2023/1225448 İhale Kayıt Numaralı "Şoförü ile birlikte yakıt hariç taşıt kiralama" İhalesi
Toplantıya Katılan Üyeler BAŞVURU SAHİBİ: Karalar Müt. Müh. Taş. Gıda Elektrik Petrol Ür. Tem. Tur. Taah. ve Tic. Ltd. Şti., İHALEYİ YAPAN İDARE: Türkiye İstatistik Kurumu Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı, BAŞVURUYA KONU İHALE: 2023/1225448 İhale Kayıt Numaralı “ Şoförü ile Birlikte Yakıt Hariç Taşıt Kiralama ” İhalesi KURUM TARAFINDAN YAPILAN İNCELEME: Türkiye İstatistik Kurumu Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından 04.12.2023 tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen “ Şoförü ile Birlikte Yakıt Hariç Taşıt Kiralama ” ihalesine ilişkin olarak Karalar Müteahhitlik Müh. Taş. Gıda Elektrik Petrol Ürünleri Tem. Tur. Taah. ve Tic. Ltd. Şti.nin 28.11.2023 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 29.11.2023 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 11.12.2023 tarih ve 121139 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 11.12.2023 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur. 03.07.2024 tarihli ve 2024/MK-70 sayılı Kurul kararı gereği yapılan incelemeye aşağıda yer verilmiştir. Söz konusu Kurul kararı üzerine esas incelemesi, başvuru sahibinin 2’nci ve 4’üncü iddiaları ile sınırlı yapılmıştır. Başvuruya ilişkin olarak 2023/1395-01 sayılı itirazen şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir. KARAR: Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi. İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, 1) İdari Şartname’nin yeterlik kriterlerine ilişkin maddelerinin çelişkili olduğu, “İhaleye katılabilmek için gereken belgeler ve yeterlik kriterleri” başlıklı 7’nci maddesinin 7.5.4’üncü maddesinde özel bir belgenin yeterlik kriteri olarak belirtilmediği, ancak “Diğer hususlar” başlıklı 48’inci maddesinde “…İhaleye teklif veren istekliler, teklif edecekleri binek taşıtın model yılı, markası, tipi, kodu, harcama talimatının verildiği ay (Kasım 2023) kasko bedelini gösteren bilgileri (MTV ile ilgili Kasko Listesi) Türkiye Sigorta Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliğinin internet sayfasından dökümünü alarak veya bu bilgilerin yer aldığı listeyi e-teklifleriyle birlikte sunacaklardır. Teklif edilen toplam binek taşıt maliyeti (sürücü maliyetleri dâhil) Bakanlar Kurulunun 17/03/2006 tarih ve 2006/10193 sayılı Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller Hakkında kararında belirtilen tutarları geçmeyecektir…” düzenlemesinin yer aldığı, bu düzenleme ile ilgili Bakanlar kurulu kararı doğrultusunda tanımlanan bedel dâhilinde teklif verilmesinin şart koşulduğu, ancak İdari Şartname’nin 7.5.4’üncü maddesinde özel bir düzenlemeye yer verilmediğinden araç listesinin bir yeterlik kriteri olarak belirlenmediği, aynı İdari Şartname’nin 7.5.5’inci maddesinde yer alan “ Bu Şartnamenin 7’nci maddesinde sayılan belgeler dışındaki belgeler tekliflerin değerlendirilmesinde yeterlik kriteri olarak dikkate alınmaz.” düzenlemesi gereğince söz konusu araç listesinin yeterlik kriteri olarak dikkate alınamayacağı ve yeterlik kriteri olarak belirlenmeyen listeyi sunmayan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılamayacağı, bu durumda araçların ilgili Bakanlar Kurulu kararına uygun olup olmadığına ilişkin değerlendirmenin ancak sözleşme aşamasında yapılabileceği, 2) Teknik Şartname’de binek araçlar için belirlenmiş olan teknik özelliklerin tek bir otomobil markasını işaret ettiği, bu markanın istenilen özelliklere sahip tipinin üretiminin de 2020 yılında bitmiş olması nedeniyle ihalede rekabetin engellendiği; Teknik Şartname’nin 1.1’inci maddesinde araçların tamamının dizel motor olacağının belirtildiği, aynı Teknik Şartname’nin 2.1.2’nci maddesinde de 2006/10193 ve 2014/6814 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarına göre binek taşıtların üretim şeklinin en az %50’sinin yerli üretim olacağının düzenlendiği, ancak “teknik, sedan, dizel, manuel ve %50 üstü yerlilik ve arka kol dayama” gibi belirlenmiş tüm özelliklerin sadece “ Renault Megan İcon tipi ” aracı tanımladığı, bu araç dışında hiçbir marka ve tipteki aracın belirtilen özellikleri karşılamadığı, bununla birlikte tanımlanmış olan aracın üretimine 2018 yılında başlanmış olmasına rağmen araç tipinin 2020 yılından sonra üretilmediği, tanımlanmış olan araca ilişkin olarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tanzim edilen yıllara ait yerli muhteva oranı listesine bakıldığında yerlilik oranının %50’nin altında olduğunun açıkça görülebildiği, 2020 yılı ve öncesinde üretilmiş olan bu araçların aranılan 2020 model yılı ve en fazla 75.000 km’de olma şartını sağlamalarının imkânsız olduğu, belirtilen özelliklere göre teklif veren ve ihale üzerinde bırakılacak olan isteklinin işin yürütülmesi safhasında, bu araç dışında farklı bir aracı çalıştırmak istemesi ve idarece bu duruma onay verilmesi halinde ihalede edimin ifasına fesat karıştırma suçunun işlenmiş olacağı, bu nedenle binek araçlara ilişkin bu teknik özelliklerin yeniden gözden geçirilerek %50 yerlilik şartını sağlayabilecek çeşitli marka ve model tipinde araçların tanımlanması gerektiği, 3) İhale konusu iş kapsamında çalıştırılacak araçlarda hem belirli bir km sınırlaması hem de yıl şartı getirilmesinin rekabeti kısıtladığı, 2020 model ve üstü olarak tanımlanan ve işe başlama aşamasında 4 yaşında olması istenilen araçların 75.000 ve 140.000 km’de olmalarının mümkün olmadığı, araçların istenilen diğer teknik özellikleri de dâhil edildiğinde ihalede teklif sunulmasının zorlaştığı ve ilgili düzenlemenin haksız rekabete yol açtığı, nitekim idarenin bölge müdürlüklerinde hizmet sunan hiçbir yüklenicinin ihaleye teklif veremediği, günde sınırsız km yapılması planlanan iş kapsamında isteklilerin daha yeni araç teklif etmeye yönlendirdiği, söz konusu düzenlemenin, 30.06.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2021/14 sayılı “Tasarruf tedbirleri ” konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nin “…Resmi taşıtların ediminde ve kullanımında aşağıda belirtilen hükümler çerçevesinde hareket edilecektir. …Ayrıca hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verilecektir …” şeklindeki açıklamasına da aykırılık teşkil ettiği, anılan Genelge’de araçların, taşıtların kullanım süresi ve maliyet analizleri dikkate alınarak en ekonomik yöntemle edinilmesinin istenildiği, bu nedenle araç modellerinin 2012 model ve üzeri olarak belirlenmesi gerektiği, 4) Teknik Şartname’nin “Kiralanacak Minibüslerin Teknik Özellikleri” başlıklı maddesinde “Minibüsler; 9+1 - 16+1 yolcu kapasiteli aralığında en az 2020 model (siyah, füme, gri veya beyaz renk) olacaktır…” düzenlemesinin yer aldığı, birim fiyat teklif cetvelinde de 9+1, 10+1, 11+1, 13+1, 14+1 ve 15+1 yolcu kapasiteli minibüsler için ayrı satır açıldığı, ancak tanımlanmış olan 9+1, 10+1, 11+1, 14+1 ve 15+1 yolcu kapasiteli minibüslerin hiçbir marka adı altında imalatının ve üretiminin bulunmadığı, tanımlanan yolcu kapasiteli hiçbir aracın fabrika çıkışlarında koltuk kapasitelerinin bulunmadığı, aynı zamanda model, yaptığı km ve model yılı gibi diğer özellikler de dikkate alındığında araç temininin mümkün olamayacağı, nitekim idarenin bölge müdürlüklerinde hizmet sunan hiçbir yüklenicinin ihaleye teklif veremediği, dolayısıyla, minibüslere ilişkin kapasite ve teknik özelliklerin yeniden gözden geçirilerek ihalede, sağlıklı teklif verilmesini temin edecek, rekabet ve eşit muamele ilkelerini sağlayabilecek model ve tipte araçların tanımlanmasının gerektiği, 5) İhale dokümanında iş kapsamında çalıştırılacak araçların tüm bakım ve tamirlerinin teklif fiyata dâhil olduğunun belirtildiği, ihale konusu araçların aylık olarak kiralanacağı, ancak söz konusu araçların günlük, aylık veya yıllık yapacakları km ve/veya kat edecekleri mesafeye veya çalıştırılacakları saatlere ilişkin hiçbir net bilgiye ve değere yer verilmediği, araçların çalıştırılmasında herhangi bir km ve zaman sınırlaması bulunmamasının, teklif oluşturulmasında eksiklik ve çelişki yarattığı, araçların hiçbir limit olmaksızın idarenin istediği zamanda il içerisinde, il dışında, km ve zaman sınırı olmaksızın hizmet sunmak zorunda olduğu, araçların bakım, tamir, lastik, adblue, yağ ve diğer giderlerinin yükleniciye ait olması ve araçların çeşitli yörelerde sınırsız çalıştırılabileceğinin vurgulanması nedeniyle, bu belirsizlik karşısında yükleniciler tarafından belirli periyodlarda yapılması zorunlu olan ve 106 adet araç için oldukça maliyetli olan periyodik bakım, tamir, adblue, lastik vb. giderlerin değişim sayısının gerçekleştirilme değerlerinin tespitinin yapılmasının mümkün bulunmadığı, araçların periyodik bakımların teknik olarak belli kilometreler aralıklarında yapılması gerektiği, ihale süresi içerisinde kaç kez periyodik bakıma ihtiyaç duyulacağına ilişkin bir belirlemenin yapılabilmesi, adblue, yağ gibi işletme giderlerinin ve bu belirleme doğrultusunda gerekli giderlerin teklife dâhil edilebilmesi için araçların sözleşme süresince ne kadar mesafe yapacaklarının veya kaç saat hizmet sunulacağının ihale dokümanı içeriğinde net bir biçimde düzenlenmesi gerektiği, 6) Minibüsler için sadece B2 ve D2 yetki belgesi istenilmesinin ilgili mevzuat çerçevesinde çelişki yarattığı, aynı özellikle sahip olduğu açık ve net olan D4 yetki belgesinin istenilmemesinin ihalede rekabeti engellediği ve eşit muamele ilkesini ihlal ettiği, 7) Sözleşme Tasarısı’nın 16’ncı maddesinde yapılan ceza düzenlemesinin mükerrerlik içerdiği ve belirsiz olduğu, 16.1.2’nci maddesinde özel aykırılık halinin tek bir satırda düzenlendiği, bu tek satırda hiçbir ayrıma gidilmeden çok çeşitli aykırılıkların belirlendiği, her bir aykırılık için onbinde 1 ceza oranına yer verilerek 5 aykırılık sonrası sözleşmenin feshedileceğinin düzenlendiği, ancak mevzuat gereğince aykırılıkların her birisi için ayrı satır açılarak uygulanacak ceza oranına ve aykırılık sayısına yer verilmesi gerektiği, madde metninde ise tabloda yer verilen özel aykırılıklardan herhangi birinin ilgili aykırılık için aynı satırda belirtilen sayıya ve toplam özel aykırılık halinin de 30’a ulaşması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda sözleşmenin feshedileceğinin düzenlendiği, bu düzenlemenin uygulamada karışıklığa yol açacağı, Bununla birlikte, ilgili tabloda hiçbir tanımlamada bulunulmadan, Teknik Şartnameye aykırı bir durumun tespiti halinde ceza uygulanacağının da ifade edildiği, hem ceza uygulaması hem de sözleşmenin feshine gidilen yolda yapılmış olan bu düzenlemenin de belirsiz olduğu, ceza düzenlemesinin hakkaniyete uygun tesis edilmediği ve ağır yaptırımlar içerdiği, 8) İdari Şartname’deki fiyat farkı düzenlemesinin tekliflerin sağlıklı şekilde sunulmasını engellediği, ihale konusu hizmet alımı ihalesi, personel çalıştırılmasına dayalı bir alım olmamakla beraber ağırlıklı olarak işçilik gideri ile birlikte çalıştırılacak araçların; araç takip sistemi (GPS), işçilik giderleri, işçi eğitim giderleri, malzeme-teçhizat, araca ait her türlü giderler (yedek parça, bakım-onarım, muayene, yağ, adblue, lastik akü gibi her türlü sarf malzemesi, trafik ve karayolu taşıma mevzuatı kapsamında gerekli tüm plaka, belge ve bilgiye ait masraflar, her türlü zorunlu sigorta ve vergiler, kasko vs. masraflar) ile resim ve harç masraflarını içerdiği, 106 aracın çalıştırılacağı ihalede sadece işçilik ve amortisman giderleri için fiyat farkı ödenmesinin öngörüldüğü, 2 yıllık iş süresince sayılan diğer tüm sabit ve değişken giderlerin yükleniciye olan maliyetlerinin yok farz edildiği, “b3 (Malzeme veya diğer hizmetlerin ağırlık oranı) katsayısı”na ağırlık oranı olarak yer verilmediği, söz konusu giderler için de fiyat farkı verilmesi halinde isteklilerin önünü görerek teklif sunabileceği, bu nedenle istekliler tarafından araçlara ait sabit ve değişken giderleri tanımlayan ve bu ihalede çok önem arz eden “b3” katsayısına bağlı giderlere ilişkin fiyat farkı verilmediği için teklif oluşturulmasında zorluk yaşandığı, 9) Teknik Şartname’nin 2.3.1’inci maddesinde “ Sürücüler, kullanacağı aracın niteliğine uygun sınıfta en az 5 yıllık sürücü belgesine sahip, deneyimli ve sözleşme imzalandığı tarihte 25 yaşından gün almış 55 yaşından gün almamış olacak, (Karayolları Taşıt Taşıma Yönetmeliği madde 34’e göre) taşıt kullanmayı tehlikeli hale sokacak zararlı alışkanlıkları bulunmayacaktır.” düzenlemesinin yer aldığı, bu düzenleme ile şoförlere yaş sınırlaması getirilmesinin mevzuata aykırılık arz ettiği, kamu ihale mevzuatı uyarınca ihale konusu işin niteliği esas alınarak, idarelerce rekabet, eşit muamele, ihtiyacın uygun şartlarla karşılanması ile verimlilik ve fonksiyonellik ilkeleri çerçevesinde çalıştırılması öngörülen personelin niteliklerine ilişkin belirlemelerin ihale dokümanında yapılabileceği, bununla birlikte 4857 sayılı İş Kanunu’nun çeşitli maddeleriyle özellik arz eden bazı durumlarda belirli yaş ve cinsiyet gruplarının belirli hallerde ve işlerde çalıştırılmasına kısıtlama getirildiği, ancak çalıştırılacak işçilerde üst yaş sınırı getirilmesine ilişkin bir hükme yer verilmediği, ihale konusu işin her türlü araç çalıştırılması hizmet alımı işi olduğu dikkate alındığında, personelin yapacağı işin mahiyeti ve niteliği itibarıyla özel olarak bir beden kuvveti, sağlık durumu, hızlı hareket edebilme kabiliyeti gibi özellikler dikkate alınmaksızın personelin tümü için, çalışanların sosyal güvenlik mevzuatına göre sınıflandırılması sonucunu doğuracak şekilde 55 yaşından gün almamış olması şeklinde düzenleme yapılmasının mevzuata aykırı olduğu, 10) Teknik Şartname’de araçların ve sürücülerin çalışma saat ve süreleri ile ilgili yapılan düzenlemenin mevzuata uygun olmadığı, teklif oluşturulmasında çelişki yarattığı, idarece çalışmasına ihtiyaç duyulması halinde, şoförün 45 saat olan haftalık çalışma saatini aşmamak şartıyla cumartesi, pazar ve resmi tatil günlerinde çalıştırılabileceği şeklindeki düzenlemenin hem ihale mevzuatına hem de 4857 sayılı İş Kanunu’na aykırılık arz ettiği, 2 yıllık sözleşme süresi içerisinde ihale dokümanı içerisinde belirlenmiş bulunan kriterlerin dışında, idarenin kendi inisiyatifi doğrultusunda yaptırılacak çalışmalar karşılığında ödenmesi zorunlu olan yükümlülüklere ait giderlerin yükleniciye ait olduğu düzenlemesinin isteklilerin sağlıklı teklif oluşturmasını engellediği, işin süresi boyunca 116 şoförün ne kadar cumartesi, pazar ve resmî tatil günü çalışması yapacağının belli olmadığı, cumartesi, pazar ve resmî tatillerde yapılacak çalışmada işçiye, 4857 sayılı İş Kanunu gereği günlük ücretin yanı sıra bir günlük daha ücret ödenmesinin zorunlu olduğu, buna rağmen bu günlerde idare tarafından şoförlere çalıştırma yaptırılması halinde, yükleniciye bir bedel ödenmeyeceği, ilgili maliyetin yüklenicinin üzerinde kalacağı, hâlbuki bu hususlarla ilgili olarak birim fiyat teklif cetvelinde ayrı satır açılması ve çalışma yaptırıldığında bedelinin idare tarafından ödenmesinin öngörülmesi durumunda tekliflerin sağlıklı bir şekilde oluşturulabileceği, mevcut düzenlemenin hem isteklilerin sağlıklı teklif oluşturmasını engellediği hem de yükümlülükler açısından çelişki yarattığı hem de İş Kanunu’na aykırılık arz ettiği, 11) Teknik Şartname’nin 2.4.4’üncü maddesinde yer alan “ Yüklenici, taşıtların kaza, arıza, tamir-bakım vb. sebeplerle hizmet verememesi durumunda hizmet veremeyen taşıtın yerine 1 (bir) gün içerisinde; bu durumun taşıt sefer halindeyken olması durumunda en fazla 4 (dört) saat içinde aynı niteliklerde başka bir taşıt tahsis edecek ve İdareye yazılı olarak bildirecektir.” şeklindeki düzenlemenin uygulanmasının imkânsız olduğu, 27 ayrı bölgede 106 araç ile yapılacak ihale konusu işte, yükleniciyi ağır bir yük altına sokan bu düzenlemenin de iptal edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir. A) Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir. Başvuru sahibinin 2’inci iddiasına ilişkin olarak: [adres satırı maskelendi] Sedan Kasa, Dizel, Orijinal 75.000 km’yi geçmemiş (orijinal kilometrede değişiklik yapıldığı tespit edildiği takdirde Sözleşme feshedilecektir.) Taşıtlar 1360 cc ile 1600 cc arasında, 65-96 kw motor gücünde, 5-6 ileri Manuel Şanzıman olacaktır. Sürücü ve Yolcu Hava Yastıkları, Yan hava yastıkları, Abs: Anti blokaj sistemi, Efu: Acil Fren Destek Sistemi. Esc: Elektronik Denge Programı, Elektrikli Ön ve Arka Camlar, Klima (Çift Bölgeli, Otomatik), Yol Bilgisayarı, Elektronik Hız Kontrolü, Navigasyon sistemi, Alarm, Çekiş Kontrol Sistemi, Led Sis Farı, Park Sensörü, Yokuş Kalkış Destek Sistemi, Deri/kumaş Koltuk Döşemesi, Arka Koltukta Orijinal Kol Desteği, Konfor, İç ve Dış Ekipmanlar Tam Donanımlı (fiili) olacaktır.” düzenlemesi, 2.1.2’nci maddesinde “17.03.2006 tarihli ve 2006/10193 karar sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 02.10.2014 tarihli ve 2014/6814 karar sayılı Bakanlar Kurulu kararının ilgili maddeleri gereği; Yabancı menşeli binek ve station-wagon cinsi taşıtlar kiralanamaz. Binek taşıtlar 2006/10193 ve 2014/6814 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarına göre üretim şekli en az %50’si yerli üretim olacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır. Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, ihale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanmasının esas olduğu, teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin, verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliğini sağlaması gerektiği, kural olarak belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürünün belirtilemeyeceği ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilemeyeceği anlaşılmaktadır. İhale konusu işte çalıştırılacak binek taşıtların teknik özelliklerinin, Teknik Şartname’nin “Kiralanacak Binek Taşıtların Teknik Özellikleri” başlıklı 1.1’inci maddesinde maddeler halinde belirlendiği görülmüştür. İhale süreci içerisinde, başvuru konusu ihaleye ilişkin alınan 27.12.2023 tarihli ve 2023/UH.I-1612 sayılı Kamu İhale Kurulu kararı ile “ itirazen şikâyet başvurusunun reddine ” karar verilmiştir. Davacı Karalar Müt. Müh. Taş. Gıda Elektrik Petrol Ürünleri Tem. Turizm Taah. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından, anılan Kurul kararının 2'nci, 3'üncü, 4'üncü, 5'inci, 7'nci 9'uncu ve 10'uncu iddiaları bakımından iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle açılan davada, Ankara 11. İdare Mahkemesi'nin 14/02/2024 tarihli ve E: 2024/133, K: 2024/232 sayılı kararı ile " davanın reddine " karar verilmiştir. Anılan Mahkeme kararının davacı tarafından temyizi üzerine verilen Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 08/05/2024 tarihli ve E: 2024/1002, K: 2024/2078 sayılı kararında; "…2. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararındaki 2. iddia yönünden davanın reddine ilişkin kısmı incelendiğinde, … Uyuşmazlık, davacı tarafından, binek araçlar için getirilen teknik özelliklerin tek bir marka ve modeli işaret ettiği, anılan özellikleri sağlayan başkaca bir araç bulunmadığı iddiasından kaynaklanmaktadır. Davalı idarece, başka bir ihalede benzer teknik özellikleri sağlayan araçların bulunup bulunmadığı hususunda teknik görüş alınmış, anılan teknik görüşe dava konusu Kurul kararında da yer verilmek suretiyle, davacının başvurusunun anılan iddia bakımından reddine karar verilmiştir. Davalı idarece teknik görüş alınan ihalenin dokümanı incelendiğinde, motor silindir hacimlerinin en az 1400 cc, en fazla 1600 cc, en az 90 bg gücünde, ABS ve ESP özellikli, sis farlı, elektronik yol bilgisayarlı, hareket hâlinde kapıların otomatik kitlenmesi, ön ve arka kol dayanağı olan, led ekrana sahip, geri görüş kamerası, elektronik çift bölgeli klima özellikli, benzinli ve yerli menşeli sedan tipinde olmak üzere birçok kritere yer verilmiş; dava konusu ihale dokümanında ise, benzer kriterlere yer verilmekle birlikte teknik görüş alınan ihaleden farklı olarak istenilen araçların dizel ve manuel vites olması yönünde temel olarak farklı kriterler getirilmiştir. Bu itibarla, dava konusu dokümana yönelik iddia çerçevesinde 48 adet binek araç için, temel kriter olarak %50 yerli oranına sahip araçlardan dizel ve manuel vites başta olmak üzere, 2020 model ve üzeri, çift bölgeli dijital klima, arka kol dayama ve Teknik Şartname'de belirtilen diğer özelliklerin bulunduğu araçlar bakımından araştırma yapılarak, gerekiyorsa teknik görüş de alınmak suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, başka bir ihale için alınan ve teknik kriterleri dava konusu ihale dokümanı ile tam olarak örtüşmeyen araçlar için alınan teknik görüşe dayanılarak tesis edilen dava konusu Kurul kararının bahse konu iddiaya ilişkin kısmında hukuka uygunluk, aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır. 3. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararındaki 4. iddia yönünden reddine ilişkin kısmı incelendiğinde, … Uyuşmazlık, Teknik Şartname'de yer alan "tüm taşıtların yolcu koltukları ve kapasitesi orijinal fabrika çıkışlı olacaktır" düzenlemesine yönelik olup minibüslerin orijinal fabrika çıkışlı olarak koltuk kapasitelerinin bulunmadığı iddiasından kaynaklanmaktadır. Bu durumda, Teknik Şartname'nin anılan düzenlemesinden ne anlaşılması gerektiği davalı idarece ortaya koyulduktan sonra, davacının iddiası çerçevesinde bir değerlendirme yapılması gerekirken, piyasada farklı koltuk kapasiteli minibüslerin bulunduğu, ilgili mevzuat ve süresinde bildirilmesi şartıyla koltuk kapasitelerin değiştirilmesinin de mümkün olduğu ve idarenin talebi doğrultusunda yolcu koltuk kapasiteli minibüslerin temin edilebileceği gerekçe gösterilerek tesis edilen dava konusu Kurul kararının bahse konu iddiaya ilişkin kısmında hukuka uygunluk, aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır." şeklinde gerekçelere yer verilerek; "…3. Davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne; 4. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu Kurul kararının 2. ve 4. iddialar yönünden davanın reddine ilişkin kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca bozulmasına, 5. Bu kısımlar bakımından dava konusu işlemin iptaline" karar verilmiştir. Söz konusu Mahkeme kararı üzerine alınan 03.07.2024 tarihli ve 2024/MK-70 sayılı Kurul kararı ile de “ 1- Kamu İhale Kurulu'nun 27.12.2023 tarihli ve 2023/UH.I-1612 sayılı kararında yer alan başvuru sahibinin 2'nci ve 4'üncü iddialarına yönelik değerlendirmelerin iptaline, 2- Anılan Danıştay kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, başvuru sahibinin 2'nci ve 4'üncü iddialarının esasının yeniden incelenmesine ” karar verilmiştir. Yukarıda yer verilen Mahkeme kararı üzerine, başvuru sahibinin söz konusu iddialarının değerlendirilebilmesi amacıyla, 12.07.2024 tarihli ve 56020 sayılı yazı ile akademik bir kuruluştan “… Teknik Şartname’de binek araçlar için belirlenmiş olan teknik özelliklerin tek bir otomobil markasını işaret edip etmediği ve Teknik Şartname'de tanımlanan yolcu kapasiteli minibüslerin fabrika çıkışlarında bu şekilde koltuk kapasitelerinin bulunup bulunmadığı ile yolcu kapasitesi, km ve model yılı özellikleri dikkate alındığında, söz konusu minibüslerin temin edilmesinin mümkün bulunup bulunmadığı” hususlarında teknik görüş talep edilmiştir. Akademik kuruluş tarafından gönderilen ve 21.08.2024 tarihinde Kurum kayıtlarına alınan teknik görüş cevap yazısında; “…DEĞERLENDİRME: 1- Bahse konu şartnamede itiraza esas olan kiralanacak binek tip hizmet araçlarında idare 1360-1600cc motor hacmi talep etmiş olup bu hacim aralığında ülkemizde yerli menşei birçok araç marka ve modelinde itiraza konu olan hususta 1400, 1500, 1600cc motor hacimlerinde araçlar mevcut olup hali hazırda ülkemizde kullanımları mevcuttur. Ancak bu tür motor hacmi tanımlamalarında 1360 cc şeklinde kritik bir silindir hacmi tarifinin hiçbir teknik gerekçesi olmamakla birlikte bütün dünyada teknik olarak motor silindir hacimleri 1300 cc, 1300-1600cc, 1600-2000cc, 2000-2500 cc vb. şeklinde sınıflandırılmaktadır. Teknik şartnamede belirtilen 1360 cc bir marka ve modelin başlangıç motor hacminin tanımlaması olabileceği için genel sınıflandırma hacmi tanımlaması örneğin 1300cc-1600 cc aralığında doğru olacaktır. Veya minimum 1300 cc - maksimum motor hacmi 1600 cc şeklide tanımlama yapılabilecektir. Aynı zamanda motor gücü açısından da 65-96 kW güç tanımlaması ara değerlerde sadece bazı motor güçlerini ifade etmektedir. Bu kapsamda araç motor tanımlamalarında minimum maksimum değerler verilirken dünyada üretim standartları belli olan motorların tamamını kapsayacak şekilde asgari yeterliliği ve yakıt tüketimi açısından da azami sınırlılığı tanımlayan motorlar belirtilmelidir. Örneğin bu tür bir hizmet aracı için 65-100 kW güç birçok marka model aracın tercih edilmesini sağlayabilecektir. Ancak 96 kW gibi bir teknik sınır sadece bir motor grubu için tanımlayıcı olmanın yanı sıra daha düşük güçlerin tercih edilmesine sebep olabilecektir. Talep edilen araç minimum 100 kW motor gücüne sahip olmalıdır şeklinde bir tanımlama daha doğru ve kapsayıcı hizmetin yürütülmesine mani olmayacak bir talep olarak değerlendirilmektedir. Talep edilen motor hacimlerine sahip araçlarda manuel vites kullanımına sahip 5-6 ileri kademeli vites kutuları kullanımı ülkemiz piyasasında birkaç marka ve modelde mevcuttur. Ancak bunlardan yerli üretime sahip sadece itirazda belirtildiği üzere 1 marka ve modelde mevcut olup diğerleri Avrupa ithal araçlardır. Talep edilen araçlarda manuel vites kullanımı ve 5-6 ileri şeklinde bir tanımlama ile aracın kullanımına yönelik teknik olarak hiçbir yeterlilik ortaya konulmamaktadır. Günümüz araç teknolojilerinde yüksek oranda otomatik vites kullanımı yaygınlaşmış ve birçok marka ve model araçta otomatik veya otomatikleştirilmiş (yarı otomatik) vites kutusu kullanılmaktadır. Otomatik vites kullanımı yoğun olan araçların kullanıldığı piyasalarda manuel vites kullanımı talep edilmesi ve 5-6 kademe şeklinde sınırlama ile araç teknik özellik tanımlaması zorlayıcı ve kısıtlayıcı bir durumu ortaya çıkarmaktadır. 5 kademe vites kullanımı günümüzde hemen hemen terkedilmenin yanı sıra 6 veya 6+1 kullanımı yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Buradaki manuel viteslerde kademe artırılmasının en temel sebebi yakıt ekonomisi sağlamaktır. Avantajlı bir durum ile hizmet aracı alınması ve kamu faydası gözetilecek ise mutlaka yüksek kademe vites kutusu olan araçlar tercih sebebi olmakla birlikte yaygın kullanımı olan araç motor-vites donanımları göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca otomatik araç temini kolay olan piyasalarda manuel vites tercihleri maliyetleri tam tersine olumsuz olarak etkileyebilmektedir. Bu kapsamda bu sınıf bir araç talebi için her iki özellikte göz önünde bulundurularak talep oluşturulabileceği gibi yerlilik oranı %50 üzeri olan araç tercihlerini artırabilmek adına yerli üretilen araçların motor-vites kombinasyonları mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Bu tercihler daha rekabetçi bir durumu ortaya çıkaracaktır. 2- 75.000 km sınırı ile 2.el piyasasında kullanılmışlık düzeyi belirlenmiş olan araçta talep edilen km idarenin talebi ile oluşturulmuş ve herhangi bir sınırlayıcılığı olan temini zor olan bir durum değildir. Bu kapsamda ülkemiz araç piyasasında 4 yıl kullanım süresine ulaşmış ve ortalama 70.000-80.000 km aralığında birçok araç bulunabilmektedir. Bahse konu motor hacmi, gücü ve vites kutusu özelliklerinde de bu km’lerde araç bulunabilmektedir. Ancak araçlarda yıl veya km tanımlamasında hizmetten faydalanmaya mani bir durum olmaması göz önünde bulundurulmalıdır. Genellikle ülkemizde üretici standartlarında garanti süreçleri ve bakım süreçleri yıllık süreçlerde 20.000 km periyot üzerinde gerçekleştirilmektedir. Araç yılda bir defa veya daha öncesinde 20.000 km ye ulaşırsa o sürede bakıma alınmalıdır. Bu kapsamda 4 yıl önce üretilmiş bir araç yaş olarak tercih sebebi ise km bakımından da maksimum 80.000 km tercihi daha teknik ve doğru tercih sebebi olacaktır. Ancak bu sınıf araç motorlarında genellikle 90.000 km de ağır bakım süreci olarak adlandırılan motor işlemleri gerçekleştirilmesi gerektiği için km talebinde bu durumu da göz önünde bulundurmak gerekmektedir. 3- Ayrıca şartnamede belirtilen diğer araç özellikleri ile ilgili hususlarda yine aynı sınıf, marka ve model araçlarda mevcut durumda bulunmakta olup, aracın sürücü ve yolcu hava yastıklarının bulunması, led sis farlarının kullanımı, radyo ve ses sisteminin bulunması, ABS, ESP gibi taşıt güvenlik sistemlerinin bulunması, yol bilgisayarı navigasyon bulunması gibi diğer hükümleri de yerine getiren araçlar kullanımda görülmektedir. 4- Bir diğer şartname konusu olan husus arka koltuklarda kol dayama bulunması yukarıda bahse konu teknik özelliklerin yanı sıra değerlendirildiğinde sadece bir marka ve model için söz konusu olan bir teknik özelliktir. Kullanımda gerekliliği mutlak zorunluluk olan bir özellik ise kol dayama donanımı bu durumda rekabetçiliği ve alternatif araç tercihlerini arttırmak için aracın motor, güç, yakıt ve vites kutusu (şanzıman) tercihlerinin daha geniş tutulması gerekmektedir. Aksi durumda sadece bir marka model tercihinin yanı sıra zorlama sonradan araca ilave edilen üretim ve tasarımda olmayan standart dışı bazı ürünler araçlar üzerine entegre edilerek sunulabilecektir. 5- Dizel motorlu araçlar günümüzde teknik olarak genellikle güç ve tork değerlerinin yüksek olmasının yanı sıra yakıt ekonomisi bakımından daha uygun olmasından dolayı da tercih edilmektedir. Ancak bu motor hacimlerinde dizel motorlardan daha ekonomik değerler sağlayan, aynı zamanda bu ekonomikliğin yanı sıra güç ve tork değerlerinde aynı hatta bazen daha iyi değerlere ulaşan benzin motorları da kullanılmaktadır. Günümüz araç çeşitliliği ve ülkemizde üretim gerçekleştiren otomotiv ana sanayi araç marka ve modelleri incelendiğinde gerek yerlilik oranlarında, gerek motor ve vites kutusu tercihlerinde gerekse kullanım km’si bakımından düşük seviyede kullanılmış benzin yakıt tercihli motorlara sahip araçlarda hizmet alımı kapsamında düşünülebilir. Hatta bazı hibrit motor kullanımına sahip araçlar daha ekonomik ve efektif olarak diğer motor kullanımına sahip araçlara göre ön plana çıkmaktadır. 6- Şartnamede talep edilen çift bölgeli otomatik klima kullanımı araç içerinde her noktada homojen soğutma ve ısıtma özelliklerinden istifade için talep edilen bir özellik olmanın yanı sıra günümüzde birçok araçta daha gelişmiş iklimlendirme sistemleri de kullanılabilmektedir. Yukarıda bahse konu teknik özellikler ile birlikte iklimlendirme özellikleri de göz önünde bulundurulduğunda bütün özelliklerin sınırda sağlandığı araçlar çok az denecek seviyede hatta sadece bir marka model bu özellikleri sağlayabilir demek mümkündür. Bu kapsamda talep edilen performansın ve araçtan beklenen faydanın sağlanmasını yönelik özellik tanımlamaları daha gerçekçi olabilecektir. Örneğin aracın içerisinde belirli bir sürede istenilen soğutma değerini sağlayacak klima sistemine sahip olması gibi tanımlamalar daha faydaya yönelik talepler olabilecektir… ” şeklinde görüş verilmiştir. Söz konusu teknik görüş yazısı incelendiğinde; - 5-6 ileri manuel şanzıman özelliğinin kısıtlayıcı bir durum yarattığı, talep edilen motor hacimlerine sahip araçlarda manuel vites kullanımına sahip 5-6 ileri kademeli vites kutuları kullanımının, ülkemiz piyasasında birkaç marka ve modelde mevcut olduğu; bununla birlikte, sadece bir marka ve modelin yerli üretime sahip olduğu, - Arka koltukta orijinal kol desteği bulunması özelliğinin, Teknik Şartname’de belirtilen diğer teknik özellikler ile birlikte değerlendirildiğinde, sadece bir marka ve model için söz konusu olduğu, - Çift bölgeli otomatik klima özelliğinin, Teknik Şartname’de belirtilen diğer teknik özellikler ile birlikte değerlendirildiğinde, bütün özelliklerin sınırda sağlandığı araçların çok az denecek seviyede olduğu, hatta sadece bir marka ve modelin bu özellikleri sağlayabileceği anlaşılmış olup, yukarıda yer alan özellikler itibariyle başvuru sahibinin söz konusu iddiasının yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. 2) Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak: Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde “ …c) Araçlara ilişkin tanımlar … 3) Otobüs: Yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücüsü dâhil dokuzdan fazla oturma yeri olan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa dâhildir. Sürücüsü dâhil oturma yeri onyediyi aşmayan otobüslere minibüs denir .” hükmü, Teknik Şartname’nin “Kiralanacak Minibüslerin Teknik Özellikleri” başlıklı maddesinde “ Minibüsler; 9+1-16+1 yolcu kapasiteli aralığında en az 2020 model (siyah, füme, gri veya beyaz renk) olacaktır. Orijinal 140.000 km’yi geçmemiş (orijinal kilometrede değişiklik yapıldığı tespit edildiği takdirde Sözleşme feshedilecektir) Motor hacmi en az 1900 cc, dizel olacaktır. Asgari 100 Hp Motor Gücünde, 5-6 ileri Manuel Şanzıman, Sürücü ve Yolcu Hava Yastıkları, Abs: Anti blokaj sistemi, Ebd: Elektronik Fren Dağılım Sistemi, Kapıları ikaz sinyali ile sürücülerini uyaracak nitelikte elektrikli sürgü kapı olacaktır. Sürücü ve yolcu koltukları emniyet kemerli ve koltuklar yatar konuma gelebilecek, Minibüsler öğrenci koltuklu olmayacaktır. Klima, Yol Bilgisayarı, Park Sensörü, Alarm, Sis Farı olacaktır. *Taşıtların teknik özellikleri yukarıda belirtilen niteliklerde veya dengi taşıt olacaktır. *Ruhsatta belirtilen silindir hacmi ve motor gücü esas alınacaktır. *Tüm taşıtlarda GPRS Taşıt Takip Sistemi olacaktır. *Tüm taşıtların yolcu koltukları ve kapasitesi orijinal fabrika çıkışlı olacaktır.” düzenlemesi yer almaktadır. Birim fiyat teklif cetvelinin taşıtlara ilişkin kısmı aşağıda yer verildiği şekilde düzenlenmiştir. A 1 B 2 Sıra No İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması 6 Birimi Miktarı Teklif Edilen 4 Birim Fiyat Tutarı 1 Binek taşıt (En az 2020 model, motor silindir hacmi 1360 cc ile 1600 cc arasında) ay 1.152 2 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (9+1 Yolcu Kapasiteli) ay 792 3 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (10+1 Yolcu Kapasiteli) ay 24 4 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (11+1 Yolcu Kapasiteli) ay 96 5 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (13+1 Yolcu Kapasiteli ay 48 6 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (14+1 Yolcu Kapasiteli) ay 408 7 Şoför Hariç en az 2020 Model Minibüs (15+1 Yolcu Kapasiteli) ay 24 8 Konaklama Ücreti gün 780 II. ARA TOPLAM (K.D.V. Hariç) 7 TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç) İhale konusu 58 minibüsün, 9+1-16+1 yolcu kapasiteli aralığında ve en az 2020 model olmasının istenildiği, birim fiyat teklif cetvelinde de 9+1, 10+1, 11+1, 13+1, 14+1 ve 15+1 yolcu kapasiteli minibüsler için ayrı satır açıldığı görülmüştür. Yukarıda yer verilen Mahkeme kararı üzerine, başvuru sahibinin söz konusu iddialarının değerlendirilebilmesi amacıyla, 12.07.2024 tarihli ve 56020 sayılı yazı ile akademik bir kuruluştan “… Teknik Şartname’de binek araçlar için belirlenmiş olan teknik özelliklerin tek bir otomobil markasını işaret edip etmediği ve Teknik Şartname'de tanımlanan yolcu kapasiteli minibüslerin fabrika çıkışlarında bu şekilde koltuk kapasitelerinin bulunup bulunmadığı ile yolcu kapasitesi, km ve model yılı özellikleri dikkate alındığında, söz konusu minibüslerin temin edilmesinin mümkün bulunup bulunmadığı” hususlarında teknik görüş talep edilmiştir. Akademik kuruluş tarafından gönderilen ve 21.08.2024 tarihinde Kurum kayıtlarına alınan teknik görüş cevap yazısında iddia konusu husus ile ilgili olarak; “…DEĞERLENDİRME: … 7- Şartnamede talep edilen 9+1 -16+1 koltuk sayısına sahip standart üretime sahip birçok ticari araç bulunmaktadır. Ara değerlerde 10+1, 11+1 vb. koltuk düzeninin olmaması teknik bir eksiklik olmayıp herhangi bir 9+1 veya 16+1 standart araç temini idarenin talebini karşılamaktadır. En az 2020 model, 140.000 km’yi geçmemiş, motor hacmi en az 1900 cc, asgari 100hp, 5-6 manuel vites, sürücü ve yolcu hava yastıklı, ABS’li, EBD’li, klimalı, yol bilgisayarlı vb. teknik özelliklerde olması otomotiv piyasasında hafif ticari grup araçlarda rahatlıkla temin edilmesi mümkün olan ve alternatif değerlendirmeleri olabilen araç teknik özellikleridir. Bu bağlamda ilgili maddede belirtilen hususlar idarenin ihtiyaçlarına göre minimum veya maksimum yeterlilikle olarak doğru bir şekilde tanımlanmıştır…” şeklinde görüş verilmiştir. Söz konusu teknik görüş yazısı incelendiğinde, Teknik Şartname’de belirtilen 9+1-16+1 koltuk kapasitesinde standart üretime sahip birçok ticari aracın bulunduğu, ara değerlerde koltuk düzeninin olmamasının teknik bir eksiklik olmadığı, herhangi bir 9+1 veya 16+1 standart araç temininin idarenin talebini karşılayacağı; Teknik Şartname’de belirtilen diğer özellikler ile birlikte istenilen koltuk kapasitesine sahip minibüslerin temin edilmesinin mümkün olduğu anlaşıldığından, başvuru sahibinin söz konusu iddiasının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır. Diğer yandan, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendinde “Başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması halinde, Kurul kararı ile itirazen şikâyet başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesine karar verilir. Kurul kararının başvuru sahibine bildirimini izleyen otuz gün içinde başvuru sahibinin Kuruma yazılı talebi üzerine, bu talep tarihini izleyen otuz gün içinde Kurum tarafından itirazen şikâyet başvuru bedelinin iadesi yapılır ve son ödeme tarihine kadar geçen süre için faiz işlemez. Diğer hallerde başvuru bedeli iade edilmez. Bu fıkranın (1) numaralı bendi uyarınca tahsil edilen bedel hiçbir durumda iade edilmez.” hükmü yer almaktadır. Aktarılan Kanun hükmüne göre, başvuru sahibinin itirazen şikâyete konu iddialarının tamamında haklı bulunması halinde başvuru bedeli iadesinin söz konusu olabileceği dikkate alındığında, yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler neticesinde, başvuru sahibinin, iddialarının tamamında haklı bulunmadığı anlaşıldığından, başvuru bedelinin başvuru sahibine iadesi için Kanunun öngördüğü şekilde " başvuru sahibinin iddialarının tamamında haklı bulunması" koşulunun gerçekleşmediği, dolayısıyla 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesinin (j) fıkrasının 9’uncu alt bendi hükmü gereğince başvuru bedelinin iadesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir. Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun'un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen otuz gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere, Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline, Oybirliği ile karar verildi.