Not: Sunumda yer verilen veri, görüş ve değerlendirmeler, hiçbir kişi, kurum veya kuruluşa herhangi bir taahhüt içermemekte o lupsadece bilgi amaçlıdır. EKONOMİK GÖRÜNÜM Haziran 2024 Son Güncelleme Tarihi: 11.07.2024 2 İçindekiler A-MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 3 B-MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM 20 C-DIŞTİCARETTE GELİŞMELER 29 1)MAL TİCARETİ 30 2)ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 43 D-YATIRIM ORTAMI 55 E-SERBEST BÖLGELER 61 F-İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU veÇOK TARAFLI TİCARET 672023 yılında dünyada üretim ve ticarette
Not: Sunumda yer verilen veri, görüş ve değerlendirmeler, hiçbir kişi, kurum veya kuruluşa herhangi bir taahhüt içermemekte o lupsadece bilgi amaçlıdır. EKONOMİK GÖRÜNÜM Haziran 2024 Son Güncelleme Tarihi: 11.07.2024 2 İçindekiler A-MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 3 B-MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM 20 C-DIŞTİCARETTE GELİŞMELER 29 1)MAL TİCARETİ 30 2)ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 43 D-YATIRIM ORTAMI 55 E-SERBEST BÖLGELER 61 F-İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU veÇOK TARAFLI TİCARET 672023 yılında dünyada üretim ve ticarette zayıf bir seyir izlenmektedir. A-MAKROEKONOMİK GELİŞMELER 4 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Temel Ekonomik Göstergeler 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 GSYH Artışı, Zincirlenmiş Hacim Endeksi , % 6,1 3,3 7,5 3,0 0,8 1,9 11,4 5,5 4,5 GSYH, Cari Fiyatlarla, Milyar TL 2.351 2.627 3.134 3.761 4.318 5.049 7.256 15.012 26.276 GSYH, Cari Fiyatlarla, Milyar $ 867 869 859 798 760 717 808 906 1.119 Nüfus, Bin Kişi 78.218 79.278 80.313 81.407 82.579 83.385 84.147 85.280 85.372 Kişi Başına GSYH, Cari Fiyatlarla, $ 11.085 10.964 10.696 9.799 9.208 8.600 9.601 10.659 13.110 İhracat (GTS, F.O.B.), Milyon $ 151,0 149,2 164,5 177,2 180,8 169,6 225,2 254,2 255,4 İhracat (GTS)/GSYH,% 17,4 17,2 19,1 22,2 23,8 23,7 27,9 28,1 22,8 İthalat (GTS, C.I.F.), Milyon $ 213,6 202,2 238,7 231,2 210,3 219,5 271,4 363,7 361,8 İthalat (GTS)/GSYH, % 24,6 23,3 27,8 29,0 27,7 30,6 33,6 40,2 32,3 İhracatın İthalatı Karşılama Oranı (%, GTS) 70,7 73,8 68,9 76,6 86,0 77,3 83,0 69,9 70,6 Seyahat Gelirleri, Milyar $ 33,2 23,8 28,1 32,1 38,8 14,2 27,9 45,4 49,5 Doğrudan Yabancı Yatırımlar (Giriş), Milyar $ 19,3 13,8 11,2 12,5 9,5 7,7 12,9 13,7 10,6 Cari İşlemler Dengesi (Milyar $) -21,4 -22,2 -35,1 -14,6 15,0 -31,1 -6,4 -45,8 -45,0 Cari İşlemler Dengesi/GSYH, % -2,5 -2,6 -4,1 -1,8 2,0 -4,3 -0,8 -5,1 -4,0 İşgücüne Katılma Oranı, % 51,3 52,0 52,8 53,2 53,0 49,3 51,4 53,1 53,3 İşsizlik Oranı, % 10,3 10,9 10,9 11,0 13,7 13,2 12,0 10,4 9,4 İstihdam Oranı, % 46,0 46,3 47,1 47,4 45,7 42,8 45,2 47,5 48,3 TÜFE, (On iki aylık ortalamalara göre değişim) (%) 7,7 7,8 11,1 16,3 15,2 12,3 19,6 72,3 53,9 TÜFE (%) 8,81 8,53 11,92 20,3 11,84 14,6 36,08 64,27 67,1 ÜFE, (On iki aylık ortalamalara göre değişim) (%) 5,28 4,3 15,82 27,01 17,56 12,18 43,86 128,47 45,7 ÜFE (%) 5,71 9,94 15,47 33,64 7,36 25,15 79,89 97,72 47,3 Kaynak: TÜİK, TCMB 5 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Kişi Başına Düşen GSYH Kişi başı Gayri Safi Yurt İçiHasıla (GSYH), 2023 yılında, 2002 yılına göre 3,6katına çıkarak 3.608 dolardan 13.110 dolara yükselmiştir . Satın Alma Gücü Paritesi (SGP) göre, 2023 te kişi başı GSYH, 42.561 dolar olmuştur . Kaynak: TÜİKKişi Başına Düşen GSYH, ABD Doları 9.14242.561 3.10813.110 02.0004.0006.0008.00010.00012.00014.000 05.00010.00015.00020.00025.00030.00035.00040.00045.000Kişi Başı GSYH (SGP) Kişi Başı GSYH (Sağ Eksen) 6 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Dünya nın En Büyük 20 Ekonomisi 2023 yılı itibarıyla satın alma gücü paritesine (SGP) göre GSYH sıralamasında Türkiye, Dünya nın 11'inci, Avrupa nın ise 4'üncü büyük ekonomisidir . Kaynak: IMF *İlgili ülke verileri 2022 yılına aittir.Dünya nın En Büyük 20 Ekonomi si (Satın Alma Gücü Paritesi, GSYH) 3.629 - 5.000 10.000 15.000 20.000 25.000 30.000 35.000 7 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER G20 Ülkelerinin GSYH Değişimleri Türkiye ekonomisi 2024 yılının birinci çeyreğinde %5,7oranında büyümüştür . Kaynak: S&P Global, EIU, Eurostat , US BEA, Australian Bureau of StatisticsVerisi Açıklanan G20 Ülkelerinin GSYH Değişimleri (%) (2024 Ç1) 7,8 5,75,4 5,3 5,1 3,32,92,5 1,61,1 1,10,70,5 0,5 0,4 0,3 -0,2 -0,2 -1,7 -5,1 -6,0-4,0-2,00,02,04,06,08,010,0 8 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Dönemler İtibarıyla GSYH Büyümesi Türkiye ekonomisi 2024 yılının birinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre %5,7oranında büyümüştür . 2003 -2023 döneminde ise Türkiye ekonomisinde yıllık ortalama %5,4 oranında büyüme kaydedilmiştir . Kaynak: TÜİKDönemler İtibarıyla GSYH Büyüme Oranları (%) Yıllık Artışlar5,89,89,0 6,9 5,0 0,8 -4,88,411,2 4,88,5 4,96,1 3,37,5 3,0 0,81,911,4 5,5 4,54,3 -10,46,46,37,522,3 8,09,7 7,87,6 4,13,34,03,96,1 4,05,7 -15,0-10,0-5,00,05,010,015,020,025,0 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2020-I 2020-II 2020-III 2020-IV 2021-I 2021-II 2021-III 2021-IV 2022-I 2022-II 2022-III 2022-IV 2023-I 2023-II 2023-III 2023-IV 2024-I 9 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Sanayi Üretimi Kaynak: TCMBİmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı (%) Kaynak: TÜİK , *Mevsim ve Takvim Etkilerinden Arındırılmış Endeks (2021=100)Sanayi Üretim Endeksi* 2024 yılıHaziran ayında, İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı yıllık bazda 0,5puan artışın yanı sıra aylık bazda değişim göstermeyerek %76,3 seviyesinde gerçekleşmiştir . 2024 Mayıs ayında mevsim vetakvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi endeksinde birönceki aya göre %1,7artış, takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretim endeksinde ise bir önceki yılın aynı ayına göre %0,1oranında düşüş gerçekleşmiştir .76,3 60,065,070,075,080,085,0 107.1 40,050,060,070,080,090,0100,0110,0120,0 10 Endekslerin 50değerinin üzerinde olması iyileşmeye işaret ederken 50 nin altında olması kötüleşmeyi ifade etmektedir .MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) Kaynak: S&P GlobalSatın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) Kaynak: S&P GlobalYeni İhracat Siparişleri Endeksi PMI, 2024 yılı Haziran ayında 47,9olarak gerçekleşmiştir . Yeni ihracat siparişleri endeksi Haziran ayında 49,0olarak gerçekleşmiştir .47,9 30,035,040,045,050,055,060,0 Oca.18 Ağu.18 Mar.19 Eki.19 May.20 Ara.20 Tem.21 Şub.22 Eyl.22 Nis.23 Kas.23 Haz.24 49,0 10,020,030,040,050,060,070,0 Oca.18 Ağu.18 Mar.19 Eki.19 May.20 Ara.20 Tem.21 Şub.22 Eyl.22 Nis.23 Kas.23 Haz.24 11 Endekslerin 50değerinin üzerinde olması iyileşmeye işaret ederken 50 nin altında olması kötüleşmeyi ifade etmektedir .Mevsimsellikten arındırılmış veriler kullanılmıştır .Kaynak: S&P GlobalYeni İhracat Siparişleri Endeksi*, Haziran 2024 Kaynak: S&P GlobalMAKROEKONOMİK GELİŞMELER Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) İmalat Sanayi Satın Alma Yöneticileri Endeksi* (PMI), Haziran 2024 47,9 0,010,020,030,040,050,060,070,0 49,0 0,010,020,030,040,050,060,0 12 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Yıllık Enflasyon 2024 yılıHaziran ayında, birönceki yılın aynı ayına göre, TÜFE de %71,60,Yİ- ÜFE de ise %50,09 oranında artış gerçekleşmiştir . Kaynak: TÜİKEnflasyondaki Gelişmeler 71,60 50,09 0,020,040,060,080,0100,0120,0140,0160,0180,0 %TÜFE ÜFE 13 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER İşgücü Piyasası Mevsim etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı 2024 Mayıs ayında %8,4seviyesinde gerçekleşmiştir . Mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı ABD de %4,0(Mayıs), Avro Bölgesi nde %6,4(Mayıs), Almanya da %3,3(Mayıs), Fransa da %7,4(Mayıs) veİtalya da %6,8 (Mayıs) düzeyinde bulunmaktadır . İstihdam edilenlerin sayısı 2024 yılıMayıs ayında 273 binkişiartarak 32milyon 920 binkişi, istihdam oranı ise0,4puanlık artış ile%50,0olmuştur . Kaynak: TÜİK Not: Mevsimsel Düzeltilmiş Verilerİşgücü Piyasasındaki Gelişmeler (Bin Kişi) 0,02,04,06,08,010,012,014,016,0 18.00020.00022.00024.00026.00028.00030.00032.00034.00036.00038.000İş Gücü İstihdam İşsizlik Oranı (Sağ Eksen %) 14 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Merkezi Yönetim Bütçesi Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşmeleri (Milyar TL) Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi (Milyar TL) 2024 yılıMayıs ayında merkezi yönetim bütçe giderleri 787,7milyar TL,bütçe gelirleri 1.007,1 milyar TLvebütçe fazlası 219,4milyar TLolarak gerçekleşmiştir . 2024 yılı1.çeyreğinde merkezi yönetim bütçe giderleri 2.150,7milyar TL,bütçe gelirleri 1.637,2 milyar TLvebütçe açığı 513,5milyar TLolarak gerçekleşmiştir .0,0500,01000,01500,02000,02500,03000,0 Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024Bütçe Gelirleri Bütçe Giderleri -900,0-800,0-700,0-600,0-500,0-400,0-300,0-200,0-100,00,0100,0200,0 Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1Ç2Ç3Ç4Ç1 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 15 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Merkezi Yönetim Bütçe Dengesi Türkiye nin Merkezi Yönetim Bütçe Dengesinin GSYH ye oranı 2023 yılında -%5,4seviyesinde gerçekleşmiştir . Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, EurostatMerkezi Yönetim Bütçe Dengesi / GSYH (%), 2023 -7,4-5,5-5,4-5,1-4,4-3,6-3,6-3,5-2,7-2,7-2,5-1,6-0,6-0,31,23,1 -8,0 -6,0 -4,0 -2,0 0,0 2,0 4,0İtalyaFransaTürkiyePolonyaBelçikaİspanyaAvro BölgesiAvrupa BirliğiAvusturyaFinlandiyaAlmanyaYunanistanİsveçHollandaPortekizDanimarka 16 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER AB Tanımlı Genel Devlet Borç Stoku / GSYH Türkiye nin ABtanımlı Genel Devlet Borç Stokunun GSYH ye oranı 2023 yılında, Maastricht kriteri olan %60 ınoldukça altında, %29,5olarak gerçekleşmiştir . Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı, EurostatAB Tanımlı Genel Devlet Borç Stoku / GSYH (%), 2023 161,9137,3110,6107,7105,299,188,681,777,873,563,646,529,5 0 20 40 60 80 100 120 140 160 180YunanistanİtalyaFransaİspanyaBelçikaPortekizAvro BölgesiABAvusturyaMacaristanAlmanyaHollandaTürkiye 17 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Ödemeler Dengesi İstatistikleri 2024 yılıNisan ayında cari işlemler açığı, birönceki yılın aynı ayına göre 198 milyon dolar artarak 5,3milyar dolar olmuştur . Kaynak: TCMBÖdemeler Dengesi Milyon DolarNisan Ocak -Nisan 2023 2024 Fark 2023 2024 Fark I-CARİ İŞLEMLER HESABI -5.087 -5.285 -198 -29.671 -16.125 13.546 A. DIŞ TİCARET DENGESİ -7.122 -7.649 -527 -36.649 -22.102 14.547 B. HİZMETLER DENGESİ 3.281 3.110 -171 10.790 10.310 -480 C. BİRİNCİL GELİR DENGESİ -1.306 -1.355 -49 -3.878 -4.669 -791 D. İKİNCİL GELİR DENGESİ 60 609 549 66 336 270 II-SERMAYE HESABI -8 -10 -2 -56 1 57 III-FİNANS HESAPLARI -9.582 -5.622 3.960 -35.273 -31.109 4.164 Doğrudan Yatırımlar -813 -856 -43 -1.999 -1.141 858 Net Varlık Edinimi 439 422 -17 1.865 1.613 -252 Net Yükümlülük Oluşumu 1.252 1.278 26 3.864 2.754 -1.110 Sermaye 902 473 -429 1.871 1.267 -604 Yatırım 931 477 -454 1.975 1.695 -280 Tasfiye 29 4 -25 104 428 324 Diğer Sermaye (Net) 118 353 235 391 239 -152 Gayrimenkul (Net) 232 452 220 1.602 1.248 -354 Portföy Yatırımları 1.204 -2.023 -3.227 1.535 -5.780 -7.315 Diğer Yatırımlar -3.100 -351 2.749 -13.654 922 14.576 Rezerv Varlıklar -6.873 -2.392 4.481 -21.155 -25.110 -3.955 IV-NET HATA NOKSAN -4.487 -327 4.160 -5.546 -14.985 -9.439 18 * Ticaret Hacim Endeksi (2010=100), mevsimsel arındırılmış veriler kullanılmakta ve artışlar yıllık olarak hesaplanmaktadır.Kaynak: Hollanda Ekonomik Politika Analizi Bürosu (CPB) İthalat Hacmi Değişimi * (6 Aylık Hareketli Ortalama) Kaynak: Hollanda Ekonomik Politika Analizi Bürosu (CPB) MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Küresel Ticaret Hacim Endekslerindeki Gelişmeler İhracat Hacmi Değişimi* (6 Aylık Hareketli Ortalama) -20,0-15,0-10,0-5,00,05,010,015,020,0 % Gelişmiş ekonomiler Avro Bölgesi Gelişmekte olan ekonomiler -20,0-15,0-10,0-5,00,05,010,015,020,0 % Gelişmiş ekonomiler Avro Bölgesi Gelişmekte olan ekonomiler 19 MAKROEKONOMİK GELİŞMELER Küresel Sanayi Üretim Endekslerindeki Gelişmeler 2024 yılıNisan ayıitibarıyla Avro Bölgesi vegelişmiş ekonomilerde sanayi üretim hızındaki yavaşlama eğilimi gerilerken, gelişmekte olan ekonomilerde son aylardaki artış eğilimi devam etmektedir . Kaynak: Hollanda Ekonomik Politika Analiz Bürosu (CPB)Sanayi Üretim Endeksindeki Aylık Değişimler* (6 Aylık Hareketli Ort.) *Sanayi Üretim Endeksi, Yüzde Değişim (2010 =100),mevsimsel arındırılmış veriler kullanılmakta veartışlar yıllık olarak hesaplanmaktadır .-20,0-15,0-10,0-5,00,05,010,015,020,0 % Gelişmiş ekonomiler Avro Bölgesi Gelişmekte olan ekonomiler B-MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM 21 Program ;Onİkinci Kalkınma Planı nın (2024 -2028 )genel çerçevesiyle uyumlu olarak makroekonomik vefinansal istikrarı güçlendirmeyi, yüksek katma değerli üretimi teşvik etmeyi, yeşil vedijital dönüşüm odağıyla verimlilik veihracat artışı yoluyla büyümeyi vecari işlemler dengesinde kalıcı iyileşme sağlamayı, enflasyonu orta vadede tekhaneye düşürmeyi, iş veyatırım ortamını iyileştirmeyi veafetlerle etkin mücadele ederken mali disiplinin korunmasını esas alan politika zeminini tesis etmeyi amaçlamaktadır .MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM Orta Vadeli Program (2024 -2026) Hedefleri 2022 2023 (GT) 2024(P) 2025 (P) 2026 (P) GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla) 15.012 25.483 41.159 52.942 62.997 Kişi Başına Milli Gelir ($) 10.659 12.415 12.875 13.717 14.855 GSYH Reel Büyümesi (%) 5,5 4,4 4,0 4,5 5,0 İşsizlik Oranı (%) 10,4 10,1 10,3 9,9 9,3 Seyahat Gelirleri (Milyar $) 41,4 49,0 52,5 57,0 62,8 Cari İşlemler Dengesi (Milyar $) -48,4 -42,5 -34,7 -31,7 -30,0 Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%) -5,3 -4,0 -3,1 -2,6 -2,3 Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı GT: Gerçekleşme Tahmini, P: Program 22 MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM Orta Vadeli Program (2024 -2026) Mal Ticareti Hedefleri Kaynak: T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı GT: Gerçekleşme Tahmini, P: Program2022 2023(GT) 2024(P) 2025(P) 2026(P) İhracat (Milyar $) (GTS) 254,2 255,0 267,0 283,6 302,2 İthalat (Milyar $) (GTS) 363,7 367,0 372,8 388,9 414,0 DışTicaret Dengesi (GTS, Milyar Dolar) -109,5 -112,0 -105,8 -105,3 -111,8 DışTicaret Hacmi (GTS)/GSYH (%) 68,2 58,3 57,2 55,8 54,3 İhracat/İthalat (%) 69,9 69,5 71,6 72,9 73,0 23 MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM İhracat Ana Planı Hedefleri DİJİTALLEŞME TEKNOLOJİ ODAKLI YENİ NESİL SERBEST BÖLGE İHRACATIN FİNANSMANI İHRACAT DESTEKLERİNE YENİ YAKLAŞIMLAR KATMA DEĞER - REKABET GÜCÜ PAZAR ÇEŞİTLİLİĞİ YENİ İHRACATÇI ÜRETİCİ - İHRACATÇI FİRMALARIN KORUNMASI TİCARETİN KOLAYLAŞTIRILMASI REKABETÇİ HİZMET SEKTÖRLERİ SÜRDÜRÜLEBİLİR İHRACAT ARTIŞI 24 MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM İhracat Ana Planı Politika Araçları Dijitalleşme ve Ticaret Kolaylıkları Dijital Gümrükler İhracatçılar İçin Kullanıcı Dostu Dijital Uygulamalar Ticaret Diplomasisi Araçları Ticaret Politikası ÖnlemleriTicaret Diplomasisi ve Yeni İhracatçılar Ticaret Müşavirleri Ağı Türkiye Kadın Girişimci Ağı Melek Yatırımcı Ağı Dış Ticaret Alanında Mesleki EğitimTeknoloji Odaklı Yeni Nesil Serbest Bölgeler Finansman Desteği Enerji Desteği Kira Desteği İstihdam Desteğiİhracatın Finansmanı (Eximbank Ürünleri) Uzun Vadeli Finansman Kur riskine karşı yeni ürünler Kadın ve Genç Girişimcilere Özel Kredi Programı Mevsimsel Kredi Destek Programı 25 UZAK ÜLKELER STRATEJİSİ Neden Uzak Ülkeler? Türkiye nin toplam ihracatının yaklaşık üçte ikisi Türkiye ye görece yakın ülkelere gerçekleştirilmektedir . Türkiye nin ortalama ihracat mesafesi dünya ortalamasının altında kalmaktadır . Stratejiyle, dünya nüfusunun %62 sini, küresel GSYH nin %64 ünü temsil eden 18ülkeye 2018 -2020 ortalaması yaklaşık 20milyar dolar olan mal ihracatımızın 80milyar dolar civarına artırılarak dört katına çıkartılması vebuülkelerin ithalatındaki payımızın %1seviyesine yükseltilmesi hedeflenmektedir . Uzak Ülkeler Stratejisi aşağıdaki stratejik dokümanlar rehber alınmak suretiyle hazırlanmıştır : 11.Kalkınma Planı (2019 -2023 ), İhracat Ana Planı, Orta Vadeli Program, Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, Bakanlığımızın Stratejik Planı Türkiye nin dünya ticaretindeki payını arttırmak Ülkemize coğrafi olarak uzak, yüksek gelire sahip büyük pazarlardan ülkemizin potansiyelinin altında pay aldığı anlaşılmaktadır.İhracat yapılan pazarları çeşitlendirmek İhracatçılarımızın coğrafi olarak uzak büyük pazarlara yönelmesi ihracat pazarlarımızın çeşitlenmesine önemli bir katkı sağlayacaktır .İhracatçılara yol gösterilmesi Ülkemiz ihracatının 3.065 km olan ortalama menzilinin 4.744 km'lik dünya ortalamasına yükseltilmesi ve büyük uzak pazarlardaki payının artırılması için bir strateji belgesi oluşturulmuştur. 26 UZAK ÜLKELER STRATEJİSİ Hedef Ülkeler ABDKanada Meksika Brezilya ŞiliÇin JaponyaGüney Kore Pakistan Hindistan EndonezyaMalezyaTaylandFilipinlerVietnam Güney AfrikaNijerya Avustralya 27 MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM Uluslararası Kuruluşların Büyüme Tahminleri Kaynak: IMF 2024 Nisan ayı Görünüm Raporu, OECD 2024 Mayıs ayı Görünüm Raporu, Dünya Bankası 2024 Haziran ayı Görünüm RaporuUluslararası KuruluşlarYılBazı Ülke -Ülke Gruplarına İlişkin Büyüme Tahminleri (%) Dünya Avro Bölgesi ABD Brezilya Rusya Hindistan Çin Japonya IMF2023 3,2 0,4 2,5 2,9 3,6 7,8 5,2 1,9 2024 3,2 0,8 2,7 2,2 3,2 6,8 4,6 0,9 2025 3,2 1,5 1,9 1,7 1,8 6,5 4,1 1,0 OECD2023 3,1 0,5 2,5 2,9 1,3 7,8 5,2 1,9 2024 3,1 0,7 2,6 1,9 2,6 6,6 4,9 0,5 2025 3,2 1,5 1,8 2,1 1,0 6,6 4,5 1,1 Dünya Bankası2023 2,6 0,5 2,5 2,9 3,6 8,2 5,2 1,9 2024 2,6 0,7 2,5 2,0 2,9 6,6 4,8 0,7 2025 2,7 1,4 1,8 2,2 1,4 6,7 4,1 1,0 28 Kaynak: IMF (Nisan 2024)IMF Küresel Mal ve Hizmet Ticareti Büyüme Tahminleri (%) Kaynak: DTÖ (Nisan 2024)Bölgeler 2023 2024 2025 Dünya Mal Ticaret Hacmi -1,2 2,6 3,3 İhracat Artışı Kuzey Amerika 3,7 3,6 3,7 Güney Amerika 1,9 2,6 1,4 Avrupa -2,6 1,7 1,8 Asya 0,1 3,4 3,4 İthalat Artışı Kuzey Amerika -2,0 1,0 3,3 Güney Amerika -3,1 2,7 3,4 Avrupa -4,7 0,1 3,1 Asya -0,6 5,6 4,7DTÖ Küresel Mal Ticareti Büyüme Tahminleri (%)MAKROEKONOMİK GÖRÜNÜM Dünya Ticaretine İlişkin Tahminler Reel Değişim (%) 2023 2024 2025 Küresel Ticaret Hacmi 0,3 3,0 3,3 Gelişmiş Ülkeler 0,9 2,5 2,9 Yükselen Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ülkeler-0,1 3,7 3,9 C-DIŞ TİCARETTE GELİŞMELER 1) MAL TİCARETİ 31 MAL TİCARETİ Türkiye nin Küresel Ticaretteki Payı Kaynak: DTÖTürkiye'nin Küresel Mal İhracatındaki Payı (%) Kaynak: DTÖTürkiye'nin Küresel Mal İthalatındaki Payı (%) Türkiye nin dünya mal ihracatındaki payı 2023 yılında %1,08düzeyindedir . Türkiye nin dünya mal ithalatındaki payı 2023 yılında %1,49düzeyindedir .0,85 0,88 0,91 0,93 0,93 0,910,95 0,961,01 1,021,08 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 1,371,32 1,28 1,251,33 1,171,091,23 1,201,421,49 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 32 MAL TİCARETİ İhracat ve İthalatın Gelişimi 2024 yılıHaziran ayında, 2023 yılının aynı ayına göre genel ticaret sisteminde ; İhracat %10,6oranında azalışla 18milyar 569 milyon dolar, İthalat %4,1oranında azalışla 25milyar dolar, Dışticaret açığı ise%21,4oranında artışla 6,5milyar dolar olmuştur . Kaynak: TÜİK, Ticaret BakanlığıYıllıklandırılmış İhracat ve İthalatın Aylık Gelişimi (Milyar $) 0,0050,00100,00150,00200,00250,00300,00350,00400,00İhracat İthalat 33 MAL TİCARETİ Dış Ticaret Endeksleri 2021 2022 20232023 Mayıs2024 Mayıs EndeksDeğişim (%)EndeksDeğişim (%)EndeksDeğişim (%)EndeksDeğişim (%)EndeksDeğişim (%) İhracat Birim Değer Endeksi 103,1 9,7 112,6 9,3 113,3 0,5 114,1 -1,1 114,1 0,0 İhracat Miktar Endeksi 144,7 21,3 149,5 3,4 149,6 0,1 150,6 15,4 167,6 11,3 İthalat Birim Değer Endeksi 116,3 23,3 148,2 27,4 130,7 -11,8 130,7 -13,4 131,9 1,0 İthalat Miktar Endeksi 109,1 0,7 115,1 5,5 129,6 12,6 146,6 33,1 130,1 -11,2 Dış Ticaret Hadleri 89,0 -10,7 76,1 -14,5 86,7 14 87,3 14,2 86,5 -0,91Dış Ticaret Endeksleri (2015=100) Kaynak: TÜİK2023 yılında ihracat birim değer endeksi bir önceki yıla göre %0,2 oranında azalırken, ithalat birim değer endeksi ise %11,7 oranında artmıştır. 34 (1)Enerji, 27. fasıla karşılık gelmektedir. (2)Altın 7108. fasıla karşılık gelmektedir. (*)Karşılama oranı değişimleri yüzde puan farkını ifade etmektedir.MAL TİCARETİ Dış Ticaretin Gelişimi Kaynak: Ticaret Bakanlığı(Milyon $) 2022 2023 Değişim (%) 2022/2023 2023 Haziran2024 HaziranDeğişim (%) 2023/2024 2023 Ocak -Haziran2024 Ocak -HaziranDeğişim (%) 2023/2024 İhracat 254.170 255.412 0,5 20.762 18.569 -10,6 123.044 125.446 2,0 Enerji İhracatı116.411 16.389 -0,1 1.090 1.335 22,4 6.866 9.088 32,4 Altın İhracatı21.051 4.330 311,9 278,7 135 -51,7 1.294 1.213 -6,3 İthalat 363.711 361.764 -0,5 26.062 25.004 -4,1 184.377 168.686 -8,5 Enerji İthalatı196.549 69.114 -28,4 4.329 4.924 13,7 35.838 33.102 -7,6 Altın İthalatı220.440 30.017 46,9 1.938 1.063 -45,1 16.551 7.784 -53,0 Dış Ticaret Hacmi 617.880 617.176 -0,1 46.824 43.574 -6,9 307.421 294.132 -4,3 Dış Ticaret Dengesi -109.541 -106.352 -2,9 -5.300 -6.435 21,4 -61.334 -43.240 -29,5 Enerji Dışı Denge -29.403 -53.627 82,4 -2.061 -2.846 38,1 -32.362 -19.226 -40,6 İhracat/İthalat (%) 69,9 70,6 0,7* 79,7 74,3 -5,4* 66,7 74,4 7,6* Enerji Hariç İhracat/İthalat (%) 89,0 81,7 -7,3* 90,5 85,8 -4,7* 78,2 85,8 7,6* Altın ve Enerji Hariç İhracat/İthalat (%) 95,9 89,4 -6,6* 98,0 89,9 -8,1* 87,0 90,1 3,1* 35 Milyon DolarYıllık Haziran Ocak -Haziran 2022 2023 Değişim (%) 2023 2024 Değişim (%) 2023 2024 Değişim (%) Yatırım malları 29.035 33.613 15,8 2.695 2.436 -9,6 15.773 16.103 2,1 Ara mallar 133.417 128.852 -3,4 10.423 9.434 -9,5 62.182 63.338 1,9 Tüketim malları 89.812 90.669 1,0 7.453 6.348 -14,8 44.089 44.622 1,2 Diğerleri 1.906 2.278 19,5 191 351 84,2 1.000 1.384 38,4 TOPLAM 254.170 255.412 0,5 20.762 18.570 -10,6 123.044 125.446 2,0MAL TİCARETİ Geniş Ekonomik Grupların Sınıflaması Kaynak: Ticaret Bakanlığıİhracat Milyon DolarYıllık Haziran Ocak -Haziran 2022 2023 Değişim (%) 2023 2024 Değişim (%) 2023 2024 Değişim (%) Yatırım malları 40.535 52.696 30,0 3.833 3.655 -4,6 24.495 24.594 0,4 Ara mallar 292.437 261.165 -10,7 18.554 17.559 -5,4 138.172 118.134 -14,5 Tüketim malları 30.482 47.630 56,3 3.638 3.763 3,4 21.553 25.733 19,4 Diğerleri 257 272 6,0 37 27 -27,3 157 226 43,5 TOPLAM 363.711 361.764 -0,5 26.062 25.004 -4,1 184.377 168.686 -8,5 Kaynak: Ticaret Bakanlığıİthalat 36 MAL TİCARETİ Başlıca İhracat Ürünleri Fasılİhracat (Milyon Dollar)Yıllık Haziran Ocak -Haziran Fasıl Adı 2022 2023Değişim (%)2023 2024Değişim (%)2023 2024Değişim (%) 87 Motorlu kara taşıtları 26.801 30.828 15,0 2.682 2.295 -14,4 15.107 15.446 2,2 84 Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler 22.671 25.233 11,3 2.147 1.725 -19,7 12.492 12.251 -1,9 27 Mineral yakıtlar, mineral yağlar 16.411 16.389 -0,1 1.090 1.335 22,4 6.866 9.088 32,4 85 Elektrikli makina ve cihazlar 13.704 15.325 11,8 1.275 1.098 -13,9 7.450 7.586 1,8 72 Demir ve çelik 14.671 8.860 -39,6 778 861 10,7 4.208 5.021 19,3 71 Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar 10.208 13.647 33,7 1.107 776 -29,9 5.477 5.681 3,7 61 Örme giyim eşyası ve aksesuarı 11.006 10.278 -6,6 875 732 -16,4 5.129 4.743 -7,5 39 Plastikler ve mamulleri 11.572 10.571 -8,6 838 725 -13,5 5.254 5.070 -3,5 73 Demir veya çelikten eşya 10.533 10.051 -4,6 861 709 -17,7 4.978 4.775 -4,1 62 Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarı 8.458 8.037 -5,0 693 518 -25,3 4.356 3.741 -14,1 Liste Toplamı 146.035 149.218 2,2 12.346 10.773 -12,7 71.317 73.401 2,9 Toplam 254.170 255.412 0,5 20.762 18.570 -10,6 123.044 125.446 2,0 Kaynak: Ticaret Bakanlığı *Sıralama 2024 Haziran ayı değerlerine göredir. 37 MAL TİCARETİ Başlıca İthalat Ürünleri Kaynak: Ticaret Bakanlığı *Sıralama 2024 Haziran ayı değerlerine göredir.Fasılİthalat (Milyon Dollar)Yıllık Haziran Ocak -Haziran Fasıl Adı 2022 2023Değişim (%)2023 2024Değişim (%)2023 2024Değişim (%) 27 Mineral yakıtlar, mineral yağlar 96.549 69.114 -28,4 4.329 4.924 13,7 35.838 33.102 -7,6 84 Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler 34.574 40.939 18,4 3.014 2.893 -4,0 19.762 19.507 -1,3 87 Motorlu kara taşıtları 17.678 32.260 82,5 2.570 2.501 -2,7 13.950 15.542 11,4 85 Elektrikli makina ve cihazlar 21.535 27.824 29,2 2.030 1.892 -6,8 13.720 12.911 -5,9 72 Demir ve çelik 28.367 24.160 -14,8 1.982 1.675 -15,5 13.236 11.671 -11,8 71 Kıymetli veya yarı kıymetli taşlar 23.458 33.912 44,6 2.167 1.246 -42,5 18.167 11.482 -36,8 39 Plastikler ve mamulleri 18.976 16.215 -14,6 1.237 1.175 -5,0 8.508 7.691 -9,6 29 Organik kimyasal ürünler 11.120 9.179 -17,4 698 792 13,5 4.884 4.660 -4,6 76 Alüminyum ve alüminyumdan eşya 7.683 6.293 -18,1 448 494 10,3 3.201 2.736 -14,5 90 Optik, fotoğraf, sinema 5.244 6.451 23,0 457 487 6,7 3.147 3.172 0,8 Liste Toplamı 265.183 266.347 0,4 18.931 18.078 -4,5 134.413 122.475 -8,9 Toplam 363.711 361.764 -0,5 26.062 25.004 -4,1 184.377 168.686 -8,5 38 Kaynak: TÜİK, Ticaret BakanlığıMAL TİCARETİ İhracat ve İthalatta İlk Beş Ülke 2023 yılı İthalatımızda İlk 5 Ülke (% Pay) 2024 yılı Haziran Ayı İhracatımızda İlk 5 Ülke (% Pay)2023 yılı İhracatımızda İlk 5 Ülke (% Pay) 2024 yılı Haziran Ayı İthalatımızda İlk 5 Ülke (% Pay) Almanya ABD Irak İngiltere İtalya8,3 5,8 5,0 4,9 4,8 Rusya Çin Almanya İsviçre ABD12,6 12,4 7,9 5,5 4,4 Almanya ABD İngiltere İtalya Irak8,0 6,6 5,2 5,1 4,5 Çin Rusya Almanya İtalya ABD13,4 11,7 7,6 4,6 4,6 39 MAL TİCARETİ İhracatın Bölgesel Dağılımı Milyon DolarYıllık Haziran Ocak -Haziran 2022 2023Pay (%)Değişim (%)2023 2024Pay (%)Değişim (%)2023 2024Pay (%)Değişim (%) Sıra Ana Ülke Grupları Ülke Grupları 1 AvrupaAvrupa Birliği 27 103.049 104.251 40,8 1,2 8.699 8.150 43,9 -6,3 51.872 53.094 42,3 2,4 Diğer Avrupa (AB Hariç) 36.629 39.676 15,5 8,3 3.319 2.799 15,1 -15,7 19.510 18.679 14,9 -4,3 2 AfrikaDiğer Afrika 9.509 7.703 3,0 -19,0 681 536 2,9 -21,2 3.676 3.379 2,7 -8,1 Kuzey Afrika 14.110 13.650 5,3 -3,3 989 993 5,3 0,4 6.202 6.723 5,4 8,4 3 AmerikaGüney Amerika 3.356 2.539 1,0 -24,3 203 191 1,0 -6,2 1.196 1.345 1,1 12,5 Kuzey Amerika 18.773 16.453 6,4 -12,4 1.457 1.345 7,2 -7,7 8.092 8.472 6,8 4,7 Orta Amerika ve Karayipler 2.768 2.757 1,1 -0,4 194 204 1,1 4,9 1.243 1.383 1,1 11,3 4 AsyaDiğer Asya 18.324 19.327 7,6 5,5 1.548 1.421 7,7 -8,2 9.141 9.888 7,9 8,2 Yakın ve Orta Doğu 44.982 45.496 17,8 1,1 3.468 2.778 15,0 -19,9 20.544 20.925 16,7 1,9 5 Avustralya & Yeni Zelanda Avustralya ve Yeni Zelanda 1.089 1.075 0,4 -1,3 103 88 0,5 -14,7 478 607 0,5 26,8 6 Diğerleri Diğer Ülke ve Bölgeler 1.581 2.484 1,0 57,2 102 65 0,3 -36,4 1.090 952 0,8 -12,6 Toplam 254.170 255.412 100,0 0,5 20.762 18.570 100,0 -10,6 123.044 125.446 100,0 2,0 Kaynak: Ticaret Bakanlığı 40 MAL TİCARETİ İthalatın Bölgesel Dağılımı Milyon DolarYıllık Haziran Ocak -Haziran 2022 2023Pay (%)Değişim (%)2023 2024Pay (%)Değişim (%)2023 2024Pay (%)Değişim (%) Sıra Ana Ülke Grupları Ülke Grupları 1 AvrupaAvrupa Birliği 27 93.287 106.011 29,3 13,6 7.850 7.834 31,3 -0,2 51.926 54.505 32,3 5,0 Diğer Avrupa (AB Hariç) 87.506 78.326 21,7 -10,5 5.050 4.355 17,4 -13,8 43.399 33.692 20,0 -22,4 2 AfrikaDiğer Afrika 3.412 3.076 0,9 -9,8 241 182 0,7 -24,4 1.424 1.645 1,0 15,5 Kuzey Afrika 6.099 7.278 2,0 19,3 470 605 2,4 28,9 3.518 3.866 2,3 9,9 3 AmerikaGüney Amerika 9.919 7.160 2,0 -27,8 611 918 3,7 50,1 3.337 4.305 2,6 29,0 Kuzey Amerika 16.545 17.082 4,7 3,3 1.268 1.239 5,0 -2,3 8.355 8.691 5,2 4,0 Orta Amerika ve Karayipler 1.421 1.496 0,4 5,3 112 132 0,5 17,8 697 722 0,4 3,7 4 AsyaDiğer Asya 87.935 90.711 25,1 3,2 7.141 6.643 26,6 -7,0 45.258 42.218 25,0 -6,7 Yakın ve Orta Doğu 21.346 24.809 6,9 16,2 1.658 1.428 5,7 -13,8 11.622 9.320 5,5 -19,8 5 Avustralya & Yeni Zelanda Avustralya ve Yeni Zelanda 1.690 1.218 0,3 -27,9 101 126 0,5 24,7 694 722 0,4 4,0 6 Diğerleri Diğer Ülke ve Bölgeler 34.552 24.597 6,8 -28,8 1.560 1.544 6,2 -1,1 14.149 9.001 5,3 -36,4 Toplam 363.711 361.764 100,0 -0,5 26.062 25.004 100,0 -4,1 184.377 168.686 100,0 -8,5 Kaynak: Ticaret Bakanlığı 41 MAL TİCARETİ Faaliyet İllerine Göre İhracat (İlk 5 İl, Milyon Dolar) İl 2023 Haziran 2024 Haziran Değişim (%) Pay (%) 2022 2023 Değişim (%) Pay (%) İstanbul 4.897 4.031 -17,67 21,7 65.314 59.382 -9,1 23,2 Kocaeli 2.447 2.231 -8,80 12,0 28.105 30.627 9,0 12,0 İzmir 1.920 1.555 -19,0 8,4 23.840 23.793 -0,2 9,3 Bursa 1.598 1.263 -21,0 6,8 16.611 17.629 6,1 6,9 Ankara 892 978 9,7 5,3 9.349 11.073 18,4 4,3 Kaynak: Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TÜİKNOT: 2024 Haziran ayına göre sıralanmıştır. 42 MAL TİCARETİ Dış Ticaret Beklentisi 2024 yılının 3.çeyreğinde ihracat beklenti endeksi 104,5,ithalat beklenti endeksi ise 107,6olmuştur . Kaynak: Ticaret BakanlığıDış Ticaret Beklenti Anketi (DTBA) Endekslerin 100 den büyük olması beklentilerin artış yönünde (iyimser) olduğunu, küçük olması isebeklentilerin azalış yönünde (kötümser) olduğunu, 100 olması ise değişim beklenmediğini (nötr) göstermektedir .104,5107,6 70,080,090,0100,0110,0120,0130,0140,0150,0 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 Ç4 Ç1 Ç2 Ç3 2019 2020 2021 2022 2023 2024İhracat Beklenti Endeksi İthalat Beklenti Endeksi 2) ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 44 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Türkiye nin Küresel Hizmet Ticaretindeki Payı Kaynak: DTÖTürkiye'nin Küresel Hizmet İhracatındaki Payı (%) Kaynak: DTÖTürkiye'nin Küresel Hizmet İthalatındaki Payı (%) Türkiye nin 2023 yılıküresel hizmet ihracatındaki payı %1,29düzeyindedir . Türkiye nin 2023 yılıküresel hizmet ithalatındaki payı %0,66düzeyindedir .1,21 1,201,11 0,910,97 0,971,06 0,730,981,25 1,29 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 0,52 0,520,50 0,50 0,49 0,48 0,46 0,470,500,590,66 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 45 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Türkiye Hizmet Ticareti Kaynak: TCMBTürkiye'nin Hizmet İhracatı ve Artışı (Milyar dolar) Kaynak: TCMBTürkiye'nin Hizmet İthalatı ve Artışı (Milyar dolar) Türkiye nin hizmet ihracatı 2023 yılında 101,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir . Türkiye nin hizmet ithalatı ise2023 yılında 49,1 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir .Böylelikle 2023 yılında hizmetler dengesi 52,6milyar dolar fazla vermiştir .49,366,069,362,0 51,459,165,571,7 39,162,693,0101,7 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 20,626,128,226,1 26,0 27,5 29,1 28,924,030,040,149,1 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 46 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Ödemeler Dengesi -Hizmet Kalemleri Kaynak: TCMBGelir Nisan Ocak -Nisan Milyon Dolar 2023 2024 Değişim(%) 2023 2024 Değişim(%) Hizmetler Geliri 6.946 7.459 7,4 25.411 27.522 8,3 Taşımacılık Geliri 2.722 2.848 4,6 10.096 10.725 6,2 Seyahat Geliri 2.976 3.306 11,1 10.430 11.283 8,2 İnşaat Geliri 15 19 26,7 78 78 0,0 Sigorta ve Emeklilik 249 258 3,6 919 1.032 12,3 Finansal Hizmetler Geliri 29 33 13,8 134 170 26,9 Fikri Mülkiyet Hakları Kullanım Geliri 32 31 -3,1 126 120 -4,8 Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri Geliri 243 321 32,1 1.051 1.293 23,0 Diğer İş Hizmetleri Geliri 364 354 -2,7 1.405 1.596 13,6 Kişisel, Kültürel ve Eğlence Hizmetleri Geliri 26 24 -7,7 106 97 -8,5 Resmi Hizmetler Geliri 34 33 -2,9 135 124 -8,1 Gider Nisan Ocak -Nisan Milyon Dolar 2023 2024 Değişim(%) 2023 2024 Değişim(%) Hizmetler Gideri 3.665 4.349 18,7 14.621 17.212 17,7 Taşımacılık Gideri 1.419 1.740 22,6 5.848 6.664 14,0 Seyahat Gideri 555 758 36,6 2.054 2.538 23,6 İnşaat Gideri 13 0 -100,0 24 3 -87,5 Sigorta ve Emeklilik Gideri 315 466 47,9 1.463 1.872 28,0 Finansal Hizmetler Gideri 50 48 -4,0 201 208 3,5 Fikri Mülkiyet Hakları Kullanım Gideri 262 259 -1,1 997 1.154 15,7 Telekomünikasyon, Bilgisayar ve Bilgi Hizmetleri Gideri 314 322 2,5 1.267 1.440 13,7 Diğer İş Hizmetleri Gideri 530 595 12,3 2.065 2.520 22,0 Kişisel, Kültürel ve Eğlence Hizmetleri Gideri 38 47 23,7 141 198 40,4 Resmi Hizmetler Gideri 136 92 -32,4 408 409 0,2 47 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Yurt Dışında Müteahhitlik Hizmetleri Türkiye, dünyanın en büyük 250 müteahhitlik şirketi listesinde 2023 yılında 40Türk firmasıyla, Çin'den sonra 2.sırada yeralmaktadır . Kaynak: Ticaret Bakanlığı * 2024 Ocak -Haziran dönemi verileridir.Yıl Proje Sayısı Ülke SayısıProje Bedeli (Milyar $)Kümülatif Proje Bedeli (Milyar $)Ort. Proje Bedeli (Milyar $) 1971 -2002 2.425 48 49,8 49,8 0,021 2003 339 35 6,4 56,1 0,019 2004 477 36 8,6 64,8 0,018 2005 452 33 12,9 77,7 0,029 2006 577 35 22,4 100,1 0,039 2007 613 45 25,6 125,7 0,042 2008 667 39 24,7 150,4 0,037 2009 505 45 20,1 170,6 0,040 2010 632 50 23,3 193,9 0,037 2011 561 51 24,8 218,7 0,044 2012 551 49 31,7 250,4 0,058 2013 437 50 31,2 281,6 0,071 2014 360 54 26,7 308,3 0,074 2015 287 57 24,0 332,3 0,084 2016 221 56 15,0 347,3 0,068 2017 314 52 17,9 365,2 0,057 2018 387 53 22,5 387,7 0,058 2019 545 45 20,1 407,8 0,037 2020 385 42 16,6 424,4 0,043 2021 454 71 31,1 455,5 0,069 2022 505 67 19,9 475,4 0,039 2023 431 68 28,0 503,5 0,065 2024* 82 33 7,6 511,0 0,092Yurt Dışında Müteahhitlik Hizmetleri Müteahhitlik Hizmetlerinin Ülke Gruplarına Göre Dağılımı (1971 -2024 Haziran ) Ortadoğu ; 24,4% BDT; 45,0%Kuzey Afrika ; 11,5%Sahraaltı Afrika ; 6,1%Asya ; 2,8%Avrupa ; 9,4%Amerika ; 0,9% 48 5447 sayılı Türkiye Bilişim Sektörünün Uluslararasılaşması veE- Turquality (Bilişimin Yıldızları Programı) Hakkında Karar 5448 sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar 5449 sayılı Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağlarının Desteklenmesi Hakkında Karar 2564 sayılı Döviz Kazandırıcı Hizmet Sektörleri Markalaşma Destekleri Hakkında KararHizmet İhracatı Destek Program Paketi ile tüm hizmet sunum yöntemlerini içeren bir tanımlamanın yanı sıra ülkemiz hizmet ihracatını yeni biryaklaşımla daha daileri aşamalara taşıyacak bir sistemin oluşturulması amaçlanmıştır .Buşekilde, bir yandan hizmet ihracatımızın artırılması sağlanırken, diğer yandan da istatistiki anlamda daha etkin bir mekanizma ile ölçüm veperformans değerlendirmesinin deyapılacağı biryapı vücuda getirilmiştir .ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Hizmet İhracatı Destek Program Paketi 49 Sağlık Turizmi Eğitim Fuarcılık Hizmetleri Gayrimenkul Hizmetleri Yaratıcı Endüstriler Spor Turizmi Yönetim Danışmanlığı Hizmetleri Lojistik ve Taşımacılık Yeşil Hizmetler Diğer Hizmetler 10 Ana Sektör 36 Destek Unsuru Sektörler Özelinde 15 Yeni Destek UnsuruYeni Bir İsim ve Kurgu "Hizmet İhracatı" Tanımı Uluslararası Sektörel Sınıflandırma İlk Kez Performans Ölçümü ve İstatistik TeminiULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 5448 Sayılı Hizmet İhracatının Tanımlanması, Sınıflandırılması ve Desteklenmesi Hakkında Karar 50 Tescil ve Koruma DesteğiPazara Giriş Belgeleri DesteğiAcente Komisyon DesteğiReklam, Tanıtım ve Pazarlama DesteğiBirim Desteği Bireysel Katılım DesteğiMilli Katılım DesteğiMilli Katılım Tanıtım DesteğiRapor Desteği Alım Heyeti Ticaret HeyetiHİSER İhtiyaç Analizi DesteğiHİSER İstihdam DesteğiSanal Fuar Organizasyon DesteğiYarışma ve Etkinlik Desteği Film Platosu ve Stüdyosu Kullanım Giderleri DesteğiYurt İçi Tanıtım DesteğiYurt İçi Eğitim DesteğiHasta Yol DesteğiULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Mevcut Destek Unsurları 51 Tanıtım Heyeti DesteğiUluslararası Öğrenci Ofisleri Kapasite Geliştirme DesteğiAkademisyen İstihdam DesteğiUluslararası Sıralama DesteğiYeşil Hizmetler İstihdam DesteğiUluslararası Kuruluşlara Üyelik Desteği Prestijli Katılım DesteğiÜrün Yerleştirme DesteğiHİSER Tanıtım DesteğiHİSER Sektörel Ticaret Heyeti Programı DesteğiHİSER Sektörel Alım Heyeti Programı DesteğiFuar Alanı Yapım Desteği Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuar Organizasyon DesteğiYurt Dışı Fuar Organizasyon DesteğiKorsanla Mücadele Giderleri DesteğiDublaj Veya Altyazı Giderleri DesteğiKomplikasyon ve Seyahat Sağlık Sigortası DesteğiSağlık Turizmi İstihdam Desteği Yabancı Dil ve Sağlık Turizmi Eğitimi DesteğiSağlık ve Spor Turizmi Sektörlerinin Geliştirilmesi Ve Tanıtılması DesteğiVeri Tabanı Üyelik DesteğiULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ Yeni Destek Unsurları 52 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 5447 Sayılı Türkiye Bilişim Sektörünün Uluslararasılaşması ve E -Turquality (Bilişimin Yıldızları) Programı Kaynak: Ticaret Bakanlığı Çerçeve mantığı ilebilişim sektörüne yönelik tüm destekler tek bir program altında üçaşamalı bir sistematikte biraraya toplanmış veBilişim Sektörü destek kapsamı genişletilmiştir 53 Bilişim sektörüne özgü yeni destekler eklenmiştirULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 5447 Sayılı Türkiye Bilişim Sektörünün Uluslararasılaşması ve E -Turquality (Bilişimin Yıldızları) Programı Tekno Hızlandırıcı İşbirliği Kuruluşu Proje DesteğiUluslararası Katma Değerli Bilişim Yüklenici Proje DesteğiUluslararası Teknoloji Pazarlama Ofisleri DesteğiHizmet Pazarlama Platformlarına Üyelik DesteğiVeri Merkezi Desteği Yazılımcılar için Simülatör/ Test Ekipmanı Kiralama DesteğiYurtdışı Arama Desteği Yurtdışı İhale Desteği Yurtiçi Fuar Desteği Yıldız Ofisleri Desteği Ürün Yerleştirme DesteğiYurt Dışında Yerleşik Şirkete Ait Oyun/Yazılım/Aracılık Platformu Alımına Yönelik Danışmanlık DesteğiPatent / Fikri Mülkiyet Hakkı Alım DesteğiYazılım/Oyun/Mobil Uygulama Test Desteği 54 ULUSLARARASI HİZMET TİCARETİ 5449 Sayılı Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağlarının (YLDA) Desteklenmesi Hakkında Karar YLDA :İşbirliği kuruluşları tarafından yurt dışında kurulan, satın alınan, kiralanan veya hizmet alınan veürünlerin dağıtımı ileilgili depolama, yükleme, boşaltma, sevkiyat, elleçleme, tehlikeli madde hizmetleri, kargo birleştirme -bölme, soğuk depolama, dağıtım vb. faaliyetlerin kümelendirilerek gerçekleştirilebilmesi için uluslararası taşımacılık velojistik amaçlı düzenlenmiş, farklı taşıma modlarına (karayolu, denizyolu, havayolu vedemiryolu) etkin bağlantıları olan veenazikiveya daha fazla modlu taşımacılık imkanlarına sahip tesisleri, bu tesisler ile entegre çalışacak dağıtım ağını vebuağın işletilmesine yönelik yük konsolidasyonunu sağlayarak uçtan uca tüm lojistik sürecini yönetecek bilişim vesair sistemlerini ifade eder .Destek Unsuru Destek Oranı Destek Üst Limiti (TL) Süre /Limit Ön Onay İlk Kurulum Desteği (Cep depoların vebuağın işletilmesine yönelik Kurulum, destek, bakım, bilişim sistemleri, teknik donanım vedekorasyon giderleri, yatırım, ruhsat veizin giderleri, bunlarla ilgili hukuki danışmanlık giderleri ileYSV kiralanması veişletilmesi giderleri)%70 60 Milyon 5 yıl - YLDA ların İşletilmesine İlişkin Kira/Ruhsat/Komisyon/Hukuki Danışmanlık Giderleri Desteğiİlk iki yıl %70, diğer yıllar %5024 Milyon 5 yıl - Reklam, Tanıtım ve Pazarlama Desteği(Yurtdışı)%50 3 milyon 5 yıl 2 ay Reklam, Tanıtım ve Pazarlama Desteği%50 1 milyon 200 bin 5 yıl 2 ay İstihdam Desteğiİlk iki yıl %70, diğer yıllar %50 oranında (Maks . 10 kişi)4 milyon 800 bin (Maks . Yıllık kişi başı 600 bin)- - Navlun Borsası Desteği %60 3 milyon 600 bin - -YLDA Destekleri D-YATIRIM ORTAMI 56 YATIRIM ORTAMI Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları 1. ABD 19. Danimarka 37. İspanya 55. Macaristan 73. Slovakya 2. Almanya 20. Endonezya 38. İsrail 56. Makedonya 74. Slovenya 3. Arnavutluk 21. Estonya 39. İsveç 57. Malezya 75. Sudan 4. Avustralya 22. Etiyopya 40. İsviçre 58. Malta 76. Suriye 5. Avusturya 23. Fas 41. İtalya 59. Meksika 77. Suudi Arabistan 6. Azerbaycan 24. Filipinler 42. Japonya 60. Mısır 78. Tacikistan 7. B.A.E. 25. Finlandiya 43. K.K.T.C. 61. Moğolistan 79. Tayland 8. Bahreyn 26. Fransa 44. Kanada 62. Moldova 80. Tunus 9. Bangladeş 27. Gambiya 45. Karadağ 63. Norveç 81. Türkmenistan 10. Belçika 28. Güney Afrika Cum. 46. Katar 64. Özbekistan 82. Ukrayna 11. Beyaz Rusya 29. Güney Kore 47. Kazakistan 65. Pakistan 83. Umman 12. Bosna -Hersek 30. Gürcistan 48. Kırgızistan 66. Polonya 84. Ürdün 13. Brezilya 31. Hırvatistan 49. Kosova 67. Portekiz 85. Venezuela 14. Bulgaristan 32. Hindistan 50. Kuveyt 68. Romanya 86. Vietnam 15. Cezayir 33. Hollanda 51. Letonya 69. Ruanda 87. Yemen 16. Çad 34. İngiltere 52. Litvanya 70. Rusya 88. Yeni Zelanda 17. Çek Cumhuriyeti 35. İran 53. Lübnan 71. Sırbistan 89. Yunanistan 18. Çin 36. İrlanda 54. Lüksemburg 72. Singapur 57 YATIRIM ORTAMI Doğrudan Yabancı Yatırımlar 1984 -2002 döneminde 14,6milyar ABD doları olan doğrudan yabancı yatırım tutarı, 2003 -2023 döneminde kümülatif olarak 262,2milyar dolara ulaşmıştır . Doğrudan yabancı yatırımlarda 2023 yılı Nisan ayında 1milyar 252 milyon dolar giriş gerçekleşirken, 2024 yılıNisan ayında 1 milyar 278 milyon dolar giriş kaydedilmiştir . Kaynak: TCMBDoğrudan Yabancı Yatırımlar (Milyar ABD Doları) 10,6 0510152025 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 58 YATIRIM ORTAMI Yurt Dışına Doğrudan Yatırımlar Türk yatırımcıların yurt dışında gerçekleştirdiği doğrudan yatırımların toplamı, 2003 ten 2023 yılına kadar kümülatif olarak 66,2milyar dolar seviyesine ulaşmıştır . 2024 yılı Nisan ayında yurt dışına doğrudan yatırımlar birönceki yılın aynı ayına göre %4azalış ile422 milyon dolar olmuştur . Kaynak: TCMBYurt Dışına Doğrudan Yatırımlar (Milyar ABD Doları) 6,0 012345678 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 59 Kaynak: TCMBSEKTÖRLERYıllık Ocak -Nisan 2022 2023 2023 2024 TARIM SEKTÖRÜ 71 28 5 21 SINAİ SEKTÖRÜ 2.099 2.373 1.047 662 Madencilik ve Taş Ocakçılığı 174 171 170 167 İmalat 1.565 1.706 618 465 Elektrik, Gaz, Buhar ve İklimlendirme Üretimi ve Dağıtımı360 494 259 30 Su Temini, Kanalizasyon, Atık Yönetimi ve İyileştirme Faaliyetleri0 2 0 0 HİZMETLER SEKTÖRÜ 4.815 3.177 923 1.012 TOPLAM 6.985 5.578 1.975 1.695Yabancı Yatırımların Sektörlere Göre Dağılımı (Milyon Dolar) Kaynak: TCMBYATIRIM ORTAMI Yabancı Yatırımlar İmalat Sanayisinde Alt Sektörlerin Payı (%) (202 4 Ocak -Nisan) 24% 21% 16%15%10%4%3%2%2%Elektrik-Elektronik ve Optik Ürünlerin İmalatı Kimyasalların İmalatı Mobilya İmalatı Gıda, İçecek ve Tütün Ulaşım Araçları İmalatı Kok Kömürü ve Rafine Edilmiş Petrol Ürünler Ana Metal Sanayii Kauçuk ve Plastik Ürünleri İmalatı Kağıt ve Kağıt Ürünleri İmalatı 60 YATIRIM ORTAMI Doğrudan Yabancı Yatırımların (DYY) Ülkelere Göre Dağılımı ( Milyon Dolar) Sıra* Ülkeler 2023 DDY 2024 DDY (Nisan) 2024 DYY (Ocak -Nisan) 1 İngiltere 324 134 211 2 Amerika Birleşik Devletleri 255 102 354 3 İsrail 6 50 50 4 Almanya 687 43 191 5 Hollanda 1134 41 343 6 İsviçre 207 27 50 7 Fransa 358 20 37 8 Birleşik Arap Emirlikleri 584 16 51 9 İrlanda 272 10 98 10 Azerbaycan 53 7 32 11 Hong Kong 50 6 33 12 Malta 4 4 5 13 Danimarka 18 4 4 14 Tayvan 57 3 10 15 İsveç 17 2 20 16 Rusya 369 2 11 17 Çin 36 1 19 18 Belçika 159 1 8 19 Avusturya 36 1 6 20 Virgin Adaları (İngiliz) 12 1 5 LİSTE TOPLAMI 4.638 475 1.538 TOPLAM 5.578 477 1.695 *Sıralama 2024 Nisan ayına göredir. Kaynak: TCMB E-SERBEST BÖLGELER 62 SERBEST BÖLGELER Serbest Bölgelerin Sağladığı Avantajlar Üretici Kullanıcılar İçinVergi Avantajlarından Yararlanma İmkânı Orta veUzun Vadede Geleceği Planlayabilme İmkânı KârTransferi İmkânı Ticaret Kolaylığı İmkânı Gümrük Vergisi Prosedüründen Arındırılmış Ticari Faaliyet İmkânı ABveGümrük Birliği Kriterlerinin Gerektirdiği Serbest Dolaşım Belgelerinin Temini İmkânı Eşitlik Prensibi Zaman Kısıtlaması Bulunmaması Pazar İhtiyaçlarına veŞartlarına Göre Serbestçe Belirlenecek Ticari Faaliyet İmkânı Gerçekçi BirEnflasyon Muhasebesi İmkânı Yerli veYabancı Tüm Pazarlara Erişim İmkânı Azaltılmış Bürokratik Prosedür veDinamik İşletme Yönetimi Stratejik Avantaj Her Türlü Ticari veSınai Faaliyete Uygun veUcuz Altyapı İmkânı Tedarik Zinciri İmkânlarından Yararlanma Kolaylığı 63 SERBEST BÖLGELER Ülkemizdeki Serbest Bölgeler Serbest Bölgelerde 2024 yılıHaziran ayıitibarıyla 95.600 kişiye istihdam sağlanmıştır . 64 SERBEST BÖLGELER İhtisas Serbest Bölgeleri Ülkemizin Ar-Ge,katma değer veyüksek teknoloji içerikli mal vehizmet ihracatı payının artırılması amacıyla Bakanlığımızca İhtisas Serbest Bölgeleri projesi hayata geçirilmiştir . Bu kapsamda, 20/02/2020 tarihinde İstanbul İhtisas Serbest Bölgesi ilan edilmiştir . İhtisas Serbest Bölgelerinde 2635 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ileyazılım ve bilişim sektöründe olgunlaşmış veihracata yönelmek isteyen Ar-Geyoğun, yüksek katma değerli, inovasyon veteknoloji odaklı yatırımlara daha geniş imkânlar ileistihdam vekira destekleri sağlanmaktadır . Bubölgelerde yazılım vebilişim sektörlerinde yapılacak yatırımlar öncelikli yatırım konuları arasına alınmış ve5.bölge yatırım teşviklerinden yararlanmaları sağlanmıştır . Önümüzdeki dönemde dekatma değerli veyüksek teknoloji içeren farklı sektörlerde yeni İhtisas Serbest Bölgeleri nin hayata geçirilmesi çalışmalarına devam edilmektedir . 65 SERBEST BÖLGELER Serbest Bölgelerin Ticaret Hareketleri (Milyon ABD Doları) Milyon Dolar 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024** Yurt içinden Bölgelere 2.887 2.732 2.205 2.125 2.376 2.563 2.665 2.574 3.466 3.808 3.870 1.709 Bölgelerden Yurt dışına 7.701 7.958 7.494 7.041 7.525 8.147 7.978 7.727 9.755 11.431 12.655 5.970 Yurt dışından Bölgelere 7.490 7.059 6.550 5.868 6.404 6.453 5.633 7.028 7.073 11.155 9.278 3.754 Bölgelerden Yurt içine 5.162 4.683 4.012 3.999 4.073 3.766 3.379 4.729 4.325 6.430 5.063 1.901 *TOPLAM TİCARET HACMİ 23.240 22.432 20.261 19.033 20.378 20.929 19.656 22.058 24.618 32.823 30.867 13.333 Kaynak: Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü *Ticaret akışlarının yönlerine göre toplamı , ** 2024 Ocak -Haziran dönemi verilerini kapsamaktadır.2024 Ocak -Haziran döneminde serbest bölgelerde gerçekleşen ticaret akışlarının yönlerine göre toplamı 13,3 milyar dolar olmuştur . 66 SERBEST BÖLGELER Serbest Bölgelerde Sektörel Yoğunlaşma Kaynak: Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğüİstanbul İhtisas Serbest Bölgesi Hizmet ve Yazılım Antalya Serbest Bölgesi Yat İnşa, Medikal Kocaeli Serbest Bölgesi Gemi İnşa Avrupa Serbest Bölgesi Hazır Giyim Mersin Serbest Bölgesi Hazır Giyim Bursa Serbest Bölgesi Otomotiv İzmir Serbest Bölgesi Deri TÜBİTAK MAM Teknoloji Serbest Bölgesi AR-GE Adana Yumurtalık Serbest Bölgesi Gemi Tamir ve Bakım F-İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET 68 İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET Ticari İlişkiler İkili Ticari İlişkiler Avrupa, ABHarici Avrupa, Asya -Pasifik, Avrasya, Orta Doğu, Afrika, Amerika Ülkemizin 125 ülke ileKarma Ekonomik Komisyon (KEK) ,19 uABüye ülkeleri olmak üzere 27ülke ile Ekonomik veTicari Ortak Komite (ETOK -JETCO) mekanizması mevcuttur . Bölgesel Ticari İlişkiler AB,EİT,D8,KEİ, İİT,İSEDAK, Türk Devletleri Teşkilatı Çok Taraflı Ticari İlişkiler DTÖ, G20,BM, DGÖ, OECD 69 YÜRÜRLÜKTEKİLER TTA İran (2015)Azerbaycan (2021) Ek Protokol (İç Onay) Pakistan (2023) Özbekistan (2023)İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET Türkiye nin STA ve TTA ları YÜRÜRLÜKTEKİLER STA EFTA (1992) Revize EFTA (2021)Sırbistan (2010) Ek Protokoller (2019) İsrail (1997)Karadağ (2010) Ek Protokoller (2022) Kuzey Makedonya (2000) Şili (2011) Bosna Hersek (2003) Revize Bosna H. (2021)Morityus (2013) Tunus (2005)G. Kore (2013) Yatırım ve Hizmetler (2018) Filistin (2005)Malezya (2015) Ek Protokol (İç onay) Fas (2006) Moldova (2016) Mısır (2007) Faroe A. (2017) Arnavutluk (2008) Singapur (2017) Gürcistan (2008) Ek Protokoller (İç onay)Kosova (2019) Birleşik Krallık (2021) Venezuela (2020) Birleşik Arap Emirlikleri (2023)MÜZAKERELERİ TAMAMLANANLAR MÜZAKERELERİ DEVAM EDENLER STA STA/TTA Lübnan Japonya Katar Tayland Sudan Endonezya Ukrayna TTA Moritanya Yürürlükte: 23 STA ve 4 TTA Müzakere Süreci Tamamlanan: 4 STA Müzakere Süreci Devam Eden: 3 STA ve 1 TTA 70 İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET G20 Dönem Başkanlığı G20ülkeleri ABD, Almanya, Arjantin, Avrupa Birliği, Avustralya, Brezilya, Çin, Endonezya, Fransa, Güney Afrika, Güney Kore, Hindistan, İngiltere, İtalya, Japonya, Kanada, Meksika, Rusya, Suudi Arabistan ve Türkiye den oluşmaktadır . G20ülkeleri, dünya ekonomisinin %80 ini;küresel ticaretin %75 inivedünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini temsil etmektedir . G20Dönem Başkanlığı hersene birüye ülke tarafından yürütülmektedir .2020 yılında Dönem Başkanlığını Suudi Arabistan yapmıştır .2021 yılında G20Dönem Başkanlığını İtalya yürütmüştür .2022 yılında Dönem Başkanlığını Endonezya yürütmüştür .2023 yılında iseG20Dönem Başkanlığını Hindistan yürütmüş olup, 2024 yılıBaşkanlığını Brezilya yürütmektedir .2025 yılıBaşkanlığını iseGüney Afrika yürütecektir . 71 *Tahmin Verileri **2021 yılı verileriÜlkelerGSYH (Milyar $)Reel GSYH Artış Oranı(%)Mal İhracatı (Milyar $)Mal İthalatı (Milyar $) Üye Ülkeler Azerbaycan* 69,9 4,6 40,8 13,5 Kazakistan* 225,8 3,2 84,4 50,0 Kırgızistan* 11,1 7,0 2,3 4,3 Özbekistan* 80,4 5,7 19,3 30,7 Türkiye 905,5 5,6 254,2 363,7 Gözlemci Ülkeler KKTC ** 3,4 4,0 0,1 1,3 Macaristan* 168,3 4,9 148,9 158,0 Türkmenistan* 78,0 1,8 10,6 4,0Üye ve Gözlemci Ülkelerin Ekonomik Göstergeleri (2022) Kaynak: Trademap , IMF, Kıbrıs Türk Ticaret Odası, KKTC Merkez Bankası, Türk Cumhuriyetleri Ekonomik GörünümüÜye Ülkeler Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekistan Türkiye Gözlemci Ülkeler Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Macaristan TürkmenistanTürk Devletleri Teşkilatı'na Üye ÜlkelerİKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET Türk Devletleri Teşkilatı 72 Ülke : 3 5 Merkez : 53 Temsilci : 86 Ülke : 1 5 Merkez : 25 Temsilci : 39 Ülke : 1 Merkez : 2 Temsilci : 2Ülke : 5 Merkez : 7 Temsilci : 9 Ülke : 21 Merkez : 21 Temsilci : 2 3KUZEY AMERİKAORTA ASYA VE GÜNEY KAFKASYA GÜNEY AMERİKA Ülke : 10 Merkez : 10 Temsilci : 12Ülke : 2 Merkez : 10 Temsilci : 15Ülke : 8 Merkez : 1 3 Temsilci : 212% 9%32% 5% 19%7% 14% 1%AVRUPA SAHRA ALTI AFRİKAAVUSTRALYAASYA PASİFİKKUZEY AFRİKA ORTA DOĞU11% Ülke : 12 Merkez : 20 Temsilci : 27 Hâlihazırda 109Ülke, 161 Merkez de (3 ü Daimi Temsilcilik )234 Ticaret Müşaviri/Ataşesi görev yapmaktadır.İKİLİ, BÖLGESEL, ÇOKLU VE ÇOK TARAFLI TİCARET Ticaret Bakanlığı Yurt Dışı Teşkilatı