Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018-3-34 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 19-07/81-33 Karar Tarihi : 13.02 .2019 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NA RİN (İkinci Başkan) , Adem BİRCAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Şükran KODALAK B. RAPORTÖR LER : İsmail Yücel ARDIÇ, Pelin TEBER C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - JTI Yaprak Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcile ri: Av. Şahin ARDIYOK, Av. Gediz ÇINAR Büyükdere Cad. Bahar Sok.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2018-3-34 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 19-07/81-33 Karar Tarihi : 13.02 .2019 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NA RİN (İkinci Başkan) , Adem BİRCAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ , Şükran KODALAK B. RAPORTÖR LER : İsmail Yücel ARDIÇ, Pelin TEBER C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - JTI Yaprak Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcile ri: Av. Şahin ARDIYOK, Av. Gediz ÇINAR Büyükdere Cad. Bahar Sok. No:13 Rive r Plaza Kat:11 -12 34394 Levent Şişli, İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: JTI Yaprak Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş., Prestij Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve İsmet ÇAKIN arasında a kdedilen Çerçeve Anlaşma ve Yaprak Tütün Tedarik Sözleşmesi başlıklı sözleşmelere muafiyet tanınması talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.04.2018 tarih ve 3246 sayı ile giren ve eksiklikleri 25.01.2019 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine düzen lenen 06.02.2019 tarih ve 2018 -3-34/MM sayılı Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Yaprak Tütün Tedarik Sözleşmesi nin (Tedarik Sözleşmesi ) 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ) ile sağlanan gr up muafiyeti kapsamında olduğu , ancak Çerçev e Anlaşma nın süre koşulu nedeniyle grup muafiyetinden yararl anamayacağı, bununla birlikte Çerçeve Anlaşma ya 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kan un) 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Başvuru ile , yaprak tütün piyasasında faaliyet gösteren Prestij Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. (PRESTİJ), onun tek hissedarı İsmet ÇAKIN ve sigara gib i tütün mamullerinin üretimi alanında faaliyet gösteren JTI Yaprak Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. (JTI) tarafından gerçekleştir ilmek istenen stratejik işbirliği kapsamındaki sözleşmelere 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınması talep edilmiştir. G.1. İlgili Taraflar G.1.1. JTI Yaprak Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. (JTI) (5) JTI, JT International SA nın (JTSA) kontrolünde olup , Japan Tobacco Inc. iştiraklerindendir. JTI Grubu ağırlıklı olarak sigara ve diğer tütün mamullerinin üretimi ve ticareti alanında faaliyet göstermektedir. Aralarında Türkiye nin de bulunduğu çeşitli ülkelerde 26 üretim tesisi ile faaliyetlerini yürüten JTI Grubu nun piyasaya sunduğu sigara markaları arasında Camel, Mild Seven, Winston gibi markalar yer almaktadır. Türkiye de bulunan üretim tesisinde ise Monte Carlo, More, Salem, LD ve Anadolu markalı sigaraların üretimi ve satışı yapılmaktadır. JTI Grubu nun sigara ve tütün 19-07/81-33 2/8 alanındaki faaliyetlerinin dışında, ilaç ve işlenmiş gıda endüstrisinde de çalışmaları ve faaliyeti bulunmaktadır. (6) JTSA nın Türkiye de JTI, JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş. (JTI SANAYİ ) ve JTI Tütün Ürünleri Pazarlama A.Ş. (JTI P AZARLAMA ) olmak üzere üç iştiraki bulunmaktadır. Bildirime konu sözleşmelerin tarafı olan JTI, piyasadan temin ettiği yapr ak tütünü yine piyasadaki teşebbüslere işletmekte, işlenmiş tütünün bir kısmını JTSA ya, kalan kısmını ise JTI SANAYİ ye satmaktadır. JTI SANAYİ ise aldığı işlenmiş tütünden sigara imal etmekte olup , bu sigaraların bir kısmını iç pazarda satılması amacıyla JTI PAZARLAMA ya geri kalan kısmını ise, ihraç edilmesi amacıyla JTSA ya satmaktadır. Ayrıca JTI SANAYİ hammadde ve diğer girdilerin (kağıt vb.) JTSA ve iştiraklerinden veya üçüncü kişilerden satın alınması ve ithal edilmesi işiyle de iştigal etmektedir. JTI PAZARLAMA ise, her türlü tütün ürününün satın alınması, ürettirilmesi, Türkiye de toptan ve perakende ticaretinin yapılması alanında faaliyet göstermektedir. G.1.2. Prestij Tütün Sanayi ve Ticaret A.Ş. (PRESTİJ) (7) 2005 yılında kurulan PRESTİJ, üreticiler den yaprak tütün tedariki alanında faaliyet göstermektedir. Üreticilerden temin ettiği yaprak tütünü depolama, nakliye gibi yan hizmetlerle birlikte tütün mamulleri üreticilerine satmaktadır. Teşebbüs halihazırda İsmet ÇAKIN ın tek kontrolü altında bulunma ktadır. G.2. İlgili Pazar G.2.1. İlgili Ürün Pazarı1 (8) Başvuruya konu sözleşmeler esas olarak yaprak tütün alım satımına ve yine yaprak tütün ile ilgili verilecek diğer hizmetlere dayanmaktadır. Çerçeve Anlaşma ve Tedarik Sözleşmesi nde yaprak tütün , işlenmemiş şark tipi yeşil tütün yaprağı anlamına gelip, İzmir ve Samsun şark tipi tütün yaprağı çeşitleri dahildir ve bunlarla sınırlı değildir şeklinde tanımlanmıştır. Yaprak tütün, kurutulup işlenmek suretiyle sigara ve diğer tütün mamullerinin (puro, sigar illo, nargilelik tütün mamulü, enfiye, pipo tütünü gibi) üretiminde kullanılan tek yıllık bir tarım ürünüdür. Yaprak tütünün şark tipi 2, virginia tipi ve burley tipi olmak üzere üç çeşidi bulunmaktadır. İngiliz harmanı sigaralar sadece virginia tipi yaprak tütünden elde edilirken, Amerikan harmanı olarak adlandırılan sigaralar bahse konu üç tip yaprak tütünün harmanlanmasından meydana gelmektedir. Bunlar dışında şark tipi tütün ürünlerinin üretiminde ise şark tipi yaprak tütün kullanılmaktadır. (9) Yapra k tütün hem iç pazarda üretilmekte hem de başta Brezilya olmak üzere Hollanda, Hindistan gibi farklı ülkelerden ithal edilerek tütün mamullerinin üretim sürecine dahil edilmektedir. Ülkemizde yerli tütün üretiminin büyük çoğunluğunu şark tipi tütün oluştur makta, az miktarda virginia ve burley tipi tütün de yerli olarak üretilmektedir. (10) Tütün Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu nun (TAPDK) 2017 yılı verilerine göre 91.107.731 kg şark tipi, 2.557.978 kg virginia ve burley tipi tütün yetiştirilmiştir. Bir diğer ifad eyle yerli üretimin %97 gibi büyük bir kısmının şark tipi tütünden oluştuğu görülmektedir. Bununla birlikte, aşağıda yer alan, Tablo 1 incelendiğinde, 2003 -2017 yılları arasında sigara üretiminde kullanılan hammadde tercihinin yerli tütünden ithal tütüne k aydığı görülmektedir. Yerli tütünün ekseriyetle şark tipi, ithal tütünün 1 İlgili ürün pazarının belirlenmesinde temel olarak 19.09.2002 tarih ve 02 -56/699 -283 sayılı ( yaprak Tütün Alıcıları kararı), 03.05.2004 tarih ve 04 -31/365 -91 sayılı (Sigara Üreticileri kararı), 11.03.2005 t arih ve 05 -14/168 -61 sayılı (Dimon -Standard Commercial kararı), 14.09.2011 tarih ve 11 -47/1178 -419 sayılı (JTI-Sunel kararı) Kurul kararlarından, Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı web sitesinden (bkz. https://www.tarimorman.gov.tr/TADB/Menu/22/Tutun -Ve-Tutun -Mamulleri -Daire - Baskanligi , Erişim Tarihi:15.01.2019) ve Bildirim Formundan faydalanılmıştır. 2 Şark tipi tütün oryantal veya Türk tütünü olarak da bilinmektedir. 19-07/81-33 3/8 çoğunluğunun ise virginia ve burley tipi tütünden oluştuğu dikkate alındığında , şark tipi tütünün iç pazar sigara üretimindeki ağırlığını kaybettiği anlaşılmaktadır . Tablo 1 : Türkiye deki Sigara Üreticilerinin Yıllar İtibar ıyla Kullandığ ı Yerli ve İthal Tütün Oranları (%) Yıl Yerli Tütün3 İthal Tütün4 2003 42,07 57,93 2004 48,26 51,74 2005 41,97 58,03 2006 35,06 64,94 2007 32,14 67,86 2008 25,69 74,31 2009 23,76 76,24 2010 20,42 79,58 2011 19,05 80,95 2012 17,42 82,58 2013 15,82 84,18 2014 14,00 86,00 2015 13,24 86,76 2016 13,33 86,67 2017 12,20 87,80 Kaynak: TAPDK verileri (11) Bu noktada farklı yaprak tiplerinin birbirleri ile ikame ilişkisi değerlendirilmelidir . Bahsi geçen üç tip yaprak tütünün üretim yöntemleri ve teknolojileri, içerdikleri nikotin ve şeker oranı ile fiyatları açısından ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Virginia ve burley tipi tütünler yetiştirildikleri coğrafya, işlenmeleri için gereken teknoloji ve know-how ile fiyat unsurları bakımından birbirleriyle benzeşiyor olsa da içerdikleri nikotin ve şeker oranlarının farklılaşması sebebiyle ikame olarak kabul edilmemektedirler. Şark tipi tütün ise, virginia ve burley tipi tütünlerden tamamen farklı yöntemlerle kurutulmakta ve sınırlı bir coğrafyada yetiştirilmektedir. Yine, şark tipi tütünün işleme tesisinin kurulması için gereken ilk yatırım maliyeti de virginia ve burley tipi tütünlerinkinden ayrışmaktadır. Şark tipi tütünün ihtiva ettiği nikotin ve şeker ora nı da diğer iki tip tütününkinden farklılaşmaktadır. Ayrıca, belirli bir pazar gücüne sahip olan sigara üreticileri, taleplerini üç tip yaprak tütüne de yöneltmektedirler. Sonuç olarak , şark tipi yaprak tütünün arz ve talep bakımından diğer yaprak tütün ti pleri ile ikame edilebilir olmadığı değerlendirilmektedir. Bildirime konu sözleşmelerin sadece şark tipi yaprak tütün tedarikini kapsaması sebebiyle, ilgili ürün pazarı şark tipi yaprak tütün pazarı olarak belirlenmiştir. G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar (12) TAPD K verilerine göre, yaprak tütün İç Anadolu Bölgesi hariç olmak üzere Türkiye nin altı bölgesinde yetiştirilmektedir. Ege Bölgesi nin üretimde ilk sırada yer aldığı, ardından Güneydoğu ve Karadeniz bölgelerinin geldiği görülmektedir5. Çerçeve Anlaşma ya gör e PRESTİJ, Türkiye deki seçilmiş üreticilerden temin edeceği yaprak tütünü JTI a satacaktır. Bir başka deyişle, seçilmiş üreticilerin belirlenmesinde herhangi bir bölge sınırlamasına gidilmediği ifade edilmiştir. Taraflar arasındaki sözleşmelerin Türkiye g enelinde yetiştirilen yaprak tütünü kapsaması ve Türkiye nin farklı bölgeleri arasında rekabet koşulları arasında önemli bir farklılık olmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. 3 Yerli tütün kalemi şark, virginia ve burley tipi tütün verilerini kapsamaktadır. 4 İthal tütün kaleminin yarısından fazlasını virginia ve burley tipi tütün oluşturmakta, kalan kısımda ise homojenize tütün, ham tütün damarı, şişirilmiş damar, şişirilmiş tütün, kırık tütün gibi diğer ürünler bulunmaktadır. 5 TAPDK nın web sitesinde yayımlanan 2017 ürü nü yaprak tütün üretim verilerinden , Ege ve Karadeniz bölgelerinde tamamen sözleşmeli, Güneydoğu Bölgesi nde yarı yarıya sözleşmeli ve sözleşmesiz, Doğu Anadolu Bölgesi nde ise çoğunlukla sözleşmesiz üretim yapıldığı tespit edilmiştir. 19-07/81-33 4/8 G.3. Değerlendirme G.3.1. Bildirime Konu Sözleşm eler ve 4054 sayılı Kanun un 4. Maddesi Bakımından Değerlendirme (13) JTI, PRESTİJ ve İsmet ÇAKIN arasında akdedilen Çerçeve Anlaşma, taraflar arasında kurulmak istenen uzun süreli stratejik işbirliğinin genel hüküm ve şartlarını içermektedir. Ayrıca taraflarda n JTI ve PRESTİJ, Çerçeve Anlaşma ile eş zamanlı olarak Tedarik Sözleşmesi ni imzalamışlardır6. (14) Her iki sözleşmeye göre, PRESTİJ seçilmiş üreticilerden münhasıran satın aldığı yaprak tütünü, yine münhasıran JTI a satacak ve bunun yanında bazı hizmetleri sağlayacaktır7. Seçilmiş üreticilerin Türkiye deki yaprak tütün yetiştiricileri arasından belirleneceği kararlaştırıldığından, bölge Türkiye olarak belirlenmiştir8. Taraflar seçilmiş üreticilerin yetiştirdikleri yaprak tütünü, üreticiler ile PRESTİJ arasında imzalanacak standart sözleşmeler gereğince9, münhasıran P RESTİJ e satacağını , JTI ın ise Çerçeve Anlaşma nın süresi boyunca yaprak tütün ihtiyacını münhasıran PRESTİJ den karşılayacağını, başka tedarikçilerden yaprak tütün satın almayacağını ifade etmişti r. Yine, Tedarik Sözleşmesi nde PRESTİJ in, JTI ın yazılı iznini almadan JTI dışında herhangi bir kişiye yaprak tütün veya başkaca tütün ürünü tedarik etmeyeceği veya bu ürünlere yönelik olarak herhangi bir kişi için tedarikçi, acente ve temsilci sıfatıyla hareket etmeyeceği kararlaştırılmıştır10. PRESTİJ in söz konusu yükümlülüğünün yalnızca Tedarik Sözleşmesi süresince geçerli olduğu, bu sözleşmenin sona ermesinin ardından PRESTİJ in JTI dışındaki alıcılara yaprak tütün tedarik etmesinin önünde bir engel b ulunm adığı ifade edilmiştir . (15) Tedarik Sözleşmesi ne göre , PRESTİJ doğrudan doğruya seçilmiş üreticilerle standart satın alma sözleşmeleri yapmak suretiyle yaprak tütünü münhasıran bu üreticilerden satın alacaktır. Seçilmiş üreticilerle kurulacak ilişkilerde n, bedellerin ödenmesinden ve bazı tarım desteklerinin verilmesinden PRESTİJ in sorumlu olacağı kararlaştırılmıştır11. (16) Çerçeve Anlaşma nın yürürlük tarihi 01.01.2018 olup, 30.03.2028 tarihinde kendiliğinden sona erecektir12. Taraflardan JTI ve PRESTİJ, Çerçe ve Anlaşma ile eş zamanlı olarak 01.01.2018 tarihinde Tedarik Sözleşmesi ni imzalamışlardır. Tedarik Sözleşmesi ise beş mahsul yılı13 boyunca geçerli olacak ve 30.03.2023 tarihinde kendiliğinden sona erecektir. (17) Bildirilen s özleşmeler in rekabet etmeme ve te k alıcıya sağlama yükümlülüğü içermeleri nedeniyle , 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmıştır. Bu çerçevede aşağıda öncelikle sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanıp yararlanmadığı incelenmiştir. 6 Bildirim Formunda kurulacak stratejik işbirliğinin ilk adımında Tedarik Sözleşmesi nin, ikinci adımında ise Acentelik Sözleşmesi nin yer a ldığı açıklanmış, ancak daha sonra taraf iradelerinin Acentelik Sözleşmesi nden vazgeçildiği yönünde geliştiği bildirilmiştir . Bu sebeple kararda Bildirim Formu ekinde yer alan sözleşmeler değil, cevabi yazı ekinde yer alan Çerçeve Anlaşma ve Tedarik Sözle şmesi esas alınmıştır. 7 Çerçeve Anlaşma paragraf E ve Tedarik Sözleşmesi madde 2. 8 Çerçeve Anlaşma nın Tanımlar bölümü. 9 Tedarik Sözleşmesi nin Tanımlar bölümünde satın alma sözleşmesi, tedarikçi (PRESTİJ) ile seçilmiş üreticiler arasında, Tedarik Sözle şmesi süresi içinde yapılmak üzere her yıl ilgili idare tarafından yayımlanan sözleşme olarak tanımlanmaktadır. 10 Tedarik Sözleşmesi madde 2.2. 11 Tedarik Sözleşmesi madde 4. 12 Çerçeve Anlaşma madde 11. 13 Çerçeve Anlaşma nın Tanımlar bölümünde mahsul yılı, yaprak tütünün üretilip hasat edildiği, bir takvim yılında 1 Ocak tan başlayıp takip eden takvim yılının 30 Mart ında sona eren dönem olarak tanımlanmıştır. 19-07/81-33 5/8 G.3.2. Grup Muafiyeti Değerlendirme si (18) Bildirime konu sözleşmeler nitelik itibarıyla , yaprak tütün tedarik pazarında faaliyet gösteren PRESTİJ ile alt pazarda tütün mamulleri üretimi işiyle iştigal eden JTI arasında akdedilmiş olup , rekabet hukuku bağlamınd a dikey anlaşmalardır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 2. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca dikey anlaşmalar, sağlayıcının anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması koşuluyla Kanun un 4. maddesinden muaf tutulabilm ektedir . (19) Bildirilen sözleşmeler çerçevesinde JTI ın yaprak tütünü münhasıran PRESTİJ den tedarik edecek olması nedeniyle PRESTİJ in; yine sağlayıcı seviyesindeki PRESTİJ in ürünleri münhasıran JTI ya satacak olması sebebiyle de JTI ın pazar pay ları incelen miştir14. Tablo 2 : PRESTİJ in Türkiye Şark Tipi Yaprak Tütün Pazarındaki Pazar Payı Yıl Toplam Alım Miktarı15 (Kg) PRESTİJ in Alım Miktarı (Kg) Pazar Payı (%) 2017 57.812.975 ( ..) ( ..) 2016 59.578.559 ( ..) ( ..) 2015 64.872.441 ( ..) ( ..) Kaynak: Bi ldirim Formu Tablo 3: JTI ın Türkiye Şark Tipi Yaprak Tütün Alım Pazarındaki Pazar Payı Yıl Toplam Alım Miktarı (Kg) JTI Tütün Alım Miktarı (Kg) Pazar Payı (%) 2017 57.812.975 ( ..) ( ..) 2016 59.578.559 ( ..) ( ..) 2015 64.872.441 ( ..) ( ..) Kaynak: Cevabi Yazı Kapsamında Yapılan Hesaplamalar (20) Tablolardan anlaşıldığı üzere, PRESTİJ in üreticilerden yaprak tütün alım pazarındaki payı % ( ..) seviyesinde seyrederken, JTI ın yaprak tütün alım pazarındaki payı %( ..) civarındadır. Bu bakımdan , tarafların ilgili pazardaki paylarının %40 eşiğinin altında kaldığı anlaşılmaktadır . (21) Diğer yandan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren sözleşmelerin beş yılı aşmaması 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanmanın bir diğer koşuludur. Bununla birlikt e, Çerçeve Anlaşma 01.01.2018 tarihinde yürürlüğe girecek olup 30.03.2028 tarihinde kendiliğinden sona erecektir. Dolayısıyla 2002/2 sayılı Tebliğ de öngörülen süre sınırının aşılmas ı sebebiyle, Çerçeve Anlaşma nın 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup mu afiyetinden yararlanamayacağı kanaatine varılmıştır. (22) 01.01.2018 tarihinden itibaren yürürlüğe girerek beş mahsul yılı boyunca geçerli olacak şekilde 30.03.2023 tarihinde sona erecek olan Tedarik Sözleşmesi ise 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiye tinden yararlan abilmektedir . G.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi (23) 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi uyarınca Çerçeve Anlaşma ya bireysel muafiyet tanınabilmesi için anılan Sözleşme nin 4054 sayılı Kanun un ilgili maddesin in birinci fıkrasında öngörülen i ki olumlu, iki olumsuz koşulu birlikte sağlaması gerekmektedir. a) Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması (24) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesindek i yasaklamadan muaf tutulabilmesi için öncelikle anlaşma konusu malın üretimi ve dağıtımı ile ilgili olarak bir 14 Söz konusu ürünün homojen nitelik arz etmesinden dolayı , miktar ve değer bakımından hesaplanan verilerin birbirine yakın olduğu görüldüğünden, kararda yapılan hesaplamalarda miktar v erileri dikkate alınmıştır . 15 İlgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlendiğinden, toplam alım miktarı bakımından TAPDK web sitesinde yayımlanan Türkiye şark tipi yapra k tütün verileri esas alınmıştır . 19-07/81-33 6/8 gelişme veya iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir. İlgili bentte kastedilen iyileşme ve gelişmelerin, sad ece teşebbüslerin kendi açılarından sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil, aynı zamanda ekonomiye yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir . (25) Önceki bölümlerde ifade edildiği üzere, tütün mamullerinin üretiminde şark tipi yapra k tütünün kullanılma oranı azalma eğilimindedir. Nitekim Kurul un 2011 tarihli JTI-Sunel kararında da söz konusu piyasada daralma yaşandığı tespit edilmiştir. Buna ek olarak, Türkiye de yaprak tütün üretiminin profesyonel işletmelerden ziyade, ekseriyetl e aile ölçeğinde yapıldığı ifade edilmektedir. Bu nedenle şark tipi yaprak tütün pazarında arz güvencesinin ve devamlılığının sağlanması daha da önem kazanmaktadır. Bu noktada üreticilere belirli bir gelir güvencesi sunulan, böylelikle talep belirsizliğini n minimize edildiği hallerde arz güvencesinin ve devamlılığının sağlanabileceği değerlendirilmek tedir. Bildirim Formunda da standartları karşılayan ürünlerin JTI tarafından satın alınacağının garanti edildiği ifade edilmektedir. (26) Bildirilen işlem ile gerçe kleşebilecek bir diğer iyileşme ise, ürünün yetiştirilmesinde ve tedarik sürecinde verimliliği artırmaya yönelik bilgi, tecrübe ve know -how paylaşımıdır. Bu noktada PRESTİJ in sektörde edindiği tecrübe ve üreticilere yönelik bilgi birikimi, JTI ın tedarik sürecini daha verimli hale getirebilecektir. Öte yandan, üretimin verimliliğini, böylelikle tütünün kalitesini artıracak yöntemlerin JTI tarafından üreticilere aktarılması da beklenen faydalardan biridir. Zira yaprak tütün, tütün mamullerinin kalitesini be lirleyen önemli bir girdidir. Bu sebeple, yaprak tütünün kalitesinin artması doğal olarak sigara gibi tütün mamullerinin de kalitesini artırmaktadır. Özellikle profesyonel üretim metodunun yoğun olmadığı bu gibi sektörlerde, söz konusu bilgi aktarımının, v erimliliği artırma konusunda daha da önem kazandığı değerlendirilmektedir. (27) Açıklamalar ışığında Çerçeve Anlaşma nın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan koşulu sağladığı değerlendirilmektedir. b) Tüketicinin Bundan Y arar Sağlaması (28) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için aranan ikinci koşul ise aynı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan koşulun gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan faydadan tüketicilerin de yar ar sağlamasıdır. Her ne kadar tütün ürünlerinin sağlığa zararlı olduğu bilinse de yaygın kullanımı olan bu ürünlerin kaliteli şartlar altında üretiminin yapılmasında tüketici faydası bulunduğu d eğerlendiril mektedir. Belirli bir kalite standardı uygulama po litikası neticesinde JTI tarafından üreticilere aktarılacak olan know -how sayesinde tüketicinin daha kaliteli yaprak tütünden imal edilmiş tütün ürünü tüketmesi sağlanacaktır. Dolayısıyla Çerçeve Anlaşma nın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkra sının (b) bendinde yer alan koşulu sağladığı değerlendirilmektedir. c) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması (29) Bireysel muafiyet değerlendirmesinde aranan kümülatif şartlardan biri de anlaşmanın ilgili piyasanın önemli bir bölüm ünde rekabeti ortadan kaldıracak sonuçlar yaratmamasıdır. Münhasırlık ve tek alıcıya sağlama hükümleri içeren dikey anlaşmalar bakımından, rakip sağlayıcıların pazara ve rakip alıcıların da girdiye erişiminin engellenip engellenmediği de incelenmelidir. Bu sebeple, JTI ın şark tipi yaprak tütün alım ve tütün ürünleri pazarlarındaki konumu ile PRESTİJ in şark tipi yaprak tütün pazarındaki konumu değerlendiril miştir . (30) Rakip sağlayıcıların alt pazara erişimi konusunda Tablo 3 incelendiğinde, JTI ın şark tipi y aprak tütün alım pazarındaki payı nın yaklaşık %( ..) düzeyinde olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, JTI ın yaprak tütünü münhasıran PRESTİJ den tedarik 19-07/81-33 7/8 etmesi halinde pazarın ancak küçük bir kısmının rakip sağlayıcılara kapandığı değerlendirilmektedir. Ayrıc a Tablo 4 te yer alan tütün ürünleri pazarında JTI ve en büyük beş rakibinin 2017 yılı pazar payları incelendiğinde de Philip Morris International ın (PMI) ( ..) , JTI ın PMI ve British American Tobacco (BAT) gibi iki güçlü rakiple rekabet halinde olduğu , diğer üreticilerin payının ise ihmal edilebilir ora nlarda seyrettiği görülmektedir. Tablo 4: JTI ve En Büyük Beş Rakibinin 2017 Yılı Pazar Payları Tütün Ürünleri Üreticileri Pazar Payı (%) PMI ( ..) JTI ( ..) BAT ( ..) European Tobacco ( ..) Imperial Tobacco ( ..) KT&G ( ..) Kaynak: Bildirim Formu, Cevabi Yazı (31) Rakip alıcıların üst pazara erişimi noktasında Tablo 2 incelendiğinde ise, PRESTİJ in şark tipi yaprak tütün pazarındaki payının % ( ..) civarında seyrettiği görülmektedir. PRESTİJ in yaprak tü tünü münhasıran JTI a tedarik ettiği durumda, girdi pazarının yalnızca küçük bir bölümünün rakip alıcılara kapandığı söylenebilecektir. Nitekim rakip alıcılar aşağıda Tablo 5 te pazar paylarına yer verilen diğer sağlayıcılardan şark tipi yaprak tütün tedar ik edebilecektir. Tablo 5: PRESTİJ ve En Büyük Beş Rakibinin Pazar Payları Yaprak Tütün Tedarikçileri Pazar Payı (%) T.T.L Tütün San. ve Dış Tic. A.Ş. ( ..) Socotab Yaprak Tütün San. ve Tic. A.Ş. ( ..) Sunel Ticaret Türk A.Ş. ( ..) Aliance One Tütün A .Ş. ( ..) Öz-Ege Tütün San. Tic. A.Ş. ( ..) PRESTİJ ( ..) Kaynak: Bildirim Formu (32) Yukarıdaki açıklamalar ışığında , münhasırlık ve tek alıcıya sağlama yükümlülüklerinin ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmadığı , dolayısıyla Çerç eve Anlaşma nın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki koşulu sağladığı değerlendirilmektedir. d) Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması (33) Çerçeve Anlaşma nın yürür lükte olduğu süre boyunca JTI ın yaprak tütünü münhasıran PRESTİJ den temin edeceği belirtilmiştir . On mahsul yılı boyunca devam edecek olan söz konusu rekabet etmeme yükümlülüğünün, etkinlik kazanımı ve tüketici faydasının sağlanması için rekabeti zorunlu olandan fazla sınırlamaması gerekmektedir. Sözleşmelerin makul oranda uzun bir süreyi kapsaması , daralan pazarlarda arz güvenliğinin ve devamlılığının sağlanabilmesi için gerekli olabil mektedir . Ayrıca, bildirilen sözleşmeler taraflar arasında yalnızca al ım satımı değil, JTI ın sektör hakkındaki know -how ının aktarılmasını da kapsadığından sözleşme süresinin uzunluğu aktarılacak bilginin hacmini de etkilemektedir. Kurul un JTI-Sunel 16 kararında da yaprak tütünün temini ve işlenmesi amacıyla taraflar arası nda on beş yıllık s üre için akdedilen sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmıştır . (34) Açıklamalar ışığında, Çerçeve Anlaşma için kararlaştırılan on yıllık sürenin, ekonomik kazanım ve tüketici faydasının elde edilmesi için gerekli olduğu , dolayısıyla söz konus u 16 14.09.2011 tarih ve 11-47/1178 -419 sayılı Kurul kararı. 19-07/81-33 8/8 anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki koşulu sağladığı değerlendirilmektedir. H. SONUÇ (35) Düzenle nen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, - Bildirime konu Çerçeve Anlaşma nın ve Yaprak Tütün Tedarik Sözleşmesi nin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduklarına, - Yaprak Tütün Tedarik Sözleşmesi nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğ i kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, - Ancak Çerçeve Anlaşma nın aynı Tebliğ kapsamın da grup muafiyetinden yararlanamadığına, - Bununla birlikte Çerçeve Anlaşma ya 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasında sayılan koşulların tamamını sağlaması nedeniyle, bireysel muafiyet tanınmasına gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gü n içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.