Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -1-93 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-44/960 -313 Karar Tarihi : 03.08.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Emine TOKGÖZ C. BAŞVURUDA Temsilcisi: Av. Zafer AKGÜN Ulus Mah. No 10/B Koyundere Menemen/İzmir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Elektrik Üret
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -1-93 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-44/960 -313 Karar Tarihi : 03.08.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler :İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Mert KARAMUSTAFAOĞLU, Emine TOKGÖZ C. BAŞVURUDA Temsilcisi: Av. Zafer AKGÜN Ulus Mah. No 10/B Koyundere Menemen/İzmir D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü İnönü B ulvarı No 27 06490 Bahçelievler/ Ankara E. DOSYA KONUSU: EÜAŞ Genel Müdürlüğüne bağlı termik s antrallerde kullanılan Fuel Oil No: 5 ve Fuel Oil No: 6 akaryakıt ürünlerinin daha önce ihale 20 sistemiyle alınmasına rağmen son zamanlarda TP Petrol Dağıtım A.Ş. den karşılıklı sözleşme ile alınmasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal eder nitelikte olduğu iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; - Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü ne (EÜAŞ) bağlı termik santrallerde kullanılan Fuel Oil No: 5 ve Fuel Oil No: 6 akaryakıt ürünlerinin temini için bugüne kadar ihale yapılmakta oldu ğu, - Ancak son zamanlarda alınan kararlar ve uygulamalarla bu ürünlerin ihale yapılmadan sadece Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı na (TPAO) bağlı dağıtım şirketi olarak çalışan Türkiye Petrolleri Petrol Dağıtım A.Ş. (TP) 30 şirketinden karşılıklı sözleşme y apılmak sureti ile sağlandığı, - Pars Petrol Madeni Yağlar İth. İhr. Paz. San. Tic. A.Ş. nin (Pars Petrol) Türkiye de faaliyet gösteren bir petrol dağıtım şirketi olduğu ve 11.02.2009 tarihinden itibaren aldığı dağıtıcı lisansı ile faaliyetlerine devam etti ği, - Pars Petrol ün lisans aldığı tarihten itibaren EÜAŞ a bağlı termik santrallerin açtığı akaryakıt ihalelerine katılarak uygun fiyat teklifleriyle pek çok ihale kazanmış olduğu, - Bazı termik santrallerinin yeni ihale açmaması üzerine yapılan görüşmelerde alınan duyumun, EÜAŞ ın akaryakıt ihtiyacının karşılıklı sözleşmelerle TP tarafından karşılanacağı yönünde olduğu, 40 - Pars Petrol ün 2010 yılında girmiş olduğu ihalelerde kazandığı ihalelerin TP den daha iyi teklif verilebileceğine örnek teşkil ettiği iddia e dilmiştir. BULUN AN : Pars Petrol Madeni Yağlar İth. İhr. Paz. San. Tic. A.Ş. 11-44/960 -313 2 G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 13.5.2011 tarih ve 3712 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 13.06.2011 tarih ve 2011 -1-93/İİ-11-389.ŞP sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 23.6.2011 tarih ve 11 -39/797 -M sayılı toplant ısında görüşülmüş ve söz konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 40/1 inci maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucu nda düzenlenen 25.07.2011 tarih ve 2011 -1-93/ ÖA-11-340.MK sayılı Önaraştırma Rapor u 26.07.2011 tarih ve REK.0.05.00.00 - 110/214 sayılı Başkanlık önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 50 karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili rapor da; dosya konusu iddialara yöne lik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), Türkiye elektrik üretiminin 2010 sonu itibarıy la yaklaşık % 45 ini gerçekleştirmektedir. Yine 2010 sonu itibarıyla toplam 20.369 Mw kurulu güce sahip olup, bu gücün 8.691 Mw ını termik santrallerden elde etmektedir. 60 Şikâyete konu Fuel Oil No: 5 ve Fuel Oil No: 6 tipi yakıtlar, numaralarını içerdikleri kükürt miktarına göre TSE standartlarına dayanarak almaktadır. Anılan yakıtlar ve motorin, termik santrallerde elektrik üretimi esnasında kullanılmakta olup termik santrallerden bazılarının ana yakıtları; bazılarının da ikincil yakıtlarıdır. İkincil yakıt anlamında Fuel Oil No: 5 ve Fuel Oil No: 6, elektrik üretiminde kullanılan kömürün kaliteli olmaması durumunda ısıyı yükseltme ve ayrıca başlangıç yakıtı olma fonksiyonlarına sahiptir. Buna ilaveten, ana girdisi doğalgaz olan termik santrallerde doğalgazı n herhangi bir sebeple kesilmesi durumunda anılan yakıtların devreye girmesiyle üretimin aksaması önlenebilmektedir. Şikayet konusunun Fuel Oil yakıt türlerinin satın alım prosedürüyle ilgili olmasından 70 ve Fuel Oil No: 5, yüksek kükürt oranı sebebiyle ter cih edilmeyen Fuel Oil No: 6, ve 2012 sonunda geçilmeyi düşünülen düşük kükürt oranlı Fuel Oil No: 3 ün termik santrallerdeki birincil ve ikincil yakıt olarak kullanımları açısından birbiriyle değiştirilebilir olmasından dolayı ilgili ürün pazarının Fuel Oil dağıtım pazarı olarak tanımlanması gerektiği kanaatine varılmıştır. I.1.2 İlgili Coğrafi Pazar Fuel Oil in talep ve arz koşulları ya da alıcı tercihleri belli bir bölgede homojen yapı sergilemeyip tüm ülkede aynı karakteristiklere sahip olduğundan ve temin kaynakları açısından da herhangi bir bölgesel farklılığın bulunmadığı düşünüldüğünden, ilgili coğrafi pazarın Türkiye olarak tanımlanması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. 80 I.2.Yapılan İnceleme ve Hukuki De ğerlendirme I.2.1. Hakim Durum Değerlendir mesi Dosya konusu şikâyet temel olarak EÜAŞ ın anılan ürünleri münhasıran TP den almasının akaryakıt dağıtım ve satış alanında faaliyet gösteren diğer teşebbüsler açısından rekabet karşıtı bir etki meydana getirdiğine ilişkindir. Böyle bir etkinin olabilme si için ise öncelikle EÜAŞ ın Fuel Oil alım pazarında hâkim durumda bulunması gerektiği düşünülm üştür . 11-44/960 -313 3 EÜAŞ tarafından gönderilen belgeler ışığında, EÜAŞ termik santrallerinin Fuel Oil tüketim miktarları Tablo 1 de verilmiştir: Tablo 1: EÜAŞ Te rmik Santrallerinin Fuel Oil Tüketim Miktarları (ton) 90 Santral Adı 2010 Yılı tüketim (ton) Afşin -Elbistan (A) ( ..) Afşin -Elbistan (B) ( ..) Kangal ( ..) Orhaneli ( ..) Seyitömer ( ..) Tunçbilek ( ..) Ambarlı Fuel Oil ( ..) Hopa ( ..) Çatalağzı ( ..) Çan ( ..) TOPLAM ( ..) Diğer taraftan, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından yayımlanan 2010 Petrol Piyasası Sektör Raporu na göre, Türkiye deki rafinerilerde üretilen toplam Fuel Oil miktarları sınıflarına göre Tablo 2 deki gibidir: Tablo 2: 2010 yılı Rafineri Lisansı Sahiplerinin Üretim Miktarları (ton) Ürün Üretim Miktarı (Net Rafineri Çıkışı/ton) Fuel Oil No:3 1.163 Fuel Oil No:4 429.259 Fuel Oil No:5 249.576 Fuel Oil No: 6 2.504.769 TOPLAM 3.183.604 Bunun yanında, aynı Rapor a göre rafinerici lisansı sahiplerinin 2010 yılı ithalat miktarı 515.778 ton olup, Türkiye deki toplam Fuel Oil tüketiminin 2010 yılında 3.699.382 ton olarak gerçekleştiği görülm üştür . EÜAŞ tarafından 2010 yılında satın alınan 80.872 ton Fuel Oil in, Türki ye genelindeki toplam Fuel Oil alımlarının %2,5 ini oluşturduğu kanaatine varılmıştır . 100 Diğer taraftan, TP, 2010 yılında ( ..) ton Fuel Oil satışı gerçekleştirmiştir. Bu satış miktarı ise Türkiye genelindeki toplam Fuel Oil satışlarının %( ..) na tekabül etmektedir.1 I.2.2. Yakıt Alımında İhale Usulü ve Sakıncaları Termik santrallerde kullanılan yakıtlar, şikâyette de belirtildiği gibi 2011 Şubat ayından beri, ihale yerine doğrudan TP den temin edilmektedir. Ancak, EÜAŞ Genel Müdürlüğü nde ve TP de yapıla n görüşmelerden anlaşıldığı üzere, ihale yerine doğrudan anlaşma ile alım usulüne dönülmesi keyfi nedenlerden değil; arz güvenliği, 1 EÜAŞ ın yalnızca Fuel Oil: 5 aldığı varsayıldığında dahi, bu alımların Türkiye genelindeki satışlar ın %( ..) ünü oluşturduğu ve hâkim durumda bulunmadığı anlaşılmıştır. 11-44/960 -313 4 ihale yöntemindeki zaman ve etkinlik kayıpları, al ya da öde koşulu nedeniyle maliyet artışları gibi sorunları bertaraf etme amacından kaynaklanmaktadır. 110 Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, EÜAŞ ın anılan yakıtları ihale usulü ile aldığı dönemlerde ihaleler e genel olarak ( ..) teşebbüssün katıldığı ve yılda ortalama ( ..) ihale gerçekleştirildiği saptanmıştır. Ancak bir önceki paragrafta da vurgulandığı üzere, etkinlik kayıpları ihale usulünün önemli bir mahzuru olagelmiştir. Bunun yanı sıra, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu nda da söz konusu alımlar istisna hükmü kapsamında yer almaktadır. EÜAŞ ın bir kamu kurumu olmasından dolayı uygulanan ihale usulü ile ilgili olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu nun İstisnalar başlıklı 3 üncü maddesi (değişik 30.7.2003 -4964/2 md.) devreye girmektedir. Bu maddenin (o) bendinde (Ek: 25.6.2009 -5917/31. md), Elektrik üretimi, iletimi, ticareti ve dağıtımı alanında faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüslerinin, bu faaliyetlerinin 120 yürütülmesine yönelik olarak diğer kamu kurum ve kuruluşlarından yapacakları enerji ve yakıt alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tabi değildir. ifadesi yer almaktadır . EÜAŞ Genel Müdürlüğü nün 4.1.2011 tarih ve B.15.2.ÜAŞ.0.15.00.02 -0032 sayılı görüş isteme yazısında, Kamu İhale Kurumu tarafından, enerji üretiminde birincil ve ikincil yakıt olarak kullanılmak zorunda olduğu Fuel Oil ve Mo torinin 4734 sayılı Kanun un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (o) bendi kapsamında ihaleye çıkılmadan, Turkish Petroleum International Company (TPIC) den veya TPIC nin kurduğu yurtiçi piyasada faaliyet gösteren toptan akaryakıt dağıtım şirketi olan TP Petrol Dağıtım A.Ş. den temin edilip edilemeyeceği hususu nun 4734 sayılı Kamu 130 İhale Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde incelenip görüş bildirilmesi istenmiştir. Kamu İhale Kurumu nun 2.2.2011 tarihli cevabi yazısında, Kamu İhale Kurulu nun 26.1.2011 ta rih ve 2011/DK.D -11 sayılı kararı uyarınca Elektrik üretimi alanında faaliyet gösteren ve kamu iktisadi teşekkülü olan EÜAŞ Genel Müdürlüğü nün enerji üretiminde birincil ve ikincil yakıt olarak kullanmak zorunda olduğu Fuel Oil ve Motorini, 4734 sayılı K anun un 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (o) bendi kapsamında, mevcut statüleri ve sermaye yapıları değişmediği sürece TPIC den ve TP Petrol Dağıtım A.Ş. den alabileceği hususunda EÜAŞ Genel Müdürlüğü ne görüş bildirilmiştir. Dolayısıyla, şikâyet kon usu olan Fuel Oil alımlarının doğrudan 4734 sayılı Kanun un tanıdığı bir istisna dâhilinde yapıldığı anlaşılm ıştır. 140 I.2.3. EÜAŞ ve TP Petrol Dağıtım arasındaki Anlaşmanın Kanun un 4. ve 5. Maddeleri Açısından Değerlendirilmesi İhale yönteminin terk edilere k TP den doğrudan temin uygulamasına geçilmesinin kanuni dayanağına ilaveten, EÜAŞ ın anılan yakıtların alıcısı olarak önemli pazar payına sahip olduğundan dolayı, yaptığı 4 yıllık alım anlaşmasının rekabeti bozucu ya da engelleyici etkiye sahip olup olama yacağı da irdelenm iştir. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesinde belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabil ecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar yasaklanmaktadır. Aynı maddenin ikinci 150 fıkrasında ise tahdidi olmak üzere yasaklanan hallere ilişkin örnekler sayılmıştır. Söz konusu fıkranın (e) bendinde münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması yasaklanan hallerden sayılmıştır. Bu bakımdan dosya konusu anlaşmanın, Kanun un 11-44/960 -313 5 4. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde sayılan hallere uyabileceği değerlendirilm iştir. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin (2002/2 sayılı Tebliğ) 2. maddesinde üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya ye niden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak 160 tanımlanmakta ve bu türden anlaşmaların belirli koşulları taşımaları kaydıyla, Kanun un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun un 5. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmasına ilişkin hükümler düzenlenmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ in aynı 2. maddesin devamında, Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda uy gulanır. hükmü yer almaktadır. 2010 EPDK Akaryakıt Sektör Raporu na göre TP nin Fuel Oil türlerindeki piyasa payı 2010 yılında, 63.446 ton ile %1,99 olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan yukarıda 170 belirtildiği üzere EÜAŞ ın Türkiye deki alımlardaki payı %2 ,5 tur. 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesi ile alıcıya beş yılı aşmayan rekabet yasağı getirilebileceği düzenlenmiştir. EÜAŞ ve TP arasındaki 4 yıllık sözleşmenin yukarıda da ifade edildiği gibi elektrik üretimi gibi arz güvenliğinin çok önemli olduğu bir pazarda hammadde teminini güvence altına almak amacıyla yapıldığı, makul süreli olduğu ve dolayısıyla piyasa kapatma etkisi olamayacağı düşünülm üştür . Bu nedenle EÜAŞ ile TP arasındaki 4 yıllık münhasır alım anlaşmasının kapsamda 2002/2 sayılı Tebliğ kapsa mına girdiği sonucuna varılmıştır. Bu bilgiler ışığında, anılan alım yönteminin Kamu İhale Kurulu nun verdiği görüş çerçevesinde Kamu İhale Kanunu nun istisna maddesi kapsamında bulunduğu, 180 önceden uygulanan ihale yoluyla alım sisteminin arz güvenliği açıs ından çeşitli ekonomik ve teknik sakıncalar doğurduğu, TP nin Fuel Oil tedarik pazarında ve EÜAŞ ın Fuel Oil alım pazarında hâkim durumda olmamaları sebepleriyle Fuel Oil in EÜAŞ tarafından ihale edilmeden TP den 4 yıllık sözleşme ile alınmasının 4054 sayı lı Kanun u ihlal eder nitelikte olmadığı düşünülm üştür . J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre ; söz konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 190 200