Rekabet Kurumu · D.2014-3-12 (Nihai İnceleme ) Karar Sayısı : 18-17/3 · K.18-17/316-156 Karar Tarihi : 31.05.2018 A. TOPLANT

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Yargı Kararı Üzerine) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014-3-12 (Nihai İnceleme ) Karar Sayısı : 18-17/316-156 Karar Tarihi : 31.05.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN , Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Didem ULUÇ SÜDEMEN, İbrahim Hilmi KOÇAK, Çiğdem Gizem OKKAOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Lesaffre et Compaigne Temsilci si: Av. Şahin ARDIYOK Büyükdere Cad. Bahar Sok. No:13 River Plaz

Rekabet Kurumu Başkanlığından, (Yargı Kararı Üzerine) REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014-3-12 (Nihai İnceleme ) Karar Sayısı : 18-17/316-156 Karar Tarihi : 31.05.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN , Şükran KODALAK, Mehmet AYAN B. RAPORTÖRLER : Didem ULUÇ SÜDEMEN, İbrahim Hilmi KOÇAK, Çiğdem Gizem OKKAOĞLU C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Lesaffre et Compaigne Temsilci si: Av. Şahin ARDIYOK Büyükdere Cad. Bahar Sok. No:13 River Plaza Kat:12 Levent İSTANBUL (1) D. DOSYA KONUSU : Yıldız Holding A.Ş. tarafından kontrol edilen Dosu Maya Mayacılık A.Ş. nin tam kontrolünün Lesaffre et Compagnie tarafından devralınması işlemine izin verilmesine ilişkin 15.12.2014 tarih ve 14 -52/903 -411 sayılı Rekabet Kurulu kararının Ankara 8. İdare Mahkemes nin 19.01.2017 tarih ve 2015/2488 E., 2017/172 K. sayılı kararı ile iptal edilmesi üzerine dosyanın yeniden değerlendirilmes i. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 25.02.2014 tarih ve 1180 sayı ile intikal eden bildirimde Yıldız Holding A.Ş. tarafından kontrol edilen Dosu Maya Mayacılık A.Ş. nin (DOSU MAYA) tam kontrolünün Lesaffre et Compaigne (LESAFFRE) tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir. (3) İşleme ilişkin hazırlanan Ön İnceleme Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 09.04.2014 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 1 4-14/252 -M sayılı karar ile işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 10. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nihai incelemeye alınmasına karar verilmiştir. (4) Nihai inceleme sürecinin tamamlanmasını takiben yapılan 15.12.2 014 tarihli Kurul toplantısında bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, bah se konu işlemin ekmek katkı maddeleri ve kuru maya pazarları bakımından herhangi bir sakınca yaratmadığına, işleme bu yönüyle izin verilmesine; yaş maya pazarında ise, tarafın verdiği 10.11.2014 tarih, 6365 sayı ile Kurum kayıtlarına giren taahhütler çerçe vesinde işleme izin verilmesine 15.12.2014 tarih, 14 -52/903 -411 sayı ile karar verilmiştir. (5) Kurul un söz konusu izin kararına istinaden, İsman Matbaa Dönüşen Kâğıt İnşaat Eğitim Reklam San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından Ankara 8. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde açılan davada; Kurul un 15.12.2014 tarih ve 14 -52/903 -411 sayılı kararı, Mahkeme nin 19.01.2017 tarih ve 2015/2488 E., 2017/172 K. sayılı kararı ile iptal edilmiştir. (6) Söz konusu iptal kararı üzerine; 24.05.2017 tarihli Kurul toplantısında, Yıldız Holding A.Ş. tarafından kontrol edilen DOSU MAYA nın tam kontrolünün LESAFFRE tarafından 18-17/316 -156 2/50 devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun un 10. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nihai incelemeye alınmasına 17 -17/252 -M sayı ile karar verilmiştir. Nihai inceleme bildirimi LESAFFRE ye 05.06.2017 tarihinde tebliğ edilmiş ve teşebbüs tarafından yapılan yazılı savunma ise 07.07.2017 tarih ve 4894 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (7) Süreçte, Kurum tarafından yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davada, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin 05.07.2017 tarih ve 2017/354 E. sayılı kararı ile yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmiştir. (8) Kurul un 24.05. 2017 tarih ve 17 -17/252 -M sayılı kararı uyarınca yürütülen nihai incelemenin 24.11.2017 tarihinde sona eren ilk altı aylık süresi, bu tarihten itibaren 26.10.2017 tarih 17 -35/555 -M sayılı Kurul kararı ile 24.05.2018 tarihine kadar altı ay uzatılmıştır. (9) Bildirim konusu işleme ilişkin nihai inceleme aşamasında yapılan tespit ve değerlendirme ler çerçevesinde hazırlanan 24.05.2018 tarih ve 2014 -3-12/Nİ sayılı Nihai İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (10) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, söz kon usu devralma işlemine izin verilmesine ilişkin Kurul kararına esas olan, 10.11.2014 tarih, 6365 sayılı taahhütlerin, mahkeme kararı sonrasında yapılan nihai inceleme sürecinde LESAFFRE tarafından Kuruma sunulan 25.04.2018 tarih, 3329 sayılı sayılı taahhütl er ile genişletildiği, devralma işlemine ilişkin rekabetçi endişelerin, karar sonrası fiyat tavanı getirilmesine ilişkin taahhüt başta olmak üzere diğer taahhütlerle bertaraf edildiği, bununla birlikte yaş mayada fiyat tavanına ilişkin taahhüdün, taahhüt b itiminden itibaren Kurul tarafından pazarın o dönemki rekabetçi koşulları göz önüne alınmak suretiyle yeniden değerlendirilmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir. Diğer yandan raportörlerden İbrahim Hilmi KOÇAK ın karşı görüşünde, LESAFFRE nin sunduğu yeni taahhütlerin, rekabetçi endişeleri gidermede yetersiz kaldığı ve bu haliyle kabul edilemeyeceği, bu nedenle işleme izin verilmemesi gerektiği belirtilmiştir. G. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK G.1. Taraflar G.1.1. Devralan: LESAFFRE (11) LESAFFRE, merkezi Kuzey Fransa'da bulunan ve 1853 yılında kurulan bir aile şirketidir. Lesaffre Ailesi'nin mensupları, LESAFFRE'nin hisselerinin doğrudan veya dolaylı olarak sahibi konumundadır. (12) LESAFFRE dünya çapında ekmek mayası üreticisi olarak bilinme kte; pişirme sürecini ve/veya fırınların nihai ürünlerinin kalitesini geliştirmek amacıyla çeşitli ekmek katkı maddeleri de üretmektedir. Bunun yanı sıra, hamur kıvamlaştırıcı ve ekşi hamur gibi spesifik ürünler de geliştirmekte; ekmek mayası ve katkı madd eleri ile ilgili olarak un değirmenleri için enzim kokteyli de tedarik etmektedir. LESAFFRE nin ekmek mayası sektöründe dünya genelinde birçok ülkede üretim tesisi bulunmaktadır. (13) LESAFFRE, beslenme ve sağlık alanında, özel maya bazlı ürünler ve gıdalar için maya özütü geliştirmektedir. Bu alandaki bir diğer faaliyeti de gıda sektöründe doğal tatlandırıcı olarak kullanılan otolize mayalardır. Şirketin hayvan sağlığı ve beslenme bölümü ise hayvanların sağlığı için ürünler geliştirmekte ve pazarlamaktadır. (14) LESAFFRE nin Türkiye iştiraki olan ÖZ MAYA Sanayi A.Ş. (ÖZ MAYA) , Sociedad General Azucarera De Espana S.A. (SGAE) ve Garipoğlu Ailesi tarafından ortak girişim şirketi olarak 1987 yılında kurulmuştur. Kısa bir süre sonra SGAE, Garipoğlu Ailesi nin bütün hi sselerini satın almış ve ÖZ MAYA'nın tüm hisselerine sahip olmuştur. 1992 18-17/316 -156 3/50 yılında LESAFFRE, SGAE'den ÖZ MAYA'yı devralmıştır. Böylelikle LESAFFRE, ÖZ MAYA ile Türkiye pazarına giriş yapmıştır. (15) 1988 yılında Adana Ceyhan da üretime başlamış, Amasya da kurulu Safmaya San. A.Ş. nin (SAF MAYA) Garipoğlu A ilesi ne ait olan bütün hisseleri 1992 yılında satın alınmak suretiyle ÖZ MAYA grup bünyesine katılmıştır. Böylelikle LESAFFRE, Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetlerini tamamen ÖZ MAYA bünyesinde toplamış tır. (16) ÖZ MAYA'nın merkezi Adana Ceyhan olup esas faaliyet alanı ekmek mayası üretimi ve dağıtımıdır. ÖZ MAYA iki ayrı maya üretim tesisi (Amasya ve Ceyhan) işletmektedir. Amasya tesisi kuru ekmek mayası alanında faaliyet göstermekte olup üretiminin yaklaşık %90 ını ihraç etmektedir. ÖZ MAYA, kuru ekmek mayası pazarında Yuva ve Saf Instant markalarıyla faaliyet göstermektedir. Bu tesiste, ekmek katkı maddeleri de üretilmektedir. Ceyhan tesisi ise esas olarak Türkiye pazarı için sadece yaş ekmek mayası üretmek tedir. Yaş ekmek mayası pazarındaki başlıca markaları ise Öz Maya, Safmaya, Yuva, Rende, Frigo, Fontana, Kastalia dır. (17) 15.12.2014 tarih ve 14 -52/903 -411 sayılı Kurul kararının ardından mevcut durumda; ÖZ MAYA nın DOSU MAYA bünyesine alınması suretiyle DOSU MAYA ve ÖZ MAYA tüzel kişilikleri birleştirilmiş ve DOSU MAYA nın ticari unvanı Lesaffre Turquie Mayacılık Üretim ve Ticaret A.Ş. (LESAFFRE TÜRKİYE) olarak değiştirilmiştir. Teşebbüs vekilinden gelen bilgilere göre; DOSU MAYA ve ÖZ MAYA nın birleşmesine i lişkin genel kurul toplantıları 31.12.2015 tarihinde gerçekleştirilmiş, birleşme işlemi 08.01.2016 tarihinde İstanbul ve Ceyhan Ticaret Siciline tescil ettirilmiş ve bu kapsamda ÖZ MAYA tüzel kişiliği ticaret sicil kayıt larından silinmiştir . G.1.2. Devred en: Yıldız Holding A.Ş. (18) Yıldız Holding A.Ş. (ÜLKER GRUBU) , Ülker ailesi tarafından kontrol edilen grubun holding şirketidir. ÜLKER GRUBU, Türkiye'nin en büyük yiyecek ve içecek sağlayıcılarından biri olup ayrıca önemli miktarda ihracat yapmaktadır. İştirakleri bisküvi, çikolata ve çikolata kaplı ürünler, margarin ve sıvıyağ, yemek pişirme ürünleri, süt ürünleri, içecekler, dondurulmuş gıdalar, bebek gıdaları ve birinci kalite çikolata da dâhil olmak üzere çok sayıda ürün üretmektedir. Ayrıca finans, ambalajlama, gayrimenkul, perakende, IT ve kişisel bakım ürünleri gibi farklı faaliyet alanlarında da faaliyetleri söz konusudur. G.1.3. Devredilen: DOSU MAYA (19) DOSU MAYA, ÜLKER GRUBU ve Doruk Grubu tarafından "Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü 'nü Tasarru f Mevduatı Sigorta Fonu'ndan (TMSF ) devralmak amacıyla 2010 yılında ortak girişim şirketi olarak kurulmuştur. Bu işlem çerçevesinde DOSU MAYA merkezi Lüleburgaz'da bulunan maya üretim ve dağıtım işletmesinin hisselerini satın almıştır. Söz konusu devralmay a 05.08.2010 tarih, 10 -52/991 -355 sayılı Kurul kararı ile izin verilmiştir. 2013 yılında ise ÜLKER GRUBU , Doruk Grubu'nun tüm hisselerini satın alarak DOSU MAYA nın tam kontrolünü devralmıştır. (20) DOSU MAYA nın tek tesisi Lüleburgaz da olup, teşebbüs kuru ve yaş ekmek mayasının yanı sıra, ekmek katkı maddeleri üretimi, pazarlaması ve satışı alanlarında faaliyet yürütmektedir. DOSU MAYA, yaş ekmek mayasını esasen Türkiye de satmakta iken ekmek katkı maddelerinin tamamını ve ürettiği kuru ekmek mayasının neredey se tamamını ihraç etmektedir. Bu kapsamda DOSU MAYA, yaş ekmek mayası pazarında Hasmaya, Canmaya, Zenginmaya markaları ile faaliyet gösterirken, kuru ekmek mayası pazarında Hasmaya ve Pasha markalarıyla faaliyet göstermektedir. (21) Yukarıda da belirtildiği üze re, DOSU MAYA ve ÖZ MAYA nın birleşme işlemi 08.01.2016 tarihinde İstanbul ve Ceyhan Ticaret Siciline tescil ettirilmiş, bu kapsamda 18-17/316 -156 4/50 ÖZ MAYA tüzel kişiliği ticaret sicil kayıtlarından silinmiş ve DOSU MAYA nın ticari unvanı LESAFFRE TÜRKİYE ola rak değiştir ilmiştir . G.2. İlgili Pazar G.2.1. Pazara İlişkin Genel Bilgiler (22) Ekmek mayası birçok fırın ürününün temel bileşenidir. Temel olarak ekmek mayasının aşağıda açıklanan iki işlevi bulunmaktadır: - Karbondioksit üreterek hamuru mayalamak : Hamurun olgunlaşması, ekmek mayası tarafından üretilen alkallerin ve asitlerin unda yer alan protein ile reaksiyona girmesi ve karbondioksit gazı tarafından proteinin fiziksel gelişmesinin sağlanması ile tamamlanmaktadır. Karbondioksit , ekmek mayası tarafından mayalanabilir şekerin hamur unu içerisinde çökmesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Karbondioksitin etkileşimi, hamurdaki protein matrisi içinde hapsolması sebebiyle genişlemeye yol açmaktadır. Hamur fırınlanırken sertleşir ve karbondioksit tarafından oluşturulmuş hava boş lukları kalır. Ekmek kesildiğinde görülen kabarcığa benzer fiziki yapılar, mayadan kaynaklanmaktadır. - Ekmeğin tadının iyileştirilmesi : Ekmeğin karakteristik tadı, maya tarafından verilmektedir. Mayalanma sırasında ketonlar, yüksek alkoller, organik asitler, aldehitler ve esterler gibi birçok ikincil metabolitler oluşmaktadır. Bunlardan bazıları fırınlama sırasında kaybolurken, diğerleri yeni ve daha karışık bir tat oluşturmak için birbirleriyle ve hamurdaki diğer bileşenlerle reaksiyona girmekte ve daha uzun/kısa mayalanma sürelerine göre ekmeğin tadı değişmektedir. (23) Maya üretimi esas itibarıyla belirli bir maya kültürünün öncelikle geliştirilmesi, ardından belirli bir düzeye kadar çoğaltılması ve nihayetinde ticari boyuta getirebilmek üzere fabrikasy on biçiminde miktarının arttırılmasına dayanmaktadır. Bu süreç sonunda ortaya çıkan ana ürün, krem maya olarak adlandırılmaktadır. Krem maya sulandırılarak sıvı maya üretilebildiği gibi dondurularak pres mayaya çevril ebilir ya da kurutma sürecine tabi tut ularak kuru mayaya dönüştürül ebilir . Sektörde kurutma sürecine tabi tutulan maya kuru maya , diğerleri ise yaş maya olarak adlandırılmaktadır. G.2.1.1. Yaş Ekmek Mayası (24) Ülkemiz fırıncılık sektörünün tamamına yakını, ekmek üretiminde yaş maya kullan maktadır. Yaş maya içeriğindeki kuru madde miktarı %40'ın altındadır. Bir başka ifadeyle, bir kilo yaş maya en az %60 su içerir. Bu nedenle yaş mayanın raf ömrü, 10 ila 40 gün arası değişmekte olup, süre uzadıkça mayanın kalitesinde düşüş olma ihtimali artmaktadır. Yaş mayanın depolanması ve taşınması sırasında soğuk zincirde tutulması gerekir. Yaş maya, pres veya sıvı formda satılabilir. Bununla birlikte, aşağıda ifade edileceği üzere Türkiye de yaş ekmek mayası çok büyük oranda pres maya formunda satılmak tadır. (25) Pres ekmek mayası bloklar halinde cenderelenen ve kâğıt ambalaj içinde dağıtım aşamasına kadar dondurulmuş halde muhafaza edilen süzülmüş sıvı mayadır. Kuru madde içeriği yaklaşık olarak %25 -33'tür. Pres ekmek mayası ambalajlı halde, soğuk zinciri devam ettirecek imkâna sahip araçlar vasıtasıyla karton kutularla ekmek üreticilerine dağıtılmaktadır. Dağıtım ağındaki firmalar ayrıca stoklama için soğuk hava depolarına ihtiyaç duymaktadır. Dolayısıyla pres ekmek mayası, nispeten ileri teknolojili dağıt ım sistemi ve soğutma donanımına ihtiyacın söz konusu olduğu bir üründür. Pres ekmek mayası, kendine özgü nitelikleri, dozaj ölçüsü ve raf ömrü sebebiyle çoğunlukla yurt içinde fırınlara ve endüstriyel (özel ve kamu) ekmek üreticilerine satılmak üzere distribütörlere satılmaktadır. Türkiye'deki ekmek üreticilerinin neredeyse tamamı pres 18-17/316 -156 5/50 ekmek mayası kullanmakta olup, kararın bundan sonraki bölümünde pres maya, yaş maya olarak ifade edilecektir. (26) Sıvı ekmek mayası, krem mayanın ekmek üreticisinin kullanımına uygun kuru madde içeriğine sahip olması için belirli ölçüde sulandırılması sonucu elde edilen nihai bir üründür. Sıvı ekmek mayasının, üretimini takiben yaklaşık üç haftalık raf ömrü bulunmaktadır. Ekmek üreticileri sıvı ekmek mayasını muhafaza etmek ve ku llanmak için özel donanıma ihtiyaç duymaktadırlar. Ayrıca hijyen açısından depolama sürecinde ve ekipman kullanımında daha dikkatli olunması gerektiğinden , sıvı ekmek mayası piyasada tercih edilmemektedir. G.2.1.2. Kuru Ekmek Mayası (27) Kuru maya, ufalanmış m ayanın işlenmesi sonrasında iki aşamalı kurutma işlemini takiben üretilmektedir. Kuru maya, granüller içinde kurutularak, teneke kutular veya çuvallar içinde vakumlu olarak ambalajlanmaktadır. Kuru maya, %95'ten fazla kuru madde oranına sahiptir, dolayısıy la yaş mayayla kıyaslandığında ağırlık bazında daha değerlidir. Aynı zamanda dondurulmasına gerek yoktur ve yaş mayadan farklı olarak raf ömrü üretimden itibaren iki yıla kadar çıkmaktadır. (28) Kuru mayanın yukarıda bahsedilen özellikleri, bilhassa uzak coğraf yalara ihraç edilmesine imkân tanımaktadır. Özellikle, fırınların teknik düzeyinin düşük olduğu ve lojistik ve dağıtım sistemlerinin az gelişmiş olduğu ülkelere ciddi oranda kuru maya ihracatı yapılmaktadır. Yurt dışında endüstriyel ekmek üreticileri ve fı rınlara satılmasının yanında, kuru maya Türkiye de ev kullanımı için ve perakendeciler aracılığıyla, tüketicilere sınırlı miktarda satılmaktadır. (29) Öte yandan, kuru mayanın Türkiye de fırıncılar tarafından pek tercih edilmediği görülmektedir. Öncelikle, fırı ncılık geleneksel bir meslek olduğundan, fırıncılar nesiller boyu aynı tarifleri kullanmakta, farklı tarif ve üretim teknikleri denemekten imtina etmektedirler. Kuru mayanın daha yüksek aktiviteli olmasından dolayı, birim başına oldukça az ve hassas kullan ılmasının gerekliliği ve Türkiye fırın ortamında gramaj hesabının tam olarak yapılmasının zorluğu ve muhtemel hammadde kayıp miktarının çok olması fırınların kuru maya tercih etmemesinin bir başka sebebidir. Bir başka deyişle , kuru mayayı ekmek üretiminde kıvama getirmek için kullanılacak suyun azlığı, çokluğu, sıcaklık derecesi gibi faktörler önem arz etmektedir. Yoğrulmuş kuru mayanın, hazırlanan hamuru ya çok çabuk ferme nte etmesi ya da kabarmasını geciktirmesi Türkiye de fırıncılar tarafından kuru maya kullanımını cazip kılmamıştır. (30) Ayrıca yaş mayanın pişmiş ekmekte kendisine has doğal bir ekmek kokusu yarattığı ve bunun hem fırıncı hem nihai tüketici tarafından tercih edildiği ifade edilmektedir. G.2.2. Pazar Verileri (31) Bu başlıkta öncelikle Türkiye ekme k mayası pazarında faaliyet gösteren ÖZ MAYA, DOSU MAYA, Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş . (PAK MAYA) ve Mauri Maya San. A.Ş. n in (MAURİ MAYA) üretim ve kapasite miktarları ve pazardaki toplam satış rakamları, ardından teşebbüslerin satış miktarı, satış geliri ve üretim kapasiteleri bazında hesaplanan pazar payı verilerine yer verilecektir. İşlem sonrası dönem bakımından (2014 -2017 arası dönem) ÖZ MAYA ve DOSU MAYA nın LESAFFRE bünyesinde üretim, kapasite miktarları ve söz konusu verilere göre hesaplanan pazar paylarına yer verilecektir. Pazar payı hesaplamalarının ardından pazarda dağıtım sistemi, alıcılar ve ithalata ilişkin veriler sunulacaktır. G.2.2.1. Üretim ve Kapasite Miktarları (32) LESAFFRE nin Türkiye iştiraki olan ÖZ MAYA, 1992 yılından beri Türkiye pazarında faaliyettedir. Teşebbüs, ürettiği yaş mayayı ağırlıklı olarak yurtiçine satmakta olup kuru 18-17/316 -156 6/50 mayanın büyük bölümünü (% ( ..) ) yurtdışına ihraç etmektedir. ÖZ MAYA, yaş mayayı Ceyhan, kuru mayayı Amasya tesisinde üretmektedir. ÖZ MAYA nın 2011 -2013 yıllarına ait kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo 1 : ÖZ MAYA Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yaş Maya (Ceyhan Tesisi) Kuru Maya (Amasya Tesisi) Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (33) Yaş maya üretilen Ceyhan tesisi 2011 yılından 2013 yılına kadar yaklaşık % ( ..) oranında atıl kapasite ile çalışmakta, kuru maya üretilen Amasya tesisi ise tam kapasiteye yakın üretimini sürdürmektedir. 2013 yılı verileri dikkate alındığında ÖZ MAYA nın mevcut kapasitesi ile üretimini % ( ..) seviyesinde artırma imkânı olduğu görülmek tedir. (34) DOSU MAYA, 25.01.2010 tarihinde kurulmuş tur. DOSU MAYA Lüleburgaz daki tesisinde hem yaş, hem kuru maya üretmektedir. DOSU MAYA nın 2011 -2013 yıllarına ait kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo 2: DOSU MAYA Kapasite v e Üretim Miktarları (ton) Yaş Maya (Lüleburgaz) Kuru Maya (Lüleburgaz) Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (35) DOSU MAYA nın kapasite kul lanım oranlarına bakıldığında, yaş mayada 2011 -2013 yıllarında ortalama % ( ..) kapasiteyle çalıştığı görülmektedir. Öte yandan, teşebbüs 2013 yılında kuru mayada tam kapasitenin üzerinde çalışmıştır. (36) Devir işlemi sonrası LESAFFRE TÜRKİYE nin üretim ve kapasite miktarlarının toplam değerlerine aşağıda yer verilmektedir. Tablo 3: LESA FFRE TÜRKİYE Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yaş Maya1 (Ceyhan/Lüleburgaz) Kuru Maya2 (Amasya/Lüleburgaz) Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (37) LESAFFRE TÜRKİYE nin kapasite kullanım oranlarına bakıldığında, yaş mayada 2014 - 2017 yıllarında yaklaşık %( ..) kapasite kullanım oranıyla çalıştığı görülmektedir. Öte yandan, teşebbüs kuru mayada tam kapasite üzerinde ya da civarında çalışmıştır. 1 Yaş mayada kapasite, üretim ve kapasite kullanım oranlarına ilişkin 2014 -2015 yıllarına ait verilerde; soldaki değer Ceyhan, sağdaki değer Lüleburgaz tesisine aittir. 2 Kuru mayada kapasite, üretim ve kapasite kullanım oranlarına ilişkin 2014 -2015 yılları na ait verilerde; soldaki değer Amasya, sağdaki değer Lüleburgaz tesisine aittir. 18-17/316 -156 7/50 (38) PAK MAYA, 1973 yılından bu yana Türkiye de İzmit, Düzce ve İzmir de bulunan toplam üç tesisinde yaş ve kuru maya üretimi ve satışı gerçekleştirmekte dir. A şağıda yer verileceği üzere üretim miktarı bazında pazardaki en büyük oyuncudur. PAK MAYA nın 2011 -2013 yı llarına ait kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tablo 4: 2011 -2013 Yıllarında PAK MAYA Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yaş Maya Kuru Maya Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (39) 2011 -2013 arası dönemde gerek yaş, gerekse kuru maya üretiminde pazar lideri konumunda bulunan PAK MAYA , 2013 yılı itibarıyla her iki ürün bakımından benzer kapasite kullanım oranlarıyla faaliyetine devam etmektedir. Öte yandan, PAK MAYA tarafından fabrikalarındaki üretimde tam kapasite kullanımını sınırlayan en önemli faktörün çevre mevzuatı olduğu, çevre m evzuatının gerektirdiği sınır parametrelerine ulaşıldığında üretimin azaltıldığı, bu sınırlamalar olmasaydı fabrikaların %100 kapasiteyle çalışmalarını sağlayacak kadar ihracat siparişlerinin bulunduğu ifade edilmiştir. (40) Devralma işlemi sonrası dönem bakımı ndan (2014 -2017 yılları) piyasadaki iki rakip teşebbüsten biri konumuna gelen PAK MAYA nın kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki gibidir: Tablo 5: 2014 -2017 Yıllarında PAK MAYA Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yaş Maya Kuru Maya Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (41) 2014 -2017 yıllarında PAK MAYA nın kapasite kulla nım oranının yaş ve kuru mayada 2011 -2013 dönemine nazaran genel olarak artış trendinde olduğu görülmektedir. (42) Devralma öncesi dönemde Türkiye maya pazarındaki dördüncü ve üretim miktarı bazında en düşük pazar payına sa hip teşebbüs konumundaki MAURİ MAYA, Associated British Foods ABF Grubu nun uluslararası maya ve fırıncılık hammaddeleri bölümünün bir parçası olup 1989 yılından bu yana yaş ekmek mayası ve diğer katkı maddelerinin üretimi ve satışı alanında faaliyet göste rmektedir. (43) Teşebbüsün Türkiye de kuru maya tesisi ya da üretimi bulunmamaktadır. MAURİ MAYA nın 2011 -2013 yıllarına ait kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda yer almaktadır: Tablo 6: 2011 -2013 Yıllarında MAURİ MAYA nın Yaş Maya Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) (44) MAURİ MAYA nın 2011 -2013 yılları arasında istikrarlı bir şekilde tam kapasiteye yakın miktarda yaş maya üretimi yaptığı görülmektedir. Mevcut kapasiteler dikkate alındığında 18-17/316 -156 8/50 MAURİ MAYA nın, yeni bir tesis kurmadan üretim miktarını daha fazla arttırma imkânına sahip olma dığı anlaşılmaktadır. (45) Devralma işlemi sonrası dönemde MAURİ MAYA nın kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki gibidir: Tablo 7: 2014 -2017 Yıllarında MAURİ MAYA nın Yaş Maya Kapasite ve Üretim Miktarları (ton) Yıl Kapasite Üretim Kapasite Kullanım Oranı (%) 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (46) MAURİ MAYA, 2014 -2017 döneminde kapasite kullanım oranını 2011 -2013 dönemine göre artırmış olmakla birlikte 2017 yılında kapasite kullanım oranını % ( ..) oranında aşmıştır3. G.2.2.2. Toplam Satışlar ve Pazar Payları (47) Türkiye de iç pazara 2010 -2013 yılları arasında yapılan yaş ve kuru maya satışlarına aşağıda iki ayrı tablo halinde yer verilmektedir. Tablo 8: 2010 -2013 Yıllarında İç Pazara Toplam Yaş Maya Satış Miktarı (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA4 ÖZ MAYA TOPLAM 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (48) 2010 yılı Ağustos ayında Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nün DOSU MAYA tarafından TMSF den devralınması neticesinde toplam yurt içi satış miktarındaki artışın temel sebebinin devralmanın sonucu olduğu açık bir şekilde görülmektedir. Satış rakamlarına paralel ola rak yurt içi talebin büyük bir değişkenlik göstermediği ve tüketimin belli bir banda oturduğu anlaşılmaktadır. Tablo 9: 2014 -2017 Yıllarında İç Pazara Toplam Yaş Maya Satış Miktarı (ton) Yıl LESAFFRE TÜRKİYE5 PAK MAYA MAURİ MAYA TOPLAM 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (49) Devralma işlemi sonrası dönemde; devralma öncesi döneme kıyasla PAK MAYA nın LESAFFRE TÜRKİYE ile arasındaki yaş maya satış miktarı farkını yıllar içerisinde azalttığı, MAURİ MAYA nın ise satış miktarını artırdığı ancak hala PAK MAYA ve LESAFFRE TÜRKİYE ni n yaklaşık ( ..) dolaylarında satış yaptığı anlaşılmaktadır. 3 Teşebbüs, 2017 yılında yapılan üretimin kapasitenin üzerinde olmasının nedenini, kapasite hesaplanırken teorik olarak belirlenen temizlik, arızi duruş, genel bakım gibi ak tivitelerden feragat edilerek üretime ağırlık verilmesi olduğu şeklinde açıklamaktadır. 4 Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü devralmasından sonra elde edilen rakamları yansıtmaktadır. 5 2014 ve 2015 yıllarına ilişkin veriler devralma işlemine izin verilme sine ilişkin Kurul kararı sonrasında ÖZ MAYA ve DOSU MAYA verilerin toplanmasıyla elde edilmiş ve teşebbüs vekili tarafından Kuruma bu şekilde arz edilmiştir. 2016 ve 2017 yıllarına ilişkin veriler ise iki teşebbüsün LESAFFRE TÜRKİYE u nvanı altında birleşt iği dönemi ifade etmektedir. 18-17/316 -156 9/50 Tablo 10: 2010 -2013 Yıllarında İç Pazara Toplam Kuru Maya Satış Miktarı (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA TOPLAM 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (50) DOSU MAYA nın Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü nü devralması konusunda yaş maya pazarına benzer bir durum kuru maya pazarı için de geçerlidir. Kuru mayanın daha çok yurt dışı piyasalarda talep görmesi nedeniyle, yurt içi kuru maya satış miktarları yaş maya ile kıyaslandığında bir hayli düşük kalmıştır. Sınırlı miktardaki iç piyasa kuru maya satışlarına bakıldığında, 2011 yılında satışlarda düşüş gözlenmekte, diğer yıllar da ise satışlar bir miktar artmaktadır. Bu noktada iç piyasaya kuru maya satışları bakımından en hızlı yükseliş gösteren teşebbüsün DOSU MAYA olduğu görülmektedir. Kurul un devralma işlemine izin kararı vermesinin ardından, 2014 -2017 yılları arasında kuru ma ya satışları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. Tablo 11: 2014 -2017 Yıllarında İç Pazara Toplam Kuru Maya Satış Miktarı (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE TOPLAM 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (51) Tablo daki veriler incelendiğinde; PAK MAYA ve LESAFFRE TÜRKİYE nin, 2014 ve 2015 yıllarında birbirine çok yakın miktarda kuru maya satışı yaptığı ve bu farkın 2016 ve 2017 yıllarında PAK MAYA lehine azaldığı anlaşılmaktadır. (52) Her iki tür mayanın toplulaştırılmış sat ış verilerine ise aşağıda yer verilmektedir: Tablo 12: 2010 -2013 Yıllarında İç Pazara Toplam Maya Satış Miktarı (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA TOPLAM 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (53) Kuru maya ve yaş maya pazarlarında elde edilen satış rakamlarının toplamı, 2011 yılındaki artış haricinde durağan bir seyir izlemiştir. 2013 yılı toplam maya satışındaki düşüşün sebebi ise yaş maya satışlarının 2013 yılında bir önceki yıla göre bir miktar düşmesidir. (54) 2013 yılından sonra ki süreçte teşebbüslerin toplam maya satış miktarlarına ise aşağıda yer verilmektedir: Tablo 13: 2014 -2017 Yıllarında İç Pazara Toplam Maya Satış Miktarı (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE TOPLAM 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 18-17/316 -156 10/50 (55) Söz konusu tablo incelendiğinde, 2016 ve 2017 yıl ları itibarıyla ÖZ MAYA ve DOSU MAYA bütünlüğünden oluşan LESAFFRE TÜRKİYE nin toplam maya satış miktarı bakımından PAK MAYA nın gerisinde kaldığı anlaşılmaktadır. (56) Teşebbüslerin söz konusu satış miktarlarının yanı sıra, satış gelirleri ve kapasite miktarları bazında üç farklı kriter (satış miktarı, gelir ve kapasite) göz önüne alınmak suretiyle pazar paylarına aşağıda yer verilecektir. G.2.2.2.1. Miktar Bazında Pazar Payları (57) Pazarda faaliyet gösteren dört teşebbüsün pazar payları yaş maya bakımından satış miktarları bazında incelendiğinde aşağıdaki tablo ortaya çıkmaktadır. Tablo 14: 2010 -2013 Yıllarında Satış Miktarı Bazında Yaş Maya Pazar Payları (%)6 Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (58) Yaş maya yurtiçi satış miktarları incelendiğinde, PAK MAYA nın 2011 -2013 yılları arasında pazarda lider konumunun değişmediği; PAK MAYA yı sırasıyla ÖZ MAYA ve DOSU MAYA nın takip ettiği görülmektedir. (59) Satış miktarı bazında incelendiğinde 2013 yılında PAK MAYA, yaş mayada en yakın rakibi olan ÖZ MAYA ya göre yaklaşık ( ..) puan ve DOSU MAYA ya göre ( ..) puan öndedir . MAURİ MA YA ise yaklaşık % ( ..) pay ile pazardaki en küçük oyuncu konumundadır. (60) Mevcut durumda devralma işlemi sonrasında satış miktarı bazında pazar payları aşağıdaki gibidir: Tablo 15: 2014 -2017 Yıllarında Satış Miktarı Bazında Yaş Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (61) Tablodaki veriler esas alındığında öne çıkan hususlardan ilki, pazardaki en büyük oyuncu konumunda olan PAK MAYA nın satış miktarı bazında pazar payının , 2017 yılındaki ( ..) puanlık azalış haricinde , 2011 yılından 2016 yılına kadar artmış olmasıdır. ÖZ MAYA ve DOSU MAYA dan oluşan bütünlüğün (LESAFFRE TÜRKİYE) pazar payının ise 2016 yılında bir önceki yıla göre ( ..) puan azalış gösterdiği dikkat çekmektedir. LESAFFRE TÜR KİYE nin pazar payı 2017 yılında bir önceki yıla göre ( ..) puan azalarak % ( ..) olarak gerçekleşmiştir. Öte yandan, pazardaki en küçük oyuncu konumunda olan MAURİ MAYA pazar payının, son dört yıl içinde artış eğiliminde olduğu ve 2017 yılı itibarıyla % ( ..) e yükseldiği görülmektedir. Gelinen son noktada yaş maya bakımından LESAFFRE TÜRKİYE ile PAK MAYA nın satış miktarı bazında pazar paylarının yaklaşık olarak birbirine eşit olduğu anlaşılmaktadır. 6 Pazarda dört üretici haricinde faaliyet gösteren başka bir yerli üretici bulunmamakta olup, pazara i hmal edilebilir miktarda ithalat yapılmaktadır. Söz konusu satışın oldukça düşük miktarda olması ve geçmi şte dönem dönem ithalat gerçekleşmemesi nedeniyle, Bildirim Formundaki pazar payı hesaplamasına paralel şekilde ithalat, pazar payı hesaplamalarına dâhil edilmemiştir. Aynı durum 2014 yılı ve dev amı için yaş maya pazar paylarına yer verilen Tablo 15 bakımından da geçerlidir. 18-17/316 -156 11/50 (62) Teşebbüslerin yurt içi satış miktarı bazında kuru maya pazar paylarına ise aşağıda yer verilmektedir: Tablo 16: 2010 -2013 Yıllarında Satış Miktarı Bazında Kuru Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (63) PAK MAYA iç pazara yapılan sınırlı miktardaki kuru maya satışı bakımından lider durumdadır. 2013 yılı satış miktarlarına göre PAK MAYA, ÖZ MAYA ya göre ( ..) puan ve DOSU MAYA ya göre ( ..) puan öndedir. Bu noktada, teşebbüsler arası pazar payı farklılıklarının kuru mayada daha belirgin olduğu göze çarpmaktadır. Devralma öncesinde yaş mayada olduğu gibi kuru mayada da PAK MAYA pazar lideri konumundadır ve son yıllarda pazar payında ciddi düşüşler yaşasa da en yakın ra kibinin bir hayli önündedir. Tablo 17: 2014 -2017 Yıllarında Satış Miktarı Bazında Kuru Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (64) Tablodan MAURİ MAYA nın kuru maya satışı faaliyetleri ile iştigal etmediği, bu noktada devralma işlemi sonrasında pazarda PAK MAYA ve LESAFFRE TÜRKİYE nin iki büyük oyuncu olarak öne çıktığı, PAK MAYA nın LESAFFRE TÜRKİYE ye göre 2013 -2017 yılları arasında ( ..) ila ( ..) puan önde olduğu v e pazarda liderliğini koruduğu, ancak piyasada LESAFFRE TÜRKİYE nin 2011 -2013 yılları arasındaki pazar gücüne nazaran daha güçlü bir rakip olarak faaliyet gösterdiği görülmektedir. G.2.2.2.2. Gelir Bazında Pazar Payları (65) Maya ürün ünün homojen olması nedeniyle satış miktarları pazar payını belirlemek bakımından uygun bir kriter olabilmektedir. Bununla birlikte satış gelirleri de teşebbüslerin piyasadaki güçlerini ve konumlarını daha iyi yansıtması nedeniyle pazar payı hesaplamaların da tercih edilebilmektedir. Bu bağlamda, her iki kriterin kıyaslanabilmesi bakımından iki farklı pazar payı hesaplanmıştır. Teşebbüslerin yurt içi satışları göz önüne alınarak hazırlanan, 2011 -2013 arası dönemde gelir bazında ortalama pazar paylarına aşağı da yer verilmektedir: Tablo 18: 2011 -2013 Yıllarında Gelir Bazında Yaş Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (66) 2011 -2013 yılları itibarıyla yaş mayada gelir bazında PAK MAYA nın % ( ..) ile lider olduğu görülmektedir. PAK MAYA yı ÖZ MAYA % ( ..) pazar payı ile takip etmekte olup ÖZ MAYA nın gelir bazında pazar payı PAK MAYA nın yaklaşık ( ..) puan gerisindedir. MAURİ MAYA ve DOSU MAYA ise yaklaşık % ( ..) ile neredeyse eşit pazar payına sahiptir. Fiyat seviyeleri birbirine yakın olan DOSU MAYA ve MAURİ MAYA nın 2013 yılı gelir bazında pazar payları, yukarıda yer verilen satış miktarı bazında pazar payları ile neredeyse aynıdır (DOSU % ( ..) ; MAURİ % ( ..) ). 18-17/316 -156 12/50 Tablo 19: 2014 -2017 Yıllarında Gelir Bazında Yaş Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA: ( ..) DOSU MAYA: ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA: ( ..) DOSU MAYA: ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (67) Tablo daki veriler esas alındığında öne çıkan hususlardan ilki, pazardaki en büyük oyuncu konumunda olan PAK MAYA nın gelir bazında pazar payının 2017 yılındaki ( ..) puanlık azalış haricinde 2011 yılından 2016 yılına kadar artmış olmasıdır. ÖZ MAYA ve DOSU MAYA dan oluşan bütünlüğün (LESAFFRE TÜRKİYE) pazar payının ise 2016 yılında bir önceki yıla göre ( ..) puan azalış gösterdiği dikkat çekmektedir. LESAFFRE TÜRKİYE n in gelir bazında pazar payı ise 2014 yılından itibaren azalma eğiliminde olup, 2017 yılında bir önceki yıla göre ( ..) puan azalarak % ( ..) olarak gerçekleşmiştir. Öte yandan, pazardaki en küçük oyuncu konumunda olan MAURİ MAYA nın pazar payının (2016 yılındaki ( ..) puanlık azalma haricinde) son dört yıl içinde artış eğiliminde olduğu ve teşebbüsün gelir bazında pazar payının 2017 yılı itibarıyla % ( ..) yükseldiği görülmektedir. Gelinen son noktada LESAFFRE TÜRKİYE ile PAK MAYA nın pazar payları arasındaki farkın 2015 yılından itibaren PAK MAYA lehine artmaya başladığı ve mevcut durumda PAK MAYA nın gelir bazında % ( ..) pazar payı ile liderliği koruduğu anlaşılmaktadır. (68) Teşebbüslerin kuru maya bakımından 2011 -2013 yılları arası satı ş gelirleri bazında pazar paylarına ise aşağıda yer verilmektedir. Tablo 20: 2011 -2013 Yıllarında Gelir Bazında Kuru Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (69) Esas olarak bir ihracat ürünü olmakla birlikte düşük miktarda iç piyasaya da satışı gerçekleştirilen kuru mayada PAK MAYA açık ara farkla pazar lideridir. PAK MAYA yı ÖZ MAYA ve DOSU MAYA oldukça geriden takip etmektedir. MAURİ MAYA nın ise kuru maya satışı bulunmamaktadır. (70) İşlem sonrası dönem bakımından kuru maya pazar paylarına aşağıda yer verilmektedir. Tablo 21: 2014 -2017 Yıllarında Gelir Bazında Kuru Maya Pazar Payı (% ) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA: ( ..) DOSU MAYA: ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA: ( ..) DOSU MAYA : ( ..) 2016 - ( ..) ( ..) 2017 - ( ..) ( ..) (71) Yukarıda yer verilen gelir bazındaki pazar payları ile miktar bazındaki pazar payları arasındaki fark, büyük ölçüde PAK MAYA nın diğer oyunculara göre mevcut durumda bir miktar yüksek fiyatla satış yapmasından kaynaklanmaktadır. 18-17/316 -156 13/50 G.2.2.2.3. Kapasite Bazında Pazar Payları (72) Pazar payı ve dolayısıyla pazar gücünü ölçümlemede önemli bir diğer değerlendirme parametresi olan kapasite miktarları bakımından7 2011 -2013 yılları arasında yaş ve kuru maya pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir. Tablo 22: 2011 -2013 Yıllarında Kapasite Bazında Yaş Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (73) İşlem sonrası yaş maya kapasite miktarları ve kapasite bazında pazar paylarına aşağıda yer verilmektedir: Tablo 23: 2014 -2017 Yıllarında Yaş Maya Üretim Kapasiteleri (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE TOPLAM 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 24: 2014 -2017 Yıllarında Kapasite Bazında Yaş Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (74) İşlem öncesi kapasite bazında pazar verileri incelendiğinde, yaş maya bakımından PAK MAYA nın gelir bazında pazar payına benzer şekilde lider konumda olduğu, bununla birlikte ÖZ MAYA ile nispeten yakın kapasitelere sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. PAK MAYA ve ÖZ MAYA, 2013 yılında kapasite bazında toplam % ( ..) pazar payına sahip olup, MAURİ MAYA ile DOSU MAYA toplamına göre (% ( ..) ) yaklaşık ( ..) daha fazla kapasiteye sahiptirler. İşlem sonrası yaş maya kapasite verilerine bakıldığında ise PAK MAYA nın kapasite bazında pazar payında önemli bir değişiklik olmadığı, bununla birlikte ÖZ MAYA ve DOSU MAYA nın birleşmesinden sonra 2017 y ılı itibarıyla LESAFFRE TÜRKİYE nin % ( ..) ile kapasite bazında pazar payı bakımından en büyük oyuncu konumuna geldiği görülmektedir. Tablo 25: 2011 -2013 Yıllarında Kuru Maya Pazar Payı (%) (Kapasite Bazında/Yıllık) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (75) Kuru mayada satış gelirleri ve miktar bazındaki pazar payı hesaplamaları ile benzer şekilde kapasite bakımından da PAK MAYA pazar lideri konumundadır. Kuru maya üretim kapasitesinde PAK MAYA nın ÖZ MAYA ve DOSU MAYA dan açık ara önde olduğu görülmektedir. Öte yandan, daha önce ifade edildiği üzere MAURİ MAYA nın Türkiye de kuru maya operasyonu ve yatırımı bulunmamaktadır. 7 Kapasitelerin hesabında, fe rmantasyon kapasitesi yerine nihai ürün çıktısını ifade eden üretim kapasiteleri kullanılmıştır. 18-17/316 -156 14/50 (76) İşlem sonrası dönemde kuru maya kapasite miktarları ve kapasite bazında pazar paylarına aşağıda yer verilmektedir: Tablo 26: 2014 -2017 Yıllarında Kuru Maya Üretim Kapasiteleri (ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE TOPLAM 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tablo 27: 2014 -2017 Yıllarında Kapasite Bazında Kuru Maya Pazar Payı (%) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (77) Kuru mayada işlem sonrası pazar payları incelendiğinde, işlem öncesine benzer şekilde PAK MAYA nın rakiplerine göre açık ara önde olduğu, ağırlıklı olarak ithalata yönelik olan kuru maya bakımından da Türkiye de pazar lideri konumunda bulunduğu görülmektedir. G.2.2.3. Pazarda Dağıtım (78) Devralma işlemine ilişkin Kurul kararı öncesi dönem bakımından, Türkiye de iç pazardaki maya talebinin %97 sini teşkil eden yaş maya dağıtımının tamamına yakını distribütörler aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla sektördeki tedarik döngüsü, üretici fabrikalardan distribütöre ve distribütörlerden müşterilere (fırınlar) doğru işlemektedir. (79) Bununla birlikte endüstriyel ölçekteki fırınlar söz konusu olduğu zaman üreticiler, doğrudan arz ilişkisine de girebilmektedir. Dolayısıyla müşteri gruplarına göre dağıtım kanalları ve arz ilişkisi çeşitlenebilmektedir. Aşağıdaki tabloda müşteri gruplarına göre ürünlerin dağıtım kanalları yer almaktadır. Tablo 28: Müşteri Grupları ve Dağıtım Kana lları Müşteri Grubu Dağıtım Kanalı Esnaf Fırınları Distribütör Özel Endüstriyel Müşteriler Distribütör veya Doğrudan Kamusal Endüstriyel Müşteriler Distribütör veya Doğrudan Perakendeciler Distribütör veya Doğrudan (80) Maya distribütörlerinin tamamına yakınının bağımsız teşebbüsler olduğu görülmektedir8. Maya pazarında, ürünün homojen olmasından kaynaklı marka 8 Bu durumun bir istisnası, işbu dosya kapsamında devralan şirket olan ÖZ MAYA nın dağıtım şirketi 200 0 GIDA dır. 2000 GIDA, 09.08.1999 tarihinde İstanbul da k urulmuş olup; maya, ekmek katkı maddeleri ve diğer fırın ürünlerinin distribütörü olarak faaliyet göstermektedir. Şirketin, 2004 yılında faaliyet e geçen Ankara ve 2012 yılında faaliyete geçen Kocaeli şubeleri bulunmaktadır. Bu şubeler Ankara, Kırıkkale, Kocaeli, Yalova, Adapazarı ve Düzce illerine hizmet vermektedir. 2000 GIDA anılan illerde münhasıran ÖZ MAYA nın yaş maya ve kuru maya ürünlerini satmaktadır. 2000 GIDA nın mevcut müşteri ağı yılda yaklaşık olarak ( ..) ton yaş maya talep etmekte olup, bu is e ÖZ MAYA nın pres/yaş ekmek mayası satışlarının yaklaşık % ( ..) una tekabül etmektedir. Devralma işlemi öncesinde dikey bütünleşik bir yapıya sahip olan LESAFFRE nin işlemin gerçekleşebilmesi için Kurul a sunduğu taahhütlerden biri, ÖZ MAYA nın dağıtım al anındaki iştiraki ve Türkiye pazarında bağımsız olmayan tek yaş maya distribütörü niteliğindeki 2000 GIDA nın dağıtım varlıklarını elden çıkarmak ve beş yıl süreyle bu varlıkların al ıcıları ile imzalanacak distribütörlük sözleşmelerini ÖZ MAYA nın fırıncıl ara yapılan doğrudan satışlardan 18-17/316 -156 15/50 bağımlılığının düşük olması müşterilerin kolaylıkla ürün değiştirebilmelerine neden olmakta, bu noktada alt pazarda yer alan distribütörlerin fır ınlarla olan ilişkilerinin önemi artmaktadır. Sektördeki yerleşmiş uygulamada maya distribütörleri/bayileri, üreticilerin ilgili bölge/şehir bazında rakiplerin fiyatlarını takip etmelerini sağlayan bir kontrol noktası işlevi görmektedir. Üreticiler, söz ko nusu kontrolleri genellikle bölge satış sorumluları aracılığıyla yapmaktadırlar. Bölge satış sorumluları sorumlu oldukları bölgede hangi üreticinin bayisinin hangi fırına kaça ürün sattığını kısa zaman aralıklarıyla raporlamaktadırlar. Aşağıda pazarın şeff aflığına ilişkin bölümde daha detaylı olarak yer verileceği üzere hem üreticilerin distribütörler üzerinden rakiplerine ilişkin çapraz bilgi akışı hem de distribütörlerin kendi aralarında yoğun iletişimi, sektörde geleneksel hale gelmiş uygulamalardır. (81) İşlem sonrası dönemde, LESAFFRE TÜRKİYE tarafından sağlanan bilgilere göre, yaş maya satışlarının büyük çoğunluğu bağımsız distribütörler aracılığıyla yapılmaktadır. LESAFFRE TÜRKİYE nin 2013 yılında toplam preslenmiş yaş maya satışlarının %( ..) , 2014 ve 2 015 yıllarında % ( ..) , 2016 yılında % ( ..) ve 2017 yılında % ( ..) distribütörler arac ılığıyla yapılmıştır . PAK MAYA tarafından sağlanan bilgilere göre, teşebbüsün toplam ( ..) müşterisinden ( ..) dağıtıcı konumunda olan sürekli müşteriler olduğu, ancak PAK MAYA nın bu teşebbüslerden hiçbiri ile distribütörlük veya bayilik ilişkisi içeren bir sözleşmesi bulunmadığı, bu firmaların mayayı PAK MAYA dan satın aldıktan sonra hangi fırınlara satacakların ın kendi tasarruflarında bulunduğu belirtilmiştir. Kuru maya üretimi faaliyetleri ile iştigal etmeyen MAURİ MAYA ise, yaş maya satışlarının % ( ..) özel endüstriyel fırınlara , %( ..) kamusal endüstriyel fırınlara , %( ..) esnaf fırınlarına, % ( ..) ise perake ndecilere satt ığını beyan etmiştir . (82) Pazardaki küçük ölçekli fırınlar ise genellikle tek bir distribütör ile çalışmamaktadır. 2013 yılı itibarıyla bunların yaklaşık % ( ..) çeşitli markaları farklı distribütörlerden tedarik etmektedir. Ayrıca, bazı illerde d istribütörlerden ekmek mayası satın alan ve bunu fırınlara satan alt bayiler de bulunmaktadır. Dolayısıyla aşağıda yer verilen sektörde il/bölge bazında bayi sayılarına ilişkin bilgiler yaklaşık rakamlardan oluşmakta olup, alt pazardaki yapının belirsizlik leri nedeniyle bayi sayısını net olarak vermek mümkün olamamaktadır. LESAFFRE TÜRKİYE 2017 yılı itibarıyla Türkiye nin yedi bölgesinde toplam 63 ilde 172 distribütör aracılığıyla satış yapıld ığını beyan etmiştir . (83) 2013 yılında Türkiye de 400 den fazla maya dağıtıcısı olduğu bilinmekte, bunlar arasında ÖZ MAYA ve DOSU MAYA nın distribütörleri münhasır çalışmakta iken PAK MAYA, Akdeniz -Doğu ve Güneydoğu Anadolu dan oluşan bölgedeki dokuz müşterisi haricindeki bayilerinin münhasır çalışmadığını beyan etmiştir. MAURİ MAYA ise tüm bayileri ile sözleşmesi bulunmasına rağmen münhasır faaliyet gösterilmediğini belirtmiştir. 2017 yılı itibarıyla LESAFFRE TÜRKİYE, PAK MAYA ve MAURİ MAYA tarafından hiçbir dağıtıcı ile münhasırlık içeren sözleşmeler akdetmedikleri beyan edilmiştir. (84) Aşağıdaki tabloda 2013 yılı itibarıyla Türkiye de coğrafi bölge bazında dört üreticinin distribütör/bayi sayılarına ilişkin bilgiye yer verilmektedir. tamamen çekileceği bir şekilde sonuçlandırmaktır. Bir diğer deyişle, ÖZ MAYA, beş yıl boyunca fırınc ılara dağıtım işinden tamamen çekileceğini ve bu süre boyunca dağıtımı içeren dikey bütünleşik bir yapıya sahip olmayacağın ı taahhüt etmiştir. Bu kapsamda LESAFFRE, farklı alıcılar ile 2000 GIDA nın varlıklarının, çalışanlarının, lisanslarının, alacaklarının ve müşterilerinin devri ile sonuçlanan s özleşmeler akdetmiştir. Ayrıca söz konusu taahhüt uyarınca LESAFFRE nin beş yıll ık süre boyunca herhangi bir dağıtım şirketi kurmaması gerekmektedir. Kurul un 20.04.2016 tarih ve 16 -12/212 -M sayılı kararında, LESAFFRE tarafından bahse konu taahhüdün yerine getirildiğine karar verilmiştir. 18-17/316 -156 16/50 Tablo 29: Sağlayıcıların Bölgeler Bazında Distribütör Sayıları (2013) Bölgeler Marmara Kara deniz İç Anadolu Ege Akdeniz Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu MAURİ MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) PAK MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) DOSU MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (85) Mevcut durumda bölge bazında distribütör dağılımına ise aşağıda yer verilmektedir. Tablo 30: Sağlayıcıların Bölgeler Bazında Distribütör Sayıları (2017) Bölgeler Marmara Karadeniz İç Anadolu Ege Akdeniz Doğu Anadolu Güneydoğu Anadolu MAURİ MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) PAK MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) LESAFFRE TÜRKİYE ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (86) İşlem öncesi dönemde 2013 yılı verilerine göre Türkiye de sayıca en fazla dağıtıcıya sahip teşebbüs PAK MAYA dır. Bununla birlikte, distribütörlerin hacim olarak birbirinden farklılık gösterdiği bilinmektedir. Diğer üretici teşebbüslerle kıyaslandığında DO SU MAYA nın dağıtım ağının daha dar olduğu söylenebilir. İşlem öncesi dönem bakımından DOSU MAYA nın Türkiye nin ( ..) ilinde bayi kanalıyla satış yapmadığı belirtilmiştir. Öte yandan, dağıtım ağının darlığına rağmen, DOSU MAYA nın pazar payının MAURİ MAYA dan fazla olmasında DOSU MAYA nın ağırlıklı olarak talebin yoğun olduğu batı bölgelerine ve özellikle endüstriyel fırınlara ürün tedarik etmesinin etken olduğu söylenebilir. (87) Devralma işlemi sonrası dönemde ise LESAFFRE nin Kurul un 15.12.2014 tarih 14 - 52/903 -411 sayılı kararı kapsamında sunduğu taahhütler çerçevesinde , LESAFFRE bünyesine katılan DOSU MAYA nın dağıtım ağında önemli değişiklikler olmuştur. LESAFFRE nin söz konusu taahhüt uyarınca; ÖZ MAYA nın dağıtım alanındaki iştiraki ve Türkiye pazarı nda bağımsız olmayan tek yaş maya distribütörü niteliğindeki 2000 GIDA nın dağıtım varlıklarını elden çıkarması ve beş yıl süreyle bu varlıkların alıcıları ile imzalanacak distribütörlük sözleşmelerini ÖZ MAYA nın fırıncılara yapılan doğrudan satışlardan t amamen çekileceği bir şekilde sonuçlandırması gerekmektedir. Bir diğer deyişle ÖZ MAYA, beş yıl boyunca fırıncılara dağıtım işinden tamamen çekileceğini ve bu süre boyunca dağıtımı içeren dikey bütünleşik bir yapıya sahip olmayacağını taahhüt etmiştir. Bu kapsamda LESAFFRE, farklı alıcılar ile 2000 GIDA nın varlıklarının, çalışanlarının, lisanslarının, alacaklarının ve müşterilerinin devri ile sonuçlanan sözleşmeler akdetmiştir. Ayrıca söz konusu taahhüt uyarınca LESAFFRE nin beş yıllık süre boyunca herhang i bir dağıtım şirketi kurmaması gerekmektedir. Kurul un 20.04.2016 tar ih ve 16 -12/212 -M sayılı kararınd a, LESAFFRE tarafından bahse konu taahhüdün yerine getirildiğine karar verilmiştir9. (88) Öte yandan, dağıtım maliyetlerine yönelik incelemeler kapsamında öze llikle yaş maya taşıma maliyetinin toplam maliyetler içerisindeki yerini görebilmek amacıyla teşebbüslerden bir ton yaş mayanın fabrika çıkış fiyatı üzerinden ortalama taşıma maliyeti talep edilmiş olup, 2013 yılı itibarıyla söz konusu hesaplama aşağıdaki tabloda sunulmaktadır. 9 Öte yandan, dosya kapsamındaki yeni taahhüt lerde LESAFFRE, fırıncılara dağıtım işinden çekilmeye ve dikey bütünleşik bir yapı kurmamaya ilişkin taahhüdünü üç yıl süre ile 2022 yılına kadar uzatmakt adır. LESAFFRE, bu taahhüt ile 2022 yılına kadar fırıncılara yönelik kendi dağıtım şirketi ile yaş ekm ek mayası dağıtımı yapmayacaktır. 18-17/316 -156 17/50 Tablo 31: Bir Ton Yaş Maya İçin Taşıma Maliyetleri (2013) Teşebbüs Ortalama Fabrika Çıkış Fiyatı (TL) Ortalama Taşıma Maliyeti (TL) Toplam Maliyetteki Payı (%) MAURİ MAYA ( ..) ( ..) ( ..) PAK MAYA ( ..) ( ..) ( ..) DOSU MAYA ( ..) ( ..) ( ..) ÖZ MAYA ( ..) ( ..) ( ..) (89) Taşıma maliyetleri incelendiğinde, genel olarak bir ton yaş mayanın fabrika çıkış maliyeti içerisindeki oranının teşebbüsler için ortalama %8 -9 civarında olduğu görülmektedir. Öte yandan, yaş mayanın soğutucu dolaplara sahip araçlarla taşındığı göz önünde bulundurulduğunda kış aylarında bu oran düşmektedir. (90) Devralma sonrası dönemde taşıma maliyetleri ele alındığında, LESAFFRE TÜRKİYE tarafından sunulan bilgilerde, bir ton yaş mayanın fabrika çıkış fiyatı ( ..) TL, ortalama taşıma maliyeti ( ..) TL ve bir ton yaş mayanın fabrika çıkış maliyeti içerisindeki oranının ortalama % ( ..) olduğu beyan edilmiştir . (91) Genel anlamda teşebbüslerin distribütörlere/müşterilere yaş maya sağlama aşamasında mesafe ayrımı yapmadığı g özlenmektedir. Bununla birlikte mesafe yakınlığının teşebbüslere bir miktar avantaj sağlaması beklenen bir sonuçtur. Öte yandan, üretici teşebbüslerin farklı bölgeler ve illerde hâlihazırda yaş maya temin ettiği endüstriyel müşterileri olduğu bilinmektedir . Özellikle endüstriyel müşterilere temin edilen yaş mayanın hacimce büyük olması, bu sevkiyatın tek seferde büyük kapasiteli araçlarla yapılması ton başına maliyeti düşüren bir faktördür. (92) Söz konusu maliyetleri ve dolayısıyla teşebbüsler arasındaki nak liye giderlerini üstlenme noktasında farklı uygulamalar mevcuttur. Bazı teşebbüsler taşıma maliyetlerini üstlenirken, bazı teşebbüslerin bu maliyetleri faturalara yansıttığı bilinmektedir. Bu noktada, taşıma maliyetlerinin fiyatlara yansıtılmasına yönelik olarak yeknesak bir uygulama olmadığı söylenebilir. G.2.2.4. Alıcıların Konumu (Fırınlar) (93) Türkiye de ekmek mayası talep eden başlıca üç alıcı grubu, küçük ölçekli (artisan) fırınlar, büyük ölçekli üretim yapan özel ve kamusal endüstriyel (tünel tipi) fırınlar ile perakende müşterilerdir. Alıcı grubu bazında pazar dağılımına aşağıda yer verilmektedir: Tablo 32: Alıcı Grubu ve Hacim Bazında Pazar Dağılımı (2013) Alıcı Grubu Pazar Dağılı mı (%) Esnaf Fırınları 77 Kamusal ve Özel Endüstriyel Fırınlar 17 Perakendeciler 6 Tablo 33: Alıcı Grubu ve Hacim Bazında Pazar Dağılımı (2017) Alıcı Grubu Pazar Dağılımı (%) Esnaf Fırınları ve Perakendeciler 80 Kamusal ve Özel Endüstriyel Fırınlar 20 (94) 2013 yılı itibarıyla Türkiye de yaş maya talebinin %77 si, küçük ölçekli (artisan) fırınlardan gelmektedir. 2013 yılında sektörde yaklaşık 22.500 küçük ölçekli fırın bulunmaktadır. Söz konusu artisan fırınlar, Türkiye de coğrafi olarak en ücra nokta larda dahi bulunan en yaygın fırın türü olup, son yıllarda endüstriyel fırınların açılmaya başlamasına rağmen açık ara en büyük maya alıcısı konumundadır. 2017 yılında ise yaş maya talebinin %20 si endüstriyel fırınlardan, geriye kalan %80 i esnaf fırınlar ı ile perakendecilerden gelmektedir. 18-17/316 -156 18/50 (95) Mevcut durumda, LESAFFRE TÜRKİYE nin tahminlerine göre Türkiye de yaklaşık 22.500 fırın bulunmaktadır. MAURİ MAYA nın daha geniş kapsamlı tahminlerine göre ise kamusal endüstriyel fırınlar, özel endüstriyel fırınlar, öz el yarı endüstriyel fırınlar, askeri birlik fırınları, unlu mamul üreticileri, pastaneler, geleneksel esnaf fırınları, pide fırınları, pideciler ve pizzacılar, oteller olmak üzere bu sayı 67.394 e ulaşmaktadı r. (96) Endüstriyel fırın sayısı ise yaklaşık 250 olu p, bu fırınların toplam fırıncılık pazarında ki payı 2013 yılında yaklaşık % 17 dir. 2017 yılı itibarıyla bu oran %20 olarak gerçekleşmiştir. (97) Dağıtım kanalları başlığı altında yer verildiği üzere endüstriyel fırınlar, büyük ölçekli olmaları nedeniyle mayayı üreticilerden doğrudan ya da distribütör yoluyla tedarik edebildikleri gibi, ihale yöntemiyle de alım yapabilmektedir. Endüstriyel üreticiler, küçük ölçekli fırınlardan ayrıştırılmak suretiyle incelendiğinde, bu tür üreticilerin bir alım dönemini izleyen y ıllarda genellikle aynı teşebbüsten alım yaptıkları görülmektedir. Bu bağlamda, Türkiye endüstriyel fırın sektörünün %47,2 sini oluşturan en büyük ilk beş fırının son üç yıllık maya alımları incelendiğinde aşağıdaki tablo ortaya çıkmaktadır. Tablo 34: 2011-2013 Yıllarında En Büyük Beş Endüstriyel Üreticinin 2011 -2013 Yılları Arasındaki Y aş Maya Alımları Yıl Adana Halk Ekmek İstanbul Halk Ekmek Ankara Halk Ekmek UNMAŞ Bursa Halk Ekmek 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (98) Söz konusu alımlar incelendiğinde, Türkiye de endüstriyel üreticilerin yaş maya talebinin yaklaşık yarısını teşkil eden en büyük beş üreticinin üçüne DOSU MAYA tarafından tedarik sağlandığı anlaşılmaktadır. (99) Devralma işlemi sonrası dönem itibarıyla en büyük müşteriler ve yaş ekmek mayası alımları dağılımına aşağıda yer verilmektedir: Tablo 35: 2014 -2017 Yıllarında En Büyük Beş Endüstriyel Üreticinin 2015 -2017 Yılları Arasındaki Yaş Maya Alımları Yıl Adana Halk Ekmek İstanbul Halk Ekmek Ankara Halk Ekmek UNMAŞ Bursa Halk Ekmek 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (100) İşlem sonrası dönemde büyük endüstriyel üreticilerin ihale yöntemi ile yaptıkları alımlar bakımından, işlem öncesi duruma göre önemli bir değişiklik bulunmadığı görülmektedir. (101) Perakende müşteriler ise fırınlar içerisinde oldukça küçük bir segment olup, A101, BİM, Çağdaş, Carrefour, Dia, Kiler, Metro, Migros, Real, ŞOK, Tansaş, Tesco Kipa ve Yimpaş tan oluşan 14 büyük perakende zinciridir. Bu segmentteki yaş ekmek mayası satışları, toplam yaş maya satışlarının %1,8 ini teşkil etmektedir. Bu kapsamda, maya alımları bakımından devralma sonrası dönem, işlem öncesi döneme benzer şekilde ağırlık lı küçük ölçekli ekmek fırınlarından oluşan yapıdadır. Endüstriyel alımlar bakımından incelendiğinde ise en büyük müşteriler alımlarını ağırlıklı olarak LESAFFRE den yapmaktadır. 18-17/316 -156 19/50 G.2.2.5. İthalat (102) Ülkemizde maya ithalatı ihmal edilebilir ölçüde düşüktür. Aşağıdaki tabloda 2011 -2013 yılları bakımından Türkiye pazarına ithal edilen ve Türkiye de üretilen toplam yaş maya miktarlarına yer verilmektedir. Tablo 36: 2011 -2013 Yıllarında İthalat Miktarları (ton) Yıl Toplam Yaş Maya Üretimi İthalat İthalatın Yerli Üretimi Karşılama Oranı 2011 126.369 270 0,21 2012 131.349 270 0,21 2013 130.472 682 0,52 (103) 2011 -2013 yılları arası gerçekleşen ithalat ve üretimi karşılama oranları incelendiğinde, ithalatın istikrarsız ve ihmal edilebilir ölçüde düşük olduğu görülmektedir. İnceleme döneminde, ithalatın ne ölçüde sürdürülebilir olduğuna yönelik olarak, 2013 yılı ndan itibaren Türkiye ye Bulgaristan ve Ukrayna daki bağlı tesislerinden yaş maya ithal eden Akmaya Pazarlama A.Ş. den (AK MAYA) bilgi talep edilmiştir. AK MAYA nın cevabi yazısında; - İthalatın önünde hukuki veya fiili herhangi bir zorluğun olmadığı, - 2013 y ılı gümrük vergileri, taşıma maliyetleri gibi maliyet kalemleri de dâhil mayanın geliş fiyatının Türkiye de mukim üretici teşebbüs satış fiyatlarından ucuz, bununla birlikte taşıma kaynaklı diğer bazı vergiler nedeniyle uzun dönemde istikrarlı bir maya ith alatının sürdürülmesi nin güç olduğu, - Türk tüketicisinin, ithal mayanın rekabeti sağladığı yönünde bir bakış açısına sahip olduğu, - İthalat sırasında ürün özelliklerinde bozulma olmadığı, - İthal edilen mayanın Türkiye de üretilen yaş maya ile aynı standartta olduğu, - Üretim gerçekleştirilen ülkedeki maya fiyatlarının, Türkiye de üretilen maya fiyatlarının yarısı seviyesinde olduğu, ifade edilmiştir. (104) Aynı konu hakkında devralma başvurusunda bulunan taraf vekili, gümrük vergisi ödenmeden birçok çevre ülkeden maya ithal edilmesinin mümkün olduğu nu, Türkiye ye maya ithalatının 2013 yılının son altı ayında ciddi bir şekilde arttığı nı ve bu durumun Türkiye deki yaş maya fiyatlarının eriştiği düzeyin yakın ülkelerden yapılan ithalatı ticari olarak makul hale getirdiği ni dile getirmiştir. (105) Ancak 2013 yılı ve öncesine ait ithalat verileri, ithalatçı ve devralma başvurusunda bulunan tarafın verdiği bilgilerden farklı bir durum ortaya koymaktadır. Nitekim, yukarıda yer verilen ithalat miktarları ve yerli üretimi karşılama o ranının düşüklüğünün yanı sıra, ithalat alanında piya sadaki tek oyuncunun Garipoğlu A ilesi olduğu görülmektedir. Sektörde 2013 yılında ithalat iki ülkeden (Ukrayna ve Bulgaristan) ve aynı teşebbüs (Garipoğlu Ailesi nin bağlı şirketleri) tarafından yapılmış tır. (106) Gerek ÖZ MAYA gerekse de DOSU MAYA devralma işlemi öncesinde üretim tesislerini Garipoğlu Ailesi nin kurmuş olduğu şirketlerden doğrudan veya dolaylı olarak devralmışlardır. Garipoğlu Ailesi uzun yıllardan beri Türkiye de üretim faaliyetinde bulunmuş , TMSF tarafından Akmaya Ticari İktisadi Bütünlüğü nün satılmasından sonra ise Garipoğlu Ailesi yurt dışındaki tesislerinden Türkiye ye dönem dönem ve sınırlı miktarda satışı yapmaya başlamıştır. Yurt içi piyasada bu denli uzun yıllar çalışmış olan Garipoğ lu Ailesi, bu süreçte piyasada yer alan tüm aktörlerle yakın ticari ilişkiler kurabilmiştir. 18-17/316 -156 20/50 (107) 2013 yılında piyasada yer alan ve uzun yıllar maya pazarında faaliyet gösteren birçok eski ÖZ MAYA ve DOSU MAYA distribütörü geçmişte Garipoğlu Ailesi ile çalışmış tır. Hal böyle olunca AK MAYA yurt dışında yer alan tesislerinden ithal ettiği yaş mayayı, pazarı yakinen bilme si ve yurt içinde ki geçmiş yıllardan kalma bağlantıları sayesinde kolayc a fırınlara dağıtabilmektedir . Öte yandan 2013 yılı piyasa koşullarında pazara yeni girmek isteyecek bir ithalatçının, fırıncılarla yakın ilişkiler kurulmasını gerektiren distribütörlük sistemini kurup sürekliliği sağlaması oldukça güçtür10. (108) Ek olarak konuya ilişkin olarak uluslararası ölçekte üretim yapan ve çeşitli ülkelerde üretim tesisleri bulunan, AB MAURİ G rubu nun Türkiye kolu olarak faaliyet gösteren MAURİ MAYA dan, Türkiye ye yaş maya ithali gerçekleştirip ge rçekleştirmedikleri hususunda bilgi talep edilmiştir. MAURİ M AYA nın cevabında; Şubat 2014 tarihinde İtalya dan T ürkiye ye yalnızca bir defaya mahsus yaş maya ithali gerçekleştirdikleri ifade edilmiştir. MAURİ MAYA, ( ..) ton ithalat için ürün bedeli, navlun masrafı, ilave masraflarla (Bitkisel Gıda Bilgi Formu, Liman Harcamaları, Tercüme, Müşavirlik Hizmeti, Tarım Pa yı, Tarım İl Müdürlüğü Ödemesi) birlikte toplam maliyetin ( ..) Euro (( ..) TL) olduğu, böylelikle bir kg yaş m aya ithalatının toplam maliyetinin söz konusu dönemde yaklaşık olarak ( ..) TL olduğu bilgisini sunmuştur. MAURİ MAYA, söz konusu ithalat maliyetin in yerli üretim maliyetine göre %50 oranında yüksek olduğunu ifade etmektedir . (109) Nitekim aşağıda yer verilen, 2013 yılına ait ithalat maliyetleri ve satış fiyatları da ithalat maliyetinin yerli üretime göre yüksek olduğu bilgisini desteklemektedir. İthalatın karlı ve sürdürülebilir olup olmadığının değerlendirilmesi bakımından mevcut durumdaki tek ithalatçıdan, ithalatın maliyeti ve ithal mayanın bayilere satış fiyatı talep edilmiş tir. Söz konusu bilgiler doğrultusunda 2013 yılı için Ukrayna ve Bulga ristan dan ithalat maliyeti ve ithal maya satış fiyatlarına ilişkin aşağıdaki tablo oluşturulmuştur . Tablo 37: 2013 Yılı İthalat Maliyeti -Fiyat Karşılaştırması İthalat Maliyeti (TL /kg) İthalat Satış Fiyatı (TL /kg) Mart ( ..) ( ..) Nisan ( ..) ( ..) Mayıs ( ..) ( ..) Haziran ( ..) ( ..) Temmuz ( ..) ( ..) Ağustos ( ..) ( ..) Ekim ( ..) ( ..) Kasım ( ..) ( ..) Aralık ( ..) ( ..) (110) 2013 yılının ilk iki ayında ithalat yapılmamış olup, maliyet -satış oranlarına bakıldığında Mart-Haziran ayları arası ithal maya satış fiyatının maliyetten fazla olduğu, kalan beş ayda ise satış fiyatının maliyetten düşük olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ithalatın 2013 yılında çoğunlukla zararına yapıldığı görülmektedir. (111) Türkiye ye ithalat yapılan Bulgaristan ve Ukrayn a daki tesislerin kapasite ve üretim miktarlarına ilişkin olarak AK MAYA dan bilgi talep edilmiştir. Teşebbüsten gelen bilgilere göre her iki ülkedeki tesisin 2013 yılı itibarıyla yıllık toplam kapasiteleri ( ..) ton olup, Türkiye den talep olması ve tam kapasite ile çalışılması durumunda ayda toplam 10 Nitekim ÖZ MAYA da yapılan yerinde inceleme kapsamında bulunan ve ÖZ MAYA yetkilileri arasında yapılan ve ( ..) gönderilen 05.02.2014 tarihli e -postada, ithal mayanın satılabileceği potansiyel bayiler konusunda bilgi istenmekte olup, bu soruya cevap olarak eski ÖZ MAYA ve DOSU MAYA bayileri listelenmektedir. 18-17/316 -156 21/50 ( ..) ton maya ithalinin mümkün o lduğu belirtilmektedir . 2013 yılında ithalatın Türkiye toplam yaş maya üretiminin % ( ..) tekabül ettiği bilgisi dikkate alındığında, mevcut durumda ithalat üretim ve kapasitelerinin yurt içi pazar bakımından ihmal edilebilir seviyede olduğu ve rekabetçi bir baskı yaratacak konumda olmadığı değerlendirmesi yapılmıştır. (112) Devralma işlemi sonrası bakımından ithalata ilişkin AK MAYA dan bilgi talep edi lmiştir. AK MAYA tarafından sağlanan bilgilere göre teşebbüsün 2013 yılında ( ..) , 2014 yılında ( ..) , 2015 yılında ( ..) ton yaş maya ithal ettiği, 2016 ve 2017 yıllarında faaliyetlerine devam etmediği belirtilmiştir. Tablo 38: 2014 -2017 Yıllarında İthala t Miktarları (ton) Yıl Toplam Yaş Maya Üretimi İthalat İthalatın Y erli Üretimi Karşılama Oranı 2014 ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) (113) LESAFFRE tarafından sağlanan TÜİK verilerine göre, Rusya, Almanya, Irak Makedonya başta olmak üzere Türkiye nin en çok maya ithal ettiği ülkeler Fransa, İtalya, Belçika, Ja ponya dır . Ayrıca, yine LESAFFRE tarafından sağlanan bilgilere göre, TÜİK kayıtlarında yer almasa da piyasada Ukrayna dan da maya ithal edil diği bilinmektedir . (114) MAURİ MAYA tarafından sunulan bilgilere göre, Türkiye pazarına son beş yılda ithalatçı olarak merkezi Ukrayna Kharkiv de bulunan LLC Balex Company firmasının Extra ve Mintsny Zmiy markalı ürünleri giriş yapmıştır. MAURİ MAYA nın tahminler ine göre, Türkiye pazarındaki ithal mayaların toplam tonaj oranı % ( ..) civarındadır. PAK MAYA tarafından ise, Türkiye ye özellikle Ukrayna dan yaş maya ithal edildiği, bu ithalatın yılda ( ..) ton seviyelerinde olduğu belirtilmiştir. Bu noktada, yaş maya ithalatında işlem öncesi ve sonrası dönem bakımından kayda değer bir değişiklik gerçekleşmediği anlaşılmaktadır. G.2.3. İlgili Ürün Pazarı (115) İlgili ürün pazarı temel olarak tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar olarak tanımlanmakta dır. Söz konusu pazarın belirlenmesinde , talep ikamesinin yanı sıra pazardaki geçiş maliyetleri, potansiyel rakiplerin makul bir maliyetle ve makul bir sürede üretime katılıp katılamayacakları gibi iki ncil unsurlar da dikkate alınmaktadır. (116) Bu noktada, maya pazarı bakımından aşağıda sırasıyla arz ve talep yönünden ikame ilişkisi bulunup bulunmadığına ilişkin değerlendirmeler yapılmaktadır. G.2.3.1. Arz İkamesi (117) Yukarıda sektöre ilişkin bilgiler bölümünde de yer verildiği üzere üretim süreci başlangıçta bütün maya çeşitleri bakımından aynı olup, üretim süreci istenen maya türüne göre saf kültürün laboratuvar ortamında aşılanması ile başlamakta, bu süreç sonucunda ortaya çıkan krem maya, yaş veya kuru mayanı n özünü oluşturmaktadır. (118) Mayanın yaş mı yoksa kuru mu olarak üretileceği bu noktadan sonra farklılık arz etmektedir. Üretim aşamasının ikame edilebilirliği bakımından bir yaş maya üreticisinin aynı zamanda kuru maya üretiminde de bulunabilmesi için, bu iki ürünün hammaddesini oluşturan sıvı maya kapasitesini arttırması, vakum filtreli ek kurutucular ile paketleme makineleri ve diğer yardımcı ekipmana yönelik olarak bir takım yatırımlar yapması gerekmektedir. 18-17/316 -156 22/50 (119) Genel ifadeyle yaş maya ve kuru maya çerçevesinde arz ikamesindeki farklılıklar kurutma kullanılıp kullanılmaması, farklı paketleme ekipmanı, farklı depolama gereklilikleridir. Bu çerçevede belirli mayaların üretiminde artış sağlanması bazı ekipman özelinde yatırım yapılmasına bağlıdır. Halihazırda kurul u olan tesislerde gerek yaş maya üretiminden kuru maya üretimine geçişin , gerek kuru maya üretiminden yaş maya üretimine geçişin gerektirdiği teknik değişiklikler, ekipmanlar ve fiziki alanlar dikkate alındığında bu değişimin tahmini ( ..) aylık bir süre z arfında gerçekleşebileceği belirtilmektedir. (120) 2013 yılı itibarıyla ÖZ MAYA nın kurulu olan iki tesisinden Ceyhan da yalnızca yaş maya üretimi yapılırken, Amasya tesisinde kuru maya üretimi yapılmaktadır. ÖZ MAYA tesis bazında bahse konu arz ikamesinin yaş mayadan kuru mayaya geçiş olarak değiştirilmes inin maliyetini ( ..) milyon Euro olarak, kuru mayadan yaş mayaya geçişi ise ( ..) milyon Euro olarak belirtmiştir. (121) Aynı dönemde işlem öncesinde DOSU MAYA gibi hem yaş maya hem kuru maya üretebilen karışık üretim tesislerinde ürünler arasında geçiş yapmanı n boş kapasite ihtiyacı da göz önünde bulundurulduğunda daha kolay olduğu belirtilmiştir. Nitekim 2013 yılında DOSU MAYA yaş mayada % ( ..) yedek paketleme kapasitesine sahip olmuş, böylelikle teknik olarak kuru maya üretiminden belli bir miktarı nın yaş may a üretimine yöneltmesi mümkün olmuştur. (122) İşlem sonrası dönem bakımından ise ekonomik koşullardaki değişimler nedenleriyle üretimi değiştirme maliyetleri ve sürelerine ilişkin olarak LESAFFRE tarafından; - yalnızca yaş ekmek mayası üretimine özgülenmiş olan Ce yhan tesisi için ( ..) ton yaş ekmek mayası üretim kapasitesinin ( ..) ton kuru ekmek mayası üretim kapasitesine çevrilmesinin maliyetinin yaklaşık olarak ( ..) milyon Euro olacağı ve bu işlemin ( ..) ay süreceği, - yalnızca kuru ekmek mayası üretimine özgülenmiş olan Amasya tesisi için ( ..) ton kuru ekmek mayası üretim kapasitesinin ( ..) ton yaş ekmek mayası üretim kapasitesine çevrilmesinin maliyetinin yaklaşık olarak beş milyon Euro olacağı ve bu işlemin ( ..) ay süreceği, - hem kuru ekmek m ayası hem de yaş ekmek mayası için süzme ve paketleme alanına sahip Lüleburgaz tesisi için ( ..) ton yaş ekmek mayası üretim kapasitesinin ( ..) ton kuru ekmek mayası üretim kapasitesine çevrilmesinin maliyetinin yaklaşık olarak ( ..) milyon Euro olacağı v e ( ..) ton kuru ekmek mayası üretim kapasitesinin ( ..) ton yaş ekmek mayası üretim kapasitesine çevrilmesinin maliyetinin yaklaşık olarak ( ..) milyon Euro olacağı beyan edilmiştir . Bu noktada, üreticiler nezdinde kuru maya ve yaş maya arasında belirli bir miktar arz ikamesi olduğu sonucuna ulaşmak mümkün olmakla birlikte, aşağıda ifade edileceği üzere ekmek mayasında talep ikamesi, ilgili ürün pazarının belirlenmesi açısından ön plana çıkmaktadır. G.2.3.2. Talep İkamesi (123) Daha önce ifade edildiği üzere Tü rkiye fırıncılık sektöründe maya satışları temel olarak küçük ölçekli çok sayıda fırın (artisanlar) ve endüstriyel üreticiler olmak üzere başlıca iki müşteri grubuna yapılmaktadır. Söz konusu müşterilerin alımlarına bakıldığında, bu alımların neredeyse tam amına yakınının yaş maya olduğu görülmektedir. Nitekim Türkiye de üretici firma yurtiçi satışları incelendiğinde bu satışların %97 lik bölümünü yaş maya satışları teşkil etmektedir. (124) Ekmeğin üretiminde gerek kuru gerekse yaş ekmek mayasının kullanılmasını n önünde teknik bir engel olmamasına rağmen, kuru ekmek mayası ekmek üreticileri tarafından 18-17/316 -156 23/50 tercih edilmemektedir. Bu durum, Türkiye deki fırınların ekmek üretimi bakımından yaş ekmek mayası ile kuru ekmek mayasını büyük ölçüde birbirine ikame olarak görme diklerini göstermektedir. Nitekim fırınlara yönelik bilgi taleplerine gelen cevabi yazılarda bazı fırınlar, bir dönem kuru maya kullanmayı denediklerini ancak yaş mayadaki verimi elde edemediklerini ifade etmişlerdir . (125) Bu durumu ülkemizde uzun yıllardır fırınlardaki hamur yapma şeklinin, hamur fermantasyon aşamaları ve zaman süreçlerinin yaş mayaya göre oluşması ile de açıklamak mümkündür. (126) Öte yandan, fırıncılar nezdinde yaş maya tercihinin bazı rasyonel gerekçeleri bulunmaktadır. Öncelikle fırıncılık gel eneksel bir meslek olduğundan, fırıncılar nesiller boyu aynı tarifleri kullanmakta, farklı tarif ve üretim teknikleri denemekten imtina etmektedirler. Benzer şekilde, kuru mayanın daha yüksek aktiviteli olmasından dolayı, birim başına oldukça az ve hassas kullanılmasının gerekliliği ve Türkiye fırın ortamında gramaj hesabının tam olarak yapılmasının zorluğu ve muhtemel hammadde kayıp miktarının çok olması, fırınların kuru maya tercih etmemesinin bir başka sebebidir. Bir başka deyişle kuru mayayı ekmek üreti mi bakımından kıvama getirmek için kullanılacak suyun azlığı, çokluğu, sıcaklık derecesi gibi faktörler önem arz etmektedir. Yoğrulmuş kuru mayanın hazırlanan hamuru ya çok çabuk fermente etmesi ya da kabarmasını geciktirmesi fırıncılar tarafından kuru may a kullanımını tercih sebebi olmaktan uzaklaştırmıştır. (127) Ayrıca fırıncılar tarafından yaş mayanın pişmiş ekmekte kendisine has doğal bir ekmek kokusu yarattığı ve bunun hem fırıncı hem nihai tüketici tarafından tercih edildiği ifade edilmektedir. (128) Öte yandan kuru ekmek mayasının üretim aşamasında gerektirdiği ek kurutma maliyeti ve bunun için gerekli olan enerji, kurutma ekipmanı, ayrı paketleme alanları, izole edilmiş odalar kuru maya fiyatını daha pahalı kılmakta, dolayısıyla bu da fırınların ve endüstriyel üreticilerin kuru maya tercih etmeme nedenlerinden biri olmaktadır. (129) Kullanım aşamasında ortaya çıkan bir diğer farklılık ise mayanın ekmek için hazırlanmasında ayrı bir çözülme sürecine ihtiyaç duyulmasıdır. Yaş maya çözülmeye daha elverişli olup, bu bakım dan ekmek üreticilerine pratiklik ve zaman kazandırmaktadır. Ayrıca mayanın içerisindeki bakterinin aktif olması için suya ihtiyaç vardır, kuru mayanın içeriğinde ise su yok denecek kadar azdır ve mayanın içerisindeki bakteri aktivitesinin azalmasına neden olan bu durum , ekmek üretiminde hamurun kimyasal yapısını olumsuz etkileyerek kabarmasında ve gözenek yapısında olumsuzluklara neden olmaktadır. (130) Dosya kapsamında Türkiye toplam ekmek üretiminin büyük bir kısmını teşkil eden illerin fırıncılar odalarının v e ticaret odalarının bu konudaki bilgilerine başvurulmuş, ekseriyetle yukarıdaki açıklamaları destekler mahiyette bilgiler edinilmiştir. Odalar ayrıca kuru mayanın ambalaj boyutlarının endüstriyel olmaması ve hâlihazırda maya üreticileri tarafından iç piya saya yönelik olarak kuru maya üretilmediğinden ekmek üreticilerinin sadece yaş maya kullanmak durumunda kaldıklarına da dikkat çekmişlerdir. (131) Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, eşit koşullarda tedarik imkânı tanındığı varsayımı altında fırıncıla r ve endüstriyel üreticilerin yaş ekmek mayasını tercih etme eğiliminde oldukları değerlendirilmektedir. Bununla birlikte düzenli bir tedarik ağının olmadığı, soğutucu kamyon ve soğuk depoların bulunmadığı yerlerde veya mayanın 2 - 3 hafta gibi bir süre muha faza edilmesine ihtiyaç duyulduğu durumlarda kuru maya kullanımı daha cazip hale gelebilmektedir. Fakat Türkiye nin iyi bir ulaşım altyapısına sahip olduğu, soğutuculu taşıma ve depolama imkânlarının bulunduğu ve distribütörlerin fırınlara düzenli olarak v e sıklıkla yaş ekmek mayası ulaştırabildiği 18-17/316 -156 24/50 düşünüldüğünde, fırıncıların ve endüstriyel üreticilerin yaş ekmek mayasını tercih etmelerini sağlayan alışkanlıklarını değiştirecek bir gelişme yaşanması öngörülmemektedir. (132) Diğer yandan Kurum bünyesinde bugüne k adar yürütülen incelemelerde genelde kuru ve yaş ekmek mayalarının, ayrı pazarlar olarak değerlendirildiği görülmektedir11. (133) Ekmek mayasının kuru ve yaş olarak ayrı pazarlar şeklinde değerlendirilmesinde, esas itibarıyla hitap ettikleri müşteri kitlesinin fa rklı olması ve bunun sonucunda pazarlama ağının farklılaşması etkili olmuştur. Kuru ve yaş mayanın farklı tüketici kitlelerine yöneldiği ve esasen pazarlama biçimlerinin de birbirinden farklı olduğu; yaş mayanın daha çok fırınlara ve endüstriyel alıcılara, kuru mayanın ise perakende kanalda evde kullanım amacıyla nihai tüketicilere pazarlandığı görülmektedir. Nitekim Kuruma gelen şikayetler dikkate alındığında daha çok belirli müşteri gruplarının ön plana çıktığı ve bu durumun da pazar tanımında etkili oldu ğu; özellikle fırınlar ve endüstriyel alıcılardan gelen şikayetlerin daha çok yaş maya ile ilişkilendirildiği ve spesifik pazar tanımlarından hareket edildiği görülmektedir. (134) Talep yönlü olarak nitelenebilecek olan bu bakış açısı işbu dosya bakımından da öncelikli olmakla birlikte, arz yönünden bakıldığında, esasen krem maya üretiminden itibaren ayrışan bir üretim sürecinden bahsedildiği ve bu bağlamda kuru ve yaş maya üretimi bakımından belirli bir seviyede arz ikamesi olanağının mevcut olduğu da belirtilmelidir. Bununla birlikte, Türkiye de fırıncılık sektöründe geçmişten beri süregelen tercihin yaş mayadan yana olması ve önümüzdeki dönemde bu eğilimi değiştirecek bir faktör bulunmaması göz önüne alındığında, ilgili ürün pazarları yaş maya ve kuru maya şeklinde iki ayrı ilgili ürün pazar ı olarak belirlenmiştir . G.2.3.3. Ekmek Katkı Maddeleri (135) Maya dışındaki ekmek katkılarına bakıldığında; emülgatörler, enzimler ve dolgu maddeleri gibi pişirme sürecini bazı yönlerden geliştiren çeşitli katkı maddelerinin bulunduğu görülmektedir. Ekmek katkı maddeleri un kalitesini arttırmak, hamur kıvamını tutturmak ve ekmeğin tazeliği için kullanılmaktadır. Kurul 05.08.2010 tarih ve 10 -52/99 1- 355 sayılı kararında ekmek katkı maddelerini ayrı bir pazar olarak değerlendirmiştir. İlgili Kurul kararındaki bu yaklaşımın işbu dosya bakımından da geçerli olduğu ve ekmek katkı maddelerinin ayrı bir pazar olduğu değerlendirilmiştir . (136) Bununla birlikte, ekmek katkı maddeleri üretimi genellikle küçük ölçekte gerçekleştirilmekte olup pahalı üretim tesislerini gerektirmemektedir. Ayrıca LESAFFRE tarafından Türkiye de 20 civarı büyük üretici ve çok daha fazla yerel küçük üretic i bulunduğu tahmin edilmektedir . Diğer yandan ekmek katkı maddelerinin maya üreticisi teşebbüslerin ciroları içerisindeki payı çok küçüktür12. G.2.4. İlgili Coğrafi Pazar (137) İlgili coğrafi pazar teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, rekabet koşullarının yeteri derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen bölgeler olarak tanımlanmıştır. (138) Kuru maya ürünü ülkemizde çok az talep gören bir ürün olup, üretilen kuru mayanın büyük bölümü yurtdışına ihraç edilmektedir. Bu kapsamda, kuru maya ürününe yönelik kesin bir coğrafi pazarı tanımı yapılmasına gerek görülmemektedir. 11 05.03.2009 tarih ve 09 -09/181 -53 sayılı, 20.05.2009 tarih ve 09 -23/491 -117 sayılı, 05.08.2010 tarih ve 10-52/991 -355 sayılı, 20.06.2013 tarih ve 13 -39/497 -219 sa yılı Kurul kararları. 12 ÖZ MAYA 2013 yurtiçi satışlarının % ( ..) ekmek katkı maddesi olup, DOSU MAYA nın 2013 yılında yurt içi ekmek katkı maddesi satışı bulunmamaktadır. 18-17/316 -156 25/50 (139) Öte yandan, yaş mayanın tüm Türkiye'de dağıtımının yapıldığı ve ülke genelinde rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı dikkate alınarak işlemin etkilerinin değerlendirileceği ilgili coğrafi pazar Türkiye ola rak tespit edilmiştir. G.3. 2010/4 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirme (140) Taraflar arasında 24.01.2014 tarihinde imzalanan Alım ve Satım Sözleş mesi uyarınca işlemin konusu, ÜLKER GRUBU tarafından kontrol edilen DOSU MAYA nın tam kontrolünün LESAFFRE tara fından devralınmasıdır. Dosya konusu işlemin gerçekleşmesiyle birlikte DOSU MAYA nın tam kontrolü LESAFFRE geçmiştir. bakımdan dosya konusu işlem 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in (2010/4 sayı lı Tebliğ) 5. maddesi çerçevesinde bir devralma işlemi niteliğindedir . (142) Dosya kapsamında yer alan ciro bilgileri çerçevesinde işlem taraflarının cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ in 7. maddesinde yer alan ciro eşiklerini aştığı ve bu nedenle işlemin izne tabi olduğu anlaşılmaktadır. G.4. 4054 sayılı Kanun un 7. Maddesi Kapsamında Değerlendirme (143) 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde düzenlenen yoğunlaşma işlemlerinin kontrolü, teşebbüslerin bir hâkim durum yaratmaya veya mevcut bir hâkim durumu güçlendirmeye yönelik olarak herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşme veya devralma işlemi gerçekleştirmelerini y asaklamaktadır. (144) Birleşme ve devralmalar bakımından birlikte hâkim duruma yönelik temel düzenleme 4054 sayılı Kanun un 7. maddesinde yer almakta olup, madde hükmünde Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri yasaklanmaktadır. (145) Hâkim durum tanımı ise 4054 sayılı Kanun un 3. maddesind e yapılmış olup, ilgili hükümde hâkim durum Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat arz üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü olarak ifade edi lmiştir. Söz konusu madde metninde yer alan hâkim duruma 2010 yılında yürürlüğe giren 2010/4 sayılı Tebliğ in 13. maddesi nin ikinci fıkrasında daha da açıklık getirilerek, söz konusu fıkrada Tek başına ya da birlikte hâkim durum yaratmaya veya hâkim durumu daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran birleşme veya devralmalara izin verilmez. hükmüne yer verilm iştir. Bu çerçevede, birleşme/devralmalar bakımından birlikte hâkim durum, 4054 sayılı Kanun başta olmak üzere 2010/4 sayılı Tebliğ in ilgili hükümleri kapsamında ele alınmaktadır. (146) Yatay Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz da (Kılavuz) 4054 sayılı Kanun un 3. maddesi bağlamında hâkim durum tanımı y apılmasının ardından, bir mal veya hizmet piyasasındaki bir birleşme veya devralma işlemi sonucunda teşebbüslerin tek başına veya birlikte hakim durumun işaret ettiği güce ulaşıp ulaşamayacakları veya bu gücü artırıp artırmayacakları hakkında öncül değerle ndirmeler yapılması gerektiği ifade edilmektedir. Söz konusu incelemenin ise ilgili ürün ve coğrafi pazarların belirlenmesi ile birleşmenin rekabet üzerine etkilerinin değerlendirilmesi şeklinde iki aşamada gerçekleştirileceği dile getirilmiştir. (147) Kılavuz da pazar payı ve HHI seviyelerine ilişkin öncül kriterlere yer verilmiştir. Yatay birleşmelerin muhtemel rekabet karşıtı etkileri iki başlık altında ele alınmıştır. Tek taraflı 18-17/316 -156 26/50 etkiler bağlamında bir veya daha fazla teşebbüs üzerindeki önemli düzeydeki rek abetçi baskıların ortadan kaldırılması sonucunda hâkim durum yaratılması ya da mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi (tek başına hâkim durum) söz konusu olmaktadır. Koordinasyon doğurucu etkiler bakımından ise daha önce davranışları arasında koordinasyon bu lunmayan teşebbüslerin, koordinasyon içinde bulunmak suretiyle rekabeti önemli ölçüde engellemeleri (birlikte hâkim durum) gündeme gelmektedir. (148) Söz konusu ayrımdaki tek taraflı etkiler, rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde tek baş ına hâkim durum yaratılması veya mevcut bir hâkim durumun güçlendirilmesi durumunda ortaya çıkan tek taraflı etkileri kapsamaktadır. Öte yandan, ikinci grup etkiler (birlikte hakim durum) kapsamında birleşme, ilgili pazardaki teşebbüsler arasındaki hâlihaz ırda mevcut olan koordinasyonu işlem öncesi duruma göre daha kolay, istikrarlı ya da etkin hale getirmektedir. (149) İkinci grup etkiler (birlikte hâkim durum), Kılavuz da Koordinasyon Doğurucu Etkiler başlığı altında yer almaktadır13. Bu bölümde öncelikle, y oğunlaşmış bir pazardaki bir birleşme işleminin pazardaki teşebbüslerin, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi bağlamında açık bir anlaşma yapmadan ya da uyumlu eyleme başvurmadan, pazara ilişkin davranışlarını koordine etme ve fiyatları artırma imkanlarını artı rabileceği ifade edilmektedir14. Öte yandan, bir birleşme işlemi, söz konusu işlem öncesinde davranışlarını zaten koordinasyon içerisinde sürdüren teşebbüsler için ise mevcut koordinasyonu daha güçlü hale getirebilir ya da teşebbüslere daha yüksek fiyat seviyelerinde koordinasyon olanağı sağlayabilir. (150) Kılavuz da, teşebbüslerin fiyat, üretim, kapasite ya da müşterilere yönelik olarak koordinasyon içerisine girebilecekleri ifade edildikten sonra koordinasyonun; - Koordinasyona dâhil olan teşebbüslerin, koordinas yon koşullarına uyulup uyulmadığını yeterli düzeyde izleyebilmeleri, - Koordinasyondan sapmaların tespit edilmesi halinde işletilecek birtakım caydırıcı mekanizmaların var olması, - Koordinasyon kapsamında bulunmayan mevcut veya gelecekteki rakiplerin yanı sıra müşteriler gibi koordinasyon kapsamı dışındaki birimler tarafından koordinasyondan beklenen sonuçların tehlikeye sokulmaması şeklinde üç koşulun gerçekleşmesine bağlı olduğu ifade edilmektedir. (151) Koordinasyon koşullarına dair ortak bir anlayışa varmanın mü mkün ve koordinasyonun sürdürülebilir olup olmadığının incelenmesi bakımından, birleşme işleminin ilgili pazarın koşullarında ne gibi değişikliklere yol açtığının ortaya konulması gerekmektedir. Bu bağlamda, işbirliği doğurucu etkilerin değerlendirilmesind e, ilgili pazarın özelliklerine ilişkin, teşebbüslerin geçmiş davranışları ve pazarın yapısal özellikleri dâhil her türlü mevcut verinin değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır15. (152) Devralma işleminin değerlendirildiği ilk nihai inceleme sürecinde, dosya kapsamında yapılan iktisadi analizde işleme ilişkin başlıca rekabetçi endişelerin sıralandığı görülmektedir. Buna göre işleme izin verilmesi durumunda; - Birleşen firmaların tek taraflı olarak fiyat artışına gitme eğilimlerini ölçen yöntemlerden biri o lan yukarıya doğru fiyat baskısı analizi sonuçlarına göre rakip firmaların fiyatlarını sabit tutacağı varsayımında, DOSU MAYA ve ÖZ MAYA nın 13 Kılavuz para. 38 vd. 14 Kılavuz para. 38. 15 Kılavuz para. 42. 18-17/316 -156 27/50 %( ..) düzeyinde bir maliyet etkinliği kazansa ve diğer firmalar fiyatlarını sabit tutsa dahi fiyat artırımına gid ebileceği, - Birleşme ve devralmalarda kullanılan; bu kapsamda incelemelerin en kapsamlı kısımlarından birini oluşturan ve rakiplerin işlem tarafı firmaların fiyat davranışlarına kendi fiyat davranışlarıyla karşılık verebilecekleri durumunu da dikkate alan birleşme devralma simülasyonu sonuçlarına göre, işlem tarafı firmaların % ( ..) nin üzerinde fiyat artışı yapabilecekleri, pazardaki ortalama artışın ise % ( ..) civarında gerçekleşebileceği, bu durumun % ( ..) etkinlik kazanımı ile de kayda değer bir şekilde değişmeyeceği, - İşlemin olası koordineli etkileri, bir başka ifadeyle işlemin firmaların koordinasyon yaratma ya da artırma güdülerine olan etkisi bağlamında, firmaların şimdi ve gelecekteki koordinasyon ya da rekabet sonucu elde edecekleri kârların bugünk ü değerlerini dikkate aldıklarında devralma sonrasında DOSU MAYA ve ÖZ MAYA nın koordinasyon içinde davranma ihtimalinin artacağı, MAURİ MAYA ve PAK MAYA nın ise koordinasyon içinde davranma ihtimalleri azalsa bile bu azalışın kayda değer olmadığı ve koord inasyon eğilimini muhafaza edecekleri, MAURİ MAYA nın analize dâhil edilmediği diğer testte PAK MAYA nın üçlü koordinasyona katılma noktasındaki eğiliminin dörtlü koordinasyona göre daha fazla olduğu, - İlgili işlemin hem yaş hem de kuru maya için eşik değerlerin üzerinde bir yoğunlaşma artışına neden olacağı; işlem tarafı firmaların belirli bir maliyet etkinliği kazansalar ve rakipler fiyatlarını sabit tutsalar dahi fiyat artışına gidebilecekleri; rakipl erin karşılık vermeleri olası olduğunda ise bu artışın daha fazla gerçekleşeceği; işlemin firmalar arası koordinasyonu mümkün ve kârlı kılan bir piyasa yapısı yaratacağı sonucuna varılmıştır. (153) Söz konusu analizde ulaşılan temel rekabetçi endişe yoğunlaşma artışı ile birlikte fiyatların artma riski ve piyasanın koordinasyonu mümkün kılan yapısı dır. Bu kapsamda aşağıda ilgili rekabetçi endişeler ayrıntılıca ele alınmaktadır. G.4.1 .Yaş Maya Pazarı nda Birden Fazla Teşebbüs Hâkimiyetine Yol Açabilecek Pazar Koşulları G.4.1 .1. Pazardaki Oyuncu Sayısı (154) Rekabet hukukunda ilgili ürün pazarında az sayıda oyuncunun faaliyet gösteriyor olması, teşebbüslerin pazar güçlerini ve davranışlarını koordine etmelerini kolaylaştırıcı bir unsur olarak kabul edilmektedir. Uygul amada özellikle 3 -4 teşebbüsten oluşan pazar yapılarının, ürünün diğer özelliklerine bağlı olarak birden fazla teşebbüsün birlikte hâkim duruma gelmesine zemin hazırlayabileceği bilinmektedir. (155) Ülkemizde yaş maya sektörünün tarihçesine bakıldığında faaliyet e geçen ilk teşebbüsün PAK MAYA olduğu görülmektedir. İlk maya üretim tesisi 1973 yılında PAK MAYA tarafından İzmit te faaliyete geçirilmiş, teşebbüs 1986 da İzmir de ikinci fabrikasını açmış, 1990 yılında Düzce de kurduğu tesisle fabrika sayısını üçe çıkarmıştır. 1987 yılında kurulan ve sektöre ikinci oyuncu olarak giren ÖZ MAYA ise 1988 yılında Ceyhan da üretime başlamış, daha önce ayrı bir tüzel kişi olarak faaliyet gösteren Amasya da kurulu SAF MAYA , LESAFFRE grup bünyesine katılmıştır. SAF MAYA grup bü nyesinde ayrı bir şirket olarak 2000 yılına kadar faaliyet göstermiş, 2000 yılı başından itibaren ÖZ MAYA ile aynı bünyede faaliyete devam etmiştir. Böylelikle LESAFFRE, Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetlerini tamamen ÖZ MAYA bünyesinde toplamıştır . 18-17/316 -156 28/50 (156) Maya sektörünün üçüncü oyuncusu MAURİ MAYA ise AB MAURİ nin Türkiye kolu olarak Balıkesir de 1989 yılından bu yana üretime devam etmektedir. Sektörde dördüncü ve son üretici olan, 2004 yılında kurulan Akmaya Ticari ve İktisadi Bütünlüğü, 2009 yılında TMS F tarafından satışa çıkarılmış, Kurul un 05.08.2010 tarih 10 -52/991 - 355 sayılı kararı ile DOSU MAYA ya devredilmesine izin verilmiştir. Bahse konu üreticiler ve küçük ölçekli butik maya üreticileri dışında sektöre başkaca bir giriş olmamış ve sektördeki ür etim ve satış faaliyetleri on yılı aşkın bir süredir dört teşebbüs tarafından yürütülmüştür. (157) Bu bağlamda, bildirime konu devralma işlemi ile pazardaki oyuncu sayısı dörtten üçe düşecektir. G.4.1 .2. Pazar Payları (158) Hakim durum analizlerinde göz önüne alınan kriterlerin en önemlisini pazar payları oluşturmaktadır. Yüksek pazar payları bir ya da birden fazla teşebbüsün ilgili piyasada hakim durumda bulunduğunun en önemli göstergesi olarak kabul edilmektedir. Kılavuz da ve yanı sıra Avrupa Komisyonu nun (Komisy on) Yatay Birleşmeler Rehberi nde (Rehber) pazar payları ve yoğunlaşma seviyelerinin, pazarın yapısını ve birleşen taraflar ile rakiplerinin konumlarını rekabet perspektifinden değerlendirmek bakımından öncül kriterler olduğu ifade edilmiştir16. Birleşme so nrası ortaya çıkan pazar payı ne kadar yüksekse, birleşme taraflarının elde edeceği pazar gücünün en az bu yükseliş ölçüsünde artacağı kabul edilmektedir. (159) Türkiye ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren dört oyuncunun yaş maya bakımından işlem öncesi dönem olan 2011 -2013 yıllarında satış miktarı bazında pazar paylarına Tablo 14 te yer verilm iştir. Tablodan anlaşıldığı üzere , 2011, 2012 ve 2013 yıllarında pazar benzer bir yapı sergile mekte ve PAK MAYA pazar lideri konumunda bulunmaktadır . Bununla birlikte pazar paylarında en çok dikkati çeken husus, devralma sonrasında pazardaki ikinci oyuncu olan ÖZ MAYA nın üçüncü oyuncu olan DOSU MAYA yı almasıyla birli kte bu birleşik teşebbüsün pazar lideri konumuna gelecek olmasıdır. Böylelikle ÖZ MAYA ve DOSU MAYA dan oluşan birleşik teşebbüs, pazarın neredeyse yarısını kontrol edecektir. (160) Diğer dikkat çekici nokta ise devralma varsayımı altında pazarın % ( ..) inin bir leşik teşebbüs (ÖZ MAYA + DOSU MAYA) ve PAK MAYA olmak üzere toplam iki teşebbüs tarafından kontrol edilecek olmasıdır. Bu noktada, sadece pazar paylarının incelenmesi ile varılabilecek ilk sonuç, devralma öncesi dört teşebbüsün faaliyet gösterdiği ve dar oligopol özelliği gösteren yaş ekmek mayası pazarının, üç teşebbüsün yer aldığı daha dar bir oligopol pazara dönüşecek olmasıdır. (161) İşlem bakımından, 2014 yılından günümüze kadar pazar paylarının değişimi ayrıca incelenmiş ve Tablo 15 te ilgili verilere yer verilmiştir. Devralma işlemi sonrası birleşik teşebbüsün ve rakiplerinin tablodaki pazar paylarına bakıldığında, birleşik teşebbüsün devralma işlemi esnasındaki görünümü ile bugünkü görünümü arasında yaklaşık dört puanlık bir farkın olduğu dikkat çekmekted ir. Birleşik teşebbüs pazarda dört puanlık bir kayıp yaşarken, bu kayıp MAURİ MAYA ve PAK MAYA tarafından hemen hemen eşit şekilde paylaşılmıştır. Bu noktada, özellikle 2015 yılından sonra PAK MAYA ve MAURİ nin pazar payındaki nisbi artış nedeniyle pazar p ayları nerdeyse eşit iki lider oyuncu ve liderlerin yaklaşık yarısı paya sahip tek bir oyuncunun olduğu dar oligopol bir pazar göze çarpmaktadır. (162) Pazar payı hesaplamasında yer verilen ikinci kriter olan satış gelirleri bazında 2011 - 2013 yıllarındaki pazar payları da incelenmiş ve ilgili verilere Tablo 18 de yer verilmiştir. 16 Rehber para. 14. 18-17/316 -156 29/50 Gelir bazında pazarda devralma öncesi ve sonrası pazar payları karşılaştırıldığında, satış miktarı bazındaki hesaba benzer şekilde ÖZ MAYA ve DOSU MAYA nın pazar lideri haline geldiği gö rülmektedir. Bununla birlikte söz konusu hesaplamada dikkati çeken husus, gelir bazında hesaplamada birleşen teşebbüsün PAK MAYA ile nerdeyse aynı pazar payına sahip olacağıdır. Bu bağlamda, gelir bazında pazar paylarına bakıldığında, pazarın iki oyuncunun yaklaşık % ( ..) ar paya sahip olacağı ve bir oyuncunun % ( ..) paya sahip olacağı üçlü bir yapıya dönüşeceği anlaşılmaktadır. (163) Tablo 19 daki veriler incelendiğinde p azarın miktar bazındaki görünümüne benzer şekilde birleşik teşebbüs devralma işlemi esnasınd akine göre ( ..) puanlık bir kayıp yaşamıştır. Söz konusu kayıpsa pazarda yer alan diğer iki oyuncu tarafından paylaşılmıştır. Pazarın yeni yapısında, devralma işlemi esnasında pazar lideri olan birleşik teşebbüs bu hâkimiyetini kaybetmiş ve PAK MAYA dan s onra pazardaki ikinci büyük oyuncu haline gelmiştir. Yeni pazar görünümünde birleşik teşebbüs PAK MAYA nın yaklaşık ( ..) puan gerisinde yer alırken MAURİ MAYA miktar bazındaki payına yakın bir pay almıştır. (164) Bildirime konu işlemin taraflarının faaliyet gö sterdiği pazar itibarıyla teşebbüslerin sahip oldukları kapasite miktarları da yoğunlaşmanın muhtemel etkilerini değerlendirmeye yardımcı olacaktır. Aşağıda öncelikle dört üretici firmanın devir öncesi için yaş maya kapasite ve üretim miktarlarına yer veri lecek, ardından son üç yıl bakımından kapasite bazında pazar payları ile devir sonrası pazarın kapasite görünümü değerlendirilecektir. Tablo 39 : 2011 -2013 Yıllarında Yaş Maya Pazarında Kapasite ve Üretim Miktarı ( ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA DOSU MAYA ÖZ MAYA Kapasite Üretim % Kapasite Üretim % Kapasite Üretim % Kapasite Üretim % 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2012 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2013 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (165) Üreticilerin 2011 -2013 arası kapasite rakamlarına bakıldığında, PAK MAYA ve ÖZ MAYA nın en yüksek kapasiteye sahip iki oyuncu olduğu görülmektedir. Devir sonrası kapasitelerin arttırılmayacağı varsayımı altında dahi birleşik teşebbüsün (ÖZ MAYA ve DOSU MAYA) kapasite miktarının, PAK MAYA yı geçeceği anlaşılmaktadır. Böylelikle işlem sonrası birleşik teşebbüs, kapasite bazında pazardaki en büyük oyuncu konumuna gelmektedir. Tablo 40 : 2014 -2017 Yı llarında Yaş Maya Pazarında Kapasite ve Üretim Miktarı ( ton) Yıl MAURİ MAYA PAK MAYA LESAFFRE TÜRKİYE Kapasite Üretim % Kapasite Üretim % Kapasite Üretim % 2014 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2015 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2016 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) 2017 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) (166) Devralma işlemi sonrası teşebbüslerin kapasitelerine bakıldığında MAURİ MAYA ve PAK MAYA kapasitelerinde önemli değişiklikler olmazken birleşik teşebbüsün kapasitesi yaklaşık ( ..) ton azalmıştır. Bu durumsa devralma işlemi öncesi düşük kapasite kullanım oranları ile çalışan teşebbüslerin devralma işlemi sonrası kapasitelerini daha etkin kullanarak pazar ortalamalarına yakın seviyelerde faaliyet göstermesini sağlamıştır. (167) Teşebbüslerin işlem öncesi kapasite bazında pazar paylarına ise Tablo 22 de yer verilmişt ir. Tabloda görüldüğü gibi 2011 -2013 arası dönemde kapasite bazında lider 18-17/316 -156 30/50 konumdaki PAK MAYA, devralma varsayımı altında kapasite bazında birleşik teşebbüsün gerisine düşerek ikinci oyuncu konumuna gelmektedir. Birleşik teşebbüsün ise % ( ..) gibi oldukça yüksek bir üretim kapasitesine eriştiği, işlemden sonra bu teşebbüsün pazardaki toplam kurulu kapasitenin neredeyse yarısını elinde bulunduracağı anlaşılmaktadır. 2014 yılı ve sonrasında kapasite bazında pazar paylarına ise Tablo 24 te yer verilm iştir. (168) Yukarıda yer verilen bilgilerden, pazardaki toplam kurulu kapasitenin birleşik teşebbüsteki kapasite azalmasından ötürü bir miktar düştüğü anlaşılmaktadır. Bundan dolayı da birleşik teşebbüsün kapasite bazındaki pazarı payı devralma işlemine göre ( ..) puana yakın düşerken rakiplerinin payları artmıştır. Bununla birlikte her ne kadar PAK MAYA ile birleşik teşebbüs arasındaki kurulu kapasite farkı azalsa da birleşik teşebbüsün pazardaki liderl iğini sürdürdüğü görülmektedir. (169) İlgili devralma işleminden so nra pazarın %( ..) e yakın bölümü birleşik teşebbüsün (ÖZ MAYA + DOSU MAYA) eline geçecek, % ( ..) inden fazlası ise birleşik teşebbüs ile PAK MAYA tarafından kontrol edilecektir. Bu noktada , sadece pazar paylarının dahi pazardaki yüksek yoğunlaşma düzeyini göstermek bakımından yeterli olduğu söylenebilir. G.4.1.3. HHI Oranları (170) Yoğunlaşma analizinde pazar paylarıyla birlikte değerlendirme ölçütü olarak kullanılan HHI endeksi de devralmanın pazar üzerindeki etkilerinin hesaplanması bakımından önemli bir refer anstır. Komisyon uygulamalarında HHI analizinde kullanılacak aralıklar üçe ayrılmaktadır. İlk olarak, işlem sonrası HHI seviyesinin 1.000 in altında kalması değerlendirilmekte ve böyle bir durumda rekabetçi endişelerin oluşmayacağı varsayılmaktadır. İkinci olarak, 1.000 -2.000 aralığı değerlendirilmekte, HHI düzeyinin bu aralıkta çıkması durumunda HHI değişimini gösteren ikinci bir kriter ortaya konulmaktadır. Böyle bir işlemin varlığı bakımından, işlem öncesi ve sonrası durumun karşılaştırılması ve HHI deği şiminin 250 nin altında kalması halinde, rekabetçi endişelerin bulunmayacağı yorumu yapılmaktadır. (171) Benzer şekilde, işlem sonrası HHI düzeyinin 2.000 i geçmesi halinde, HHI değişiminde 150 eşiğine bakılması gerektiği ifade edilmektedir. Kılavuz da ikinci ve üçüncü durumlar bakımından söz konusu HHI değişim eşikleri aşılmasa dahi, bir ya da birkaçının geçerli olabileceği istisnai durumların varlığı halinde, incelemenin rekabet karşıtı etkilerin incelenmesi bakımından derinleştirileceği ifade edilmektedir. (172) Aşağıdaki tablolarda sırasıyla satış miktarı bazında yaş maya pazarında yıllık ortalama HHI oranları ve işlem öncesi -sonrası HHI değişimi karşılaştırılmaktadır. Yaş maya pazarında devir öncesi ve devir sonrası HHI oranlarına yer verilmektedir. Tablo 41 : 2011 -2013 Yıllarında Satış Miktarı Bazında Ortalama HHI Oranları Yıl HHI 2011 ( ..) 2012 ( ..) 2013 ( ..) Tablo 42: İşlemin HHI Oranlarına Etkisi Yıl İşlem Öncesi HHI İşlem Sonrası HHI Değişim 2013 ( ..) ( ..) ( ..) 18-17/316 -156 31/50 (173) Bu çerçevede yaş maya pazarında devir öncesi HHI değeri ( ..) olarak hesaplanmıştır. ÖZ MAYA nın DOSU MAYA yı devralması varsayımı altında ise HHI değeri ( ..) olmakta ve HHI değişimi ( ..) olmaktadır. (174) Aşağıda satış gelirleri bazında HHI hesaplamasına yer verilmektedir. Tablo 43 : 2011 -2013 Yıllarında Satış Gelirleri Bazında Ortalama HHI Oranları Yıl HHI 2011 ( ..) 2012 ( ..) 2013 ( ..) Tablo 44 : İşlemin HHI Oranlarına Etkisi Yıl İşlem Öncesi HHI İşlem Sonrası HHI Değişim 2013 ( ..) ( ..) ( ..) (175) Her iki parametre kapsamında yapılan hesaplamalar sonucu ulaşılan değerlerin, gerek HHI ve gerek HHI değişimi bakımından Kılavuz da yer verilen olası rekabetçi endişelerin varlığına işaret eden düzeylerin üzerinde olduğu görülmektedir. Tablo 45 : 2014 -2017 Yıllarında Satış Miktarı Bazında HHI Oranları Yıl HHI 2014 ( ..) 2015 ( ..) 2016 ( ..) 2017 ( ..) (176) Devralma işlemi öncesi pazar, Kılavuz da yer alan düzeylerin üzerinde yoğunlaşma oranlarına sahipken devralma işlemi sonrası daha da yoğunlaşmış ve HHI değeri yaklaşık ( ..) puan artmıştır. Nitekim devralma işlemi sonrası pazarın halen oldukça yoğun ve HHI değerlerinin 3.500 ün üzerinde olduğu görülmektedir. Bununla birlikte birleşik teşebbüsün son dört yılda bir miktar pazar payı kaybetmesi sonucu HHI değerlerinde devralmanın sonrasına göre kısmi bir gerileme görülmüş ancak bu pazarın yoğunlaşma seviyesind e ciddi değişiklik sağlayamamıştır. Tablo 46 : 2014 -2017 Yıllarında Satış Gelirleri Bazında HHI Oranları Yıl HHI 2014 ( ..) 2015 ( ..) 2016 ( ..) 2017 ( ..) (177) Satış gelirleri bazındaki yoğunlaşma oranlarına bakıldığında da benzer bir tablo ile karşılaşılmaktadır. Devralma sonrasında pazar daha da yoğunlaşmış ancak 3.500 ün üzerinde HHI seviyesine sahip olan pazarda son dört yıllık dilimde yoğunlaşma oranlarında sadece ( ..) puanlık bir gerileme gerçekleşmiştir. Bu çerçevede, işlem öncesinde ÖZ MAYA nın DOSU MAYA yı devralması ile birlikte üç teşebbüse düşecek pazar yapısı, yaş maya pazarında

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI