Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-5 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/387-94 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyele r : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Neşe Nur ONUKLU, Fatma ÇELİK C. ŞİKAYET EDEN : ( .) 20 D. ŞİKAYET EDİLEN : İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Gene
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-5 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-17/387-94 Karar Tarihi : 22.4.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10 Üyele r : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Neşe Nur ONUKLU, Fatma ÇELİK C. ŞİKAYET EDEN : ( .) 20 D. ŞİKAYET EDİLEN : İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Nurtepe Yolu Alibey Cd. No:1 34406 Kağıthane/Istanbul E. DOSYA KONUSU : İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (İSKİ) nin eski adı Oyak Bank olan ING Bank A.Ş. (ING Bank) ile imzaladığı Sözleşme sonucunda, diğer bankaların internet şubelerinden yapılan fatura ödemelerinde ve kendi internet sayfasından yapılan kredi kartı ile fatura ödeme işlemlerinde günlük ödenebilecek İSKİ faturası sayısını iki adet ile sınırlandırdığı iddiası . 30 F. İDDİALAR IN ÖZETİ: Şikâyetin özetini, taraflar arasında yapılan Sözleşme nin neden olduğu işlem sınırlamasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal ettiği iddiası oluşturmaktadır. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8399 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 11.2.2009 tarih ve 2009 -4-5/İİ-09-SY sayılı İlk İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40 maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-07/122 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2009 -4-5/ÖA -09-SY sayılı Önaraştırma Raporu 16.4.2009 tarih v e REK.0.08.00.00 -110/115 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 09-17/387 -94 2H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, İSKİ, I NG Bank ve işletmeciler arasında kurulan Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsil ât Sistemi nin ve bu Sistem in kurulması amacıyla İSKİ ile ING Bank arasında yapılan Sözleşme nin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında dikey ilişki olduğu ve taraflar arasında yapılan Sözleşme de rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 5 yılı aşmayacak 50 şekilde belir lenmesi halinde Tebliğ kapsamında muafiyetten yaralanabileceği görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1.Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar I.1.1. İSKİ İstanbul un su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her türlü tesisi kurmak ve işletmek üzere 2560 sayılı Kanun la 1981 yılında kurulan 60 İSKİ, İstanbul Büyük şehir Belediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamu tüzel kişiliğini haiz bir kuruluştur. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu nun 7/r maddesine göre su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak, kaynak suyu ve arıtma sularını pazarlamak büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında sayılmıştır. İstanbul Büyü kşehir Belediyesi bu görevleri Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla İSKİ ye devretmiştir. Bununla birlikte İSKİ nin hizmeti, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin görev alanı ile sınırlı olmayıp şehrin yararlandığı su kaynaklarının korunmasına ilişkin hizmetl er, büyükşehir belediye sınırları dışında 70 da olsa bu kuruluş tarafından yürütülmektedir. Ayrıca İçişleri ile Bayındırlık ve İskân bakanlıklarının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu ana sistem ile ilgili başka belediye ve köylerin su ve kanalizasyon işlerini d e İSKİ ye verebilir. İSKİ'nin görev ve yetkileri içme, kullanma ve endüstri suyunun sağlanması ve dağıtımı, kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, uzaklaştırılması ve bu sulardan yeniden yararlanılması için her türlü hizmet ve projeyi üretmek v e bölgesindeki su kaynaklarının korunması için her türlü tedbiri almak olarak özetlenebilir. İSKİ bu faaliyetleri yerine getirmek için gerekli kaynağı ise, başta su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık abonelerden alınacak ücretler olm ak üzere İller Bankası ndan, işletme gelirlerinden ve kuruluş 80 kanununda sayılan diğer kaynaklardan sağlamaktadır. İSKİ'nin yönetimi Büyükşehir Belediye Meclisi üyelerinden oluşan Genel Kurul, Büyükşehir Belediye Başkanı nın başkanlık ettiği Yönetim Kurulu, Denetçiler ve Genel Müdürlük eliyle gerçekleştirilmektedir. Büyükşehir Belediye Meclisi İSKİ nin yönetimine yılda iki defa özel gündemle toplanmak suretiyle katılmakta; Yönetim Kurulu nda Büyükşehir Belediye Başkanı bulunsa da onun katılmadığı toplantılar da İSKİ Genel Müdürü nün katılımı ve başkanlığı ile faaliyetlere devam edilmektedir. 09-17/387 -94 3Yukarıda sayılan hizmetleri almak amacıyla, İSKİ ile hizmet sözleşmesi yapan gerçek ve tüzel kişiler abone olarak adlandırılmaktadır. İSKİ nin abone sayısı 90 2009 yılı it ibarıyla 4.253.380 dir. İSKİ, abonelerine sağladığı hizmetlerle ilgili olarak, bu dosya kapsamındaki faaliyetleri bakımından 4054 sayılı Kanun çerçevesinde teşebbüstür. I.1.2. ING Bank Merkezi ve Genel Müdürlüğü İstanbul da bulunan ING Bank hâlihazırda ül ke geneline yayılmış 365 şube ile bankacıl ık faaliyeti göstermektedir. 19.6. 2007 tarihinde ING Grubu ile Oyak Grubu, Oyak Bank ın tüm hisselerinin ING Grubu n a satışı konusunda anlaşmaya varmış, Rekabet Kurulu nun 6 .9.2007 tarih ve 07 -69/856 -324 kararı ile işleme izin verilmiştir. Oyak Bank ın ING 100 Grubu na devri ile ilgili diğer onayların alınmasının ardından 24 .12.2007 tarihinde satış işlemleri tamamlanarak , Oyak Bank , ING Gru bu çatısı altına girmiştir. Global ölçekte hizmet sunan Hollanda merkezli ING Gru bu, dünyanın en büyük 20, Avrupa nın ise en büyük 10 finansal hizmet sağlayıcısı arasında yer almaktadır. Banka nın internet sitesinde yayımladığı 2007 yılı Faaliyet Raporu nda ING Bank ın 2007 yılında Türkiye nin en büyük 7. bankası olduğu belirtilmiştir. Yine anılan 2007 yılı Faaliyet Raporu nda yer verilen finansal tablolara göre hesaplanan ING Bank ın 2007 yılına ait cirosu ise 2.621.190.000 TL . dir. 110 I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı fatura tahsilât hizmetleri pazarı olarak tespit edilmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Şikâyet konusu bakımından ilgili coğrafi pazar, İSKİ açısından özellikle banka veznelerinden ödemelerde İstanbul daki tahsilât kanallarının diğer illerle ikame olamay acağı dikkate alınarak İstanbul ili olarak belirlenmiştir. 120 I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. İSKİ Yetkilileri ile Yapılan Görüşme Raportörlerin görüştüğü İSKİ yetkilisi konuya ilişkin olarak; - İSKİ nin hızla artan abonelerin ihtiyacını karşıla yabilmek için çeşitli yol lardan fatura tahsil âtı yapmaya çalış tığını; İSKİ nin fatura tahsil ât büroları dışında , şube sayıların a göre belirle nen toplam 26 banka aracılığıyla tahsil ât yap ıldığını; bir diğer tahsil ât yöntemi nin ise fatura ödeme merkezleri ol duğunu; bu merkezleri n son 7 -8 yıl da sadece belediyelerden aldıkları işletmecilik ruhsatıyla hiçbir 130 sorumluluk almadan faaliyet göster diklerini, bu faaliyeti kötüye kullanarak İSKİ ve 09-17/387 -94 4aboneleri zarara uğratan bazı merkezlerin ortaya çıkması nedeniyle fatur a ödeme merkezlerini düzenlemeye çalıştık larını; - Diğer taraftan yetkili fatura ödeme merkezleri için bir sistem kurulması ve altyapı yatırımı yapılması gerektiğini; bunu garantör olarak bir bankanın mümkün olan en düşük komisyonla yapmasını sağlamak amac ıyla ihale açtık larını; 2006 yılında yapılan ihaleye Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası) ve ING Bank ın katıldı ğını; koşulları tümüyle karşılayan ING Bank ın üç yıllığına ihaleyi kazandı ğını; ihale sonucun da ING Bank ile sözleşme yaptıklarını; bu Sözleşme ye dayanarak ING Bank ile anlaşan ödeme merkezleri ile ise ayrıca 140 yetki vermek üzere protokol yap ıldığını; Banka ile yapılan Sözleşme kapsamında 3 yıllık süre boyunca diğer bankalardan veya İSKİ nin internet sitesinden internet bankacılığı yoluy la ödenecek fatura sayısını bir hesaptan günlük iki adet ile ve miktar olarak da 1 .000 TL . ile sınırladık larını; böylece ING nin garantörlüğünde kurulan sistemin yapılan yatırımları karşılaması ve yaygınlaşmasını hedefledik lerini; Sözleşme süresi dolduğund a yeniden ihale aç ılacağını ve ( .TİCARİ SIR ) ; - Kurulan sistem in tasarruf etmelerini sağladığını; artık masraf yapıp İSKİ ye ait fatura tahsil ât büroları kurma ları gerekm ediğini; ING Bank ın garantörlüğünde İSKİ adına fatura tahsil eden yetkili ö deme merkezlerinin sayısı nın 250 ye 150 yaklaştı ğını, hedefi n bu sayıyı 500 e yükseltmek olduğunu; - Kurulan Sistem konusunda diğer bankalardan şik âyet almadıklarını, ancak yasal olmayan fatura ödeme merkez lerinin birçok yere şikâyette bulundular ını ifade etmi ştir. I.3.2. ING Bank Yetkilileri ile Yapılan Görüşme Söz konusu Banka nın yetkilisi konu hakkında; - Fatura ödeme merkezleri nin kurumların yeterli sayıda tahsilat noktası olmaması sonucunda 7 -8 yıl önce ortaya çık tığını; başlangıçta 700 -800 adet fatura ö deme merkezi açıl dığını; ancak bunların bir kısmı nın aboneleri dolandırması nedeniyle, 160 İSKİ nin bir sistem kurarak devreye gir diğini; - İSKİ kendisinin yetki vereceği fatura ödeme merkezlerine banka garantörlüğünde bir ağ kurdurmak üzere ihale açınca , birkaç banka nın ihaleye katıldı ğını ve ING Bank ın ihaleyi kazanarak İSKİ ile anlaştı ğını; İSKİ nin bu ihaleden önce abonelerin mağdur olmaması ve bu işin yetkili olmayan 3. kişilerle yapılmasını engellemek amacıy la, bankalara bir müşteri hesabından günlük 2 adetten fazla fatura tahsil âtına izin verilme yeceği hususunu ilettiği ni, ayrıca bir kredi kartıyla kendisine ait web sitesi üzerinden günde 2 adetten fazla fatura tahsil âtını önlemeye yönelik kısıtlama getirdiğini; - Ödenen her fatura üzerinden yetkili öde me merkezleri nin ING Bank a komisyon 170 ödediğini; bunun dışında tahsil edilen tutarların değerlendirilmesi hususunda bir faaliyet lerinin bulunmadığını; alınan komisyonlarla garantörlük ve Banka nın alt yapısını kullandırma maliyet lerini karşılamayı hedefledi klerini; 09-17/387 -94 5- Yapılan Sözl eşme çerçevesinde, f atura ödeme merkezi kurmak isteyen işletmeci nin İSKİ ye başvur duğunu; İSKİ nin, başvuranı, garanti edilebilirliğini n kontrol ü için Banka ya yönlendir diğini; ING Bank ın başvuranı bir kredi müşteri si gibi araştır dığını ve güvenilirliğine ikna olur larsa en az 60 .000 TL. lik teminat (ipotek) karşılığında kendisinin garantörü ol duğunu; aradaki ilişkinin BDDK nın da tespit ettiği üzere özel bir kredi ilişkisi olduğunu; sözleşme süresi sonunda veya taraflardan birinin fe sih talebiyle sözleşme nin sona erdirilebil diğini ve karşılıklı 180 olarak tarafların bir sadakat yükümlülüğü nün kalma dığını belirtmiştir. I.3.3. Yetkilendiri lmiş İşletmeciler Fatura Tahsilâ t Sistemi İSKİ, ING Bank ve fatura tahsilâtını gerçekleştirecek olan işletme arasında İSKi su faturalarının tahsilâtına yönelik olarak geliştirilen sistem, ING Bank tarafından Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi (Sistem) olarak adlandırılmaktadır. Sistem ING Bank (Oyak Bank) ile İSKİ arasında 19.10.2006 tarihinde imzalanan Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi Şartnamesi/Sözleşmesi çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu Sözleşme nin 190 ayrıntılarına geçmeden önce Sistem in genel çerçevesi hakkında bilgi verilmesi faydalı olacaktır. İSKİ 2006 yıl ında, artan abone sayısı nedeniyle, tahsilât işlemlerini daha hızlı ve etkin bir hale getirmek ve abonelerin yetkilendirilmemiş ödeme noktaları nedeniyle karşılaştıkları sıkıntıları önlemek amacıyla bağımsız işletmeciler aracılığıyla yetkili ödeme merkezle ri oluşturmayı hedeflemiştir. Mevcut durumda yasadışı olarak faaliyet gösteren ödeme merkezlerine benzer bir şekilde , ancak İSKİ tarafından yetkilendirilerek faaliyet gösterecek olan bu işletmecilerin gerek İSKİ gerekse de aboneler açısından mali sorunlar yaratmasını engellemek amacıyla İSKİ, bu işletmelerden teminat alınması gerektiğine karar vermiştir. 200 Teminat işleminin ise aracı olarak faaliyet gösterecek bir banka tarafından gerçekleştirilmesi uygun bulunmuştur. Bu kapsamda İSKİ Yöneti m Kurulu nun 18.7. 2006 tarihli k ararı ile su faturalarının tahsil edilmesi işinin bankalar kanalı ile ihale edilmesine karar verilmiştir. İSKİ tarafından kapalı zarfla teklif almak usulü ile 8.8.2006 tarihinde yapılan ihaleye Garanti Bankası ile ING Bank teklif vermişti r. İhalede Garanti Bankası fatura başına 0,80 TL . ve ING ise 0,95 TL . komisyon bedeli teklif etmişlerdir. Dosya mevcudu bilgi lerden, İSKİ nin koşulları karşılayan bankalar arasında ki seçimi abonelerden en düşük komisyonu alan bankanın tercih edilmesi suret iyle yapacağı anlaşılm aktadır. Ancak 14.9.2006 tarihli İSKİ Y önetim Kurulu kararında 210 belirtildiği üzere , Garanti Bankası nın Kolay Vezne adı verilen ve çeşitli alanlarda faaliyet gösteren noktalarda fatura tahsilâtının yapılmasını amaçlaması nedeniyle , ihale koşullarını tam olarak sağlamadığı görülmüş bu çerçevede anılan bankanın teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilmiştir . Dolayısıyla ING Bank ihaleyi kazanmış ve İSKİ ile Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi Şartnamesi/S özleşmesi ni imzalamıştır. Ayrıca Sistem kapsamında ING Bank ile işletmeci ve İSKİ ile işletmeci arasında iki sözleşme daha imzalanmaktadır. 09-17/387 -94 6Yetkili ödeme merkezi olmak isteyen işletmeci İSKİ ye başvurmakta, gerekli koşulları sağladığı anlaşılırsa ve ING B ank da işletmeciye garantör olursa İSKİ 220 işletmeci ile Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi Sözleşmesi ni imzalamaktadır. Sözleşme kapsamında İşletmeci , ING Bank ile çalışarak internet, kredi kartı, kurum vezneleri gibi diğer tahsilât kana llarını kullanmaksızın su faturalarını tahsil etmeyi vaat etmektedir. İşletmecinin faaliyet göstereceği yer, bu yerin iç ve dış tefrişi, her bir fatura üzerinden alınacak komisyon gibi faaliyetin genel esasları ING Bank ve İSKİ tarafından kararlaştırılmakt a, bir diğer deyişle işletmeci, ING Bank ve İSKİ nin çizdiği sınırlar dâhilinde faaliyette bulunmaktadır. ING Bank ile işletmeci arasında imzalanan Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi Protokolü nde ise yine, işletmecinin sadece kendisine verilen yetki çerçevesinde açacağı gişeden fatura tahsil edebileceği düzenlenmekte, 230 ayrıca işletmecinin İSKİ dışındaki diğer kurumların faturalarını tahsil etmesi durumunda ING Bank ile anlaşması gerektiği belirtilmektedir. I.3.4. İSKİ ile ING Bank Arası nda Kurulan Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistem i Şartnamesi/Sözleşmesi ING Bank ile İSKİ arasındaki Sözleşme genel olarak bu iki teşebbüsü n fatura tahsilât sistemine ilişkin hak ve yükümlülüklerini düzenlemektedir. Sözleşme nin 4. maddes ine göre ING Bank, her bir işletmeci ile İSKİ tarafından uygun bulunan bir sözleşme imzalayacak ve İSKİ bu Sözleşme ye dayanarak işletmeciye tahsilat yetkisi verecektir. Aynı maddede Sistem in işleyişinden Banka nın Kuruma karşı 240 sorumlu olacağı düzenlenmek tedir. Sistem şu şekilde işlemektedir: Öncelikle tahsil ât yapmak isteyen işletmeci İSKİ ye başvurmakta, İSKİ ise uygun bulduğu müracaat sahiplerini ING ye yönlendirmektedir. ING anılan teşebbüs hakkında her türlü incelemeyi yapmakla yükümlüdür. ING -İSKİ S özleşmesi nin 8. maddesine aşağıda yer verilmektedir: KURUM tüm yetkisiz kişi, kurum, kuruluş ve bunların bayi ve işletmecilerinin fatura tahsilatı yapmasını önlemeye yönelik tedbirleri alacaktır. Buna yönelik olarak, KURUM gişelerinden yetkisiz kişi, kur um, kuruluş, işletmeci veya elemanlarına toplu fatura tahsilatı yapılmasına ve bankaların internet ve telefon bankacılığı uygulamalarını kullanmalarına ve bir müşteri tarafından bir günde 3 250 adetten fazla fatura ödemesi yapılmasına izin vermeyecek, buna yön elik olarak başta bilgi işlem sistemleri olmak üzere her türlü önleyici ve engelleyici düzenlemeleri yapacak ve yapılmasını ilgililerden talep ve takip edecektir. Anılan sözleşmenin 20. maddesinde ise KURUM İŞLETMECİLER in yatırım maliyetlerini karşılay abilmesini teminen iş bu sözleşme süresince farklı banka/kişi/işletmeler ile benzer bir YETKİLENDİRİLMİŞ İŞLETMECİLER FATURA TAHSİLAT SİSTEMİ oluşturmayacak, başka banka/kişi/işletmeler tarafından oluşturulan benzer tahsilat uygulamalarında (PTT ile yapıla cak tahsilat uygulamaları hariç) hiçbir şekilde taraf olmayacaktır.Ayrıca mevcut İŞLETMECİLER e BANKA nın yazılı muvafakatini almadan BANKA ile mutabık 260 kalınan uygulama haricinde farklı uygulamalarla ilgili tahsilat yetkisi vermeyecek ve işbirliğine gitmey ecektir. ifadelerine yer verilmektedir. 09-17/387 -94 7Sözleşme nin 21. maddesinde tahsilât bürolarının açılacakları yerlerin ING Bank ve İSKİ nin yazılı muvafakati ile belirleneceği belirtilmektedir. Ayrıca 35. madde ile Sözleşme (31.12.2009 tarihine kadar) üç yıl geç erli olmak üzere düzenlenmişse de süre nin bitiminden en az 30 gün öncesine kadar tarafların sona erdirmeye yönelik iradelerini bildirmemeleri halinde , Sözleşme nin birer yıllık sürelerle otomatik olarak uzayacağı hüküm altına alınmıştır. I.3.5. Bilgi İste me Yazıları ve Alınan Cevaplar 270 Önaraştırma kapsamında fatura tahsilât hizmetleri hakkında bilgi edinmek ve bu hizmetler içinde bankaların, yetkili ve yetkisiz ödeme merkezlerinin payının ortaya çıkarılması amacıyla çeşitli kuruluşlara b ilgi isteme yazıları gönderilmiştir. Bu çerçevede su, elektrik, doğalgaz, sabit telefon faturası üreten kurumların verdiği cevaplar incelendiğinde aşağıdaki sonuçlara ulaşılm ıştır: Tablo 1: İstanbul da fatura üreten kurumların 2008 yılı abone sayıları ve toplam tahsilat miktarları Kurum Abone sayısı 2008 tahsilât toplamı (TL) Toplamdaki Payı % İgdaş bildirilmemiştir 2.706.172.535,94 20,83 Ayedaş bildirilmemiştir 1.766.086.021,92 13,59 Bedaş 3.832.824 3.855.736.383,60 29,68 T.Telekom 4.644.357 2.840.461.308,85 21,86 İski 4.253.380 1.820.000.000,00 14,01 Toplam - 12.988.456.250,31 100,00 I.3.6. Diğer Bankaların Fatura Tahsil ât Noktaları ile ilgili Faaliyetleri Önaraştırma kapsamında fatura tahsilât hizmetleri pazarına ili şkin detaylı bilgi edinebilmek amacıyla bazı banka ve kurumlardan bilgi talep edilmiştir. Aşağıda 280 elde edilen bilgilere yer verilmektedir. I.3.6.1. Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası) den Edinilen Bilgi Kurum kayıtlarına 10.4.2009 tarih ve 2652 sayı ile giren yazıda, fatura tahsilâtları bakımından İş Bankası nın pazar payı bilgisine sahip olmadıkları ve fatura ödeme merkezlerine yetki ya da garantörlük sağlamak suretiyle fatura tahsilât hizmeti sunmadıkları ifade edilmektedir. Ayrıca mevcut durumda inter net bankacılığı üzerinden talimatsız İSKİ fatura ödeme hizmeti sağlamadıkları , ancak yakın zamanda bu hizmeti sunmayı planladıkları belirtilmektedir. Ayrıca, İSKİ nin tek bir banka dışında diğer bankaların internet üzerinden talimatsız fatura ödeme 290 işlemle rinin günlük iki adet fatura ile sınırlamasının hem İş Bankası müşterileri arasında memnuniyetsizlik yaratacağı hem de müşteriler nezdinde ilgili banka lehine olumlu bir kana at yaratacağının düşünüldüğü dile getirilmiştir. I.3.6.2. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi) den Edinilen Bilgi Kurum kayıtlarına 9.4.2009 tarih ve 2586 sayı ile giren yazıda, fatura tahsilâtları bakımından Yapı Kredi nin pazar payı bilgisine sahip olmadıkları dile getirilmektedir. Fatura tahsilâtları için Kredix Shop adı altında faaliyet gösteren işyerlerine banka tarafından yetki verildiği ve bu işletmelerin banka ve internet bankacılığı üzerinden fatura tahsilâtı yapılan kurum ve kuruluşlara ait elektrik, su, 300 09-17/387 -94 8telefon, doğalgaz gibi fatura ödemelerini gerçekleştirdiği belirtilme ktedir. Ayrıca İSKİ nin internet bankacılığı üzerinden fatura ödenmesine ilişkin olarak getirdiği sınırlamanın ING Bank ve yetkili ödeme merkezlerine haksız kazanç sağladığı ve diğer banka müşterilerinde memnuniyetsizliğe sebep olduğu ifade edilmekte ve bu uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerine aykırı olduğu iddia edilmektedir. I.3.6.3. Denizbank A.Ş. (Denizbank) den Edinilen Bilgi Raportörlerin Denizbank yetkilisi ile yap tıkları görüşmede edinilen bilgilere göre , Denizbank, fatura üreten ku rumlar ile yaptığı fatura tahsilâtına ilişkin 310 sözleşmelere dayanarak, Smile Holding A.Ş. nin önerdiği ve bankanın da istihbarat çalışması yapıp onayladığı işletmelere, internet altyapısını kullandırmak suretiyle fatura tahsilâtı için sistemini açmaktadır . Görüşmede yetkili tarafından, kurum lar ile yapılan sözleşmelerde tahsilat yetkisinin üçüncü bir kişiye devredilmesine dair bir hüküm olmamasına rağmen kurumların sözlü muvafakatiyle ve kurulan sistemin hiçbir riski olmamasını da göz önün e alarak böyle bir ağ kurulduğu; sisteme giren işletmeci internet bankacılığını kullanarak Denizbank taki hesabına önceden yatırdığı paradan ödemeleri yaptığı için , faturaların online olarak ödendiği; dolayısıyla herhangi bir kötü ye kullanmaya mahal verilmediği; diğer yand an Denizbank ın kurduğu ağ aracılığıyla anlaşmalı 320 olan bütün kurumların faturalarının öden ebildiği; herhangi bir kurumla münhasırlık anlaşması yapmadıkları ; bu tür münhasırlıkların ve bu anlamda İSKİ nin ING Bank ile olan Sözleşme sinden kaynaklanan günde iki adetten fazla su faturasının Denizbank ın internet bankacılığından ödenememesinin Denizbank ı olumsuz etkilediği belirtilmiştir. I.3.6.4. Garanti Bankası A.Ş. den Edinilen Bilgi Garanti Bankası yetkilisi ile yapılan görüşmede edinilen bilgilere göre , Garanti Bankası nın internet bank acılığı üzerinden fatura tahsilâ tı işlemlerinde BDDK tarafından yapılan uyarılar dikkate alınarak ayda 500 adet fatura sınırlaması 330 getirilmiştir. Diğer yandan İSKİ tarafından internet üzerindeki tahsilâtların kişi başına g ünde iki fatura ile sınırlanmasına yönelik bir yazı gönder ilmiş olmasına rağmen , Garanti Bankası İSKİ faturaları bakımından talimatlı olarak çalıştığından bu kısıtlamadan etkilenmemiştir. Başka bir ifadeyle müşteri tesisat numarası girerek ödeme yapamadığı ndan yetkisiz bir kişinin ticari amaçla başkalarının İSKİ faturasını ödemesi mümkün değildir. Garanti Bankası nın da ING Bank ın fatura ödeme amacıyla oluşturduğu ödeme merkezlerine benzer bi r sistemi bulunmaktadır. Kolay v ezne olarak adlandırılan bu siste mde, mevcut durumda faaliyette olan ve Garanti Bankası na ait POS u bulunan bazı noktalara POS üzerinde fatura tahsil etme yetkisi tanınmakta, müşteri kolay v ezneye gidip fatura 340 tutarını ödemektedir. İşletme ise POS üzerinden fatura tahsil menüsüne gi rerek abone numarası ile fatura bedelini ödemektedir. Sistem online olduğu için fatura kurum nezdinde anında ödenmiş olarak görünmekte, işlem sonucunda müşteriye kredi kartı slipine benzer bir belge verilmektedir. Bu sistemde kolay vezne denilen noktalarda n belirli miktarlarda teminat alınmakta ve bu noktalar ödeme yaptıkça Garanti Bankası ndaki ödeme limitleri aynı oranda azalmaktadır. Başka bir 09-17/387 -94 9ifadeyle nokta ile Garanti Bankası arasında bir çeşit kredi ilişkisi söz konusudur ve fatura tahsil edildikten s onra k olay vezne Garanti Bankası na borçlanmaktadır. Dolayısıyla, bu noktaların müşteriler i dolandırması ihtimali bulunmamakta, abonenin faturası her durumda ödenmektedir. 350 J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK J.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi ING Bank ile İSKİ arasında yapılan Sözleşme rekabet etmeme yükümlülüğü içermektedir. Buna göre , İSKİ nin başka banka ya da kuruluşlarla benzer tahsilât sistemleri kurması yasaklanmaktadır. Bu nedenle anılan Sözleşme nin 4054 sayılı Kanun un 4. madde si kapsamında bulunduğu, dolayısıyla aynı Kanun un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi alamayacağı kanaatine varılmıştır. 360 J.2. 2002/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 4054 sayılı Kanun un 4. maddesine göre, belirli bir mal veya hizmet piyasasınd a doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykı rı ve yasaktır. Ancak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile dikey anlaşmalar sağlayıcının pazar payı nın %40 ı aşmaması koşuluyla Kanun un 4. maddesin in uygulanmasından muaf tutulmaktadır. Ayrıca, anılan Tebliğ uyarınca, alıcını n anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, 370 satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük ile ayrıca alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas alınara k ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin % 80 inden fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın alınmasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen her türlü yükümlülük rekabet etmeme yükümlülüğü olarak tanımlanmakta ve beş yıla kadar grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmektedir. İnceleme konusu olayda , İSKİ nin fatura tahsilâtı hizmetini ING Bank ın garantörlük verdiği işletmecilerden sağlaması na dayanan bir yetkili fatura ödeme 380 merkezleri sistemi kurulmuştur. Bu Sistem içinde İSKİ ile ING Bank arasında dikey bir ilişki olduğu, bu ilişkide ING Bank ın fatura başına alınacak komisyondan pay almak karşılığında, İSKİ ye hem yetkili ödeme m erkezlerine garantörlük vererek hem de kurulacak sistemde internet bankacılığı altyapısını kullandırarak fatura tahsilâtı hizmetinin sunulmasını sağladığı anlaşılmaktadır. Alıcı konumundaki İSKİ ise ING Bank aracılığıyla kurulacak Sistem sayesinde, kendisi yeni ödeme noktaları ve vezneler açmak zorunda kalmaksızın fatura tahsilât hizmetlerini sağlayabilmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen taraflar arasındaki sözleşmesel ilişkilerin dikey anlaşma olarak sınıflandırılması ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı nda kabul edilmesi mümkündür. 390 09-17/387 -94 10İSKİ nin sözleşme süresi boyunca ING Bank tan başka bir banka ile benzer bir sistem kurmaması veya kurulmuş başka bir sisteme üye olmaması şeklindeki münhasırlık şartının ve ING Bank dışındaki bankaların internet bankacılığı üzerinden yapılacak ödemelerin günlük iki adet ile sınırlandırılması koşulunun Tebliğ de öngörülen rekabet etmeme yükümlülüğünün sınırları bakımından incelenmesi gerekmektedir. Ancak bundan önce İstanbul da fatura tahsilât hizmetleri alım pazarında İSKİ ni n payının %14 olduğu ve bu payın içinde yetkili ödeme merkezleri aracılığıyla gerçekleşen tahsilâtların düşük olduğu ifade edilmelidir. Tüm İSKİ faturalarının tahsilat yöntemine göre dağılımını gösteren aşağıdaki tabloda yetkili ödeme merkezlerinin payı g örülmektedir: 400 Tablo -2: İSKİ nin 2009 Şubat ay ına ait faturalarının tahsilat yöntemine göre dağılımı TAHSİLAT TÜRÜ FATURA ADEDİ FATURA TUTARI (TL) FATURA ADEDİ PAYI FATURA TUTARI PAYI Alobank Off Line 9.130 315.948,55 0% 0% Alobank On Line 184 6.614,78 0% 0% ATM Off Line 22.199 828.787,00 1% 1% Banka Kontör Tahsilatı 5.539 322.842,00 0% 0% İSKİ Tahsilatı (Vezne) 353.954 25.836.061,17 12% 19% İSKİ Tahsilatı (Vakıfbank) 908.765 39.465.667,94 30% 30% İSKİ İnternet Sitesi 100.189 3.879.440,00 3% 3% Yetkili Ödeme Merkezi 309.562 9.600.628,12 10% 7% Cep Telefonu Üzerinden 11 404,3 0% 0% Banka On Line Talimat 259.668 12.297.791,56 9% 9% Banka Off Line Talimat 473.404 20.925.893,07 16% 16% Banka On Line Vezne 469.285 16.013.749,44 16% 12% Banka Off Line Vezne 75.761 2.470.454,73 3% 2% Banka On Line (İnternet) 1.151 34.839,00 0% 0% Banka Off Line (İnternet) 37.533 1.137.486,74 1% 1% TOPLAM 3.026.335 133.136.608,40 100% 100% Yetkili ödeme merkezlerinin son üç yılda İSKİ fatura tahsilâtlarından aldığı paydaki değişim ise aşağıdaki tabloda görülmektedir: Tablo -3 Yetkili Ödeme Merkezlerinin İSKİ Toplam Fatura Tahsilâtı İçerisindeki Payı 2007 2008 2009* Yetkili Ödeme Merkezi Tahsilatı (TL) 22.412.625,44 90.840.975,01 19.000.000,00 Toplam Tahsilat (TL) 1.405.000.000,00 1.820.000.000,00 288.000.000,00 YÖM/Toplam Tahsilat 1,60% 4,99% 6,60% * Ocak ve Şubat ayları verileri kullanılarak hesaplanmıştır. İSKİ nin en güncel verilerine göre hazırlanan yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere yetkili ödeme merk ezleri kanalıyla tahsil edilen faturalar İSKİ nin ilgili döneme ait faturalarının toplam tutarının içinde %7 lik bir paya sahiptir. İSKİ kendi veznesi imiş gibi çalışması için yetki verdiği bu ödeme merkezlerinin payını artırmak gerekçesiyle ve pazarda yen i bir ürün olan ING Bank ile kurduğu bu 410 09-17/387 -94 11ağın maliyetlerinin karşılanıp ayakta kalabilmesini temin etmek üzere , yukarıda anılan internet bankacılığı üzerinden bir internet hesabından günlük iki adetten fazla İSKİ faturası ödenmemesi koşulunu uygulamakta ve benzer bir sisteme dâhil olmamayı taahhüt etmektedir. Bu koşulun İSKİ faturası tahsil eden bankalar arasındaki rekabete olan etkisini anlayabilmek için aşağıdaki tabloda her bankanın ödediği İSKİ faturasına göre payı gösterilmektedir: Tablo -4 Bankaların 20 09 Şubat döneminde tahsil ettikleri İSKİ faturasına göre payları BANKA ADI FATURA ADEDİ FATURA TUTARI FATURA ADEDİ PAYI FATURA TUTARI PAYI Akbank ( ) ( ..) ( )% ( )% Al Baraka ( ) ( ..) ( )% ( )% Alternatif Bank ( ) ( ..) ( )% ( )% Anadolu Bank ( ) ( ..) ( )% ( )% Bank Asya ( ) ( ..) ( )% ( )% Denizbank ( ) ( ..) ( )% ( )% Finansbank ( ) ( ..) ( )% ( )% Fortis Bank ( ) ( ..) ( )% ( )% Garanti ( ) ( ..) ( )% ( )% Halkbankası ( ) ( ..) ( )% ( )% HSBC ( ) ( ..) ( )% ( )% ING ( ) ( ..) ( )% ( )% İşbankası ( ) ( ..) ( )% ( )% Kuveyttürk ( ) ( ..) ( )% ( )% Şekerbank ( ) ( ..) ( )% ( )% Tekfenbank ( ) ( ..) ( )% ( )% Tekstil Bank ( ) ( ..) ( )% ( )% Turkish Bank ( ) ( ..) ( )% ( )% Türk Ekonomi Bankası ( ) ( ..) ( )% ( )% Türkiye Finans ( ) ( ..) ( )% ( )% Vakıflar Bankası ( ) ( ..) ( )% ( )% Yapı Kredi ( ) ( ..) ( )% ( )% Ziraat Bankası ( ) ( ..) ( )% ( )% TOPLAM 1.348.316 54.031.589,87 100% 100% Bu çerçevede , internet bankacılığı hesaplar ından ING Bank dışındaki bankaların günlük iki İSKİ faturasından daha fazla fatura ödeyememesi hususunun , bankalar arasındaki İSKİ faturaları tahsilâtı bakımından, etkili bir rekabet kısıtlaması olarak 420 değerlendirilemeyeceği söylenebil ir. ING Bank ın fatur a tahsil tutarına internet bankacılığını kullandırdığı ve garantörlük yaptığı yetkili ödeme merkezleri 09-17/387 -94 12kanalıyla gerçekleştirdiği tahsilat tutarı da eklendiğinde İSKİ nin toplam fatura tahsilâtları içindeki payı % ( ) e yükselmektedir. Bu oranın ödenen fatu ra adedine göre karşılığı ise %( ) e tekabül etmektedir. İSKİ faturaları içinde ING Bank ın payını yükselten , yetkilendirilmiş işletmeciler fatura tahsilât sisteminin rekabete etkisini , Banka nın ilgili pazar olan İstanbul da fatura ödeme hizmetleri içinde ki payından yola çıkarak tahmin etmek mümkündür. Bunun için aşağıda ING Bank ın diğer kurumların bankalar kanalıyla yaptıkları fatura tahsilâtları içindeki payına ve İSKİ nin toplam fatura tahsilâtları içindeki payına yer 430 verilmektedir: Tablo -5 ING Bank ın kurumların İstanbul da banka kanalıyla yaptıkları fatura tahsil âtlarındaki payı Bankaların toplam Tahsilât Miktarı (TL) ING Bank ın Toplam Tahsilât Miktarı (TL) ING Bank ın payı T.Telekom 1.675.093.930,37 ( .) ( )% İgdaş 1.794.655.943,20 ( .) ( )% Bedaş 2.645.554.022,37 ( .) ( )% Ayedaş 960.592.868,16 ( .) ( )% İski 54.031.589,87 ( .) ( )% Toplam 7.129.928.353,97 ( .) ( )% Görüldüğü üzere, İstanbul da bankalar kanalıyla gerçekleştirilen fatura tahsilât hizmetlerinde ING Ba nk ın tahmini pazar payı Tebliğ de öngörülen % 40 eşiğinin altında kalmaktadır. Yukarıdaki veriler kurumların kendi veznelerini ve PTT Bank kanalıyla yapılan tahsilâtları içermemektedir. Bu verilerin de eklenmesi halinde pazar payının daha da düşeceği bel irtilmelidir. Yukarıda bahsedilen internet bankacılığı hesaplarında ING Bank dışındaki bankaların günlük iki İSKİ faturasından daha fazla fatura ödeyememesi uygulamasının ilgili pazardaki rekabete etkisi incelendiğinde, İSKİ faturalarının 440 rakip sağlayıcıla ra kapatılması etkisi ni yarattığı, ancak bu etkinin pazarın önemli bir bölümünün rakiplere kapatılmasına neden olmadığı anlaşılmaktadır. Yetkili ödeme merkezleri kanalı dahil ING Bank ın İSKİ nin toplam alımları içerisindeki payı da %80 in altınd a kalmakta dır. Ücretsiz olarak k urum veznelerinden, anlaşmalı bankaların gişelerinden ya da bazı bankalarda ATM lerden su faturası ödeyebilme vb. yöntemlerin varlığı da alternatif tahsilât yöntemlerine erişimin mevcut olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, İSKİ ni n açtığı ihale sırasında, yani daha başlangıç aşamasında bankalar arasında söz konusu projeye ilişkin sözleşmeyi kazanmak amacıyla gerçekleşen rekabet ile ihale sonrasındaki rekabet kısıtlanması bir ölçüde telafi edil miştir. Ancak bu etkinin de sözleşmenin 450 süresine bağlı olduğu belirtilmelidir. Ayrıca bu kısıtlama tüm bankalar tarafından uygulanması zorunlu ve yaptırıma tabi bir kısıtlama olmadığı gibi fatura ödeme merkezleri tarafından birden çok internet bankacılığı hesabı kullanılarak vs. kolaylıkla deli nebilmektedir. Öte yandan, bu kısıtlamanın getirilmesi, sektörde korsan olarak tabir edilen, yetkisiz bir biçimde fatura tahsil eden ve dolandırıcılık 09-17/387 -94 13riski taşıyan işletmelerin elenmesi amacına da hizmet etmekte olup İSKİ nin ING Bank ile sözleşme yapma dan önce de internet üzerinden fatura ödenmesinde fatura adedi kısıtlamasına gittiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla mevcut sistemin grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan reka bet 460 etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. İSKİ ile ING Bank arasında münhasırlık koşulu içeren Sözleşme nin süresi ise her ne kadar 3 yıl olarak belirlenmişse de bu sürenin sonunda tarafların feshi ihbarda bulunmaması halinde sözleşmen in birer yıllık sürelerle yenileceği de kararlaştırılmıştır. Dolayısıyla İSKİ ile ING Bank arasındaki Sözleşme belirsiz süreli olarak kabul edilmelidir. Bu durumda Sözleşme nin 5 yılı aşan kısmı muafiyetten yararlanamamaktadır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 470 1. Başvuru konusu ile ilgili olarak İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şik âyetin reddine; 2. İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, İNG Bank A.Ş. ve işletmeciler arasında kurulan Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsil ât Sistemi nin ve bu sistemin kurulması amacıyla İSKİ ile ING Bank arasında yapılan Sözleşme nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiy eti Tebliği kapsamında dikey ilişki olduğuna ve taraflar arasında yapılan Sözleşme de rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 5 yılı aşmayacak şekilde belirlenmesi halinde anılan Tebliğ kapsamında muafiyetten 480 yaralanacağına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.