen A VM ler odağında değerlendirilmesi ile D&R ın soruşturma konusu eylemleri nin üçüncü havalimanı özelinde incelenmesine ilgili bölümlerde yer verilmiştir. I.4. Dosya Kapsamında Yapılan Tespitler I.4.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler (70) D&R da yapılan yerinde incelemelerde şikayete konu münhasırlık hükümleri içeren ya da bu istikamette sonuç doğuracak indirim hükümlerinin yer aldığı kira sözleşmelerine ilişkin elde edilen deliller aşağıda yer almaktadır: 82 Teşebbüsle 2018 yılında imzalanan yeni sözleşmede kira indirimi hükmünün kaldırıldığı görülmektedir. 83 Alpha Overseas kararı . 84 09.10.2007 tarih ve 07 -78/970 -370 sayılı Imperial Tobacco kararı . 18-24/428 -201 20/43 (71) Delil 1: 27.04.2017 tarihinde D&R Ge nel Müdür Yardımcısı ( ..) tarafından D&R çalışanları ( ..) ve ( ..) gönderilen FW: Havalimanı başlıklı e -postanın içinde yer alan ve ( ..) adresinden ( ..) ve ( ..) adreslerine gönderilen Havalimanı başlıklı e -postada: ...2) Yeni havalimanı 2018 ortasına kadar açılır deniyor masada. Ama genel kanı 2018 sonuna sarkması. Burada bizim için kritik konu elektronik satışı bize verilecek mi? İşimizi zorlaştıran: Daha geniş alan söz konusu olduğundan ürün kategori bazında mağaz alar (veya alanları )veriliyor. Kitap/dergi/music/dvd/kırtasiye için 3 yer ayrılmış durumda ( toplamda 280m2). Elektronik için ise 6 satış noktası (toplam yaklaşık 1500m2). ( ..) . ( ..) . ( ..) . ( ..) . Eğer elektronik bizde kalmazsa aksesuar satabilmek için bir ara teklif sunmaya da hazırlanıyoruz. Ancak ilk yaklaşımımız WE WANT IT ALL, 9 noktayı da istiyoruz olacak... (72) Delil 2: 23.08.2017 tarihinde UNIFREE 'de gerçekleştirilen yerinde incelemede İstanbu l Üçüncü Havalimanında mağaza açma teklifi götürülen yazışmalar elde edilmiştir. Bu çerçevede; ( ..) adresinden 12.04.2017 tarihinde ( ..) gönderilen RE: Istanbul New Airport / ( ..) başlıklı e -postada ZONE 1, F1 -18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9 -13 olmak üzere 3 adet mağaza alan ının teklif edildiği, ilgili mağazalarda gazete, kitap, kırtasiye, e -kitap, DVD ve CD ürün gruplarının satılabileceği, ( ..) tan 14.04.2017 tarihinde ( ..) ye gönderilen RE: D&R Book & Press Paketi başlıklı e -postada ZONE 1, F1 -18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9 -13 olmak üzere 3 adet mağaza alanının teklif edildiği, ( ..) den 29.03.2017 tarihinde ( ..) , ( ..) adreslerine gönderilen D&R Elektronik Paketi başlıklı e -postada Paket 1 ZONE 1, Fl -15 , ZONE 5, F5 -13 , ZONE 9, F9 - 12 mağaza alanlarının; Paket 2 " Zone 4, F4P -02 , Zone 8, F8P -07 mağaza alanlarının; Paket 3 Zone 3, F3 -31 olmak üzere 6 adet mağaza alanının teklif edildiği, ( ..) tan 04.05.2017 tarihinde ( ..) adreslerine gönderilen RE: istanbul NewAirport/ ( ..) başlıklı e -postada ZONE 1, F1 -18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9 -13 olmak üzere 3 adet mağaza alanının teklif edildiği, ( ..) adresinden 25.05.2017 tarihinde Selin ( ..) a gönderilen RE: Istanbul New Airport / ( ..) başlıklı e -postada ZONE 1 , F1-18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9-13 olmak üzere 3 adet mağaza alanının teklif edildiği, Selin KISACIK adresinden 25.05.2017 tarihinde ( ..) a gönderilen RE: İstanbul Yeni Havalimanı/ ( ..) başlıklı e -postada ZONE 1, F1 -18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9 -13 olmak üzere 3 adet mağaza alanının teklif edildiği, ( ..) adresinden 04.05.2017 tarihinde ( ..) e gönderilen RE: Istanbul Yeni Havalimani / ( ..) başlıklı e -postada ZONE 1, F1 -18 , ZONE 5, F5 -14 ve ZONE 9, F9 -13 olmak üzere 3 adet mağaza alanının teklif edildiği, bunun yanında ( ..) talebi üzerine kedilerine ZONE 3, F3 -31 mağaza alanın da teklif edildiği, 18-24/428 -201 21/43 Ayrıca e -posta içeriklerinden elekt ronik mağaza kategorisinde ( ..)85 adlı bir şirkete daha mağaza teklifinde bulunulduğu ve bu mağaza alanı için ( ..) nin D&R ile teklif yarışında olduğu86 tespit edilmiştir. I.4.2. Sektörde Faaliyet Gösteren Teşebbüslerden Edinilen Bilgiler I.4.2.1. Kitapevlerinden Edinilen Bilgiler (73) Kitap, kırtasiye, hobi mağazacılığı özelinde D&R ile rakip olarak nitelendirilebil ecek olan bazı teşebbüslerden; kendi faaliyetleri, AVM de mağazalarının olup olmadığı, yeni mağaza açma ihtiyacı duyup duymadıkları, mağaza kiralama süreci, D&R ile rakiplik durumları ve internet satış kanalı hakkında görüşleri talep edilmiştir. Bu kapsamda gönderilen cevabi yazılarda; bilgi edinilen teşebbüslerin hepsinin kitap satışıyla iştigal ettikleri, bunun yanında , kitap basım ve dağıtı mı ile kırtasiye, oyun -oyuncak, hediyelik, hobi gibi çeşitli ürün gruplarının satış ve dağıtımını da gerçekleştirdikleri, ilgili ürün gamının kısmen de olsa satışını gerçekleştiren REMZİ, İNKILAP, NEZİH, TVEK, KİTAPSAN, ARKADAŞ, DOST, ADA gibi kitapevlerin in aynı pazarda sayılabileceği belirtilmiştir. (74) Ayrıca, yeni mağaza açma kararlarının büyüme stra tejileri doğrultusunda alındığı, bu kararı alırken; AVM ve cadde mağazalarının bulundukları bölgeler, bölgenin nüfus yapısı, çevrede yer alan rakiplerin konumu ile mağazanın fiziki yapısı, kiralama şartları ve karlılık durumu vb. faktörlerin göz önüne alındığı, AVM yönetimlerinin ; mağaza kiralama talepleri karşısında çeşitli şart ve koşullar öne sürdüğü, bu bağlamda; piyasada yaygın zincir markaların tercih edilm esi87, bir AVM de benzer alanda faaliyet gösteren bir mağaza bulunduğu durumda kiralamanın zorlaşması88, döviz üzerinden ve/veya cirolar üzerinden yüksek miktarda kira ödenmesi89, mağazaları koruyucu maddelerin sözleşmelere konulmaması90 gibi güçlüklerle karşı laşıldığı ifade edilmiştir. I.4.2.2. AVM lerin Mağaza Kiralama Prosedürüne İlişkin Bilgiler (75) Mağazaların AVM lerde yer alma koşullarını etkileyen unsurlardan biri de AVM lerin mağaza kiralama prosedürleridir. Türkiye de birçok AVM işletmecisi bulunmakla bir likte genel mağaza kiralama prosedürleri benzerlik göstermektedir. Dosya kapsamında bilgi talep edilen AVM lerce gönderilen cevaplar incelendiğinde; kiralama prosedürünün öncelikle marka karması doğrultusunda belirlendiği, AVM nin bulunduğu coğrafi bölge, nüfus yapısı ve hedef teması göz önüne alınarak bir marka karması oluşturulduğu, AVM açılışı sırasında birbirine ve mimari yapıya uyumlu bir mağaza yerleştirilmesi planlandığı, bu kapsamda kitap -hobi-oyuncağa yer ayrıldığı, ilgili mağazalarda yer almak ist eyen markaların ya kendilerine başvurdukları ya da doğrudan markaya teklif götürüldüğü, müşterinin talebini karşılayacak markalarla çalışılmak istendiği belirtilmiştir. 85 Adı geçen şirketin uluslararası havalimanlarında tüketici elektroniği satışı yapan, Hollanda menşei li ( ..) olduğu değerlendirilmektedir . ( ..) 86 ( ..) adresinden 01.06.2017 tarihinde Re: genel notlar başlıklı e -posta. 87 TVEK, KİTAPSAN, ADA, PANDORA, LEGAL . 88 TVEK . 89 TVEK, KİTAPSAN, ARKADAŞ . 90 NEZİH . 18-24/428 -201 22/43 (76) AVM yatırım ve işletmeciliğinde mağaza kiralama sürecine ilişkin ola rak ayrıca; her AVM nin kiralama işleriyle ilgili bir danışmanlık hizmeti aldığı ve bu kiralama sürecinde ilgili pazar araştırması yapılabildiği, bu araştırmada bölgede bulunan diğer AVM'Ier, bu AVM'Ierde bulunan markalar, performans analizi (m² bazında verimlilik), eksper tiz kira değerlerinin değerlendirilmesi, piyasa analizi (rakipler, rayiç kiralar, markete yeni giren markalar vs.) bölge nüfusu, demografik yapısı gibi hususların dikkate alındığı, bu doğrultuda mağaza sayısı ve mağazaların büyüklüklerinin belirlendiği, ki ralama yapılacak AVM de yer alan markaların sektörel dağılımı, müşterilerin o dönem içerisinde alışveriş eğilimleri ve alışkanlıkları, müşteri talepleri, kiralanacak mağazanın fiziksel özellikleri dolayısı ile marka karması oluşturulduğu, bu doğrultuda ilg ili görüşmelerin gerçekleştirilip akabinde imza aşamasına gelindiği ve en fazla alanı genel olarak anchor (çapa mağaza) kiracı tabir edilen ve yüksek m²'de satış alanına ihtiyaç duyan gıda market, sinema, departmanlı mağaza, bayan& erkek tekstil mağazaları, çocuk eğlence alanı, elektronik market ve yapı marketlerin kapladığı bilgisi edinilmiştir. (77) Diğer yandan , AYD den elde edilen bilgiler kapsamında ; AVM in kiralamasında en önemli faktörün hedeflenen mağaza karması olduğu, AVM nin hedeflediği müşteri segment i doğrultusunda hazır giyim, ayakkabı, aksesuar, teknoloji, kozmetik, ev gereçleri - dekorasyonu, hobi -eğlence gibi birçok farklı kategorideki perakende markasına yer verildiği, kiralama stratejilerinde büyük metrekareli mağaza kiralamalarında ve çapa mağaza larda farklı uygulamal ar olabileceği ifade edilmiştir. I.4.2.3. Çapa Mağazalara İlişkin Edinilen Bilgiler (78) TAMPF tarafından gönderilen cevabi yazıda; çapa mağazaların, ziyaretçilerin AVM ye gitme nedeni ni oluşturan , temel çekim merkezi ol ma özelliği taşıyan, genellikle büyük m² ler kaplayan mağazalar olduğu, AVM lerin kendi stratejileri çerçevesinde -bunun iki taraflı bir ticari ilişki olduğu dikkate alındığında - çapa mağaza olarak gördükleri mağazalara bazı kiralama avantajları sağlayabileceği bilgis i verilmiştir. (79) Bu kapsamda AYD nin gönderdiği cevabi yazılarda ise, çapa mağazaların ilgili AVM nin mimarisi, hedef kitlesi ve lokasyonu gibi kriterleri doğrultusunda ve ilgili sektöre göre değişkenlik gösterebildiği belirtilerek , büyük mağaza nın 6585 s ayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun a dayanılarak çıkarılan Alışveriş Merkezleri Yönetmeliği nin 3. maddesinde en az dört yüz metrekare satış alanına sahip işletme olarak tanımlandığı bilgisine yer verilmiştir91. (80) Yine 24 AVM yatırımcısı ve işletmecisinden elde edilen bilgiler doğrultusunda , çapa mağaza nın, ilgili se ktörde bilinirliği yüksek, geniş ürün portföyüne, satış hacmine, pazarlama -reklam gücüne , AVM özelinde değişmekle birlikte ortalama 1000 m² büyüklüğe sahip, AVM için müşteri çekim gücü oluşturan, müşteriler için cazibe noktası olan mağazalar olduğu ; her AVM açısından çapa mağaza olarak nitelendirilebilecek mağazanın mevcut kriterler çerçevesinde değişebileceği; genel olarak M igros, Carefoursa, Mediamarkt, Teknosa, Boyner, LCW, Koçtaş, Bauhaus, Decathlon, Cinemaximum, Prestige gibi mağazaların çapa mağaza sayılabileceği ; diğer taraftan konumuna ve büyüklüğüne göre bazı D&R mağazalarının çapa mağaza addedilebilmekle beraber önemli bir kısmının bu kapsamda sayılamayacağı belirtilm iştir. 91 Alışveriş Merkezleri Yönetmeliği nin 3. maddesi; d) Büyük mağaza: Hangi ad altında olursa olsun, tüketim mallarının kısmen veya tamamen perakende satışının yapıldığı, en az dört yüz metrekare satış alanına sahip işletmeyi ifade eder . hükmünü amirdir. 18-24/428 -201 23/43 I.4.2.4. Kira Sözleşmelerinde Münhasırlık ve Kira İndirimi Uygulamas ı (81) Soruşturma sürecinde AVM yatırımcılığı ve işletmeciliği yapan teşebbüslerden elde edilen bilgilerde; kiralamalarda, hedeflenen müşteri profili ile ziyaretçi sayısının sağlanabilmesi amacıyla bazı sektörlerde faaliyet gösteren kiracılara çeşitli imtiyazlar tanınabildiği, bu durumun perakende sektöründe olağan bir uygulama olduğu, imtiyaz tanınan kiracıların genelde; AVM nin işlerliği ile devamlılığı açısından diğer kiracılar için de fayda yaratan, büyük metrekarelerle mağaza kiralamış, marka gücü yüksek ve A VM ye gelecek müşteri sayıs ını artıracak nitelik taşıyanlar olduğu, genel olarak tekstil, beyaz eşya, kuyumculuk sektörlerinde bu durumun uygulanabilir olmadığı, hipermarket, yapımarket, sinema, spor merkezi işletmesi, elektronik, kozmetik, kitap, kırtasiy e, hobi, oyuncak sektörlerinde bu uygulamanın gündeme gelebildiği , özellikle kitap vb. ürünlerin satışını yapan mağaza sayısının, ilgili AVM nin toplam kiralanabilir alanının büyüklüğü ne göre genellikle bir veya ikiyi geçmediği, AVM sektöründe kitap satışı nın mağaza karması içerisinde genel olarak bu sayılarda seyrettiği , kira sözleşmelerinde imtiyazlar bulunmadığında dahi AVM de çok sayıda kitap mağazasına yer verilmediği, bunun mağaza karmasının doğal denges inden kaynaklandığı ifade edilmiştir. (82) Aşağıda sunulu tabloda , soruşturma kapsamında veri toplanabilen teşebbüsler bakımından AVM lerde yer alan mağazaların münhasırlık ve kira indirim i koşullarına yer verilmektedir: Tablo 8: AVM lerde Yer Alan Bazı Mağazaların Kira İndirim Koşulları Teşebbüs Adı Bulunduğu AVM Kira İndirim i /Münhasırlık Koşulu Açıklamalar ( ..) ( ..) %10 10 m2 lik bir alanını aşan bir ölçüde rakip açıldığı takdirde uygulanır hükmü bulunmaktadır. ( ..) ( ..) - ( ..) nın sözleşmesinde aynı sektörde 750 m2 üzerinde başka bir kiralama yapılamayacağı hükmü bulunmaktadır. ( ..) ( ..) %50 - ( ..) ( ..) %50 - ( ..) ( ..) - - ( ..) ( ..) %10 - ( ..) ( ..) %10 - ( ..) ( ..) - 1 yıllık geçici kira indirimi uygulanır hükmü var . ( ..) ( ..) - 1 yıllık geçici kira indirimi uygulanır hükmü var . ( ..) ( ..) - ( ..) , taşınmaz bünyesinde tek perakende ürünleri satıcısı olarak yer alacaktır hükmü yer almaktadır. ( ..) ( ..) - AVM de 1000m2 den büyük ve sadece spor ve keyif ürünleri satışı ile iştigal eden herhangi bir işletme/işletmeler kurmayacaktır hükmü yer almaktadır. ( ..) ( ..) %20 - ( ..) ( ..) %10 - ( ..) ( ..) - Aynı sektörde başka mağaza açılamayacağı hükmü var. ( ..) ( ..) - Aynı sektörde başka mağaza açılamayacağı hükmü var. Kaynak: AVM lerden ve kitapevlerinden edinilen bilgiler 18-24/428 -201 24/43 I.4.2.5. AVM ler Açısından Kitap, Hobi, Kırtasiye vb. Ürün Satan Mağazaların Önemi (83) AVM yatırımcıları ve işlet mecileri tarafından ; mağazalara ayrılacak yer bakımından sektörel veya mağaza bazında planlama yapıldığı, planlamada önemli olan noktanın marka çeşitliliğini sağlamak ve AVM'nin konseptine uygun markalarla k arlılığı ve işlevselliği sağlamak olduğu, müşterilerin tüketim alışka nlıklarının marka dağılımını yönlendirdiği, bu tercihlerin zaman içinde değişebildiği, kitap, kırtasiye, hobi, oyuncak ürünlerini perakende satan mağazaların yaş ve alım gücü fark etmeksizin bütün müşteri profiline hitap eden sektörler olduğu, özellikle he def kitlesi aileler olan AVM ler için önem taşıdığı, tüketici trafiğini hareketlendirdiği belirtilmiştir. Ayrıca, genel olarak AVM lerde kitap, hobi, kırtasiye mağazalarının bulunmasında fayda görüldüğü, bununla birlikte bu mağazaların birden fazla olmasın a ya da kiralanabilir alanda ortalama olarak %1 -1,5 oranından fazla yer kaplamasına ihtiyaç bulunmadığı, özellikle küçük ölçekli AVM lerde kitap -hobi mağazalarının yer alabilme ihtimali zayıfken, orta ve büyük ölçekli mağazalarda yer almasının kuvvetli iht imal olduğu, AVM de yer alan hipermarket konseptindeki mağazalarda da kitap, kırtasiye, hobi reyonları olduğu ve kitap, kırtasiye, hobi ürünü satışı yapıldığı için tek bir kitap, kırtasiye, hobi mağazası nın ihtiyacı fazlasıyla karşıladığı, dolayısıyla AVM projelerinde hipermarket, bay/bayan/çocuk hazır giyim -tekstil, ayakkabı mağazaları ile fastfood, restoran ve kafelere daha fazla yer verildiği, ayrıca kitap, kırtasiye ve hobi ürünleri satışı konusunda AVM müşterilerinin talebini yeterli memnuniyette karşı layabilecek sektörde başarılı olmuş çok az marka bulunduğu, dolayısıyla kendini kanıtlamış mevcut markalarla çalışmanın önem arz ettiği belirtilmiştir. I.4.2.6. Sektörde Yer Alan Teşebbüslerin AVM lerdeki Rakiplik Durumu (84) Dosya mevcudu bilgilerden, Türkiye de bulunan mevcut alışveriş merkezlerinde kitap/kırtasiye/hobi mağaza sı olarak faaliyet gösteren perakendecilerin rakiplik durumunu gösteren aşağıdaki bilgilere ulaşılmıştır. Tablo 9: Kitabevlerinin Mağaza Sayıları ve Konumları Toplam AVM Mağaza Adedi D&R ile Birlikte Faaliyet Gösterilen Toplam AVM Sayısı Diğer Kitapevleri ile Birlikte Faaliyet Gösterilen AVM Sayısı D&R 136 - 43 TVEK 27 7 - NEZİH 20 14 5 NOTEBOOK 10 9 5 REMZİ 7 5 3 İNKILAP 9 - 1 KİTAPSAN 6 2 - Alakarga Kitapevi (ALAKARGA) 4 2 - ARKADAŞ 3 - 3 TIRTIL 3 3 - ADA 5 1 - Kaynak : Dosya kapsamında elde edilen bilgiler 18-24/428 -201 25/43 I.4.2.7. D&R ile Olan Sözleşmelerinde Kira İndirimi Koşulu Bulunan AVM lerde Rakiplik Durumu (85) D&R ile akdettiği sözleşmeler de kira indirimi koşulu bulunan ilgili alışveriş merkezlerinde , kitap/kırtasiye/hobi mağazacılığı olarak faaliyet gösteren diğer perakendecilerin rakiplik durumu incelendiğinde ; D&R ın, İskenderun da bulunan Primema ll AVM de ALAKARGA ile; Samsun da bulunan Piazza AVM de TVEK ile; Bursa da bulun an Korupark AVM de NOTEBOOK ile; İstanbul da bulunan Mall of İstanbul da NOTEBOOK , İnsan Kitap ve İstanbul Kitapçısı ile; Ankara d a bulunan CEPA AVM de NEZİH ile; Adana da bulunan Adana Optimum da ADA ile; İstanbul da bulunan Torium AVM de TVEK ile; İstanbul da bulunan Ataköy Plus ta NEZİH ile olmak üzere toplam 8 AVM de 10 rakip kitapevi ile aynı anda yer aldığı anlaşılmaktadır92. 92 Yukarıda da değinildiği üzere, s oruşturma süreci devam ederken 29.05.2018 tarih ve 18 -16/293 -146 sayılı Kurul kararıyla D&R ın TVEK tarafından devralınmasına izin verilmiştir. Dosya konusu iddialar teşebbüsün işlem öncesinde imzaladığı sözleşmelere yönelik olduğundan, rakiplik durumuna ilişkin mevcut tabloda D&R ve TVEK iki ayrı teşebbüs ve rakip olarak anılmış olsa da , yeri geldi kçe mezkûr devralmayla oluşan ekonomik bütünlüğün değerlendirmelerde dikkate alındığı bir kez daha belirtilmelidir. Tablo 10: D&R ın AVM lerde Birlikte Bulunduğu Kitape vleri D&R ın İndirim Koşulu Bulunan Mağazaları İlgili AVM de Yer Alan Kitapevleri 1 İskenderun Primemall ALAKARGA 2 Piazza -Samsun TVEK 3 Korupark -Bursa NOTEBOOK 4 Mall of İstanbul NOTEBOOK, İnsan Kitap, İstanbul Kitapçısı 5 Cepa -Ankara NEZİH 6 Adana Optimum ADA 7 Torium -İstanbul TVEK 8 Atakö y Plus -İstanbul NEZİH Kaynak: D&R dan edinilen bilgiler ve soruşturma kapsamında yapılan tespitler 26/43 Tablo 11: D&R ın Sözleşmelerinde Kira İndirimi Koşulu Bulunan AVM ler Kaynak: D&R dan elde edilen bilgiler. 93 Tespit edilememiştir. 94 TVEK açılmadan önce AVM de NT Kitap ve Kırtasiye adlı teşebbüsün olduğu bilinmektedir. 95 TVEK açılmadan önce AV M de NT Kitap ve Kırtasiye adlı teşebbüsün olduğu bilinmektedir. No AVM D&R ın Açılış Tarihi Sözleşmedeki İndirim Or. Süre İndirimin Uygulandığı Dönem Fiilen Uygulanan Oran Rakip Rakip Açılış 1 Adana Optimum 2011 ( ..) 5 Ekim 2016 -2018 ( ..) ADA 2015 2 İskenderun Primemall 2008 ( ..) 5 2017 ( ..) ALAKARGA 2017 3 Cepa (Ankara) 2009 ( ..) 10 2016 -2017, 2018, 2017 -2022 ( ..) NEZİH 2007 4 Panora (Ankara) 2007 ( ..) 5 Ağustos -Eylül 2016 ( ..) - - 5 Taurus (Ankara) -93 ( ..) 5 Ocak -Haziran 2015 ( ..) - - 6 Tepe Prime (Ankara) 2013 ( ..) 5 Yok ( ..) - - 7 Konya Kent Plaza 2012 ( ..) 5 Ocak -Haziran 2015 ( ..) - - 8 Konya Kulesite 2010 ( ..) 10 Haz.04 ( ..) - - 9 Samsun Piazza 2013 ( ..) 5 Temmuz -Aralık 2016, 2017 ( ..) TVEK94 2013 10 Varlıbaş Atapark (Trabzon) 2011 ( ..) 5 Yok ( ..) - - 11 İstanbul Viaport (Anadolu) 2009 ( ..) 5 Yok ( ..) - - 12 İstanbul Optimum (Anadolu) 2008 ( ..) 5+5 Yok ( ..) - - 13 Pendorya (İstanbul Anadolu) 2009 ( ..) 5 Ekim -Aralık 2013 ( ..) - - 14 Midtown Muğla 2012 ( ..) 10 Yok ( ..) - - 15 Anatolium Bursa 2010 ( ..) 5 2016,2018 ( ..) - - 16 Kent Meydani Bursa 2007 ( ..) 5 Temmuz -Eylül 2008 ( ..) NEZİH 2013 -2015 17 Korupark Bursa 2007 ( ..) 5 Yok ( ..) NOTEBOOK - 18 Sera Kütahya 2012 ( ..) 5 2015,2016 -2017 ( ..) - - 19 Mall Of İstanbul (Avrupa) 2014 ( ..) 5 Yok ( ..) NOTEBOOK, İNSAN KİTAP, İSTANBUL KİTAP 2014 20 Vialand (İstanbul Avrupa) 2013 ( ..) 5 2016, 2017, 2018 ( ..) - - 21 Flyinn (İstanbul Avrupa) 2010 ( ..) 5 2018 ( ..) - - 22 Torium (İstanbul Avrupa) 2010 ( ..) 5 2016 -2017 ( ..) TVEK95 - 23 212 Power Outlet (İst. Avrupa) 2009 ( ..) 5 Eylül 2009, 2017 -2018 ( ..) - - 24 Ataköy Plus (İstanbul Avrupa) 2010 ( ..) 5 Ekim -Aralık 2016 ( ..) NEZİH - 18-24/428 -201 27/43 I.5. D&R Tarafından Yapılan Savunmalar96 I.5.1. Usule Dair Savunmalar (86) D&R tarafından yapılan birinci yazılı savunmada; soruşturma bildiriminde ihlalin tanımı hakkında yeterli değerlendirmenin bulunmaması nedeniyle savunma hakkının kısıtlandığı, D&R'a isnat edilen iddialardan hangilerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi hangilerinin Kanun'un 6. maddesi kapsamında inceleneceği hususunun belirsizlik taşıdığı, söz konusu belirsizliğin, 4045 sayılı Kanun'un 43/2. maddesinde öngörülen usul kuralına aykır ılık taşıdığı, soruşturma bildirimi ile birlikte önaraştırma raporunun tebliğ edilmemesinin savunma haklarını sarstığı, Kanun'un 44. maddesinde yer alan bilgi ve belgelerin gönderilmesi gerektiği ve yine aynı maddede yer alan "yeterli bilgi" lafzının yorum lanmasında, adil yargılanma hakkının bir gereği olan silahların eşitliğ i ilkesinin gözetilmesi gerektiği, söz konusu durumun adil yargılanma hakkını zedelediği ve aynı zamanda bu hakkın düzenlendiği Anayasa'nın 36. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin ( AİHS) 6. maddelerinin ihlali niteliği taşıdığı yönünde beyanlarda bulun ulmuştur. (87) Soruşturma Bildirimi kapsamında , önaraştırma raporunda yer verilen ve soruşturma açılmasına esas teşkil eden tüm belgelere ilişkin alıntılara herhangi bir düzeltme yahut değişiklik yapmaksızın aynen yer veril diğinden, teşebbüsün ileri sürdüğü üzere; iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi ortaya konulmaması ve adil yargılanma hakkının zedelenmesi gibi bir durum söz konusu olmamıştır. I.5.2. Esasa Dair Savunmalar Delil 1 Çerçevesinde Üçüncü Havalimanında Mağaza Kiralanmasına İlişkin Savunma (88) D&R tarafından yapılan savunmada özetle; Delil 1 de yer verilen ve y erinde inceleme sırasında elde edilen 27.04.2017 tarihli e -posta metninin yalnızca İstanbul Üçüncü Havaalanı içinde kiralanacak mağazalara ilişkin görüşmelere yönelik bilgi veren bir iç yazışma niteliğinde olduğu, adı geçen havaalanında D&R ürünlerine karşılık gelebilecek dokuz adet lokasyon bulunduğu, bu lokasyonlardan üçü nün; kitap, dergi, müzik, DVD ve kırtasiye ürünlerinin satışına yönelik olarak ayrılan mağaza lokasyonu olduğu, altısının ise elektronik ürünü için ayrılan mağaza lokasyonu olduğu ve bu dokuz lokasyonda faaliyet göstermek istediği, söz konusu alanı kiralayabilmek bakımından elektronik alanında çok güçlü, global bir zincir olan MED IAMARKT , Apple ve Capi ile kırtasiye bakımından ise Moleskin ile rekabet edildiği, ( ..) havaalanlarındaki duty free mağazalarını kiralama çalışmalarının yer aldığı belirtilmiştir. Dolayısıyla bahse konu iç yazışmada geçen niyet ve arzunun hem 5236 sayılı Kabahatler Kanunu ve hem de 4054 saylı Kanun un 6. maddesi bakımından ayrı ayrı irdelenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Hakim Durum Tespitine Yönelik Savunmalar (89) D&R tarafından yapılan yazılı savunmada genel hatlarıyla ; hakim durum iddiasına yönelik savunma yapılabilmesi için D&R ın faaliyet gösterdiği ilgili pazar ya da pazarların tanımlanması nın gerektiği, bununla birlikte; soruşturma bildiriminde , D&R'ın hakim durumda olduğuna yönelik sunulan tek argümanın D&R'ın Türkiye'de 150 mağazası olduğuna dair ibare olduğu, bu yönüyle hakim durum iddiasının Kurum'un uyguladığı 96 D&R tarafından gönderilen ikinci ve üçüncü yazılı savunmalarda genel hatlarıyla tebliğ edilen Soruşturma Raporundaki değerlendirmelere aynen katıldıkları ve belirtecekleri ilave bir husus olmadığının ifade edilmesi nedeniyle, mevcut bölümde teşebbüsün sadece birinci yazılı savunmasının özetine yer verilmiştir. 18-24/428 -201 28/43 mevzuat ile çeliştiği; ayrıca, Soruşturma Bildiriminde, AVM'Ier ile yapılan sözleşmelerde AVM'Ieri baskılayacak yahut münhasırlığa yol açabile cek madde veya uygulamalar hakkında herhangi bir tespit ortaya konulmadığı ve son olarak, D&R'ın AVM'Ierden kiracı durumda olan diğer şirketler gibi döviz kurundaki artış vb. gelişmelerden etkilenmesi sebebiyle kira indirimi talep ettiği belirtilmiştir. D&R dan Gelen Cevabi Yazılar da Bulunan Savunmaya Yönelik Hususlar (90) Soruşturma kapsamında iletilen b ilgi ve belge tale pleri dairesinde D&R tarafından gönderilen cevabi yazı lardan birinde özetle: D&R ürün portföyünde yalnızca kitap, gazete, dergi, müzik, DVD ve kırtasiye ürünlerinin bulunmadığı, D&R raflarında ayrıca film, oyun, oyuncak, oyun konsolları, spor outdoor ürünleri, tekstil ürünleri, hediyelik eşyalar ve promosyon ürünleri gibi birçok kategoride ürün yer aldığı, 2016 yılı verileri baz alındığında D&R cirosunun (2016 yılı için ( ..) TL) yarıya yakın bir kısmı nın (( ..) TL) kitap dışı ürünlerin satışından kaynaklandığı, bahsi geçen alanlarda faal teşebbüslerin her biri ile rekabet edildiği, D&R ın 2015 yılında ( ..) ve 2016 yılında ise ( ..) kitap sattığı, bu bilgiler dikkate alındığında D&R ın adet bazında kitap satışlarından aldığı payın 2015 yılında %( ..) ve 2016 yılı için %( ..) olduğu, mağaza satışları içerisinden toptan satışlar olan Prefix satışları göz ardı edildiğinde kitap satışları ndan alınan payın önemsenmeyecek düzeyde olduğu, Telif Hakları Genel Müdürlüğünün internet sitesinde yer alan istatistikler incelendiğinde müzik eserleri bakımından verilen bandrol sayısının 2016 yılı için 6.349.478 olduğu , D&R tarafından 2016 yılı içeris inde gerçekleştirilen müzik eserleri satış adedinin ( ..) olduğu, D&R tarafından gerçekleştirilen satışlar adet bazında pazarın büyüklüğünün yalnızca % ( ..) sını oluşturduğu, ayrıca, birçok farklı kategoride yer alabilecek mağaza tarafından satışının gerçe kleştirilmesi, korsan yayıncılığın yüksek olması ve internet ve diğer uygulamalar yolu ile müzik eserlerine ulaşılabilmesinin müzik ürünleri alanının da gerçek anlamda kıyasıya rekabetin var olduğunu gösterdiği, Geleneksel kanala özgü ilave maliyetler nede niyle, ürünlerin çevrimiçi kanaldan satışı ivme kazanmakta ve D&R ın geleneksel kanalı adeta bir showroom görevi gördüğü ve yatırımları ile oluşturduğu mağaza ağından istenen ciroyu elde edemediği, D&R ın miktar bazında kitap alışları ile Türkiye Yayıncılar Birliği ve Yayımcı Meslek Birlikleri Federasyonu bandrol verileri birlikte değerlendirildiğinde alıcı olarak D&R ın alış miktarları bakımından tüm alımlar içinde payının 2015 yılı için ( ..) ve 2016 yılı için ( ..) olduğu, alış ve satış miktarı arasında yer alan pazar payı farkının iade edilen ve stokta kalan kitaplardan kaynakladığı, diğer taraftan, Kindle, Kobo gibi elektronik okuyucuların varlığı karşısında bandrol veya fiziki satış rakamlarının p azardaki durumu tam olarak ortaya koyamayacağı, Başta beklenen tüketici trafiği olmak üzere bir mağazanın açılması sırasında ciro beklentisi hesaplanırken yapılan varsayımlardan bazılarının değişmesinin mağazanın cirosu üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğ i ve önceden belirlenen kira bedelinin çok yüksek kalması nedeni ile söz konusu mağazanın çevresine D&R'ın satışa sunduğu ürünlerle benzer ürünler satan bir mağazanın açılmasının doğal olarak mağazaya ilişkin tüketici trafiği ve dolayısıyla ciro beklentisi ni etkileyen esaslı bir etmen olduğu, döviz üzerinden kiralama yapıldığı ve döviz 18-24/428 -201 29/43 kurlarının artışının da etkisiyle, D&R ın ciro beklentisi hesaplanırken yaptığı varsayımların temelden değiş ebileceği , D&R ın sözleşme yaptığı bazı AVM lerde de alışveriş merkezlerinin örneğin kitap alanında faal üçüncü kişi firmalarla anlaşma yapmalarını hukuken engellemediği, örneğin bu hükme yer verilen Adana Op timum, Ankara Panora ve İstanbul Ataşehir Brandium alışveriş merkezlerinin kitap /yayınevi alanında Ada Kitap (Adana Optimum), Arkadaş (Ankara Panora) ve Nezih (İstanbul Ataşehir Brandium) ile kira ilişkisine girdikleri, D&R ın hakim durumda olmaması ve ilgili hükmün hukuken ve fiilen bir teşebbüsün ilgili alışveriş merkezine girmesini engellememesi, kira sözleşmesinde kira uyarlaması hükmü içeren alışveriş merkezlerinin esasen hiçbir ilde o ildeki tek alış merkezi teşkil etmediği y ahut ildeki bütün alışveriş merkezlerini oluşturmadığı ve kira uyarlaması hükmü olan alışveriş merkezlerinin bulunduğu illerde başka alışveriş merkezlerinin de bulunduğu gözetildiğinde, rakiplerin başka alışveriş merkezlerinde faaliyet göstermelerinin önünde bir engel olmadığı belirtilmiştir. (91) Yukarıda özetlenen savunmalara ve D&R dan gelen cevabi yazılarda ileri sürülen bazı hususlara ilişkin olarak işbu kararın ilgili bölümlerinde açıklama ve değerlendirmelere yer verilmektedir. I.6. Soruşturmaya İlişkin Kurul Kararları I.6.1. D&R ın Taraf Olduğu Rekabet Kurulu Kararları (92) D&R -1 Kararı : İlgili kararda özetle; bazı firmalarla D&R arasında yapılan özel anlaşmalar yoluyla belirli ürünlerin sadece D& R mağazalarında satılmakta olmasının rakip mağazaların faaliyetini zorlaştırdığı iddiası incelenmiş, D&R ile sağlayıcıları arasında tek tip sözleşme bulunduğu, bu sözleşmelerde rakipleri dışlayıcı veya rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir hüküm bulunmadığı te spit edilmiş, Kanun un 6. maddesi açısından yapılan incelemede ise, müzik ve film ilgili pazarlarında D&R dışında çok sayıda oyuncu bulunduğu, Türkiye genelinde kitap, kayıtlı müzik, ev videosu ürünlerinin satışını yapan zincir mağazalar, bu ürünlerin tümü nün ya da bir kısmının satışını yapan yerel nitelikli mağazalar, Türkiye genelinde faaliyet gösteren zincir hipermarketler, yine Türkiye genelinde faaliyet gösteren elektronik eşya perakende zincirleri, benzin istasyonu ya da farklı nitelikte küçük ölçekli nihai satış noktaları da ilgili pazarlarda faaliyet gösterdiği belirtilerek ilgili pazarlarda hakim durumda olmasının mümkün olmadığı tespit edilmiştir. (93) Kitap Yayın ve Dağıtıcıları Kararı97: İlgili kararda özetle; Kitap basım, yayın ve dağıtım alanında faaliyet gösteren bazı teşebbüslerin Kanun'un 4. maddesini ihlal edip etmedikleri incelenmiştir. Dosya konusu davranışların Kanun'un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesinde, ilgili ürün paza rının net bir biçimde tanımlanmasının yapılan değerlendirmeler üzerinde belirleyici bir etkisi olmayacağı dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı tanımlanmamıştır. Aynı gerekçelerle dosya kapsamında coğrafi pazarın belirlenmesine de gerek duyulmamıştır. Ulusa l Yayın Kongresi nde kayıtlara geçen ve önaraştırma sırasında elde edilen belgede yer verilen ifadenin rekabetin ortadan 97 Kararın tarafı doğrudan D&R olmayıp teşebbüsle aynı ekonomik bütünlük içerisinde y er alan DOĞAN EGMONT YAYINCILIK tır. 18-24/428 -201 30/43 kaldırılmasını hedefleyen bir teşebbüs birliği kararı olmaktan çok, maliyet altı satışlar konusunda hassasiyet gösterilmesini amaçlayan bir temenni ifadesi olarak nitelendirilebileceği sonucuna ulaşılmıştır. (94) D&R -2 Kararı: İlgili kararda özetle; D&R ın raf ve mağaza içi uygulamalarını satın almayan ve Doğan Grubu medya organlarında reklam vermeyen yayınevlerinin kitaplarını satın almadığı, teşhir etmediği veya söz konusu kitapların satışını dolaylı olarak engellediği iddiası incelenmiştir. İlgili ürün pazarı perakende kitap satışı pazarı olarak, ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak belirlenmiş, inceleme süresince gazete ve dergilerde yayımlanmış ya da yayı mlanacak olan kitap reklamlarının satın alımlarda bir kıstas olmadığı, Doğan Medya Grubu bünyesinde verilen reklamlara ilişkin D&R a bilgi verilmediği anlaşılmıştır. Bunun yanında Doğan Grubu na reklam veren ve reklam vermeyen yayıne vlerinden D&R ın ne kadar alım yaptığı da araştırılmış ve şikayeti destekler bulgulara ulaşılamamıştır. Son olarak D&R ın perakende kitap satışları pazar ı içindeki payı tam olarak tespit edilememiş , ancak Kurul un Kitap Yayın ve Dağıtıcıları kararında orta ya konulduğu üzere pazarda hem geleneksel kanalda hem de internet ortamında çok sayıda satıcı bulunması sebebiyle D&R ın bu pazarda hakim durumda olmadığı nın söylenebileceği ifade edilmiştir. (95) Oyun Konsolu Kararı: İlgili kararda özetle; Aral Oyun Konsol ve Aksesuar Ticaret A.Ş.'nin dağıtımını yaptığı bilgisayar ve konsol oyunlarının perakende satışını yapan teşebbüsler ile anlaşma/uyumlu eylem içinde olduğu ve oyun fiyatlarını yükseltmek amacıyla nihai satış noktalarında yeniden satış fiy atını belirlediği iddiası incelenmiş, tüketicilerin bilgisayar ve konsol oyunlarını internetten ücreti karşılığında indirmek suretiyle ya da D&R, MS, TEKNOSA, VATAN, GOLD, BİMEKS gibi teknomarketlerden satın almak yoluyla temin edebildikleri, dosya kapsamı nda yapılacak değerlendirmeyi değiştirmemesi nedeniyle kesin bir pazar tanımlamasına gerek olmadığı belirtilmiş olup değerlendirmeler bilgisayar ve konsol oyunları pazarı esas alınarak yapılmıştır. İlgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak belirlenmiştir . I.6.2. Soruşturma Konusuna Yönelik Diğer Kurul Kararları (96) Hamburger Restoranları98 Kararı: Karara konu şikayette özetle; Anadolu Restoran İşletmeleri Ltd. Şti. nin Türkiye de birçok AVM de faaliyette bulunan kırmızı etten mamul hamburger satışına ilişkin olarak yürüttüğü restoran mağazacılığ ı işi kapsamında kira sözleşmelerinde münhasırlık hükümlerine yer verdiği, O rion AVM nin sözleşmesinde yer alan münhasırlığa dayalı cezai şartın Burger King için yürürlüğe konulduğu, her AVM nin ayrı bir coğrafi pazar olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı hızlı s ervis restoranları pazarı ; ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak tespit edilmiştir. Kararda, McDonald s ın AVM lerle imzaladığı kira sözleşmelerinde son üç yıl içinde herhangi bir münhasırlık hükmüne yer verilmediği, bununla birlikte daha önce akdedil en ve halen yürürlükte olan az sayıda kira sözleşmesinde münhasırlık hükmünün yer aldığı, McDonald s ın münhasırlık hükmünü pazardaki rekabeti engellemekten ziyade yüksek belirlenen kira bedelini kompanse etmek amacıyla getirdiğinin anlaşıldığı, çok az say ıdaki sözleşmede yer alan münhasırlık h ükmünün rakiplerin pazara girişini engellemesinin olanaklı görülmediği, şikayetçi Burger King in 2012 yılında birçok AVM de faaliyetlerini sürdürmeye devam ettiği ifade edilerek McDonald s ın Burger King i AVM lerin d ışına çıkarmayı amaçladığı yahut AVM lerde faaliyet göstermesini engellediği yönündeki iddiaların gerçeği yansıtmadığı kanaatine varılmıştır. 98 07.03.2 013 tarih ve 13 -12/185 -99 sayılı karar. 18-24/428 -201 31/43 (97) Avrupa Adalet Divanının Maxima Latvija99 Kararı : İlgili karar; alışveriş merkezlerinin, kiracı işletmeci ile yaptıkları kira sözleşmelerindeki münhasırlık hükmünün değerlendirilmesini

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI