Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-123 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 08-58/933-377 Karar Tarihi : 16.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL , Evren SESLİ , Selvi KOCABAY , Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : - Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş. Kara Mustafa Paşa Sk. No:71 Karaköy/İstanbul
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-123 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 08-58/933-377 Karar Tarihi : 16.10.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL , Evren SESLİ , Selvi KOCABAY , Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : - Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş. Kara Mustafa Paşa Sk. No:71 Karaköy/İstanbul - Falcon Gümrüksüz Mağaza İşletmeciliği ve Ticaret A.Ş. Acıbadem Gömeç Sk. No:32/2 Kadıköy/İstanbul 20 Temsilcileri: Av. Dr. Yahya K. ZABUNOĞLU, Av. Metin KAYAÇAĞLAYAN Ziya Ül-Rahman Cd . No:23/4 Çankaya/Ankara D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN : Çanakkale Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. Cumhuriyet Mh. Sahil Yolu Kepez/Çanakkale E. DOSYA KONUSU : Çanakkale Kepez Limanı nı işletmekte olan Çanakkale Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çanakkale Liman İşletmesi ) nin 4054 30 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde; - Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş. (Düzkoç ), Falcon Gümrüksüz Mağaza İşletmeciliği ve Ticaret A.Ş. (Falcon ), ABC Dış Ticaret A.Ş. (ABC) ve Aksoy İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Aksoy) firmalarının Çanakkale Boğazı ndan geçiş yapan gemilere gümrüksüz içki ve sigara gibi malların satışından oluşan shipstore hizmeti ver diği, - Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğü nün 48. maddesine atıfla shipstore 40 hizmetinin, Çanakkale Boğazı nda yasal zorunluluk gereği Kanlıdere ve Karanfil fenerlerini birleştiren hattın güneyinde verilebildiği, - Kepez Limanı nın bu noktaya diğer liman ve iskelelere göre daha yakın mesafede olması, Aksoy un liman sahası içinde deposunun bulunması, diğer üç teşebbüsün depolarının limana yakınlığı ve emniyet ile gümrük muhafaza memurlarının limanda 24 saat görev yapıyor olmaları dolayısıyla limanın g ünün her saatinde shipstore hizmeti vermeye uygun olması gibi çeşitli hukuki ve fiili 08-58/933 -377 2nedenlerle Çanakkale Boğazı ndaki shipstore hizmetleri açısından Kepez Limanı nın işletme hakkını elinde bulunduran Çanakkale Liman İşletmesi nin hakim durumda olduğu, 50 - 2008 yılı itibarıyla Çanakkale Liman İşletmesi nin, Liman içinde bulunan deposunu kiralayan Aksoy dışındaki diğer üç teşebbüsün liman hizmetlerinden yararlanmasına izin vermediği, bu eylemin ise 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin ihlali olduğu, - Çanakkale Liman İşletmesi nin söz konusu eylemden önce, Aksoy un faaliyete başlamasıyla birlikte; Düzkoç, Falcon ve ABC için Liman dan yararlanma hizmet bedellerini 100 ABD Doları ndan (1 .5.2004 -30.11.2005) önce 800 ABD Doları na (1.12.2005 -31.12.2006), daha sonra ise 1.250 ABD Doları na (1 .1.2007 den itibaren) çıkararak aşırı fiyat uyguladığı ve bu durumun da 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi uyarınca ihlal teşkil ettiği 60 iddia edilmiştir. Dilekçede , ayrıca , Çanakkale Liman İşletmesi nin bu uygulamalarından doğrudan avantaj sağlayan tarafın Aksoy olması dolayısıyla, Aksoy ile Çanakkale Liman İşletmesi arasında rekabeti kısıtlayan ve 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ni ihlal eden bir anlaşmanın olabileceği de ifade edilmiştir. Bunların yanı sıra, Kepez Limanı nın shipstor e hizmetlerinin verilebilmesi için zorunlu unsur niteliği taşıdığı vurgulanmış ve Çanakkale Liman İşletmesi nin yukarıda belirtilen uygulamalarına yönelik nihai karar verilinceye kadar piyasadaki rekabetçi yapının korunması amacıyla ihtiyati tedbir kararın ın alınması talebinde bulunulmuştur. 70 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.6.2008 tarih ve 3454 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 25.7.2008 tarih ve 2008 -4-123/İİ -08-ES sayılı İlk İnceleme Raporu, 31.7.2008 tarih ve 08-49 sayılı Kurul toplantısın da görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-49/698 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili kar ar uyarınca düzenlenen 8.10.2008 tarih ve 2008 -4-123/ÖA -08-OS sayılı Önaraştırma Raporu 10.10.2008 tarih, REK.0.08.00.00 -110/296 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80 H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Ra por da, Çanakkale Liman İşletmesi nin shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında 4054 sayılı Kanun un 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı ve bu nedenle adı geçen teşebbüs hakkında soruşturma açılm asına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar 90 I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Rekabet ihlali olduğu iddia edilen alan, u luslararası limanlara seyahat etmekte olan gemilere verilen gümrüksüz mal satışı olarak ta nımlanan s hipstore hizmetini 08-58/933 -377 3veren teşebbüslerin aldığı liman hizmetlerine ilşkin olduğundan, dosya kapsamı bilgiler ve pazarın koşulları göz önüne alın arak, ilgili ürün pazarı shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarı ol arak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Türkiye de shipstore hizmetleri Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazı nda 100 verilmektedir. Ancak, boğazlardan transit geçiş yapan gemilerin her iki boğazdan da shipstore hizmetleri almaları Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Gümrükle r Genel Müdürlüğü nün 22.4.2008 tarihli Genelge si nedeniyle yasal olarak mümkün değildir. Genelge de yer alan hükümlere göre, boğazlardan transit geçen gemiler İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı ndan sadece birinde shipstore hizmeti alabilecektir. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar Çanakkale Boğazı olarak tespit edilmiştir. I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller I.2.1. Çanakkale Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkilisi ile Yapılan 110 Görüşme Raportörlerin görüştüğü şirket y etkilisi, ko nuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir: - Shipstore hizmeti veren şirketler boğazdan geçiş yapan gemilerle yapılan yazışmalar neticesinde talep gelmesi durumunda gemilere içki, sigara vb. ürünleri tekneler aracılığıyla götürerek satış yapmaktad ır. Shipstore hizmetleri Türkiye de Kepez Limanı dışında Zeytinburnu Limanı (Zeyport) nda verilmektedir. - Kepez Limanı nda bugüne kadar Aksoy, Düzkoç, Falcon ve ABC firma ları shipstore hizmeti vermiştir. Aksoy shipstore hizmetlerinin yanı sıra Liman da freeshop hizmeti de vermekteydi. Ancak ro -ro ve kruvaziyer gemilerine yönelik 120 hizmetlerde bazı aksamalar olması nedeniyle , 2008 yılı itibarı yla Aksoy freeshop işletmeciliğine ara vermiş bulunmaktadır. Söz konusu dört firmadan sadece Aksoy un Liman sahası iç erisinde depo kiraladığını , diğer üç firmadan ABC liman sahası yakınında bir depoyu kiracı olarak kullanmakta, Falcon ve Düzkoç ise Liman dışında yer alan mülkiyetlerindeki depoları kullanmaktadır. Liman dışında deposu bulunan firmalar gemi yanaştığında li mana girip satış yapabilmektedir. - Shipstore hizmetlerinden elde e dilen kira bedelleri Çanakkale Liman İşletmesi nin gelirleri içerisinde çok önemli bir yere sahip olmamakla beraber, sabit bir gelir kaynağı olması nedeniyle göz ardı e dilemez. Yetkili, Çanakkale Liman İşletmesi ile Düzkoç, Falcon ve ABC arasında shipstore 130 hizmetlerine ilişkin yaşanan anlaşmazlığa ilişkin olarak ise, kendilerinin Liman alanından sorumlu olma ları nedeniyle güvenliği daha iyi sağlayabilmek ve kontrolü tek bir noktada toplamak suretiyle etkinliği arttırmak için Liman sahası dışında deposu bulunan shipstore şirketlerinin faaliyetlerini liman alanındaki antrepolardan gerçekleştirmelerini tercih e ttiklerini; Düzkoç ve Falcon un faaliyet gösterdikleri dönemde depolarının liman dışı nda olması nedeniyle gün içerisinde limana çok fazla giriş ve çıkış yap tıklarını; bu durum un girişlerde mal kaçakçılı ğına yönelik denetimi zorlaştırdığını; esasen Liman a girişlerde denetim yapma yetkisi nin gümrük muhafaza memurları na ait olmasına rağmen p ersonel eksikliği 08-58/933 -377 4nedeniyle , işletme tarafından da denetim yapıl dığını; bu durum daha fazla 140 personel istihdam edilmesini gerektirdiğinde n İşletme nin ekstra maliyet e katlanmak zorunda kaldığını; öte yandan herhangi bir kaçakçılık veya başka bir olay olduğu nda Gümrük Muhafaza ile birlikte Liman İşletmesi nin de sorumlu tutulması ihtimali nin her zaman mevcut olduğunu; tüm bu nedenlerle Çanakkale Liman İşletmesi nin söz konusu üç şirket e limanda depo kurmaları ve buradan faaliyet göstermeleri karşılığında aylı k 5.000 ABD Dolar ı kira bede li ödemeleri teklifinde bulunduğunu; ancak anılan şirketlerin halihazırda liman dışında kurdukları depo lara önemli miktarda yatırım yaptıkları gerekçesiyle bu teklifi kabul etmedi klerini; kendilerinin devletin bir düzenlemesi so nucu Kepez Limanı na gelerek ve önemli miktarda yatırım yaparak burada faaliyete geçtikleri için liman 150 dışında faaliyet gösterme haklarının olduğunu belirtti klerini; bu çerçevede Çanakkale Liman İşletmesi nin bahsi geçen üç şirketin limandaki faaliyetlerin i 6 ay önce durdurduğunu; bunun sonucunda Düzkoç ve Falcon un özelleştirme işleminin iptali ve Liman ın kapatılması istemiyle yargı yoluna başvurdu ğunu; ABC nin bu başvuruya katılmadığını; ABC ile Limanda depo kurulmasına yönelik görüşmeler inin devam et tiğini belirtmiştir. Yetkili ayrıca, s hipstore şirketlerine uygula dıkları fiyatlar a ilişkin iddiaların da gerçeği yansıtmadığını ; Liman ın inşaatı esnasında Düzkoç, Falcon ve ABC nin inşaatı üstlenen Kolin İnşaat ın taşeronu olan firmaya shipstore hizmetleri için aylık 100 ABD Dolar ı kira bedeli öde diklerini; bu bedel in inşaatın devam ettiği ve 160 henüz Liman tesisinin tam olarak kurulmadığı dönemde firmaların mevcut faaliyetlerini sürdürebilmelerine yardımcı olabilmek amacıyla uygulan mış olduğunu; Liman ın faal iyete geçmesinde n sonra Çanakkale Liman İşletmesi nin aylık kira bedelini 2006 yılı için 800 ABD Dolar ı, 2007 yılı için ise 1.250 ABD Dolar ı olarak belirle diğini; Liman da depo kiralayan Aksoy un ise shipstore hizmetleri için 2007 de yıllık 60.000 ABD Dola rı ödediğini; Aksoy un aynı dönemde freeshop hizmeti için yıllık ödemesinin 240.000 ABD Dolar ı olduğunu; belirlenen bedeller in halihazırda aynı tipte hizmetlerin verildiği Zeyport Limanı nda uygulanan bedellerin oldukça altında bulunduğunu ifade etmiştir. I.2.2. Aksoy İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Yapılan Görüşme 170 Şirket yetkilisi önaraştırma konusuna ilişkin olarak; Aksoy un yaklaşık 15 yıldır freeshop mağazaları işlet tiğini; shipstore faaliyetleri ne ise ilk olarak Kepez Limanı nda başladık larını; Kepez Limanı nda yaklaşık 2 yıldır freeshop ve shipstore hizmeti ver diklerini; ancak limana gelen yolcu sayısı az olduğu için ve Liman daki faaliyetlerini finanse ettikleri diğer faaliyetleri sona erdiğinden freehop faaliyetleri ni yaklaşık bir ay önce durdurduk larını; bunda Gümrük Kanunu nda yapılan son değişiklikle getirilen şartların da etkili olduğunu; shipstore hizmetlerini limanın içinde yer alan depo larından yararlanarak bir ay öncesine kadar sürdür düklerini; fakat bir aydır limandaki tüm faaliyetl erine son verdik lerini; Liman sahası dışındaki bir depoyu kiraladık larını ve bu konuda Gümrük 180 Müsteşarlığı ndan ger ekli izinlerin verilmesini beklediklerini; ancak Liman İşletmesi ile Liman dışındaki bir depoyu kullanarak Kepez Limanı ndan shipstore hizmet i verip veremeyece kleri hususunu henüz görüşmedik lerini; Kepez Limanı nda yürütülen shipstore faaliyetlerinin kendileri açısından çok karlı olma dığını; Liman sahası dışındaki depoyu kullanma ları halinde Çanakkale şehir merkezinde yer alan Gümrük iskelesini kullanmayı planl adıklarını; söz konusu iskele için aylık 25 08-58/933 -377 5ABD Dolar ı ve gümrük çalışanlarının mesai ücretlerini ödeme lerinin yeterli olduğunu belirtmiştir. Yetkili son olarak, Çanakkale Liman İşletmesi ile 2007 yılı için 60.000 ABD Doları bedelli kira s özleşme si yaptıklarını; 2008 yılının ilk 8 ayında shipstore 190 hizmetlerin den ( ) YTL ciro elde ettiklerini ve Liman da faaliyet gösterdi kleri süre içerisinde liman işletmesi ile herhangi bir problem yaşamadıklarını ifade etmiştir. I.2.3. Düzkoç Turizm İ thalat ve İhracat A.Ş., Falcon Gümrüksüz Mağaza İşletmeciliği ve Tic. A.Ş. ve Abc Dış Ticaret A.Ş. ile Yapılan Görüşme Düzkoç ve Falcon yetkilileri ve bu şirketlerin vekili ile ABC yetkilileri nin konuya ilişkin olarak belirttikleri hususlar aşağıdaki şekil dedir: - Kepez Limanı nda Düzkoç ve Falcon 2001 , ABC ise bugünkü ortaklık yapısı ile Mart 2007 den itibaren hizmet ver mektedir. Mevcut ortakların ABC yi devraldığı tarihten birkaç ay sonra Liman İşletmesi ile şirketler arasında bazı problemler 200 ortaya çıkmaya başla mıştır. İşletme tarafından 2007 yılı sonunda ABC, Falcon ve Düzkoç un limandan yararlanamayacağına ilişkin bir yazı taraflara gönderil miştir. Söz konusu karara ilişkin olarak herhangi bir gerekçe liman işletmesi tarafınd an bildirilmedi. Liman İşletmesi ile şirketler arasında herhangi bir güvenlik sorunu ya da fiyat anlaşmazlığı söz konusu değildir. Böyle bir problemin olması halinde liman işletmesi değil, limanda bulunan kolluk kuvvetleri yetkili olduğundan - bilindiği kad arıyla - liman işletmesinin bu konuda bir sorumluluğu bulunmamaktadır. - ABC, Falcon ve Düzkoç kamu yetkililerinin 1999 yılında almış olduğu bir karar neticesinde faaliyetleri ni bu bölgeye yönlendirerek, depoları nı yaptırmıştır. 210 Şirketler o dönemde kamu tar afından işletilmekte olan Kepez Limanı nda herhangi bir problem yaşamaksızın faaliyetleri ni sürdürmüşlerdir. Liman İşletmesi nin özelleşmesi ile birlikte ilk olarak şirketlere kira bedeli olarak 10.000 ABD Doları teklif edil miş, fakat valiliğin de olaya mü dahalesi neticesinde kamu tarafından belirlenen tarifelerde dikkate alınarak (bağlama bedeli yaklaşık 56 ABD Doları olmasına rağmen) 100 ABD Doları tutarında kira bedeli üzerinden anlaşma sağlan mıştır. Akabinde kiralar önce 800 ABD Doları na ve 2007 yılı i tibarıyla ise 1.250 ABD Doları na yükseltilmiştir. 2008 yılında ise herhangi bir gerekçe belirtilmeksizin anılan şirketlerin faaliyetleri durdurulmuş bulunmaktadır. Şirketler bu durum un shipstore hizmeti ile birlikte aynı zamanda freeshop hizmeti de veren 220 ve Liman da deposu bulunması nedeniyle Liman İşletmesi ne daha yüksek kira bedeli ödeyen Aksoy ile yapılan bir anlaşmadan kaynaklan ıyor olabil eceğini düşünmektedirler. - Falco n, Düzkoç ve ABC bu sene itibarı yla faaliyetleri ne Çanakkale ili içerisindeki Gümrük İskelesi nden devam e tmektedir. Fakat bu durum maliyetleri n arttırmasın a neden olmasının yanı sıra bazı güvenlik risklerini de beraberinde getirm ektedir. Kepez Limanı nı n kullanılamamasının satışlardaki etkisini net olarak söylemek henüz mümkün değil dir. Fakat gemi ile bulu şma noktasına gitmek için kat edilmesi gereken mesafenin artması ( daha önce 20 ila 25 dakikada gemilerle buluşma noktasına ulaşmak mümkünken , bu süre yaklaşık 2,5 saat e çıkmıştır ) 230 nedeniyle bazı gemilere hizmet verilememesi, müşteri kaybetmemek için başka 08-58/933 -377 6teknelerin kiralanması ve malların şehir ile depo arasındaki taşımalarından kaynaklanan maliyetler nedeniyle şirketlerin ciddi kaybı bulunmaktadır. Öte yandan, ABC yetkilisi, kendilerine Falcon ve Düzkoç un Rekabet Kurumu na başvurm asının akabinde Liman İşletmesi tarafından Liman da faaliyette bulunma larının mümkün olduğu nun bildirilerek, görüşme talebinde bulunul duğunu ve ABC nin şartları nın İşletme ye yazılı olarak bildir ilmesinin teklif edil diğini; ancak kendilerinin diğer iki fir ma ile birlikte mağdur durumda bulundu klarından bu şekilde bir anlaşmayı uygun görmediklerini belirterek gerek bu konuda gerekse daha önce yapılan kira ödemeleri ile ilgili olarak Liman İşletmesi ile yapılan 240 herhangi bir sözleşme bulunma dığını; kira bedell erinin bugüne kadar liman işletmesi tarafından kendilerine gönderilen yazılarda belirtilen fiyatlar üzerinden öden diğini ifade etmiştir. J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Çanakkale Boğazı ndan geçiş yapan gemilere içki ve sigara satışı yaparak shipstore hizmet i veren Falcon ve Düzkoç teşebbüslerinin vekilleri tarafından yapılan başvuruda yer alan iddialar , asıl olarak , Çanakkale Liman İşletmesi nin Aksoy dışındaki diğer üç teşebbüsün limandan yararlanma hizmet bedellerini ciddi oranda arttırarak aşırı fiyat uyg ulamak ve 2008 yılından itibaren söz konusu üç 250 teşebbüsün liman hizmetlerinden yararlanmasına izin vermemek suretiyle 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkindir. Çanakkale Liman İşletmesi nin hakim durumunu kötüye kullandığına ilişkin iddi aların yanı sıra şikayet dilekçesinde, Liman İ şletmesi nin 4054 sayılı Kanun u ihlal eden söz konusu uygulamalarının bir diğer shipstore hizmeti veren teşebbüs olan Aksoy un lehine olduğu belirtilerek, Çanakkale Liman İşletmesi ile Aksoy arasında 4054 sayı lı Kanun un 4. maddesi ni ihlal eden bir anlaşmanın olabileceği ifade edilmiştir. J.1. 4054 sayılı Kanun un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme Çanakkale Boğazı ndan transit geçiş yapan gemilere yönelik shipstore hizmeti 260 veren Düzkoç, Falcon, ABC ve Aksoy teşebbüsleri aynı zamanda freeshop işletmeciliği ile de iştigal etmekte olup, bu teşebbüslerden sadece Aksoy un Kepez Limanı nda antrepo, depo ve satış alanı gibi çeşitli alanlar kiralamak suretiyle freeshop işletmeciliğine yönelik yatırımları bu lunmaktadır. 2007 yılından itibaren Kepez Limanı nda faaliyette bulunan Aksoy, 2007 yılında freeshop işletmeciliği ve shipstore hizmetlerine yönelik olarak Çanakkale Liman İşletmesi ne 240.000 ABD Doları öderken, li mana gelen ro -ro ve yolcu gemisi sayısını n beklentilerin altında kalması nedeniyle 2008 yılında limandaki freeshop işletmeciliği faaliyetlerine son vermiş ve kira bedeli olarak Liman Işletmesi ne yıllık 60.000 ABD Doları ödeme yapmıştır. Dört teşebbüs Kepez Limanı nı sadece 2007 270 yılında birlikte kullanmış, 2008 yılından itibaren ABC, Düzkoç ve Falcon Çanakkale Şehir Limanı nı kullanmaya başlamıştır. 2008 yılı Ağustos ayından itibaren Kepez Limanı ndaki shipstore faaliyetlerini sonlandıran Aksoy, daha ucuz olması nedeniyle Çanakkale ili şehir merke zinde bir depo kiralamış olup, faaliyetlerini Çanakkale Şehir Limanı ndan sürdürmeyi planlamaktadır. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi nin birinci fıkrasında, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte 08-58/933 -377 7olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak olduğu belirtilerek rekabeti 280 bozucu nitelik teki anlaşmalar yasaklanmıştır. Shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında yürütülen önaraştırma sürecinde raportörlerce taraf teşebbüslerde yapılan incelemelerde, Çanakkale Liman İşletmesi ve Aksoy arasında ABC, Falcon ve Düzkoç un faaliyet lerini engellemeye, kısıtlamaya ve bozmaya yönelik yapılmış herhangi bir anlaşma tespit edilememiştir. Aksine, dosya mevcudu bilgilerden, Aksoy un shipstore hizmetlerine ilişkin olarak Kepez Limanı ndaki faaliyetlerini Ağustos 2008 den itibaren durdurduğu ve gerekli izinlerin tamamlanması sonrasında faaliyetlerine Çanakkale Şehir Limanı ndan devam etmeyi planladığı anlaşılmıştır. J.2. 4054 sayılı Kanun un 6. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme 290 Şikayet dilekçesinde; Kepez Limanı nın Çanakkale Boğaz ı ndaki buluşma noktasına diğer liman ve iskelelere göre daha yakın mesafede olması ve emniyet ile gümrük muhafaza memurlarının limanda 24 saat görev yapıyor olmaları nedeniyle Çanakkale Boğazı ndaki shipstore hizmetleri açısından Kepez Limanı nın işletme hakkını elinde bulunduran Çanakkale Liman İşletmesi nin hakim durumda bulunduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede başvuruda, Çanakkale Liman İşletmesi nin ilk olarak Düzkoç, Falcon ve ABC nin limandan yararlanmak üzere ödediği ücretleri ciddi oranda arttırarak aşırı fiya t uygulamak ve 2008 yılı itibarıyla söz konusu üç şirketin Liman daki faaliyetlerine herhangi bir gerekçe göstermeksizin son vermek suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddia 300 edilmiştir. Hakim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığının t espitinin ilk aşamasını şikayete konu teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının belirlenmesi oluşturmaktadır. 4054 sayılı Kanun un ta nımlar başlıklı 3. maddesinde ha kim durum; Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakiple ri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü şeklinde tanımlanmaktadır. Söz konusu tanımdan da anlaşılabileceği üzere, hâkim durumdaki bir teşebbüsün, piyasadan bağımsız hareket ederek etkin rekabeti önleyici gücü veya yeteneği olduğu varsayılmakta ancak, bir teşebbüsün hakim 310 durumda bulunması, o piyasada rekabetin hiç oluşmaması anlamına gelmemektedir. Başka bir deyişle, piyasada tekel konumunda tek bir teşebbüsün bulunm asının, teşebbüsün müşterilerinden bağımsız hareket edebilme yeteneğine sahip olabileceği anlamına geldiği kabul edilmemektedir. Bu noktada önem arz eden bir diğer husus ise ha kim durumun varlığının rekabet hukuku yönünden ihl al olarak kabul edilmediği anc ak bir piyasada h akim durumda olan teşebbüse bazı özel sorumluluklar yüklediğidir. Bu bağlamda, Çanakkale Liman İşletmesi nin Çanakkale Boğazı ndaki shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında hakim durumda olup olmadığına ilişkin değerlendir me pazarın özellikleri, teşebbüsün sahip olduğu dikey bütünlük ve pazardaki potansiyel rekabet 320 çerçevesinde yapıl mıştır. Dosya konusu olayda Falcon, Düzkoç, ABC ve Aksoy Çanakkale Boğazı ndan transit geçen gemilere Kanlıdere ve Karanfil Fenerlerini birle ştiren hattın güneyinde motorlar aracılığıyla gümrüksüz alkollü ve alkolsüz içecekler ile tütün mamulleri satışı yapmaktadır. Gemilere verilen bir tür freeshop hizmeti olarak 08-58/933 -377 8değerlendirilebilecek söz konusu shipstore hizmetlerinde, gümrüksüz malların saklandığı depoların ve gümrüksüz malları gemilere götüren hizmet teknelerinin sahip olması gereken standartlar Gümrüksüz Satış Mağazaları Yönetmeliği nde düzenlenmiştir. Shipstore hizmeti veren teşebbüslerin kullandığı hizmet tekneleri esasen boğazlarda geçer li olabilen şiddetli rüzgâr ve akıntı gibi çeşitli doğa 330 koşullarında teknelere seyir imkânı sağlayabilecek şekilde güçlendirilmiş motorlardır. Dolayısıyla, söz konusu hizmet teknelerinin bir iskeleye yanaşabilmesi açısından herhangi bir draft ve/veya iskel e uzunluğu şartına gereksinim duyulmamaktadır. Gümrük Müdürlüğü nün ilgili yasal mevzuatları doğrultusunda gerekli denetim ve kontrolleri yapmasına imkân sağlayabilecek herhangi bir iskele teknik olarak shipstore hizmetinin verilmesine yönelik liman hizmet lerini sağlamak açısından yeterli olabilecektir. Nitekim söz konusu olayda, şikayet sahibi teşebbüsler 2008 yılı boyunca Kepez Limanı hizmet vermeye başlamadan önce de kullandıkları Çanakkale Şehir Limanı nı kullanmak suretiyle gemilere shipstore hizmeti v ermeye devam edebilmişlerdir. Benzer bir biçimde, 340 shipstore hizmetleri için 2007 yılından 2008 yılı Ağustos ayına kadar liman sahası içerisindeki depolarını ve limanı kullanan Aksoy da, bu tarihten itibaren faaliyetlerini Şehir Limanı nda sürdürmeyi planla maktadır. Bu da -Çanakkale Gümrük Müdürlüğü nün hemen önünde bulunan ve hizmet tekneleri tarafından kullanımını engelleyebilecek herhangi bir teknik (draft, iskele boyu, vb.) ve yasal (gümrük elemanı eksikliği, güvenlik, vb.) kısıt olma yan- Şehir Limanı nı n buluşma noktasına ve depolara olan uzaklığı dolayısıyla maliyetleri yükseltmesi nedeniyle , Kepez Limanı nın shipstore hizmetinin verilebilmesi için tek alternatif olduğu yönündeki iddiaların tek başına hakim durum tespiti açısından yeterli olmadığı nı göstermektedir. 350 Diğer taraftan, shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında hizmet teknelerinin kullanacağı iskelelerin sahip olması gereken herhangi bir teknik özellik bulunmadığından, gerekli gümrük denetim ve kontrolünün yapılabilmesi halind e Çanakkale Boğazı nda bulunan diğer iskeleler (Gelibolu Belediye İskelesi, Karabiga Belediye İskelesi, Bozcaada Liman İskelesi ve Gökçeada Liman İskelesi, vb.) de potansiyel rakip olabilece ktir. Hakim durumun değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek hus uslardan bir diğeri ise hakim durumu sorgulanan teşebbüsün yapısal olarak dikey entegrasyonunun olup olmamasıdır. Çanakkale Liman İşletmesi nin hizmet vermeye başladığı 2006 yılından itibaren ro -ro, yolcu ve yük gemilerine yönelik çeşitli liman hizmetleri 360 vermesine rağmen son dönemde faaliyetlerini ağırlıklı olarak katı ve sıvı atık alım hizmetlerine yönlendirdiği tespit edilmiş olup, teşebbüs hâlihazırda shipstore hizmeti vermemektedir. Bu çerçevede, pazarın özellikleri ve ilgili pazarda gerek mevcut gere kse potansiyel rekabetin varlığı dikkate alındığında, Çanakkale Liman İşletmesi nin ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığı neticesine varılmıştır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konu su iddialar ile ilgili 370 08-58/933 -377 9olarak 4054 sayılı Kanun un 41 . maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı na ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.