Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-8 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-29/434-161 Karar Tarihi : 8.4.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Ali Fuat KOÇ C. BAŞVURAN : D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Bolu ili nde faaliyet gösteren şehirlerara
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2010-4-8 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 10-29/434-161 Karar Tarihi : 8.4.2010 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan) Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10 Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : Mustafa Okan ALPAY, Ali Fuat KOÇ C. BAŞVURAN : D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR : Bolu ili nde faaliyet gösteren şehirlerarası otobüs işletmeleri E. DOSYA KONUSU: Bolu ilinde faaliyet gösteren şehirlerarası otobüs işletmelerinin 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikleri iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Bolu ilinde şehirlerarası yolcu ta şımacılığı faaliyetinde bulunan otobüs firmaların ın, yolcu taşıma güzergâhlarını aralarında paylaşıp yüksek fiyatlar uygulayarak 4054 sayılı Kanun u ihlal ettikleri iddia edilmiştir. 20 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.1.2010 tarih ve 200 sayı ile gire n baş vuru üzerine hazırlanan 8.2.2010 tarih ve 2010-4-8/İİ-10-MA sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.2.2010 tarih ve 10 -18 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soru şturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-18/206 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 31.3.2010 tarih ve 2010 -4-8/ÖA-10-MOA sayılı Önaraştırma Raporu 1.4.2010 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/122 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-29 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; Bolu ilinde şehirlerarası yolcu taşımacılığı 30 faaliyeti gösteren otobüs firmaların ın 4054 sayılı Kanun u ihlal eden eylemlerde bulunduğuna ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı , bu nedenle bu teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar Dosya mevcu du bilgiler çerçevesinde, karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı" ilgili ürün pazarı; Bolu-Ankara güzergâhı ve Bolu -İstanbul güzergâhı ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Pazarın Yapısı 40 Bolu Şehirlerar ası Otobüs Terminalinde F1 yetki belgesine sahip acentelik hizmeti veren 4 adet işletme bulunmaktadır. Bu işletmeler; Cemal attin BAYRAK, Yusuf BAYRAK, Şen - 10-29/434 -161 2Bay İnşat Petrol Gıda Seyahat ve Turizm San. Tic. Ltd. Şti. ve Bolu Kartalkaya Turizm Nak. Maden Gıda Hayvancılık Tic. Ltd. Şti. dir. Söz konusu işletmeler D1 veya B1 yetki belgesine haiz 25 adet firmaya acentelik hizmeti vermektedir. I.2.2. Öz Bolu Turizm ve Seyahat A.Ş. Yetkilisi İle Yapılan Görüşme Raportörlerin görüştüğü şirket yetkilisi , bilet fiyatl arını Ulaştırma Bölge Müdürlüğü nün onayladığı nı ve iki yıldır aynı fiyatları içeren tarife yi, yasal indirim miktarını dikkate alarak uyguladıklarını; ayrıca öğrenci ve kart indirimi uygulamalarının bulunduğunu; yoğun 50 rekabet nedeniyle zaman zaman uygulama daki fiyatın altına inmek zorunda kaldıklarını; E5 yolundan transit geçmekte olan firmaların fiyatı 5 TL ye kadar düşürdüklerini; yolcuların yaklaşık %40 ının bu şekilde yolculuk yaptığını tahmin ettiklerini; Bolu/Ankara güzergâhında faaliyet gösteren Efe Tur un yoğun rekabet dolayısıyla terminaldeki yazıhanesini kapatmak zorunda kaldığını ifade etmiştir. I.2.3. Cemalattin BAYRAK , Yusuf BAYRAK ve Şenbay İnşat Petrol Gıda Seyahat ve Turizm San. Tic. Ltd. Şirketi nin Vekili ile Yapılan Görüşme Şirket Vekili k onuya ilişkin olarak, yolcu taşıma bedellerini firmaların acentesi oldu kları otobüs firmalarının belirlediğini; acente lerin belirli bir orana kadar indirim yapabil diklerini; ayrıca yasal olarak yapılması gereken yaşlı, engelli ve öğrenci indirimleri nin de 60 uygulan dığını; mevcut durumda, müvekkillerinin acentesi olduğu otobüs firmaları için , Bolu-İstanbul güzergâhında yolcu taşıma bedelinin 20 -25 TL arasında değiş tiğini; Bolu - Ankara güzergâhında ise 15 -19 TL arasında değişik bedeller uygulan dığını belirtmişti r. I.2.4. Yolcu Taşıma Bilet Listeleri Hakkında inceleme yapılan taraflardan , başvuruya konu İstanbul -Bolu ve Ankara -Bolu güzergâhlarına ait, çeşitli tarihlerde kesilen bütün faturaların bir er örnekleri istenmiştir. Elde edilen belgelerden aynı tarihlerde gerek aynı firma içinde gerekse firmalar arasında fiyat farklılıkları olduğu görülmektedir. I.3. Değerlendirme 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğr udan 70 veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak kabul edilmiştir. Rakip teşebbüsler arasındaki rekabeti kısıtlamaya yönelik anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararları, fiyatların rekabetçi seviyenin üstüne çıkması, mal ve hizmet arzının kısılması ve de çeşitliliğinin azalması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Bu durum ise piyasanın etkin işlemesinin önüne geçerek toplumsal faydayı azaltmaktadır. Bununla birlikte, rekabet üzerinde etkiye sahip olabilecek davranışlar, gerçekleştirildikleri piyasa yapısı da dikkate alınarak değerlendirilmeli dir. Genel olarak rekabetin yoğun, oyuncu sayısının çok olduğu piyasalarda teşebbüslerin bir araya gelerek fiyat, üretim 80 miktarı gibi hususlarda anlaşmaları zor kabul edilirken; teşebbüs sayısının az, pazara giriş engellerinin yüksek olduğu piyasalarda anl aşmaya varılması ve sürdürülmesinin görece daha kolay olduğu kabul edilmektedir. Dosya konusu uygulamanın gerçekleştiği karayolu taşımacılığı pazarında çok sayıda firmanın yer aldığı dikkati çekmektedir. Bolu Otobüs Terminali nde faaliyet gösteren toplam 25 adet firma bulunmaktadır. Her ne kadar söz konusu 25 firma, Bolu şehirlerarası otobüs terminalinde sadece 4 adet acentelik yapan işletme aracılığıyla faaliyet gösteriyor olsa da fiyatların ana firmalar 10-29/434 -161 3tarafından belirlendiği yapılan görüşme ve yerinde incelemelerde tespit edilmiştir. Nitekim aynı acentede firma bazında farklı fiyatlar uygulan maktadır. Diğer taraftan Bolu -Ankara ve Bolu-İstanbul güzergâhların ın paylaşıldığı iddialarına 90 yönelik olarak önaraştırma çerçevesinde yapılan yerinde inceleme ve görüşmelerde, böyle bir paylaşımın bulunduğu yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmamıştır. Öte yandan İstanbul yönüne terminalde faaliyeti bulunan çoğu firmanın, Ankara yönüne ise 5 adet firmanın yolcu taşımacılığı hizmeti verdiği görülmüştür. Dosya konusu başvuruda ismen zikredilen Öz Bolu A.Ş. nin de Gerede -Ankara güzergâhında faaliyet gösterdiği ve yakın zamanda Bolu -Ankara hattında faaliyet göstermeyi planladığı öğrenilmiştir. Ayrıca yakın tarihlerde ilgili güzergâhlarda hizmet vermeye başl ayan ve faaliyetini sonlandıran bazı firmalar olduğu ve bazı firmalarında ilgili pazara giriş için çalışmalarının bulunduğu bilgileri alınmıştır. Bu bağlamda ilgili pazara giriş ve çıkışların kolay olduğu söylenebil ir. 100 Ayrıca, Bolu ilinin coğrafi özelliği dolayısıyla çok sayıda otobüs firması ilgili pazardan transit olarak geçmektedir. Dolayısıyla, tam dolu olmayan otobüslerin yoldan yolcu alma sı ve yolcuların da ucuz bedelle yolculuk etmeyi tercih etmesi gibi sebeplerle büyük miktarda kayıt dışı yolcu taşı macılığı yapıldığı da yapılan görüşmeler sırasında ifade edilmiştir. Diğer yandan bilet fiyatların ın incelenmesi sonucunda , ilgili pazarda tek bir fiyat uygulamasının söz konusu olmadığı bilet fiyatlarının değişkenlik gösterdiği anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler ışığında; Bolu ilinde şehirlerarası yolcu taşımacılığı faaliyeti gösteren otobüs firmalarının pazar paylaşımı ve fiyat anlaşması içinde bulunarak 4054 sayılı Kanunu ihlal ettikleri iddialarına ilişkin olarak herhangi bir bulguya rastlanılmadığından ve pazarın rekabetçi bir yapıya sahip olduğu yönünde 110 tespitler bulunduğundan , söz konusu teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dos ya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.