Rekabet Kurumu · D.2016 -4-33 (Soruşturma) Karar Sayısı : 17-28/477 - · K.17-28/477 -205 Karar Tarihi : 07.09.2017 A. TOPLAN

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -4-33 (Soruşturma) Karar Sayısı : 17-28/477 -205 Karar Tarihi : 07.09.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Mücteba ALTUN, Noyan DELİBAŞI C. BAŞVURUDA BULUNANLAR : - Nişikli Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcisi: Av. Cevahir Cem YARIM İğneada Cad. Hamdi Bey Mah. No:8/B Demirköy/Kırklareli D. HAKKINDA S

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016 -4-33 (Soruşturma) Karar Sayısı : 17-28/477 -205 Karar Tarihi : 07.09.2017 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Hale GÜNDÜZ, Mücteba ALTUN, Noyan DELİBAŞI C. BAŞVURUDA BULUNANLAR : - Nişikli Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. Temsilcisi: Av. Cevahir Cem YARIM İğneada Cad. Hamdi Bey Mah. No:8/B Demirköy/Kırklareli D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN: - Lüleburgaz Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası Temsilcisi: Av. Umut KAHRAMAN Büyük İstanbul Otogarı İstasyon Binası Kat:2 Bayrampaşa/İstanbul (1) E. DOSYA KONUSU: Lüleburgaz Belediyesi Şehirlerarası Otobüs Terminali ni işleten Lüleburgaz Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odasının, şikâyetçi firmaya yazıhane kiralamayı reddetmek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 27.06.2016 tarih ve 4160 sayı ile intikal eden başvuruda - 2016 yılının Nisan ayı itibarıyla Lüleburgaz Şehirlerarası Otobüs Te rminali nin (OTOGAR) faaliyete açılacağı duyumu üzerine 24.04.2016 tarihinde Nişikli Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (NİŞİKLİ) tarafından Lüleburgaz Belediye Başkanı na sözlü olarak yazıhane talebinde bulunulduğu, ancak Belediye Başkanının yazıhane başvurusu için kendilerini OTOGAR ın işletme hakkını 10 yıllığına alan Lüleburgaz Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odasına (ODA) yönlendirdiği, - ODA ya yazıhane tahsisi talebiyle yapılan 25.04.2016 tarihli başvurunun, şekil şartlarını taşımadığı gerekçesiyle, yeniden yapılması talebi üzerine 27.04.2016 tarihinde şekil şartına uygun yazılı başvurunun yapıldığı, - ODA tarafından 25.05.2016 tarihinde verilen cevabi yazıyla, ilgili konu hakkında görüşmek üzere NİŞİKLİ yetkililerinin ODA merkezine davet edildikleri ve 27.05. 2016 tarihinde ODA Başkanı K enan KOÇ ve bazı yönetim kurulu üyeleri ile yapılan karşılıklı görüşmede kendilerine yazıhane verilmeyeceğinin belirtildiği, - Yazıhane tahsisi talebinin reddine gerekçe olarak, OTOGAR da 20 yıldır faaliyet gösteren esnaflar ın bulunduğu nun ve NİŞİKLİ ye yazıhane tahsis edilmesinin bu firmalara karşı haksızlık olacağının belirtildiği, - NİŞİKLİ yetkilisine OTOGAR da acentelik faaliyeti gösteren H arun YILMAZ tarafından telefonla aranmak suretiyle, şehrin içindeki bilet satış şubelerinin kapatılacağı, şehir içi ücretsiz servis araçlarının kaldırılacağı ve NİŞİKLİ nin bu kurallara uymakla 17-28/477 -205 2/39 yükümlü olduğunun bildirildiği, - İlgili belediyeye ve ilçe trafik k omisyonuna ara durak müsaadesi alabilmek için başvuruda bulunulduğu ancak söz konusu başvurulara cevap alınamadığı, - Buna karşın ODA Başkanı K enan KOÇ a 30.09.2015 tarihli İl Trafik Komisyonu kararıyla yedi adet araç ile Kırklareli - Lüleburgaz arasında yol cu taşımacılığı yapmak üzere izin verildiği, dolayısıyla ilgili hatta K enan KOÇ ile aralarında rakiplik ilişkisi bulunduğu , - ODA nın, gerçeğe aykırı beyanda bulunarak NİŞİKLİ ye yazıhane tahsisi yapıldığı ve NİŞİKLİ nin kas ıtlı olarak otogara girmediği yönü nde şikâyette bulunması üzerine başvuru sahibi teşebbüse ait 6 adet araca hukuka aykırı olarak trafik cezası kesildiği, - Karşılaşılan uygulamalar nedeniyle NİŞİKLİ yolcularının mağdur edildiği ve teşebbüsün her geçen gün yolcu ve gelir kaybı yaşadığı belirt ilerek OTOGAR ın işletme hakkını elinde bulunduran ODA nın NİŞİKLİ ye yazıhane tahsis etmemek ve bu yolla başvuru sahibi firmayı pazar dışına itmek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u (4054 sayılı Kanun) ihlal ettiği ileri sürülmekte dir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.06.2016 tarih ve 4160 sayılı yazı ile giren başvurudaki iddialara yönelik hazırlanan rapor Rekabet Kurulunun (Kurul) 04.08.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş, 16-26/452 -M(1) sayı ile söz konusu iddialara iliş kin önaraştırma yapılması gerektiğine karar verilmiştir. (3) Şikayete yönelik inceleme ve değerlendirmeleri içeren 04.11.2016 tarih ve 2016 -4-33/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu Kurul un 16.11.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 16- 39/644 -M sayılı kararla 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespitine yönelik olarak ODA hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. (4) Kurul un almış olduğu s oruşturma kararının ardından, 22.11 .2016 tarih ve 12627 sayılı yazı ile 4054 sayılı Kanun un 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarafa soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulmuş, ODA nın birinci yazılı savunması 22.12.2016 tarih ve 7334 sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına intikal et miştir. (5) Soruşturma Heyeti tarafından hazırlanan 16.05.2017 tarihli ve 2016 -4-33/SR -01 sayılı Soruşturma Raporu tarafa tebliğ edilmiş, tarafın ikinci yazılı savunma sı, 23.06.2017 tarih ve 4511 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. İkinci yazılı savu nmaya karşı hazırlanan 10.07.2017 tarih ve 2016 -4-033/EG sayılı Ek Görüş Kurul üyelerine; 10.07.2017 tarih ve 2016 -4-33/EG -1 sayılı Ek Görüş ise soruşturma tarafına tebliğ edilmiştir. Soruşturma tarafı Ek Görüş ü 13.07.2017 tarihinde tebellüğ etmiş olup üç üncü yazılı savu nması 09.08.2017 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Kurul un 22.08.2017 tarihli toplantısında, tarafın sözlü savunma talebinden vazgeçtiğini belirttiği 15.08.2017 tarih ve 5870 sayılı yazısı da dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun un 46. maddesine göre sözlü savunma toplantısı yapılmasına gerek olmadığına karar verilmiş ve Kurul 07.09 .2017 tarihli toplantısında, 17-28/477 -205 sayılı nihai kararını vermiştir . 17-28/477 -205 3/39 (6) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu nda Raportör Hale GÜNDÜZ tarafından ; 1. Lüleburgaz Belediyesi Şehirlerarası Otobüs Terminalini işletme hakkını elinde bulunduran ODA nın Lüleburgaz kalkışlı ve varışlı tarifeli yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu, 2. ODA nın, NİŞİKLİ nin yazıhane kirala ma talebini reddettiği, 3. Bununla birlikte, ODA nın NİŞİKLİ nin yazıhaneleri kiralama talebini reddetmesinin, yazıhane kiralamanın tarifeli yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet göstermek bakımından vazgeçilmez olmaması ile söz konusu eylemin ilgili ürün pazarlarında mevcut ve potansiyel rekabetin dışlanmasına yol açarak etkin rekabetin yok edilmesine ve tüketici zararına yol açmaması nedenleriyle 4054 Kanun un ihlali anlamına gelmeyeceği, 4. Dolayısıyla ODA bakımından 4054 sayılı Kanun kapsamında ilave b ir işlem tesisine yer olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır. (7) Raportör Noyan DELİBAŞI tarafından ise Lüleburgaz Belediyesi Şehirlerarası Otobüs Terminalini işletme hakkını elinde bulunduran ODA nın 1. Lüleburgaz kalkışlı ve varışlı tarifeli yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu, 2. NİŞİKLİ nin yazıhane kiralama talebini reddettiği, 3. NİŞİKLİ nin yazıhaneleri kiralama talebini reddetmesinin, yazıhane kiralamanın acentelik hizmetleri pazarında faaliyet göstermek bakımından vazge çilmez olması ile söz konusu eylemin ilgili ürün pazarlarında mevcut ve potansiyel rekabetin dışlanmasına yol açarak etkin rekabetin yok edilmesine ve tüketici zararına yol açtığı, 4. NİŞİKLİ ile sözleşme yapmayı reddederek 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini i hlal ettiği, bu nedenle adı geçen teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik in 5 . maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca idari para cezası uygulanması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. (8) 10.07.2017 tarih ve 2016 -4-33/EG sayılı Ek Görüş te ise Soruşturma Raporu ndaki Karşı Görüşte yer verilen ODA 'nın 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiği yönündeki sonuçta değişikliğe gidilerek herhangi bir işlem tesis edilmesine yer olmadığı kanaatine ulaşıldığı belirtilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkın da Soruşturma Yürütülen Taraf (9) ODA kamu kurumu niteliğin de meslek kuruluşudur. ODA, 22.03.2016 tarihinde OTOGAR ın işletme hakkını ihale yoluyla edinmiş olup bu tarihten itibaren faaliyetlerine başlamıştır. Büyükşehir Belediye Sınırları Dışında Yolcu Terminali İşletmeciliği faaliyeti için gerekli olan T2 yetk i belgesine sahip olan ODA, OTOGAR ın tek işletmecisi konumundadır. 17-28/477 -205 4/39 I.2. Taraflardan Elde Edilen Bilgiler I.2.1. ODA dan Edinilen Bilgiler (10) 12.10.2016 tarihinde ODA ile yapılan görüşmede, OTOGAR içerisinde 8 adet şehir içi ve 8 adet şehirlerarası olmak üzere toplam 16 adet yazıhane bulunduğu; her bir yazıhane sahibinin 10 adet firmaya kadar acentelik anlaşması yapabileceği ve bu yolla OTOGAR da en fazla 80 adet şehir içi taşıma şirketi, 80 adet şehirlerarası taşıma şirketinin faaliyet göstermesinin mümkü n hale geleceği ifade edilmiştir. Mevcut durumda şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında yaklaşık 30 firma faaliyet göstermekte ve 50 firma için daha OTOGAR da yer bulunmaktadır. Ancak pazarda faaliyet göstermek isteyen tüm bu firmaların OTOGAR da bir y azıhanesi veya acentesi bulunmak zorundadır. Zira aşağıda ayrıntılarına yer verildiği üzere Karayolu Taşıma Yönetmeliği ne (YÖNETMELİK) göre yolcu taşımacılığı yapan firmalar belirli bir kalkış ve varış noktasına sahip olmak zorundadır. OTOGAR bünyesindeki tüm yazıhaneler kiralandığı için taşıma şirketlerinin zorunlu olarak bu yazıhanelerde faaliyet gösteren acentelerle birlikte çalışması gerekmektedir. (11) Yapılan görüşmelerde OTOGAR da yazıhane kiralama talebinde bulunup bu talebi geri çevrilmiş olan tek firm anın NİŞİKLİ olduğu ifade edilmiştir. Yazıhane tahsisi yetkisi ODA yönetim kurulunda olup tahsisin, güvene dayalı olarak ve Lüleburgaz da uzun yıllardır faaliyet gösteren kişilere öncelik vermek suretiyle yapıldığı ileri sürülmektedir. (12) Öte yandan yazıhane tahsisi sürecinde gazete vb. herhangi bir yayın organından duyuru yapılmamış olup, ilçede faaliyet gösteren tüm taşıma şirketleri telefonla aranmak suretiyle yazıhane taleplerinin olup olmadığı sorulmuştur. I.2.2. NİŞİKLİ den Elde Edilen Bilgiler (13) NİŞİKL İ ile yapılan görüşmede, yeni OTOGAR açılmadan önce, Lüleburgaz Belediye Başkanlığından aldığı yetki ile ilçede faaliyet göstermekle birlikte hâlihazırda, ODA ya yaptığı başvuruların gayri resmi olarak geri çevrilmesi neticesinde Lüleburgaz kalkış ve varış lı hatlarda çalışamadığı ifade edilmiştir. NİŞİKLİ, OTOGAR açılışından sonra Lüleburgaz da sadece A Pamukkale Taşımacılık Turizm Tic. Ltd. Şti ye (PAMUKKALE ) servis hizmeti vermek suretiyle faaliyet göstermiş ancak söz konusu servislerin trafik ekipleri ta rafından bağlanmasının ardından bu hizmeti de verememeye başlamıştır. (14) NİŞİKLİ tarafından OTOGAR da şehirlerarası alanda faaliyet gösteren sekiz adet yazıhanenin tahsis edilmesi sürecinin tamamen şeffaflıktan uzak ve oldubittiye getirilerek gerçekleştirildi ği, hatta ODA nın yazıhaneleri dolu göstermek amacıyla yazıhanelerin bir kısmını akrabalarına tahsis ettiği ileri sürülmüştür. Buna göre OTOGAR da Kenan KOÇ un babası A li KOÇ un, yeğeni Y iğit KOÇ un ve kardeşi U ğur KOÇ un yazıhanesi nin bulunmakta olduğu, bunlardan bir kısmının sadece kâğıt üstünde faal olduğu iddia edilmektedir. (15) Öte yandan Lüleburgaz -Kırklareli ve Lüleburgaz -Çorlu hatlarındaki faaliyeti sona eren NİŞİKLİ, Lüleburgaz ı ara durak olarak kullanamadığı için yurtiçi yolcu t aşımacılığında elde ettiği gelirlerinin yaklaşık %50 sini ve yurtdışı seferlerinden olan gelirlerinin yaklaşık %15 ini kaybettiğini ifade etmektedir. 17-28/477 -205 5/39 (16) NİŞİKLİ, OTOGAR açılmadan önce D4 yetki belgesi kapsamında Lüleburgaz dan Kırklareli ne günde 24 sefer, D1 yetki belgesi kapsamında Lüleburgaz dan Çorlu ya günde 12 sefer ve yine D1 yetki belgesi kapsamında Lüleburgaz dan Tekirdağ a günde sekiz sefer gerçekleştirdiğini, bu seferler için bilet satışının aylık ( ..) TL karşılığında Şafak GÜL den kiralanan yaz ıhane aracılığıyla yapıldığını, OTOGAR açıldıktan sonra kendilerine yazıhane kiralanmadığı ve kendileri de herhangi bir acente ile anlaşmadıkları için artık bilet satışı yapamadıklarını dolayısıyla söz konusu seferlerin iptal edildiğini belirtmektedir. (17) YÖNETMELİK in 60. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan D4 yetki belgeleri hariç tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerine taşıma hattı verilebilmesi için; kendilerinin veya acentelerinin, seferlerin başladığı kalkış ve bittiği varış noktaların daki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. ifadesine dayanarak D4 yetki belgesi kapsamında gerçekleştirilen seferler için OTOGAR da yazıhane kiralamaları veya acente ile çalışılması zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak NİŞİKLİ tarafından, şirketlerinin anonim şirket statüsünde olduğu ve bu nedenle gerçek usulde vergi mükellefi oldukları gerekçesiyle OTOGAR dan alınacak yolcular için bilet kesilmesi gerektiği beli rtilmektedir. (18) NİŞİKLİ nin terminalde bir yere sahip olma zorunluluğu nun bulunduğu, D4 yetki belgesi sahipleri için YÖNETMELİK te getirilen istisnanın, NİŞİKLİ nin anonim şirket olmasından ötürü pratik olarak NİŞİKLİ için durumu değiştirmediği iddia edilmek tedir. Nitekim NİŞİKLİ, şoförleri aracılığıyla bilet satışı yapmanın operasyonel olarak zor olduğunu, bilet satışını gerçekleştirmek için yazıhane ihtiyacı olduğunu belirtmektedir. Yazıhane talebinin reddi sonrasındaki dönem olan 2016 yıl ı da dahil son üç yılda NİŞİKLİ nin Lüleburgaz kalkış ve varışlı hatlarda faaliyet hacminde gerçekleşen değişime ve Lülebu rgaz dan sağladığı gelire ilişkin bilgilere aşağıdaki tablolarda yer verilmektedir. Tablo 1: NİŞİKLİ nin Son 3 Yıla Ait Faaliyet Bilgileri Yıl Sefer Sayısı Yolcu Adedi Bilet Tutarı (TL) 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: NİŞİKLİ nin Cevap Yazısı Tablo 2: NİŞİKLİ nin Son 3 Yıla Ait Taşımacılık ve Acentelik Faaliyeti Gelirleri (TL) Yıl Gelir Gider Kâr 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) Kaynak: NİŞİKLİ nin Cevap Yazısı (19) Yukarıdaki tablolara bakıldığında NİŞİKLİ nin taşımacılık faaliyetleri kapsamında Lüleburgaz da gerçekleştirdiği sefer sayısı nın 2016 yılında bir önceki yıla göre % ( ..) , taşıdığı yolcu sayısı nın %( ..) ve bilet satışından elde ettiği gelir in %( ..) oranında azaldığı görülmektedir . Halihazırda NİŞİKLİ şehirlerarası ve uluslararası taşımacılık faaliyetleri kapsamında Lüleburgaz da hizmet verebilmek için internet üzerinden bilet satışına devam etmekte ve biletini internetten alan müşterilerini önce Lüleburgaz dan Kırklareli ne servis aracılığıyla götürmekte, taşımacılık hizmetini buradan vermektedir. 17-28/477 -205 6/39 (20) NİŞİKLİ nin Lüleburgaz daki toplam gelirlerine bakıldığında ise 2015 yılında taşımacılık faaliyetinden sağladığı gelirin yaklaşık ( ..) olduğu görülmekte olup, NİŞİKLİ tarafından arada ki farkın acentelik hizmetlerinden sağlanan gelir olduğu belirtilmiştir. NİŞİKLİ nin yazıhane kiralayamamasının teşebbüs üzerindeki en olumsuz etkisinin acentelik faaliyetinden olan komisyon gelirlerindeki kayıp olduğu görülmektedir. Nitekim NİŞİKLİ, OTOGA R açılmadan önce Lüleburgaz ilçesinde PAMUKKALE nin acenteliğini yaptığını ve OTOGAR ın açılmasıyla birlikte bu imkânın elinden alındığını belirtmektedir. I.3. Uyuşmazlık Hakkında Açıklama ve Tespitler (21) OTOGAR da yaşanan durumu daha iyi yorumlayabilmek adı na Tablo 3 te taraflar arasında gelişen olayların gelişimine ihale şartnamesinden başlayarak kısaca yer verilmektedir: Tablo 3: Uyuşmazlığın Kronolojik Süreci 22.03.2016: Lüleburgaz Belediyesi ile ODA arasında kira sözleşmesinin imzalanması 15.04.2016: OTOGAR bünyesindeki 7 adet şehirlerarası taşımacılık ve 8 adet şehir içi taşımacılık yazıhanesinin muhtelif acentelere kiralanması 24.04.2016: NİŞİKLİ nin kendilerine yazıhane tahsis edilmesi amacıyla Lüleburgaz Belediyesi Başkanı ile görüşmesi ve kendile rine belediyenin yetkili olmayıp ODA ya başvurmaları gerektiğinin bildirilmesi 24.04.2016: Lüleburgaz Belediye Başkanı nın NİŞİKLİ yi ODA ya yönlendirmesi üzerine NİŞİKLİ nin ODA ya yapmış olduğu yazıhane tahsisi müracaatı 27.04.2016: ODA nın yazıhane t alebiyle yapılan başvurunun gerekli olduğu ileri sürülen şekil şartını taşımadığı ve antetli kağıtla başvurulması gerektiği bildiriminin üzerine NİŞİKLİ tarafından yeni bir başvuru yapılması 16.05.2015: ODA ya yapılan başvuruya ilişkin cevabın gecikmesi üzerine NİŞİKLİ tarafından Lüleburgaz Belediye Başkanlığına yazılı başvuru yapılması 20.05.2016: Lüleburgaz Belediyesi tarafından NİŞİKLİ ye gönderilen ve OTOGAR işletmesinin ODA da olduğunu belirten cevabi yazı 25.05.2016: 27.04.2016 da NİŞİKLİ tarafınd an yapılan başvuruya cevaben ODA nın, talep sahiplerini kira koşullarının görüşülmesi ve yazılı olarak tutanak altına alınması için NİŞİKLİ yetkililerinin ODA merkezine davet etmesi. 27.05.2016: ODA yönetim kurulu ve NİŞİKLİ yetkililerinin gerçekleştird iği toplantıda NİŞİKLİ ye yazıhane tahsisi yapılmayacağının sözlü olarak belirtilmesi. 30.05.2016: Yazıhane taleplerinin sonuçsuz kalması üzerine NİŞİKLİ ye Lüleburgaz ilçesinde uygun bir noktanın ara durak veya kalkış durağı olarak kullanılmasına izin talebinin Lüleburgaz Belediyesi ve Lüleburgaz İlçe Trafik Komisyonuna iletilmesi 27.06.2 016: Rekabet Kurumuna başvurulması 01.07.2016: OTOGAR da boş olan son yazıhanenin U ğur KOÇ tarafından kiralanması Kaynak: Başvuru ve Soruşturma Sürecinde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler (22) Mevcut durumda başvuru sahibi teşebbüs hem OTOGAR da yazıhane kiralayamadığı ve bir acenteyle çalışmadığı için hem de ilçe sınırları içerisinde başka herhangi bir noktada durak müsaadesi alamadığı için ilçede faaliyet göstermekte güçlük çekmektedir. NİŞİKL İ den edinilen bilgilere göre, Lüleburgaz dan yolcu almalarının herhangi bir yolu bulunmamaktadır. Zira başvuru sahibi teşebbüsün otobüsleri, Lüleburgaz da yolcu indirdiklerinin tespit edilmesi halinde trafik ekiplerince idari para cezasına çarptırılmakta ve bu durum devam ettiği için büyük miktarlarda ceza ödemek durumunda kalmaktadır. 17-28/477 -205 7/39 (23) Diğer taraftan Lüleburgaz ilçesinde kalkış ve varış yapmak söz konusu bölgede yolcu taşımacılığı yapan firmalar bakımından önemlidir. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2015 yılı itibarıyla Kırklareli ilinin nüfusu 346.973 olup bu nüfusun yaklaşık 95 bini il merkezinde ve yaklaşık 143 bini Lüleburgaz ilçesinde yaşamaktadır. Hâlihazırda Merkez ilçe haricinde Lüleburgaz a nüfus açısından en yakın ilçenin yaklaşık 48 b in ile Babaeski ilçesi olduğu düşünüldüğünde Kırklareli ili içerisinde Lüleburgaz ilçesinin stratejik önemi anlaşılmaktadır. (24) OTOGAR da şehir içi ve şehirlerarası taşımacılık kapsamında faaliyet gösteren yazıhaneler sırasıyla aylık 1.500 TL ve 3.000 TL kir a ödemektedir. Her iki türden yazıhane kiralamış olan bir yazıhane işletmecisi aylık toplam 4.500 TL kira ödemektedir. Söz konusu acenteler, acentelik hizmeti verdikleri yolcu taşıma şirketlerinden kesilen bilet üzerinden komisyon almaktadır. Komisyon ücre tleri taşıma şirketlerinin gider kalemleri arasında önemli bir paya sahip olabil mekte ve bu ücretlerin yüksek bir düzeyde belirlenmesi neticesinde taşıma şirketi önemli ölçüde maliyet artışıyla karşılaşabil mektedir . Bu durum sefer sayısı yüksek firmaların doğrudan yazıhane kiralayarak faaliyet gösterenlerinin acente aracılığıyla faaliyet gösterenlerine karşı rekabetçi avantaj elde etmesine yol açabilmektedir . Öte yandan acentelik hizmetleri pazarında sağlanan katma değeri göstermesi açısından aşağıdaki tabl oda OTOGAR da faaliyet gösteren acentelerin taşıma şirketlerinden aldıkları komisyon tutarlarına yer verilmiştir. Söz konusu komisyon gelirleri taşıma hizmeti sağlayan teşebbüsler adına kesilen bilet fiyatının belirli bir yüzdesi alınarak hesaplanmaktadır. Dolayısıyla söz konusu gelirlerin tamamı, aşağıdaki tablolardan görüldüğü üzere taşıma hizmeti sağlayan teşebbüslerden elde edilmektedir. Tablo 4: Ali KOÇ Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem ALİ KOÇ Z 01 Z 02 TRUVA - 2016 Yılı ( ..) S.S. 46 Nolu Saray Kale Birlik Otobüsleri Mot. Taş. Koop. - NAİL VARDAR - Özgür YAYLAGÜL - S.S. 86 Nolu Öztrakyalılar Otobüsleri Mot. Taş. Koop. - Görkey Turizm San. Ve Tic. Ltd. Şti. - Yiğit KOÇ - Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: Ali KOÇ Cevabi Yazı 17-28/477 -205 8/39 Tablo 5: Erdoğan YILMAZ Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem Erdoğan YILMAZ Z 11 Z 12 PAMUKKALE ( ..) Temmuz/Aralık 2016 ( ..) BALIKESİR ULUDAĞ ( ..) BUZLU ( ..) Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: Erdoğan YILMAZ Cevabi Yazı Tablo 6: Özkan YAYLAGÜL Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem Özkan YAYLAGÜL Z 09 Z 10 HAS TUR ( ..) 2016 ( ..) İSTANBUL SEYAHAT ( ..) Mayıs/Temmuz 2016 Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: Özkan YAYLAGÜL Cevabi Yazı Tablo 7: ÖZLEM TUR Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem ÖZLEM TUR Z 03 Z 04 NİLÜFER - 2016 ( ..) Toplam Komisyon Geliri : ( ..) Kaynak: ÖZLEM TUR Cevabi Yazı Tablo 8: Taner ÇOLAKOĞLU Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem Taner ÇOLAKOĞLU Z 05 Z 06 KONTUR ( ..) 2016 ( ..) METRO ( ..) Nisan/Aralık 2016 Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: Taner ÇOLAKOĞLU Cevabi Yazı 17-28/477 -205 9/39 Tablo 9: TRAKYA FATİH Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüsler Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem TRAKYA FATİH Z 07 Z 08 İSTANBUL SEYAHAT ( ..) ( ..) ( ..) RİZE SES ( ..) ( ..) Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: TRAKYA FATİH Cevabi Yazı Tablo 10: Uğur KOÇ Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüs Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli Tutar (TL) Dönem Uğur KOÇ Z 14 Z 16 LÜKS YONCA ( ..) ( ..) ( ..) Toplam Komisyon Geliri: ( ..) Kaynak: Uğur KOÇ Cevabi Yazı Tablo 11: AS MAKİNA TURİZM VE SEYAHAT LTD. ŞTİ. Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüs Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli (TL) Tutar (TL) Dönem AS MAKİNA TURİZM VE SEYAHAT LTD. ŞTİ. Z 13 Bulunmamaktadır - - ( ..) Toplam Komisyon Geliri: 0 TL Kaynak: ODA dan Gelen Cevabi Yazı Tablo 12: 21 NO LU LÜLEBURGAZ BİRLİK MOTORLU TAŞIYICILAR KOOPERATİFİ Acente Sahibi / Yazıhane Kiracısı Yazıhane No Hizmet Verilen Teşebbüs Aldığı Komisyon Aylık/Yıllık Ödediği Kira Bedeli Tutar (TL) Dönem 21 NO LU LÜLEBURGAZ BİRLİK MOTORLU TAŞIYICILAR KOOPERATİFİ Z 15 Bulunmamaktadır - - ( ..) Toplam Komisyon Geliri: 0 TL Kaynak: ODA dan Gelen Cevabi Yazı 17-28/477 -205 10/39 (25) Yukarıda yer alan tablolara bakıldığında, OTOGAR da faaliyet gösteren acentelerin hangi firmalar adına bilet satışı gerçekleştirdikleri ve bilet satışı karşılığında acentelere ödenen komisyon miktarları görülmektedir. OTOGAR da geçerli olan yazıhane kirala rıyla ve diğer olası giderlerle (personel, ısınma, elektrik vb.) karşılaştırıldığında acentelik faaliyetinden elde edilen gelir oranının ciddi seviyelere ulaşabileceği tahmin edilmektedir. Acentelerden ve taşıma şirketlerinden edinilen bilgilere göre söz k onusu komisyon gelirleri bilet fiyatlarının belirli bir yüzdesine tekabül etmektedir. (26) Aidat bedeli olarak OTOGAR a ödenen aylık 500 TL lik (yıllık 6.000 TL) tutar da dikkate alındığında yazıhane işletmecilerinin /acentelerin kira ve aidat maliyetlerinin ge nellikle yıllık ( ..) TL olduğu, bu durumdan farklı olarak UĞUR KOÇ tarafından yıllık ( ..) TL kira ve aidat giderleriyle birlikte yaklaşık ( ..) TL lik maliyete katlanıldığı anlaşılmaktadır. Öte yandan söz konusu acentelerin komisyon gelirlerine bakıldığında, 2016 yılı içerisinde ÖZLEM TUR un ( ..) TL, Erdoğan YILMAZ ın ( ..) TL, Taner ÇOLAKOĞLU nun ( ..) TL, TRAKYA FATİH in ( ..) TL, Özkan YAYLAGÜ L ün ( ..) TL, Ali KOÇ un ( ..) TL, Uğur KOÇ un ise ( ..) TL gelir elde ettiği görülmektedir. Söz konusu rakamlar OTOGAR bünyesindeki acentelik hizmetleri pazarının büyüklüğünü ortaya koymaktadır. Şehirlerarası hatlarda faaliyet gösteren PAMUKKALE, METRO, NİLÜFER, İSTANBUL SEYAHAT, RİZE SES, KONTUR, HASTUR, BUZLU, BALIKESİR ULUDAĞ, TRUVA gibi otobüs firmalarının bilet satışları karşılığında kesilen komisyon tutarları birçok acente için kira ve aidat maliyetinin oldukça üzerinde gelir sağlanmasına yol açmakt adır1. Nitekim, satılan bilet adedine bakıldığında ilgili coğrafyada yoğun faaliyet gösteren PAMUKKALE nin de OTOGAR ın faaliyete başladığı dönemde yazıhane kiralama talebi olduğu, ancak bu talebinin kabul görmediği, PAMUKKALE nin şu an Erdoğan YILMAZ dan acentelik hizmeti aldığı kendilerinden istenen bilgi ve belgeler karşılığında tarafımıza bildirilmiştir. (27) Uğur KOÇ da dahil olmak üzere tüm acente sahipleri 15.04.2016 tarihinde ODA ile yazıhane kira sözleşmesi akdetmiştir. Lüleburgaz da ODA yetkilileri t arafından Z2, Z4, Z6 gibi çift numaralı yazıhanelerin şehirler arası taşımacılık firmalarına hizmet veren acentelere, Z1, Z3, Z5 gibi tek numaralı yazıhanelerin ise şehir içi taşımacılık firmalarına hizmet veren acentelere tahsis edildiği belirtilmektedir. Ayrıca karayolu taşımacılığı mevzuatı uyarınca tek bir acente 10 adet taşıma şirketine kadar acentelik hizmeti verebilmektedir. Dolayısıyla OTOGAR da F1 veya F2 belgeli bir acente, kiralamış olduğu çift numaralı bir yazıhanede 10 adet taşıma firmasına kada r hizmet verebilmektedir. Buna ek olarak, YÖNETMELİK te 04.05.2016 tarihinde yapılan değişiklik ile D4 yetki belgeli taşıma şirketlerine verilen acentelik hizmetinin, 10 adet olarak belirlenen anlaşmalı şirket haddini etkilemeyeceği yönünde bir uygulamaya geçilmiş, acentelerin sınırsız sayıda D4 belgeli taşıma şirketine hizmet verilebilmesinin önü açılmıştır. LÜKS YONCA dan başka bir taşıma şirketiyle anlaşması bulunmayan Uğur KOÇ tarafından 01.07.2016 tarihinde, ikinci bir çift numaralı yazıhane (Z16) kira lanmışt ır. 1 Acentelerin personel ve diğer giderlerine ilişkin veri talep edilmemiştir. Soruşturma konusunun ODA tarafından acentelere ve/veya taşıma şirketlerine sağlanan yazıhane kiralama hizmetine ilişkin olması, birkaç kişi istihdam edilmek suretiyle gerçekleşti rilen acentelik faaliyetinde personel ve diğer giderlerin büyük tutarlara ulaşmadığının değerlendirmesi ve bu tutarın soruşturma sonucunu etkilemeyeceği gerekçeleriyle acentelerin toplam giderlerine ilişkin detaylı bir analiz yapılmamıştır. Acentelerin en önemli gider kalemlerinden olan kira giderleri üzerin de durulması ile amaçlanan, bir çok acentenin elde ettiği kazanç ile ödedikleri kira giderleri arasında orantısızlık bulunduğunun ortaya konmasıdır. 17-28/477 -205 11/39 I.4.Taşıma Şirketlerinden Edinilen Bilgi ve Belgeler (28) Lüleburgaz ilçesinde yolcu taşımacılığı yapan şirketlere bu ilçedeki faaliyetlerinin büyüklüğü, hangi acente ile çalışıldığı, bilet satışı yapılırken yazıhane kiralamak veya acente ile çalışmak tercihlerini nasıl belirledikleri, acentelere ödenen komisyon miktarı, OTOGAR da yazıhane kiralamak için başvuruda bulunup bulunulmadığı, yazıhane kiralamak ile acentelik sözleşmesi yapmak arasındaki ekonomik farklar, bu farkların taşımacılık hizmetinin rekabetçi yapısı üzerinde ne gibi etkiler doğurduğu yönünde soru lar yöneltilmiş olup ilgili şirketler tarafından verilen cevaplara aşağıda yer verilmektedir. I.4.1. A Pamukkale Taşımacılık Turizm Tic. Ltd. Şti. ( PAMUKKALE ) (29) PAMUKKALE tarafından gönderilen cevabi yazıda; şirketin Lüleburgaz ilçesinde Ocak 2014 ten beri faaliyet gösterdiği, belirli bir otobüs terminalinde hizmet verecekse öncelikli olarak acenteyi değil kendi yazıhanesi aracılığıyla hizmet vermeyi tercih ettiği, bölgede tanınmanın ve hizmet kalitesini gösterebilmenin en etkili yolunun kendi öz mal varlığı ile faaliyet göstermek olduğu, ancak ODA tarafından PAMUKKALE ye yer tahsisi yapılmadığından acente aracılığıyla faaliyet gösterildiği, bununla birlikte şirketin kendi malı ile faaliyet göstermek istemesinin kar odaklı bir yaklaşım olmayıp, tamamen hizmet odaklı olduğu ifade edilmektedir. (30) Bunun yanı sıra şirketin yazıhane kiralayıp biletlerini kendi adına satmasının hem şirket için hem de yolcular için avantaj yaratabileceği, ancak şube tahsisi yapılmadığından acente ile çalışıldığı, Ocak 2014 -Haziran 201 6 arasında şirketin acentesinin NİŞİKLİ olduğu, OTOGAR da yer tahsisi için yapılan yazıhane başvurusuna karşılık yer tahsisi yapılmadığı, 28.06.2016 da Erdoğan YILMAZ ile acentelik sözleşmesi yapıldığı, bu tarihten beri % ( ..) komisyon karşılığında ilgili şahıstan acentelik hizmeti alındığı belirtilmektedir. I.4.2. İstanbul Seyahat Turizm Tic. A.Ş. ( İSTANBUL SEYAHAT ) (31) İSTANBUL SEYAHAT tarafından gönderilen cevabi yazıda; şirketin Lüleburgaz ilçesinde 2004 ten beri faaliyet gösterdiği, çalışılmak istenilen bölgede kira giderleri, personel maaş giderleri, ortak giderler gibi maliyetler uygun görüldüğü takdirde şirket adına şube tescili yapılarak faaliyet gösterildiği, şu anda TRAKYA FATİH acentesi ile % ( ..) komisyon ödemek suretiyle çalışıldığı, maliyetler y üksek olduğu için OTOGAR da acente ile çalışmayı tercih ettikleri ve yazıhane kiralamak için herhangi bir girişimleri olmadığı, sefer sayısını, çalışılan hatları ve bilet fiyatlarını belirleyebildikleri sürece acente ile çalışılmasının firmanın rekabetçi g ücüne zarar vermediği belirtilmektedir. I.4.3. Metro Turizm Seyahat Org. ve Tic. A.Ş. ( METRO ) (32) METRO dan gelen cevabi yazıda; şirketin yaklaşık 15 yıldır Lüleburgaz kalkış ve varışlı hatlarda faaliyet gösterdiği, Lüleburgaz da yaklaşık olarak PAMUKKALE ni n %( ..) , İSTANBUL SEYAHAT in % ( ..) ve METRO nun % ( ..) aralığında pazar payına sahip olduğu, ilçede en fazla yolcu hareketinin İstanbul yönünde olduğu, OTOGAR da TANER ÇOLAKOĞLU ile acentelik sözleşmesi bulunduğu, bilet satışlarının bir acente aracılığıy la yapılmasının sektörde yaygın bir uygulama olduğu, METRO nun Türkiye genelinde ( ..) den fazla noktada ( ..) adet F1 yetki belgeli acenteden hizmet aldığı, firmaların yoğun sefer düzenledikleri bölgede kendi yapılarını kurdukları ve kendi adlarına yazıha ne kiralama yoluna gittiklerinin bilindiği ancak bu durumda dahi söz konusu firmanın o yörede tanınan bir acenteyle işletme sözleşmesi yaparak işletmeye verdiğine de sıklıkla rastlanıldığı, acente ile çalışmanın önemli ölçüde maliyet avantajı oluşturduğu, acentelerin birden fazla firmaya hizmet vermek suretiyle söz konusu maliyetin üzerinde kazanç sağlamalarının mümkün olduğu, Lüleburgaz, Babaeski gibi transit seferlerin fazla olduğu başka bir deyişle ilk kalkış ve son varış noktası olmayıp genelde ara dura k olarak 17-28/477 -205 12/39 kullanıldığı, bu tür transit otogarlarda firmaların kendi alt yapısını kurmalarının yüksek maliyetli olduğu, acenteyle çalışmanın daha pratik ve ekonomik olduğu, OTOGAR da yazıhane kiralamak için herhangi bir girişimlerinin olmadığı, (33) Yazıhane kir alama girişiminde bulunulmamasında kira, ortak giderler, personel maaşı ve Sosyal Güvenlik Kurumu ( SGK ) primleri, vergi ödemeleri, personel çıkartılması durumunda kıdem ve ihbar tazminatı gibi maliyetlerin etkili olduğu, bunun yanı sıra yazıhane kiralanmas ı durumunda ticaret odasında şube açıp Ulaştırma Bakanlığından alınacak olan F1 belgesine o şubeyi işlettirmek gibi ek maliyetler oluşacağı, merkezden uzak olan bir bölgede personelin sevk ve idaresinin güç olduğu ve bunun için ayrı bir yönetici istihdam e dilmesi gerektiği, bu gibi nedenlerle ilgili yörede tanınan ve bilinen bir acenteyle çalışmanın avantajlı olduğu belirtilmektedir. (34) Bunlara ilave olarak, acentelere hak ediş usulüne göre kesilen bilet tutarı üzerinden, biletin acente veya internet aracılığ ıyla satılmasına bağlı olarak % ( ..) ile % ( ..) arasında değişen oranlarda ödeme yapıldığı belirtilmektedir. I.4.4. Çanakkale Truva Turizm Tic. Ltd. Şti. (TRUVA ) (35) TRUVA dan gelen cevabi yazıda; TRUVA nın 2001 yılından bu yana Lüleburgaz da faaliyet gösterdiği, Ali KOÇ ile acentelik ilişkisi bulunduğu, OTOGAR ın açıldığı dönemde yazıhane kiralama girişiminde bulunulmadığı, acenteye yaz aylarında yaklaşık ( ..) TL ile ( ..) TL arası, kış aylarında ise ( ..) TL ile ( ..) TL arası komisyon ödenm ek suretiyle bilet satışlarının gerçekleştirildiği, yazıhane kira ve personel giderleri nedeniyle yazıhane kiralamak yerine acenteyle çalışmanın daha avantajlı olduğu belirtilmektedir. I.4.5. Has Turizm Seyahat ve Tic. A.Ş. (HASTUR ) (36) HASTUR dan gelen cevabi yazıda; HASTUR un 27.04.2016 tarihinden bu yana Lüleburgaz da hizmet verdiği, OTOGAR da acente olarak Özkan YAYLAGÜL ile çalışıldığı, 2016 yılı içerisinde Lüleburgaz kalkış ve varışlı hatlarda ( ..) TL lik bilet satışı gerçekleştirildiği, ( ..) TL komisyo n ödendiği, kira ve işçilik giderlerinin yüksekliği nedeniyle acente ile çalışmanın daha avantajlı olduğu belirtilmektedir. I.4.6. Huntur Ulaşım Turizm Sey. Ltd. Şti. ( HUNTUR ) (37) HUNTUR dan gelen cevabi yazıda; HUNTUR un yalnızca 04.11.2014 ile 19.11.2017 tarihleri arasında Bulgaristan a yolcu taşımacılığı yapmak üzere Lüleburgaz da hizmet verdiği ve bu tarihten beri ilgili ilçede herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı, faaliyette bulunulduğu dönemde ÖZLEM TUR ile acentelik ilişkisinde bulunulduğu, söz konus u acente ile yapılan anlaşma gereğince acenteye bilet tutarının % ( ..) komisyon bedeli olarak ödendiği belirtilmektedir. I.4.7. Kontur Turizm Nakliyat Petrol ve Dinlenme Tesisleri Ltd. Şti. ( KONTUR ) (38) KONTUR dan gelen cevabi yazıda, KONTUR un 23 yıldır Kon ya, İstanbul, Çorlu, Lüleburgaz, Babaeski ve Edirne hattında faaliyet gösterdiği, günde ( ..) gidiş, ( ..) dönüş olmak üzere Lüleburgaz a ( ..) seferinin olduğu, her gün ortalama ( ..) ile ( ..) arasında yolcu taşındığı, TANER ÇOLAKOĞLU ile acentelik sözle şmesi yapıldığı, acente hizmetini yetersiz buldukları tüm hatlarda acentelik sözleşmesini tek taraflı fesih haklarının bulunduğu, 2016 yılında söz konusu acenteye ( ..) TL ödeme yapıldığı, OTOGAR ın açıldığı dönemde yazıhane kiralama girişiminde bulunulmad ığı, bunun temel nedeninin günlük tek sefer ile hizmet verildiği ve yazıhane kiralamanın ekonomik olmadığı ancak günde ( ..) veya ( ..) sefer olsaydı yazıhane tutmanın da düşünülebileceği, mevcut acente ile çalışılmasının rekabetçi avantaj yarattığı belirt ilmektedir. 17-28/477 -205 13/39 I.4.8. Lüks Ak -sel Seyahat Petrol Ürünleri İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. ( LÜKS AKSEL ) (39) LÜKS AKSEL tarafından gönderilen cevabi yazıda, 20.05.2016 da Erdoğan YILMAZ la acentelik sözleşmesi yapıldığından beri OTOGAR da faaliyet gösterildiği, 2016 yılında ( ..) TL tutarında bilet kesildiği ve aynı yılda ( ..) TL komisyon ödendiği, herhangi bir merkezde acente açılmasının veya acentelik anlaşması yapılmasının tama men fayda - maliyet hesabıyla ilişkili olduğu, acentelik hizmetleri piyasasında genel olarak bilet tutarının %20 si oranında komisyon ödendiği, OTOGAR da yazıhane kiralamak için herhangi bir girişimde bulunulmadığı, Lüleburgaz dan günlük ( ..) adet araç kald ırıldığı için yazıhane kiralamanın gelirden daha çok maliyet ortaya çıkardığı, acente ile çalışmanın da beklenen verimi karşıladığı ve yolculara gerekli saygıyı gösterdiği, bu nedenle mevcut durumun LÜKS AKSEL için faydalı olduğu belirtilmektedir. I.4.9. Balıkesir Uludağ Turizm Taş. İnş. Tic. Ltd. Şti. ( BALIKESİR ULUDAĞ ) (40) BALIKESİR ULUDAĞ tarafından gönderilen cevabi yazıda, OTOGAR daki faaliyetlerinin 07.06.2016 tarihinde başladığı, halihazırda günde ( ..) seferlerinin bulunduğu, OTOGAR da Erdoğan YILMAZ i le yapılan acentelik sözleşme si kapsamında hizmet verdikleri, 2016 sonuna kadar geçen sürede ( ..) TL tutarında bilet satıldığı, bunun yaklaşık % ( ..) tekabül eden ( ..) TL lik kısmının acente komisyonu olarak ödendiği, belirli bir bölgede yazıhane kirala ma kararının ilgili bölgedeki sefer sayısı dikkate alınarak verildiği, Lüleburgaz ın transit bir hat olarak kullanılmasından dolayı acente ile çalışmanın kendileri açısından daha rasyonel olduğu ve bu nedenle OTOGAR da yazıhane kiralamak için başvuruda bu lunulmadı ğı belirtilmektedir. I.5. İlgili Pazar I.5.1. İlgili Ürün Pazarı (41) Karayolları trafiğini düzenleyen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu nun tanımlar başlıklı 3. maddesinde terminal tanımı; İnsan veya eşya taşımalarında, araçların indirme, bindirme, yükleme, aktarma yaptıkları ve ayrıca bilet satışı ile bekleme, haberleşme, şehir ulaşımı ve benzeri hizmetlerin yapıldığı yerdir şeklinde yapılmaktadır. Adı geçen Kanun un 17. ve 18. maddeleri ile sırasıyla 5393 ve 5216 sayılı Belediye ve Büyük şehir Belediye Kanunlarının ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, belediye sınırları içerisinde karayolları kenarında yapılacak veya açılacak terminallerin belediyelerin imtiyazı olarak addedildiği, ayrıca açılacak terminaller için belediyelerden izin alınmasının gerektiği ve bu izin alınırken karayolu yetkili birimlerinin onayının da bulunması gerektiği anlaşılmaktadır. (42) Bu çerçevede, gerek şehirlerarasında yolculuk yapacak kişiler açısından gerekse karayolu ile yolcu taşımacılığı yapan otobüs fi rmaları açısından ilk kalkış ve sefere başlangıç hizmetlerinde kullandıkları terminal hizmetinin veriliş şekli ve yerinin yasal düzenlemelerle sınırlanmış olması nedeniyle söz konusu hizmetin talep yönünden başka bir ürünle ikame edilemeyeceği, dolayısıyla ilgili ürün pazarının şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarı olarak tespit edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. (43) Diğer taraftan şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği hizmetinden faydalanan ve bu hizmet bedelini maliyetlerine akta ranlar, şehirlerarası otobüs firmalarıdır. Bu nedenle söz konusu hizmetlerden doğrudan etkilenen pazar ise şehirlerarası karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir2. 2 Aynı doğrultuda bkz. Kurul un 11.06.2009 tarih ve 09 -27/596 -140 sayılı; 23.12.2009 tarih ve 09 -60/1470 - 388 sayılı kararları. 17-28/477 -205 14/39 (44) YÖNETMELİK uyarınca D4 yetki belgesi; tarifeli olarak 100 km ye kadar şehirlerarası yolcu taşıma ve mesafeye bakılmaksızın il içi ticari yolcu taşıma yetkisi vermektedir. Taraflardan gelen açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde hem ODA başkanı Kenan KOÇ un hem de NİŞİKLİ nin 100 km ye kadar olan mesafede (Kır klaeli -Lüleburgaz hattında), halk arasında indi -bindi olarak tabir edilen şekilde yolcu taşımacılığı hizmeti verdiği anlaşılmaktadır. Söz konusu hizmetin gerçekleştirilebilmesi için YÖNETMELİK in 60. maddesinin 2. fıkrası uyarınca tarifeli yolcu taşımacı lığı yetki belgesi sahiplerinin seferlerin başladığı ve bittiği noktalarda sahibinin veya acentesinin otogarda en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunlu iken bu zorunl uluk, D4 yetki belgesi kapsamında yapılan tarifeli taşımacılık faaliyetleri için Resmi Gazete de 04.05.2016 tarihinde yayımlanan değişiklikle kaldırılmıştır. Dolayısıyla ilgili hatta faaliyet gösterebilmek için yazıhane kiralama veya acente ile çalışma zor unluluğu ortadan kalkmıştır. Ancak bu tip hatlarda bilet satışı yapabilmek için ilgili kalkış noktalarında acente bulundurma zorunluluğu halen devam etmektedir. Söz konusu hususlar birlikte değerlendirildiğinde D4 yetki belgesi kapsamında 100 km ye kadar ş ehirlerarası ve mesafeye bakılmaksızın şehir içi yolcu taşımacılığı hizmetinin diğer yetki belgeleriyle verilen yolcu taşımacılığı hizmetinden farklılaştığı görülmektedir. Dolayısıyla dosya kapsamında tarafların hizmetleri dikkate alındığında, şehir içi y olcu taşımacılığı pazarı nın ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak tanımlanmasında fayda bulunmaktadır. (45) Öte yandan, YÖNETMELİK uyarınca F1 yetki belgesi yurt içi yolu taşımacılığı konusunda acentelik yapma yetkisi ; F2 yetki belgesi ise uluslararası ve yurtiç i yolcu taşımacılığı alanında acentelik yapma yetkisi vermekte olup otogarlarda acentelik faaliyetinde bulunmak için söz konusu yetki belgelerinden en az birine sahip olmak gerekmektedir. Tarifeli yolcu taşımacılığı hizmeti verebilmek için YÖNETMELİK in 60 . maddesinin 1. fıkrasında t arifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır. Terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip bindirilmez. şeklinde belirtildiği üzere terminald en hizmet alınması zorunludur. Söz konusu h izmeti alabilmenin yolu ise terminal sınırları içerisinde faaliyet gösteren F1 - F2 yetki belgeli teşebbüslerden acentelik hizmeti almak veya söz konusu yetki belgelerine sahip olunmak suretiyle terminal içerisinde yazıhane kiralamaktır. (46) Acentelik hizmetleri, terminalin fiziki imkânlarından faydalanılmak suretiyle gerçekleştirilmekte ve hem şehir içi hem de şehirlerarası tarifeli yolcu taşımacılığı için girdi niteliği taşımaktadır. Terminal içerisindeki yazıhaneleri kiralayan acenteler, ac entelik hizmetleri kapsamında taşıma şirketleri adına bilet satışı gerçekleştirmekte ve bu faaliyetleri karşılığında bilet tutarı üzerinden komisyon geliri elde etmektedir. Acenteler, YÖNETMELİK in 44. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 10 adet tarifeli ta şıma şirketine kadar hizmet verebilmekte olup bu durum ölçek ekonomisi yaratmaktadır. Bu sayede çok sayıda firma yazıhane kiralama ve işletme maliyetine katlanmadan belirli bir bölgede acente ile anlaşma k suretiyle bu bölgeye otobüs seferleri düzenleyebilm ekte ve bilet satışlarını gerçekleştirebilmektedir. Acenteler ise birçok sayıda firma adına bilet kesmek ve buradan komisyon elde etmek suretiyle kira ve personel gibi giderlerini karşılayabilmektedir. Dolayısıyla acentelik hizmetleri dosya kapsamında ayrı bir ilgili ürün pa zarı olarak tanımlanmış ve bu pazar otogar işletmeciliği faaliyetlerinin alt pazarı ve yolcu taşımacılığı hizmetlerinin ise ü st pazarı olarak değerlendirilmiştir. 17-28/477 -205 15/39 I.5.2. İlgili Coğrafi Pazar (47) Şehirlerarası karayolu ile yolcu taşıma hizmetleri niteliği gereği iller arası seferler şeklinde gerçekleştirilmektedir. Karayolu ile yolcu taşıması yapan otobüslerin terminal hizmetlerini aldıkları coğrafi bölgeler, seferlerin başlangıcının yapıldığı veya sona erdiği il ve ilçe merkezleri olar ak ortaya çıkmaktadır. Bir başka deyişle idari sistem içerisinde bütünlük gösteren ve karayolu ile yolcu taşımacılığında seferlerin başlangıç ve bitiş noktasını oluşturan il ve ilçe merkezleridir. (48) Benzer bir durum şehir içi taşıma hizmetleri açısından da geçerli olabilmektedir. Belirli bir kilometrenin üzerindeki çevre ilçelere yolculuk etmek, nitelik itibarıyla aynı olmasa da büyük ölçüde şehirlerarası seyahat etme ile benzer özellikleri taşımaktadır. Öncelikle çevre ilçelere ulaşım sağlayan taşıtlar ilçe nin otobüs terminalini veya kendilerine özel olarak tahsis edilmiş ara durakları kullanmaktadır. Bu nedenle, Lüleburgaz dan Kırklareli ne seyahat etmek isteyen yolcuların öncelikli olarak geldikleri nokta OTOGAR olmaktadır. Şikâyet konusu uygulamanın OTOGA R a ilişkin olması ve rekabetin ortadan kaldırıldığı iddia edilen ilgili hizmetin Lüleburgaz kalkışlı ve Lüleburgaz varışlı hatlardaki yolcu taşımacılığı ve acentelik hizmetleri olması göz önünde bulundurularak ilgili coğrafi pazar, Lüleburgaz ilçesi ola rak tespit edilmiştir. I.6. İlgili Mevzuat I.6.1. 4925 S ayılı Karayol u Taşıma Kanunu (Karayolu Taşıma Kanunu) (49) Karayol u Taşıma Kanunu nun terminallere ilişkin 32. maddesi aşağıdaki hükmü amirdir: Madde 32 - Düzenli seferli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır. Ancak yeri ve zamanı önceden belirlenen ve nitelikleri yönetmelikte tespit edilen ara duraklarda da yolcu indirmesi ve bindirmesi yapılabilir. Yolcu taşımacılarının, en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. Aynı terminalden, nitelik ve niceliğine göre birden fazla taşımacı yararlanabilir. Eşya taşımacılığında terminal bulundurma zorunluluğu aranmaz. Terminallerin özelli kleri yönetmelikle belirlenir. (50) Bu hükümden de anlaşıldığı üzere, tarifeli seferlerde taşımacıların tek bir terminali kullanmaları esası getirilmiştir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ne yapılması gerektiğine ilişkin detaylar aşağıda açıklanacağı üzere yö netmelikle belirlenmiştir. I.6.2. Karayolu Taşıma Yönetmeliği ( YÖNETMELİK ) (51) 11.06.2009 tarih ve 27255 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren YÖNETMELİK in 33. maddesinde terminallere ilişkin kriterler belirlenmiştir. Buna göre Terminallerde bulunması gereken asgari fiziki özellikleri aşağıda belirtilen şekilde olması şarttır: a) Yurtiçi ve uluslararası yolcu terminalleri: 1) Terminallerin en az 2.000 metrekare alan üzerinde, belediye imar planına uygun, yol ağlarıyla bağlantısı olan varsa belediye altyapısıyla irtibatlanmış yoksa bu tür altyapıları oluşturulmuş, taşıtlar için peronlar, park yerleri, gerektiğinde bunların bakım ve ikmal yapabilecekleri alanları bulunan, açık ve kapalı alanlarında yeterli yangın önleme, söndürme ve alarm ile aydınlatma sistemleri ve araçları bulunan, çevre düzenlemesi yapılmış, engellilerin ihtiyaçlarını karşılayan ve çevreleri güvenlik açısından yeterli ihata duvarı veya tel örgü ile çevrilmiş bir altyapıya sahip olması ve terminale giriş çıkışların karayolu trafiğini olumsuz etkilememesi şarttır. Bu terminallerde, yolcuların şehir içi ulaşımını sağlayan servis araçları, ticari taksiler ile özel otomobiller için indirme, bindirme ve park yapacakları yeterli bir alan da bulunmalıdır. 2) (1) numaralı alt bentte be lirtilen 17-28/477 -205 16/39 altyapı üzerine inşa edilecek üst yapıların ise; sıcaktan ve soğuktan korunmuş bir ortamda, yolcular için bilet satış yeri, yeterli sayıda bay ve bayan tuvaleti ile oturma yerleri, haberleşme ve iletişim, acil sağlık yardımı, polis ve zabıta birim i, beslenme, ibadet, emanet ve benzeri asgari ihtiyaçları karşılayacak şekilde rahat, sağlıklı ve güvenli olması şarttır. (52) YÖNETMELİK in 60. vd. maddeleri şehirlerarası yolcu terminallerine ilişkindir. Bu hükümlere aşağıda yer verilmektedir: Terminal kullanma zorunluluğu ve ara duraklar MADDE 60 (1) Tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır. Terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip bindirilmez. (2) (Değişik:RG -4/5/2016 -29702) D4 yetki belgeleri hariç tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerine taşıma hattı verilebilmesi için; kendilerinin veya acentelerinin, seferlerin başladığı kalkış ve bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları vey a bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. (3) Tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin kalkış ve varış noktaları dışında yolcu indirip bindirebilmeleri için kendilerinin veya acentelerinin ara durak tanımına uygun bir yere sa hip veya kullanım hakkını haiz olmaları zorunludur. Yeri ve zamanı önceden belirlenen ara duraklarda da yolcu indirilip, bindirilerek bilet satışı yapılabilir. Ara duraklarda bilet satışı yapılabilmesi ve yolcu alınabilmesi için yetki belgesi sahibine ait bir şube veya acentesi olması şarttır. (4) Ara duraklar seyahatin başladığı ilk kalkış ve son varış yeri olarak kullanılamaz. (5) (Değişik:RG -31/12/2011 -28159) Yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin belediye sınırları içinde terminal dışındaki yerle rde yolcu indirilip bindirilebilmesi için Büyükşehirlerde Ulaşım Koordinasyon Merkezinin, diğer yerlerde ilgili belediyenin izin vermesi gerekir. Terminalin bulunmadığı yerleşim birimlerinde yapılacak uygulama MADDE 61 (1) Yolcu terminalinin bulunmadığı yerleşim birimlerinde, tarifeli yolcu taşımacılığında kullanılmak üzere ilgili mahalli makamlarca yolcuların asgari ihtiyaçlarını karşılayacak fiziki şartları haiz bir yer tahsis edilir veya belirlenir. Tahsis edilen veya belirlenen bu yerle ilgili mülki v eya mahalli makamlarca düzenlenen resmi belgenin tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahibi/sahipleri tarafından Bakanlığa verilmesi halinde bu yerler ara durak veya kalkış veya varış noktası olarak kullanılabilir. Terminallerde yer bulunmaması halin de yapılacak uygulama MADDE 62 (1) Yolcu terminallerinde yer bulunmaması veya terminal işletmecileri tarafından yer tahsis edilememesinin/edilmemesinin belgelenmesi hallerinde; bu Yönetmeliğin 61 inci maddesi hükümleri uygulanır. (53) YÖNETMELİK hükmünden de anlaşılacağı üzere tarifeli yolcu taşıyan firmaların veya acentelerinin kalkış ve varış yerlerinde terminal kullanma zorunluluğu bulunmaktadır. Terminal kullanmaksızın tarifeli yolcu taşıma faaliyeti göstermek mevzuat hükümleri gereği yasaklanmıştır. Yolc u taşıyan firmalara terminal dışında bir yer tahsis edilebilmesinin koşulu ise YÖNETMELİK in 61. ve 62. maddelerinde açıklanmaktadır. Buna göre, mevcut yolcu terminalinde yer yoksa yahut terminal işletmecisi tarafından yer tahsis edil(e)miyorsa, ilgili mah alli makamlarca terminal olarak kullanılmak üzere başka bir yer tahsis edilmesi gerekmektedir. 17-28/477 -205 17/39 I.6.3. Yolcu Taşıyan Firmaların Sahip Olması Gereken Belge Türleri (54) Soruşturma konusu iddiaların daha iyi anlaşılabilmesi bakımından, YÖNETMELİK in 6. maddesi u yarınca şehir içi ve şehirlerarası hatlarda yolcu taşımacılığı yapan firmalar ile bu firmaların biletlerini satan aracı teşebbüsler ve bunların durakladığı terminalleri işleten şirketlerin sahip olması gereken bazı yetki belgesi türlerine aşağıda yer veril mektedir: D1: Tarifeli olarak şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığı yapma yetkisi verir. D2: Tarifesiz olarak yurtiçi yolcu taşımacılığı yapma yetkisi verir. D4:Tarifeli olarak 100 km ye kadar şehirlerarası yolcu taşıma ve mesafeye bakılmaksızın il içi ticari yolcu taşıma yetkisi verir. F1:Yurt içi yolu taşımacılığı konusunda acentelik yapma yetkisi verir. F2:Uluslararası ve yurtiçi yolcu taşımacılığı alanında acentelik yapma yetkisi verir. T2: Büyükşehir Belediyesi sınırları dışında kalan yerleşim b irimlerinde yolcu terminali işletmeciliği yapma yetkisi verir. (55) Buna göre, uygulamada genellikle, F1 belgeli kişiler T2 belgeli işletmeciler ile alt kira sözleşmesi yaparak otogarda yazıhane kiralamakta ve burada acenteliğini yaptıkları D1 veya D4 belgeli ş irketlerin biletlerini satmaktadır. I.7. Değerlendirme I.7.1. İddialara İlişkin Değerlendirme (56) İnceleme konusu dosyanın esasını Lüleburgaz otogarını işleten Lüleburgaz Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odasının, şikâyetçi firmaya yazıhane kiralamayı reddetmek suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddias ı oluşturmaktadır. Sözleşme yapmayı reddetme eyleminin pazardaki etkisine ve ihlal niteliği arz edip etmediğine ilişkin değerlendirmelerin yapılabilmesi için öncelikle r et eylemini gerçekleştiren firmanın ilgili ürün pazarında hâkim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Öte yandan, sözleşme yapmanın reddine ilişkin rekabetçi endişeler genellikle alt -üst pazar şeklinde ikili bir pazar yapısı içinde anlaml ı olmakta; hâkim durumdaki teşebbüsün kendisinden mal veya hizmet satın almayı talep eden alıcı ile alt pazarda rekabet halinde olduğu durumlarda sözleşme yapmanın reddi güçlü rekabetçi kaygıları gündeme getirmektedir. Bu bakımından sözleşme yapmayı reddet tiği iddia edilen teşebbüsün hâkim durum analizi yapılırken alt ve üst pazar şeklinde bir ayrımın dikkate alınması inceleme konusu dosya bakımından daha isabetli olacaktır. I.7.1.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi (57) 4054 sayılı Kanun un Tanımlar başlıklı üçün cü maddesinde hâkim durum, belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak ifade edilmiştir. Bu tanım çerçevesinde OTOGAR ın işletmecilik faaliyetlerini yürüten ODA nın müşterilerinden ve tüketicilerden bağımsız hareket etme yeteneğinin bulunup bulunmadığı hâkim durum analizinin esaslı unsurudur. 17-28/477 -205 18/39 (58) Karayol u Taşıma Kanunu nun terminallere ilişkin 32. mad desi ve anılan Kanunu na dayanılarak çıkarılan YÖNETMELİK in 60. maddesi uyarınca tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esas olup, terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip bindirilmesi mümkün değildir. Kanun un aynı maddesinin ilerleyen fıkralarında tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerine taşıma hattı verilebilmesi için; kendilerinin veya acentelerinin, seferlerin başladığı kalkış ve bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunlu getirilmekte; ara durakların seyahatin başladığı ilk kalkış ve son varış yeri olarak kullanılamayacağı düzenlenmektedir. (59) Karayol u Taşıma Kanunu ve YÖNETMELİK in bahse konu hükümleri karayolu ile yolcu taşımacılığı bakımından otogarların zorunluluğunu açık biçimde ortaya koymaktadır. Buna göre taşımacılık firmalarının, faaliyetlerini yürütebilmek için belediyelerin ve/veya özel işletmelerin kontrolünde bulunan otog arlarda, faaliyet belgelerinde kalkış ve varış yeri olarak gösterebilecekleri bir terminal kullanım hakkına (yazıhanelere) sahip olmaları veya bu hakka sahip olan bir acente ile çalışmaları elzemdir. (60) Öte yandan YÖNETMELİK in 62. maddesi yolcu terminallerinde yer bulunmaması veya terminal işletmecileri tarafından yer tahsis edilememesinin/edilmemesinin belgelenmesi hallerinde YÖNETMELİK in 61. maddesinin işletilebileceğini düzenlemektedir. Böylelikle, taşıma firmalarına terminalde yer tahsisinin mümkün olmadığı hallerde mahalli makamlarca yolcuların asgari ihtiyaçlarını karşılayacak fiziki şartları haiz bir yer tahsis edilmesi mümkün olmaktadır. Bununla birlikte terminallerin kuruluş ve işletme ayrıcalık ları belediyelerin yetki ve imtiyazında ya da izninde olduğu veya bizzat belediyeler tarafından özelleştirmeler sonucunda işletim hakları devredildiği için mevcut bir terminal varken, ikincisi için gerekli izinlerin alınması idari açıdan pek mümkün olmamak tadır. Nitekim NİŞİKLİ 30.05.2016 tarihinde yazıhane taleplerinin sonuçsuz kalması üzerine Lüleburgaz Belediyesi ve Lüleburgaz İlçe Trafik Komisyonuna, Lüleburgaz ilçesinde uygun bir noktanın ara durak veya kalkış durağı olarak kullanılmasına ilişkin izin talebinde bulunmuş ancak olumlu yanıt alamamıştır. Bu noktada yedi kişiden oluşan ilçe trafik komisyonunun iki üyesinin ilgili Belediye ile Lüleburgaz Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası üyelerinden oluşmakta olduğunu belirtmekte fayda bulunmaktadır. (61) Dolayısıyla yasal ve sözleşmelere dayalı hukuki çerçeve ve fiili durum göz önüne alındığında Lüleburgaz otogarını işleten ODA nın ; Lüleburgaz şehirlerarası otobüs terminali işletmeciliği pazarında tek terminal işletmecisi olması, aynı zamanda ihtiyacı karşılayan ve hali hazırda boş kapasiteli bir terminal varken yapım ve işletim masrafları yüksek olacak rakip bir terminal işletmesinin pazara girmesi nin rasyonel olmaması nedenleriyle , ilgili pazarda hukuki ve fiili tekel benzeri niteliğini haiz olduğu ve rakiplerinden bağımsız davranma sonucunun doğal olarak ortaya çıktığı değerlendirilmektedir3. (62) Söz konusu konumu nedeniyle ODA nın , terminal hizmetlerinin müşterisi konumundaki otobüs firmaları ve otobüs sahiplerinden de bağımsız olarak fiyat belirleme yetki si bulunmaktadır. Bu nedenle rekabet hukukunda hâkim konum değerlendirmelerinde esas alınan niteliksel ve niceliksel kıstasların Lüleburgaz otogarını işleten ODA için geçerli olduğu , bu nedenle ODA nın Lüleburgaz ilçesi otobüs terminali işlet meciliği pazar ında hâkim durumda olduğu kanaatine varılmıştır. 3 Benzer bir değerlendirme için bkz. 06.07.2001 tarih ve 01 -31/313 -91 sayılı İstanbul Otogar kararı ile 02.12.2013 tarih ve 13 -67/928 -390 sayılı Volkan Metro kararı. 17-28/477 -205 19/39 I.7.1.2. Sözleşme Yapmanın Reddine İlişkin Değerlendirme (63) Kurul un sözleşme yapmayı reddetmenin konu alındığı kararları incelendiğinde sözleşme yapmanın reddinin ihlal olup olmadığına ilişkin değerlendirmede , hâkim durumdaki bir firma tarafından reddetme eyleminin gerçekleştirilmesi, ret eyleminin rekabeti kısıtlayıcı bir etki yaratması ve eylemin nesnel olarak haklı bir gerekçeye dayanmaması koşullarının arandığını belirtmek mümkündür. (64) Öte yandan Hâkim Duru mdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz da (KILAVUZ) , sözleşme yapmayı reddetme iddiaları değerlendirilirken ihlalin tespiti için üç koşulun birlikte varlığını n arandığı belirtilmekted ir. Bu çerçevede; - reddetme, alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete ilişkin olmalı, - reddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırması muhtemel olmalı, - reddetmenin tüketici zararına yol açması muhtemel olmalıdır. (65) Bunun yanı sıra Kanun un 6. maddesinin uygulanmasında Kurul, hâkim durumdaki teşebbüsün, incelemeye konu davranışına ilişkin olarak sunduğu haklı gerekçe iddialarını da göz önünde bulundurmaktadır. Dolayısıyla kararın devam eden bölümlerinde inceleme konus u dosya çerçevesindeki eylemler; - reddetme eyleminin varlığı - reddetmenin alt pazarda rekabet etmek için vazgeçilmez bir ürüne ya da hizmete ilişkin olması, - reddetmenin alt pazarda etkin rekabeti ortadan kaldırmasının muhtemel olması, - reddetmenin tüketici z ararına yol açmasının muhtemel olması, - reddetmenin herhangi bir haklı gerekçeye dayanmamas ı koşulları bakımından incelenecektir . I.7.1.2.1. Reddetme Eyleminin Varlığına İlişkin Değerlendirme (66) 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi hâkim durumda bulunan teşebbüslerin bu durumlarını bilhassa ticarî faaliyet alan larına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel ol mak ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler de bulunmak yolu ile kötüye kullanma larını yasaklamıştır. Tekel konumunda olan bir teşebbüsün rakiplerle sözleşme yapmaktan imtina etmek suretiyle onların faaliyetlerini zorlaştırması da bu kapsama dâhil edilmektedir. KILAVUZ un 35. vd. paragraflarında sözleşme serbestisi vurgulandıktan sonra i stisnai bazı durumlarda hâkim durumdaki teşebbüslerin sözleşme yapmayı reddetmelerinin rekabeti kısıtlayabileceğine; bu nedenle söz konusu teşebbüse sözleşme yapma yükümlülüğü getirilebileceğine dikkat çekilmiştir. Buna göre bir teşebbüsün ürettiği mal ya da hizmetler ile sahip olduğu maddi ya da gayri maddi işletme unsurlarını diğer teşebbüslere sağlamaması ya da bunların diğer teşebbüsler tarafından kullanılmasına doğrudan veya dolaylı olarak izin vermemesi sözleşme yapmayı reddetme olarak ele alınmaktadı r. 17-28/477 -205 20/39 (67) KILAVUZ a göre sözleşme yapmayı reddetme, hâkim durumdaki teşebbüsün, kendisine yöneltilen sözleşme yapma talebini herhangi bir sebep göstermeksizin reddetmesi şeklinde doğrudan reddetme ya da makul olmayan ertelemeler, ürün arzının azaltılması ve ma kul olmayan şartlar ileri sürülmesi gibi davranışlar yoluyla dolaylı olarak reddetme şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Hâkim durumdaki teşebbüsün, sözleşme yapmayı reddettiği teşebbüs ile alt pazarda rekabet ediyor olması halinde sözleşme yapmayı reddetm e davranışının rekabeti kısıtlayıcı sonuçlar ortaya çıkarması daha muhtemeldir. (68) Kurul un sözleşme yapmanın reddi eylemini değerlendirdiği kararlara bakıldığında karşımıza 03.05.2012 tarihli ve 12 -24/710 -198 sayılı Cine 5 kararı4 çıkmaktadır. Bu kararda sözleşme yapmanın reddi eyleminin, mevcut sözleşme ilişkisinin sona erdirilmesi, ilk defa sözleşme yapma talebinin reddi, fikri mülkiyet hakkı lisanslamasının reddi, birlikte işlerlik bilgilerinin verilmesinin reddi, tek taraflı ya da uyumlu ret halleri gibi çeşitli alt kategorilere ayrılabildiği ve mevcut dosya kapsamında ise Digital Platform İletişim Hizmetleri A.Ş. nin eyleminin ilk defa sözleşme yapma talebinin doğrudan reddi olarak kabul edildiği belirtilmiştir. (69) Kurul un CNR/NT SR kararın da5 ise CNR nin NTSR ye fuar yeri kiralarken fahiş derecede yüksek fiyat artışı talep ettiği iddiası incelenmektedir . Kararın gerekçesinde, CNR nin NTSR ye önerdiği fiyatın yalnızca bir teklif fiyatı niteliğinde olduğu, çünkü taraflar arasında üzerinde mutabakata varılmış bir sözleşme bulunmadığı, fiyat konusunun müzakere edilip edilmediği; indirim talep edilip edilmediği gibi hususların netliğe kavuşmadığı bu nedenle hâkim durumun kötüye kullanılması eyleminin tespit edilemediği belirtilmiştir. (70) Solmaz Mercan k ararında ise Kurul, Şişecam ın cam arzını kısmak suretiyle şikâyetçiye cam tedarikini kesmesi eylemini 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi uyarınca rekabet ihlali olarak değerlendirmiştir6. (71) Lüleburgaz Otogarı nda şikâyet edilen duruma bakıldığı nda OTOGAR ın işletme hakkını 22.03.2016 tarihinde alan ODA nın herhangi bir ihale duyurusunda bulunmadan OTOGAR bünyesindeki yedi adet şehirlerarası taşımacılık ve sekiz adet şehir içi taşımacılık yazıhanesini muhtelif acentelere kiraladığı, NİŞİKLİ nin y azıhane talebinde bulunduğu ilk tarih olan 24.04.2016 da OTAGAR bünyesinde bulunan sekiz adet yazıhaneden yedi tanesi nin dolu olmasına, bir diğer ifade ile bir adet boş yazıhane bulunmasına karşın, NİŞİKLİ yi önce başvurunun şekil şartlarına uygun olmadığı gerekçesiyle oyaladığı, daha sonra da yazıhane tahsis etmekten imtina ederek acentelere yönlendirdiği görülmektedir. (72) Benzer şekilde PAMUKKALE tarafından Kurum a intikal ettirilen yazıda , 27.04.2016 tarihinde yaptı kları başvuruya yönelik şifahen verilen ce vapta , şube tahsisi yapılamayacağı, otogardaki şubelerin yerel esnaflara tahsis edildiği, ODA nın görevinin bu esnafların haklarını korumak olduğu, bu esnaflardan herhangi biri ile acentelik konusunda anlaşmaları gerektiği nin belirtildiği ifade edilmektedi r. (73) ODA nın davranışlarına bakıldığında yazıhane tahsisi yapılan yedi firmaya başvuru usulü, başvuruda karşılanması beklenen şe kil şartları türünden şartlara dikkat etmeksizin yer tahsis ettiği, buna karşın NİŞİKLİ ve PAMUKKALE nin başvurularının önce şekil şartlarını taşımadığı gerekçesiyle geciktirdiği daha sonra yazıhanelerden biri boş olmasına karşın yer tahsis etmek yerine söz konusu teşebbüslerin acentele re yönlendirdiği görülmektedir. 4 Danıştay 13. Dairenin 12.04.2011 tarih ve 2008/8249 E., 2011/1525 K. sayılı kararı ile iptal ettiği 27.05.2008 tarih ve 08 -35/466 -166 sayılı Kurul kararı üzerine alınan yeni karar. 5 19.09.2007 tarih ve 07 -74/896 -333 sayılı Kurul k ararı. 6 05.06.2007 tarih ve 07-47/506 -181 sayılı Kurul k ararı. 17-28/477 -205 21/39 (74) Bu çerçevede ODA nın yazıhane kiralamaya yönelik başvuruyu mak ul olmaya n bir şekilde önce ertelemesi ve sonrasında ye r tahsisi yapmayı reddetmesi sözleşme yapmanın reddi eyleminin olayda gerçekleştiği kanaatini oluşturmuştur. I.7.1.2.2. Reddetmenin Alt Pazarda Rekabet Etmek İçin Vazgeçilmez Bir Ürüne ya da Hizmete İl işkin Olması Koşulunun Değerlendirilmesi (75) Vazgeçilmezlik koşulunun değerlendirilmesine ilişkin olarak KILAVUZ da7, reddetmeye konu unsurun alt pazarda etkin bir şekilde rekabet edebilmek için nesnel olarak gerekli olmasının arandığı ifade edilmektedir. Yine aynı KILAVUZ da, nesnel gerekliliğin ise reddetmenin olumsuz sonuçlarını en azından uzun vadede - telafi edebilmek için alt pazardaki rakiplerin başvurabilecekleri mevcut ya da potansiyel bir ikamesinin bulunmaması halinde söz konusu olacağı belirtilmekte dir. Bu noktada vazgeçilmezlik şartının, hem mal veya hizmete hem de söz konusu mal veya hizmeti tedarik eden teşebbüslere ilişkin olduğu vurgulanmalıdır. (76) Söz konusu KILAVUZ değerlendirmesine göre üst pazardaki mal veya hizmetin alt pazardaki mal veya hizm etin üretilebilmesi için vazgeçilmez olmasının yanında, üst pazardaki ürünü tedarik eden teşebbüsün de vazgeçilmez olması gerekmektedir. Dolayısıyla reddedilen mal veya hizmetin vazgeçilmez olabilmesi için söz konusu ürünlerin alternatif kanallardan temin edilebilirliğinin de sorgulanması gerekmektedir8. (77) İlgili unsurun mevcut veya potansiyel ikamesinin olup olmadığını değerlendirirken Kurul, hâkim durumda bulunan teşebbüsün rakiplerinin öngörülebilir bir gelecekte söz konusu unsuru etkin bir şekilde tekrar oluşturup oluşturamayacaklarını göz önünde bulundurmaktadır. Genel olarak, eğer söz konusu unsur bir doğal tekelin sonucuysa, önemli şebeke etkileri veya tek kaynaktan temin edilebilecek bir bilgi söz konusuysa ilgili unsurun rakipler tarafından tekrar olu şturulmasının olanaksız olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte Kurul, her bir dosya bakımından pazarın dinamik yapısını ve ilgili unsurun sağladığı pazar gücünün sürdürülebilirliğini ayrıca göz önünde bulundurmaktadır. (78) Konuya Kurul kararları çerçevesinde bakıldığında; Türkiye Denizcilik İşletmeleri A.Ş.'nin, Eskihisar ve Topçular'da bulunan iskelelerindeki rampalardan feribot taşımacılığı yapmak amacıyla yararlanmak isteyen şikâyetçinin talebini reddetmek suretiyle rekabeti ihlal ettiği iddias ını incelediği kararında9; bir limana erişimin reddedilmesinin, alternatif bir liman yapmanın pazarda faaliyet göstermek isteyen rakipler açısından imkânsız olmaması nedeniyle, ihlal olarak değerlendirilemeyeceğine hükmetmiştir. Söz konusu kararda; unsuru n benzerinin kurulmasının sadece giriş yapmak isteyen teşebbüs için değil, aynı zamanda, diğer teşebbüsler için de zor olması gerektiği şeklindeki kriterle birlikte değerlendirildiğinde, şikâyetçi için makul görülmese bile, çoğu müteşebbis için mümkün olan bir yatırım miktarı ile piyasaya girilebiliyor olması, iskelelerin zorunlu unsur olmadığı anlamına gelmektedir. ifadelerine yer verilmiştir. 7 Bkz. KILAVUZ, para.44 8 Kurul un 18.2.2016 tarihli ve 16 -05/116 -51 sayılı Solgar Vitamin kararı, para.33 9 09.01.2003 tarih ve 03 -03/25 -7 sayılı Kurul k ararı. 17-28/477 -205 22/39 (79) Öte yandan Kurul Paşabahçe kararında10 nesnel olarak gerekli olma kriterinden anlaşılması gerekenin, sunumu reddedilen girdi olmadan alt pazara hiçbir rakibin giremeyeceği ya da faaliyetlerine devam edemeyeceği olmadığını; girdinin sunumunun reddedilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz durumla baş edebilmek için rakibin alt pazarda mevcut veya potansiyel bir ikameye güvenemeyeceği durum olduğunu belirtmiştir. Kurul a göre bu bağlamda rakiplerin görülebilir bir zaman uzaklığında etkin bir biçimde sunumu reddedilen girdinin benzerini elde edip edemey eceği göz önünde bulundurulmaktadır. Kurul ayrıca girdinin benzerini elde etmekten anlaşılması gerekenin, rakiplerin hâkim durumda bulunan teşebbüse alt pazarda rekabetçi baskı uygulamalarını sağlayabilecek nitelikteki girdiyi tedarik edebilecekleri etkin alternatif temin kaynaklarının oluşturulması olduğunu belirtmiştir. Bu genel yaklaşımın ardından yaptığı değerlendirmede Kurul, mal vermeyi reddetse bile alternatif temin kanallarının Paşabahçe markası için geçerli olduğu ve Paşabahçe nin aynı pazarda faal iyet gösteren rakiplerinin de alt pazardaki teşebbüsün ihtiyacını karşılayabilecek nitelikte olması gerekçe leri ile Paşabahçe ürünlerinin nesnel olarak gerekli olmadığı değerlendirmesinde bulunmuştur. (80) Kurul un bahse konu kararında dikkat çektiği bir başka konu da süregelen bir sözleşmenin sona erdirilmesi ile yeni bir sözleşme nin reddi arasındaki ayrımdır. Kurul, girdiyi talep eden teşebbüse hâkim durumdaki teşebbüsün daha önceden girdi sağladığı ve sonrasında girdiyi talep eden teşebbüsün bu girdiyle bağl antılı özel yatırımlar yaptığı durumlarda girdinin gerekli olarak nitelendirilmesinin daha olası olduğunu belirtmiş ancak dosya özelinde yaptığı değerlendirmede böyle bir tespite yer vermemiştir. (81) Antalya Liman kararında11 ise Kurul, şikâyetçinin, Ortadoğ u Antalya A.Ş. tarafından işletilen 8 ve 9 no'lu rıhtımlardan yararlanamamasına karşın, Liman sınırları içerisinde bulunan Balıkçı Barınağını kullanmak suretiyle faaliyetlerini devam ettirebildiği, ayrıca, şikâyetçinin alternatiflerinin Ortadoğu Antalya A. Ş. tarafından işletilen rıhtımlara nazaran daha az avantajlı olması veya biraz daha maliyetli olmasının mal vermenin reddedilmesi nedeni ile şikâyetçi açısından pazardaki tüm rekabetin ortadan kalkmış olduğu ve söz konusu firmanın pazardan çıkma tehlikesi ile karşı karşıya bulunması unsurunun gerçekleştiği anlamına gelmeyeceği değerlendirmesinde bulunmuştur. (82) Bu çerçevede Kurul un içtihadı göz önüne alındığında iki koşulun karşılanıp karşılanmadığına bakılması gerekmektedir: (i) redde konu olan mal veya hiz met için, daha az avantajlı olsa da , mevcut alternatif temin kaynaklarının, ikamelerin var olup olmadığı ve (ii) hakim durumdaki teşebbüs ile eşit etkinlikte olduğu varsayılan rakipler tarafından potansiyel ikame imkanlarının yaratılmasının teknik, hukuki veya ekonomik açıdan imkansız olup olmadığı. (83) Yukarıda yer verilen genel ilkeler çerçevesinde Lüleburgaz Otogarı nın karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetleri alt pazarında nesnel olarak gerekli olup olmadığına ilişkin analizin başlangıç noktasını şüphesiz terminal işletmelerine Karayolu Taşıma Kanunu ve bu Kanun kapsamında çıkarılan YÖNETMELİK tarafından atfedilen önem oluşturmaktadır. Terminallerin yasal niteliklerine ilişkin bu özelliği hem mevcut hem de potansiyel ikame imkânlarını doğrudan etkileyen bi r durumdur. 10 02.09.2010 tarih ve 10 -57/1155 -439 sayılı Kurul k ararı. 11 30.11.2010 tarih ve 10 -74/1529 -585 sayılı Kurul kararı. 17-28/477 -205 23/39 (84) Karayol u Taşıma Kanunu ve Yönetmeliğinin, terminal kullanımına ilişkin kararın önceki bölümlerinde daha ayrıntılı yer verilen düzenlemelere aşağıdaki tabloda toplulaştırılmıştır. Tablo 13: Karayol u Taşıma Kanunu ve Yönetmeliği nin Terminal İşletilmesine Yönelik Hükümleri Düzenleme Madde/Fıkr a No İçerik Önemi Karayol u Taşıma Kanunu Madde 32 Fıkra:1/2 Düzenli seferli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır. Ancak yeri ve zamanı önceden belirlenen ve nitelikleri yönetmelikte tespit edilen ara duraklarda da yolcu indirmesi ve bindirmesi yapılabilir. Yolcu taşımacılarını n, en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. Terminal sahipliğinin karayolu taşımacılığı yapan firmalar bakımından kanuni zorunluluk niteliğinde olması. Karayol u Taşıma Yönetmeliği Madde 60 Fıkra: 1 -5 (1)Tarifeli yolcu taşımalarında kalkış ve varışların bir terminalden yapılması esastır. Terminal ve ara duraklar dışında yolcu indirilip bindirilmez. (2) Tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerine taşıma hattı verilebilmesi için; kendilerinin veya acentelerinin, seferlerin başladığı kalkış ve bittiği varış noktalarındaki en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunludur. (3) Tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin kalkış ve varış noktaları dışında yolcu indirip bindirebilmeleri için kendilerinin veya acentelerinin ara durak tanımına uygun bir yere sahip veya kullanım hakkını haiz olmaları zorunludur. Yeri ve z amanı önceden belirlenen ara duraklarda da yolcu indirilip, bindirilerek bilet satışı yapılabilir. Ara duraklarda bilet satışı yapılabilmesi ve yolcu alınabilmesi için yetki belgesi sahibine ait bir şube veya acentesi olması şarttır. (4) Ara duraklar seyah atin başladığı ilk kalkış ve son varış yeri olarak kullanılamaz. (5) (Değişik:RG -31/12/2011 -28159) Yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin belediye sınırları içinde terminal dışındaki yerlerde yolcu indirilip bindirilebilmesi için Büyükşehirlerde Ula şım Koordinasyon Merkezinin, diğer yerlerde ilgili belediyenin izin vermesi gerekir. Terminal dışında belirlenen ara durakların seferlerin ilk kalkış ve varış yeri olarak kullanılamaması, bu nedenle de terminallere ikame niteliği taşımaması. Karayolu Taşıma Yönetmeliği Madde 61 Fıkra: 1 (1) Yolcu terminalinin bulunmadığı yerleşim birimlerinde, tarifeli yolcu taşımacılığında kullanılmak üzere ilgili mahalli makamlarca yolcuların asgari ihtiyaçlarını karşılayacak fiziki şartları haiz bir yer tahsis edilir veya belirlenir. Tahsis edilen veya belirlenen bu yerle ilgili mülki veya mahalli makamlarca düzenlenen resmi belgenin tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahibi/sahipleri tarafından Bakanlığa verilmesi halinde bu yerler ara durak veya kalkış veya varış noktası olarak kullanılabilir. Yolcu terminallerinin bulunmadığı ya da yer tahsisinin sağlanmadığı hallerde, alternatif yer tahsisi hususunda yetkinin mahalli makamlara tanınmış olması. Madde 62 Fıkra 1 Yolcu terminallerinde yer bulunmaması veya terminal işletmecileri tarafından yer tahsis edilememesinin/edilmemesinin belgelenmesi hallerinde; bu Yönetmeliğin 61 . maddesi hükümleri uygulanır. (85) Yukarıdaki tabloda yer verilen bilgilerin açıkça işaret ettiği husus, genel olarak terminallerin karayolu ile tarifeli yolcu taşımacılığı iktisadi faaliyeti için kanuni zorunluluk niteliğindedir. Bu anlamda yazıhane kiralamayan veya acentelik ilişkisi tesis edemeyen firmaların otogarda faaliyet göstermeleri, dolayısıyla iktisadi faaliyetlerine devam etmeleri mümkün görünmemektedir . 17-28/477 -205 24/39 (86) Lüleburgaz Otogarı özelinde değerlendirildiğinde, OTOGAR yönetimi ile sözleşme imzalamak isteyen teşebbüslerin yolcu taşımacılığı hizmetlerinin sunumunun devamı açısından bahse konu OTOGAR ın önemi açık olmakla birlikte, OTOGAR a erişimin tesis edilebilmesi bakımından acentelik sözleşmesi yapılması gibi alternatif imkânlar da bulunmaktadır. Her ne kadar doğrudan yazıhane kiralamak yerine acente aracılığıyla çalışmak NİŞİKLİ ye acente komisyonu gibi ilave maliyetler çıkarsa da ürün ün daha maliyetli de olsa bir alternatifi mevcuttur. Dolayısıyla acente ile çalışma imkanının bulunması hizmetin vazgeçilmez olarak değerlendirilmesine engel teşkil etmektedir. Zira hem yukarıda verilen Kurul kararlarında hem de doktrinde alternatif kaynak lardan daha az avantajlı koşullarda (örneğin daha maliyetli) ürün temin ediliyor olması halinde bile vazgeçilmezlik koşulunun yerine gelmeyeceği kabul edilmektedir12. (87) Bu çerçevede bu hususun değerlendirilmesinde önemli olanın, vazgeçilmez olduğu iddia edilen ürüne erişmek isteyen teşebbüslere erişim sağlanması durumunda bu teşebbüslerin daha çok rekabet edip edemeyeceklerinin olmadığı anlaşılmaktadır. Son olarak bakılmasında fayda olan husus, sözleşme yapmanın reddine rağmen erişim talebinde bulunan teş ebbüs ile aynı hizmeti veren teşebbüslerin alternatif temin kaynaklarına erişerek piyasadaki faaliyetlerine devam edip etmediğidir. Eğer erişim talebi reddedilen teşebbüsle aynı hizmeti veren teşebbüsler başka kaynaklardan hizmete erişip faaliyetlerine dev am edebiliyorlarsa, redde konu ürünün vazgeçilmez olmadığı sonucuna ulaşılabilecektir. (88) İnceleme konusu olayda NİŞİKLİ ile aynı hizmet pazarında faaliyet gösteren ve NİŞİKLİ gibi yazıhane kiralama talebi reddedilen PAMUKKALE, Erdoğan YILMAZ dan acentelik hizmeti almak suretiyle yolcu taşımacılığı hizmetini vermeye devam edebilmiştir. Bunun yanında METRO ve METRO gibi yolcu taşımacılığı yapan şirketlerin bazıları da tarifeli yolcu taşımacılığı faaliyetinin devamı için yazıhane kiralamanın şart olmadığını, dah ası acente ile çalışmanın kendileri açısından daha rasyonel olduğunu beyan etmektedirler. (89) Bu çerçevede hem D4 kapsamında yapılan kısa mesafeli hem D1 kapsamında yapılan uzun mesafeli tarifeli yolcu taşımacılığı hizmeti nin sunumu bakımından yazıhane kiralamanın vazgeçilmez olmadığı, pazarda alternatif hizmet verme yollarının da mevcut olduğu değerlendirilmektedir. (90) Öte yandan acentelik hizmetleri bakımından yazıhane kiralamanın vazgeçilmez olup olmadığının değerlendirilmesinde de fayda bulunmaktadır. Yukarı da yer verildiği üzere soruşturma konusu olay bakımından iki far klı ilgili ürün pazarı tanımlanmış olup bunlardan biri de acentelik hizmetleridir. Acentelik hizmetleri karşılığında teşebbüslerin yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmalarından aldıkları bilet satış gelirlerinin belirli bir oranı şeklinde aldıkları komisyon gelirleri yoluyla kayda değer bir gelir elde ettikleri bilinmekte dir. S öz konusu hizmetin verilmesi bakımından yazıhaneye erişim vazgeçilmez nitelikte görülmekle birlikte bunun için otogarda yazıhane kiralamaktan başka bir yol bulun up bulunmadığının da araştırılması gerekmiştir. Bununla birlikte acentelik hizmeti yolcu taşımacılığı hizmetinden bağımsız ele alındığında ekonomik değeri olmayan ve yolcu taşımacılığı hizmeti verilmesinde sunulan ara bir hizmet niteliğindedir. Nitekim Ulaştırma Bakanlığı tarafın dan iletilen görüşte aşağıdaki ifadeler ile F1 ve F2 yetki belgesi kapsamında yapılan faaliyetlerin yolcu taşımacılığından bağımsız düşünülemeyeceği, yolcu taşımacılığı faaliyetleri yoksa ko misyon dahi alınamayacağı, piyasanın işleyişinde olağan kabul edilen komisyon alınmasının hukuki bir dayanağının da olmadığı anlaşılmaktadır: Bu itibarla, F türü yetki belgesi sahipleri, tarifeli yolcu taşımacılığı alanında Bakanlığımızdan/Bölge Müdürlüklerimizden B1 veya D1 yetki belgesi almış 12 Case C -7/97, Oscar Bronner v. Mediaprint, para.43; Case C -418/01, IMS Health v. NDC Health, para.28. 17-28/477 -205 25/39 olan firmaların belirledikleri ve Bakanlık/Bölge Müdürlüklerinden görülmüştür şerhi aldıkları ücret t arifelerinde belirlenmiş bedeller üzerinden acentelik sözleşmesi yaptıkları firmalar (B1 veya D1 yetki belgeli) adına bilet satmaya yetkili bulunmakta olup, kendi adlarına bilet düzenleyemez ve yolcu taşımacılığı yapamaz/yaptıramazlar. Ayrıca, KTK'nın yuka rıda belirtilen 10 uncu maddesi çerçevesinde yolcu taşıma faaliyet alanında komisyonculuk yapılmasına yönelik herhangi bir düzenleme ve yetki belgesi türü bulunmamaktadır. Bu nedenle, sadece acentelik yapmak üzere düzenlenen F1 ve F2 yetki belgesi kapsamın da yapılacak faaliyetlerde komisyon ücreti alınması mümkün bulunmamaktadır . (91) Dolayısıyla söz konusu pazarda rekabetin kısıtlanmasının yine yolcu taşımacılığı hizmeti pazarında etkisi bağlamında de ğerlendirilmesi gerektiği değerlendiri lmektedir. Bu bakımdan NİŞİKLİ nin yazıhane kiralama talebinin reddedilmesinin ara hizmet niteliğindeki acentelik hizmetine etkisinden ziyade bu hizmetin sunumunun nihai ürün pazarındaki etkileri bağlamında değerlendir ilmesi gerekmektedir. Nihai hizmetin verilmesi bakımından is e acentelik hizmetinin doğrudan NİŞİKLİ tarafından verilmesi yahut NİŞİKLİ nin acentelik hizmetini bir başka teşebbüsten almak suretiyle vermesi arasında olası maliyet ve gelir farklılıkları dışında belirgin bir farklılık bulunmadığı değerlendirilmektedir. Bu bakımdan acentelik faaliyeti yapamamasının hem yolcu taşımacılığı hizmetinin verilmesi hem de diğer faaliyetleri bakımından vazgeçilmez nitelikte olmadığı değerlendirilmektedir. (92) Öte yandan ODA tarafından yapılan savunmada NİŞİKLİ nin Lüleburgaz da acen telik hizmeti verebilmek için tek yolunun yazıhane kiralamak olmadığı ve şerefiye bedelini ödemek suretiyle kiracılık sıfatını haiz bir acentenin haklarını devralabileceği ileri sürülmüştür. Bu bağlamda, mevcut acentelerden biriyle işbirliği veya gelir pay laşımı yoluna gidilebileceği ifade edilerek, Kırklareli Terminali nde 7 -8 yıl önce İSTANBUL SEYAHAT in Hasan HERSEK e 250.000 TL şerefiye bedeli ödeyerek kiracılık hakkını devralması ve Kırklareli Belediyesinin bir yıllık kira bedeli karşılığında söz konus u devir işlemine izin vermesi bu hususa örnek olarak gösterilmiştir. (93) Ayrıca şehir içindeki acente ofislerinin Lüleburgaz Belediyesi tarafından kapatıldığı, Belediye ile NİŞİKLİ arasındaki ihtilaftan ODA nın sorumlu olmadığı, acentelik hizmeti verebilmek i çin yukarıda sayılan imkânların bulunduğu, acentelerden biriyle anlaşılması halinde kira sözleşmesinin devralınabileceği hususuna ilişkin hükmün Kamu İhale Kanunu nda da yer aldığı belirtilmiştir. (94) Söz konusu savunmalara ilişkin olarak; ODA ile acenteler a rasında imzalan kira sözleşmesinin 14. maddesinde yer alan Kiracı mecuru hiçbir şekilde, başkasına devir, temlik ve ciro edemez. Yine başkasına kiraya veremez ve kısmen de olsa mecurdan başkasını yararlandıramaz, yanına ortak alamaz. Kiracı, kiralayanın i zni olmadan sözleşmenin bir kısmını veya tamamını devredemez, ortak alamaz, kiraya verilen yeri genişletemez, değiştiremez ve amacı dışında kullanamaz. hükmünün değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu hükmün ikinci fıkrası ve savunmada belirtilen hususlar bir likte değerlendirildiğinde OTOGAR da bulunan yazıhane kiracılarından birine şerefiye bedeli ödemek ve ODA nın iznini almak suretiyle yazıhane kira sözleşmesinin devralınabileceği anlaşılmaktadır. 17-28/477 -205 26/39 (95) Kendilerine yazıhane kiralanması talebiyle Lüleburgaz Bel ediyesine ve ODA ya başvuran NİŞİKLİ nin yukarıda belirtilen seçeneği denemediği, herhangi bir yazıhane kiracısına bedel ödemek kaydıyla kira sözleşmesini devralma yönünde bir teklif sunmadığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar böyle bir işlemin ODA'nın iznin e tabi olduğu anlaşılsa da, bu seçeneğin denenmesi halinde ODA'nın yaklaşımının ne olacağı bilinmemektedir. Şerefiye bedeli ödemek suretiyle yazıhaneye erişim imkânının bulunduğu dikkate alındığında, yazıhaneye erişim için alternatif kanalların bulunduğu a nlaşılmaktadır. (96) Savunmada örnek olarak, İSTANBUL SEYAHAT tarafından Kırklareli Terminali ndeki bir acenteye 7 -8 yıl önce 250.000 TL ve terminal işletmecisi olan Kırklareli Belediyesine bir yıllık kira bedeli kadar teminat ödendiği belirtilmiştir. NİŞİKLİ tarafından böyle bir talepte bulunulmadığı için söz konusu bedellerin Lüleburgaz pazarı için ve güncel fiyatlarla ne kadar olacağı bilinmemektedir. Bununla birlikte, hizmeti daha maliyetli hale getirme ihtimali bulunsa bile bu imkânın kullanılabilmesi ihti mal dahilindedir. Bir başka deyişle alternatif temin kaynağının daha maliyetli olması bu kaynakların kullanılamayacağı anlamına gelmemektedir. (97) Bu bağlamda y azıhaneye erişim için alternatif yolların bulunduğu, söz konusu alternatifin denenmesi halinde bu ta lebin reddedileceğine ilişkin bir emare olmadığı, dolayısıyla ODA nın inisiyatifinde olan yazıhane kiralanması işleminin acentelik hizmeti verilebilmesi için de zorunlu unsur teşkil etmediği kanaatine ulaşılmaktadır. NİŞİKLİ nin, söz konusu alternatifi kul lanarak yazıhane kiracısı sıfatını haiz olması halinde hem kendi biletlerini satabileceği hem de çeşitli yolcu taşımacılarına acentelik hizmeti verebileceği, dolayısıyla yetkisi dâhilindeki bütün hizmetleri verebileceği anlaşılmaktadır. (98) Ayrıca OTOGAR dışı ndaki ofislerde bilet satılamadığı hususuna ilişkin olarak; NİŞİKLİ ile Lüleburgaz Belediyesi arasındaki ihtilafın ODA nın sorumluğunda olmadığı ileri sürülmüştür. ODA, söz konusu ihtilaftan kendisinin sorumlu olmadığı yönündeki savunmasında haklı olmakla birlikte, Belediye'nin OTOGAR dışındaki ofislere yönelik yaklaşımının OTOGAR bünyesindeki yazıhanelerin önemini artırdığı değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, Belediye nin bu husustaki görüşünü değiştirmesi halinde NİŞİKLİ'nin ilçe sınırları içerisinde bilet satması mümkün olabilecektir. Söz konusu durum un, OTOGAR bünyesindeki yazıhanelerin zorunlu unsur olduğu yönündeki iddiayı zayıfla ttığı değerlendirilmektedir. I.7.1.2.3. Reddetme Sonucunda Yolcu Taşımacılığı Hizmetleri Pazarında Etkin Rekabetin Ortadan Kalkmasına İlişkin Değerlendirme (99) Doktrinde söz konusu koşulun, hakim durumdaki teşebbüsün sağladığı mal veya hizmetin vazgeçilmez olması gerektiğine ilişkin koşulun doğal bir sonucu olduğu belirtilmektedir. Zira redde konu mal veya hizmet vazgeçil mez değilse, reddetmenin rekabet üzerinde önemli bir etkide bulunacağını söylemek oldukça zor olacaktır. Nitekim KILAVUZ da, redde konu olan unsurun vazgeçilmez nitelikte olduğunun tespit edilmesi halinde, etkin rekabetin ortadan kalkmasının muhtemel olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. (100) Esasında bu noktada yukarıda vazgeçilmezlik koşulunu karşılamadığı değerlendirilen yazıhaneye doğrudan erişimin engellenmesinin, yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında etkin rekabetin ortadan kalkm ası için yeterli olmayacağı sonucuna ulaşmak mümkündür. Bununla birlikte vazgeçilmezlik koşulundan bağımsız olarak söz konusu koşulun karşılanıp karşılanmadığı da değerlendirilecektir. 17-28/477 -205 27/39 (101) Gerek yazında ve gerekse uygulamada etkin rekabetin ortadan kalkması na ilişkin farklı değerlendirmelerin yapıldığı görülmekle birlikte , öncelikli olarak sözleşme yapmayı talep eden teşebbüsün ilgili pazardan dışlanıp dışlanmadığı nın ele alındığını söylemek mümkündür. Bunun yanında söz konusu değerlendirme yapılırken rakipl erin değil rekabetin ne şekilde etkilendiği dikkate alınmaktadır. Zira rekabet hukukundan beklenen rakiplerin değil rekabetin korunmasıdır. (102) Sözleşme yapmayı reddetmenin pazardaki etkin rekabet üzerindeki etkisine yönelik Kurul kararlarına bakıldığında ise , Kurul un değerlendirmelerinde hakim durumdaki teşebbüsün alt pazarda faaliyetinin bulunup bulunmadığı hususuna odaklandığı görülmektedir. Örneğin cam elyaf ürünlerinin sağlayıcısı durumunda bulunan Cam Elyaf ın başvuru sahibi teşebbüse mal vermeyi reddet tiği iddiasının incelendiği kararda13 Kurul, hakim durumdaki teşebbüsün başvuru sahibi teşebbüsün faaliyet gösterdiği alanlarda herhangi bir faaliyetinin bulunmamasından dolayı, alt pazar(lar)da rekabetin ortadan kalkmasından herhangi bir yarar elde edemeye ceği, aksine rekabetin sınırlı olduğu bir alt pazarda pazarlık gücünün olumsuz yönde etkileneceği, dolayısıyla şikâyete konu olayda Cam Elyaf ın şikâyetçiyi piyasadan dışlama amacının olmadığı sonucuna ulaşmıştır. (103) Benzer bir değerlendirmeye Kurul un, GE J enbacher GmbH&Co OHG ve Topkapı nın satış sonrası bakım onarım hizmeti sunmayı ve yedek parça temin etmeyi reddettiği iddiasının incelendiği kararında14 görmek mümkündür. Kurul un değerlendirmesine göre Bir mal vermeyi red eyleminin rekabet hukuku kapsamın da ihlal olarak nitelenebilmesi için söz konusu davranışın bir rakibe karşı yapılması belirleyici olmaktadır. Zira hem üst hem de alt pazarda faaliyet gösteren bir teşebbüsün üst pazar ürününü alt pazardaki alıcılara sağlamayarak, alt pazar rekabetini orta dan kaldırması/önemli ölçüde azaltması söz konusu olabilmektedir. Aynı doğrultuda, Danıştay 13. Dairesi verdiği bir kararda, teşebbüsün rakibine/rakiplerine mal vermeyi reddettiği durumda, bu davranışının rekabeti kısıtlama amacı taşıdığının açık olduğunu, fakat faaliyetinin olmadığı bir alt pazardaki müşterilerine mal vermediğinde rekabeti kısıtlama ve ekonomik sömürü amaçlarının olduğunun söylenemeyeceğin i ifade etmiştir . (104) Dolayısıyla gerek Kurul un içtihadı ve gerekse etkin rekabetin kısıtlanması koşulun a ilişkin genel yaklaşım göz önüne alındığında, pazardaki etkin rekabetin kısıtlanması koşulu bakımından, tekel durumunun tesisi şartı aranmaksızın, hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerini n iktisadi faaliyetlerini anlamsızlaştıran sürekli ve kaçınılması imkânsız olan giriş engelleri yaratıp yaratmadığı yakından incelenmelidir. (105) Mevcut olay Kurul un yukarıda yer verilen kararlarındaki yaklaşımı çerçevesinde değerlendirildiğinde, ODA nın tek fa aliyetinin üst pazardaki otogarın işletilmesi olduğu, alt pazarda hem acentelik hizmetlerinde hem de yolcu taşımacılığı hizmetlerinde herhangi bir faaliyetinin olmadığı dikkate alındığında yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarındaki rekabetin azaltılmasından herhangi bir menfaati olmayacağı değerlendirilebilecektir. (106) Bununla birlikte ODA başkanı Kenan KOÇ un Kırklareli -Lüleburgaz hattında D4 belgesi ile yolcu taşımacılığı hizmeti verdiği bilinmektedir. Yine aynı şahsın acentecilik hizmetleri pazarında faaliye t gösteren teşebbüsler arasında akrabalık ilişkisi mevcut olup söz konusu teşebbüslerin bazıları ile NİŞİKLİ arasında Kırıkkale -Lüleburgaz arasındaki yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında rakiplik ilişkisi bulunmaktadır. Bu çerçevede pazardaki rekabetin reddetme eyleminden etkilenip etkilenmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. 13 01.09.2015 tarih ve 15 -34/518 -165 sayılı karar. 14 17.11.2011 tarih ve 11 -57/1471 -528 sayılı karar. 17-28/477 -205 28/39 (107) Yukarıda yer verildiği üzere YÖNETMELİK uyarınca D4 yetki belgesi; tarifeli olarak 100 km ye kadar şehirlerarası yolcu taşımacılığı ile mesafeye bakılmaksızın il içi ticari y olcu taşımacılığı yetkisi vermektedir. Söz konusu hizmetin gerçekleştirilebilmesi için YÖNETMELİK in 60. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tarifeli yolcu taşımacılığı yetki belgesi sahiplerinin seferlerin başladığı ve bittiği noktalarda sahibinin veya ace ntesinin otogarda en az bir yolcu terminaline bağımsız olarak veya birlikte sahip olmaları veya bu terminalin kullanma hakkını haiz olmaları zorunlu iken bu zorunluluk D4 yetki belgesi kapsamında yapılan tarifeli taşımacılık faaliyetleri için Resmi Gazete de 04.05.2016 tarihinde yayımlanan değişiklikle kaldırılmıştır. Dolayısıyla ilgili hatta faaliyet gösterebilmek için yazıhane kiralama veya acente ile çalışma zorunluluğu ortadan kalkmıştır. Söz konusu hususlar birlikte değerlendirildiğinde D4 yetki belges i kapsamındaki, 100 km ye kadar şehirlerarası ve mesafeye bakılmaksızın şehir içi yolcu taşımacılığı hizmetinin, diğer yetki belgeleriyle verilen yolcu taşımacılığı hizmetinden farklılaştığı görülmektedir. Dolayısıyla her ne kadar D4 yetki belgesi kapsamın da verilen hizmet bakımından ODA Başkanı ile NİŞİKLİ arasında bir rakiplik ilişkisi bulunmaktaysa da söz konusu hizmetin devamı için OTOGAR da yazıhane kiralanmasına veya OTOGAR daki acentelerden biri ile çalışılmasına ihtiyaç olmadığı için rekabetin etkilenmesinin muhtemel olmadığı değerlendirilmektedir. Anonim şirket statüsünden dolayı bilet kesme zorunluluğu olan NİŞİKLİ nin bu ihtiyacını otogar dışında yerleşik acenteler aracılığı ile karşılamasının önünde herhangi bir yasal engel bulunmamaktadır. (108) Öte yandan aşağıdaki tabloda görüleceği üzere , OTOGAR ın işletim hakkının Lüleburgaz Belediyesi tarafından ODA ya devredilmesinden önce Lüleburgaz ilçesini kalkış -varış veya ara durak noktası olarak kullanan ve şehirlerarası yolcu taşımacılığı alanında faaliye t gösteren firmaların (PAMUKKALE, İSTANBUL SEYAHAT, METRO, HUNTUR, KONTUR) yeni OTOGAR ın açılmasından ve ODA tarafından yönetilmeye başlanmasından sonra da faaliyetlerine devam ettiği; bu süreçte faaliyetlerinde azalma olan tek teşebbüsün NİŞİKLİ olduğu görülmektedir . Bunun yanı sıra OTOGAR ın açılması ile birlikte pazara yeni girişler olmuş; bu süreçte BALIKESİR ULUDAĞ pazarda faaliyet göstermeye başlamıştır. Tablo 14: Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığında Faaliyet Gösteren Teşebbüsler OTOGAR ın Açılışından Önce OTOGAR ın Açılışından Sonra PAMUKKALE PAMUKKALE NİLÜFER NİLÜFER METRO METRO İSTANBUL SEYAHAT İSTANBUL SEYAHAT TRUVA TRUVA HASTUR HASTUR KONTUR KONTUR LÜKS AKSEL LÜKS AKSEL HUNTUR* BALIKESİR ULUDAĞ** * HUNTUR faaliyetlerine OTOGAR ın açılmasından yaklaşık bir buçuk yıl önce, 04.11.2014 tarihinde son vermiştir. ** OTOGAR açılışından sonra BALIKESİR ULUDAĞ faaliyetlerine başlamış olup yolcu taşımacısı sayısı artmıştır. (109) Bu bilgiler ışığında uzun mesafe li tarifeli yolcu taşımacılığı pazarındaki rekabetin reddetme eyleminden etkilenmediği değerlendirilmektedir. 17-28/477 -205 29/39 (110) Acentelik hizmetleri pazarındaki rekabete bakıldığında ise OTOGAR ın açılması ile birlikte acente sayısının arttığı , NİŞİKLİ nin söz konusu paza ra girememesinin teşebbüs sayısında bir azalmaya yol açmadığı, sadece bu faaliyeti yapan teşebbüslerin değiştiği görülmektedir. Rekabet hukukunun temel amacı teşebbüs yahut kişilerin değil rekabetin korunmasıdır. Dolayısıyla pazardaki rekabet etkilenmediği sürece müdahale edilmemesinin daha uygun bir seçenek olduğu değerlendiri lmektedir. I.7.1.2.4. Reddetme Eylemi Sonucunda Tüketicilerin Zarar Görmesine İlişkin Değerlendirme (111) Hâkim durumdaki teşebbüsün reddetme davranışının ihlal olarak nitelendirilebilmesi için gerekli olan koşullardan bir diğeri reddetme eyleminin tüketici zararına yol açmasıdır. Burada korunan tüketici menfaati, etkin rekabetin varlığı halinde ortaya çıkan t üketici refahı olup bunun meşru rekabete dayanmayan yollarla azaltılmasının önlenmesi amaçlanmaktadır. (112) KILAVUZ da tüketici refahındaki azalmanın fiyat artışı, ürün kalitesinde ve yenilik düzeyinde düşüş, mal ve hizmet çeşitliliğinde azalış şeklinde görüle bileceği ifade edilmektedir. Diğer taraftan 4054 sayılı Kanun un genel gerekçesinde açıkça belirtildiği üzere, Türk rekabet politikasında tüketici refahı bakımından sadece fiyatlardaki düşme gibi kısa dönemli etkinlikler dikkate alınmamakta, aynı zamanda ü retim maliyetlerinde azalma sağlayan maliyet etkinlikleri ve teknolojik gelişme ve inovasyona yol açan dinamik etkinlikler de dikkate alınmaktadır. Dolayısıyla, tüketici refahının olumsuz etkilenip etkilenmediğine ilişkin analiz kapsamında, fiyat hareketle ri yanında ve bunların tüketici refahı üzerindeki etkileri yanında etkinlik ve maliyet kazanımlarına da bakılmalıdır. (113) Dosya konusu olayda ODA tarafından NİŞİKLİ ye yazıhane kiralanmaması sonucunda öncelikle tüketici refahının en önemli unsuru olan hizmet fiyatının değişip değişmediğine bakılmasında fayda görülmektedir. Aşağıdaki tabloda OTOGAR ın açılmasından önceki ve sonraki süreçte hizmet fiyatı bilgisine yer verilmektedir: Tablo 15: Kırklareli -Lüleburgaz Hattı Bilet Fiyatları (TL) 2015 2016 2017 ŞAMPİYON HERSEKLİ 10,00 10,00 12,00 TRAKYA FATİH 10,00 10,00 12,00 Kenan KOÇ 8,00 8,00 12,00 NİŞİKLİ 10,00 10,00 - Kaynak: Teşebbüslerden Gelen Bilgiler (114) Tablodaki verilerden D4 belgesi kapsamında Kırklareli -Lüleburgaz hattında faaliyet gösteren firmaların otogarın açıldığı tarih olan 2016 yılında herhangi bir fiyat artışı yapmadıkları, ancak 2017 yılında %20 ile %50 arasında değişen oranlarda zam yaptıkları görülmektedir. Zam oranı dikkate değer görülmekle birlikte, bilet fiyatlarındaki artışın s alt rekabetteki azalmadan kaynaklandığı şeklinde bir yo rum yanıltıcı olabilecektir. Nitekim OTOGAR ın faaliyetine başladığı yıl olan 2016 yılında zam yapılmamıştır. Bunun yanı sıra 2016 yılı içerisinde döviz kurundaki artışın önemli bölümü ithal edilen ve varil fiyatı dövize endeksli akaryakıt fiyatlarını etkilemiş olması kuvvetle muh temeldir. Zira 2015 sonu itibarıyla 2,9 TL civarında olan ABD Dolar ı kuru 2017 yılı başında 3,9 TL ye yaklaşmış olup Nisan Mayıs 2017 döneminde 3,5-3,6 TL bandın a gerilemiştir. Dolayısıyla 2015 sonu ile 2017 başı arasında sadece döviz kuru kaynaklı maliyet artışı %30 civarındadır. Öte yandan tüketici zararının tek kriteri fiyatlar değildir. OTOGAR ın faaliyet göstermeye başladığı tarihten bugüne acentelik hizmetleri pazarındaki kalitede düşme, acente kiralarında artış veya acentelik hizmetleri komisyonlarında yükselme olmadığı gibi, yolcu taşımacılığı pazarında da bilet fiyatında olağanın dışında bir artış, 17-28/477 -205 30/39 sefer sayısında azalma veya müşteriye yönelik hizmetlerde bir kötüleşme t espit edilememiştir. (115) Dolayısıyla, sözleşme yapmanın reddedilmesi yoluyla, terminal hizmetleri ya da karayolu ile yolcu taşımacılığı hizmetleri pazarında tüketici zararına yol açacağı varsayılan herhangi bir etki tespit edilememiştir. (116) Acentelik hizmetleri bakımından konuya bakıldığında ise , acentelik hizmetini kendisi sunmayıp üçüncü kişilerden alan , bir diğer ifade ile söz konusu hizmetin müşterisi konumunda bulunan METRO, İSTANBUL SEYAHAT, NİLÜFER ve HASTUR gibi firmalardan gelen cevabi yazılarda hizmet sunumu ve kalitesi anlamında herhangi bir müşteri memnuniyetsizliği durumu bildirilmemiştir. Acentelik hizmetinin fiyatı olarak nitelendirilebilecek komisyon tutarlarına bakıldığında ise aşağıdaki tablo ile karşılaşılmaktadır: Tablo 16: PAMUKKALE Tarafında n Lüleburgaz da Ödenen Komisyon Tutarları (Aylık Bazda, TL) NİŞİKLİ Erdoğan YILMAZ Oca.14 ( ..) Tem.16 ( ..) Şub.14 ( ..) Ağu.16 ( ..) Mar.14 ( ..) Eyl.16 ( ..) Nis.14 ( ..) Eki.16 ( ..) May.14 ( ..) Kas.16 ( ..) Haz.14 ( ..) Ara.16 ( ..) Tem.14 ( ..) Ağu.14 ( ..) Eyl.14 ( ..) Eki.14 ( ..) Kas.14 ( ..) Ara.14 ( ..) Oca.15 ( ..) Şub.15 ( ..) Mar.15 ( ..) Nis.15 ( ..) May.15 ( ..) Haz.15 ( ..) Tem.15 ( ..) Ağu.15 ( ..) Eyl.15 ( ..) Eki.15 ( ..) Kas.15 ( ..) Ara.15 ( ..) Oca.16 ( ..) Şub.16 ( ..) Mar.16 ( ..) Nis.16 ( ..) May.16 ( ..) Haz.16 ( ..) Kaynak: Pamukkale den Elde Edilen Bilgiler . (117) Tablodan görüleceği üzere , sefer sayısının en yoğun olduğu aylar karşılaştırıldığında, PAMUKKALE nin 2016 yılında Erdoğan YILMAZ a ödediği acentelik komisyonunun bir önceki yıl NİŞİKLİ ye ödediği komisyon tutarlarından daha düşük olduğu görülmekte olup fiyat anlamında da bir tüketi ci zararının ortaya çıkmadığı anlaşılmaktadır. 17-28/477 -205 31/39 I.7.1.2.5. Reddetmeye İlişkin Haklı Gerekçenin Varlığına İlişkin Değerlendirme (118) Hâkim durumdaki teşebbüslerin ihlal şüphesi uyandıran davranışlarını yasaklama kapsamı dışına çıkaran haklı gerekçelerin varlığ ı, diğer ihlal türlerinde olduğu gibi reddetme eylemleri bakımından da ihlal iddiasını yasaklama kapsamı dışına çıkarabilecektir. (119) Gerek teorik olarak ve gerekse içtihat hukuku düzleminde ele alındığında; sözleşme yapmanın reddine ilişkin olarak hakim duru mdaki teşebbüsler tarafından öne sürülmesi muhtemel görülen haklı gerekçelerden bazılarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Tablo 17: Sözleşmenin Reddi Bakımından İleri Sürülebilecek Olası Savunmalar Nesnel Zorunluluk Gerekçesi Etkinlik Gerekçesi RKVG Devam Eden Bir Sözleşmesel İlişkinin Sona Erdirilmesi Bakımından; Karşı tarafın yükümlülüklerini yerine getirebilmek adına yeterli ticari garantiyi sunamaması , Hâkim durumdaki teşebbüsün dikey bütünleşik bir yapı içinde alt pazarda kendisinin faaliyet göstermek istemesi . Mal Vermeye Başlamanın Reddi Bakımından; Yeterli ticari güvencenin sunulmaması , Zorunlu unsur bakımından kapasite sınırlamasının mevcudiyeti ya da zorunlu unsurun kullanımının ekonomik değerinin azalmasına yol açacak maliyetler yaratacak olması , Talep edenin teknik yetersizliği Alıcının - zayıf kredi derecesi - ticari hayattaki olumsuz ünü - mal arzı için genel kabul görmüş koşulları kabul etmemesi , Stok, hammadde ve kapasite sınırı nedeni ile talep edilen miktarın karşılanamaması , Hâkim duru mdaki teşebbüsün altyapısına zarar verebilecek nitelikteki teknik uyumsuzluk , Sağlık ve güvenlik gerekçelerinin varlığı , Kamunun mal veya hizmetin arzına yönelik kısıtlamaları. Mal Vermeye Başlamanın Reddi Bakımından: - Dinamik etkinlik kazançları (Yapılan yatırımların karşılığının alınabilmesi ve yenilik motivasyonunun yok edilmemesi için gerekli olan kısıtlamaların varlığı) - Mal verme ya da benzeri bir yükümlülüğün pazarın yapısında yaratacağı değişikliğin rakiplere avantaj sağlamak suretiyle yatırımlarına zarar vereceği iddiası. -YOK (120) Dolayısıyla yukarıda yer verilen gerekçeleri n herhangi birinin varlığı ihlal şüphesi doğuran davranışı yasaklama kapsamı dışına çıkara bilecektir . Yukarıda yer verilen sözleşme yapmanın reddine ilişkin olası haklı gerekçeler içinde de yer b ulan ve ODA tarafından da dile getirilen tek gerekçe, sözleşme yapmayı talep eden şikayetçinin mali yükümlülüklerini yerine getiremeyeceği, zira söz konusu teşebbüsün yüksek borç yükü altında olduğudur. (121) Bununla birlikte NİŞİKLİ tarafından gönderilen cevabi yazıda , daha önce OTOGAR bünyesinde gösterdiği faaliyetlere ilişkin herhangi bir borcu bulunmadığı, Vergi Dairesine ve bankaya olan diğer borçlarını taksitlendirme yoluyla yeniden yapılandırdığı ve ödemesine devam ettiği bildirilmiştir. 17-28/477 -205 32/39 (122) Öte yandan, ODA tarafından talep edilen yazıhane kirası NİŞİKLİ ölçeğindeki teşebbüsler bakımından çok yüksek olmayıp, NİŞİKLİ nin bunu ödeyememesi halinde ODA nın PAMUKKALE gibi halihazırda yazıhane kiralamaya istekli başka teşebbüsler e yazıhane yi kiraya vermesi de mümkündür. Bunun yanı sıra ODA tarafından korunmaya çalışılan meşru menfaatin, orantılılık ilkesine uygun olması, bir başka deyişle makul biçimde ve zorunlu olanın ötesine geçmeden elde edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda ODA tarafından ileri sürülen , şikayetçinin yüksek borç yükü altında olması nedeniyle mali yükümlülüklerini yerine getiremeyeceği gerekçes

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI