Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -1-3 (Menfi Tespit) Karar Sayısı : 04-34/386 -99 Karar Tarihi : 13.5.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Salim AYDEMİR, M. Oğuzcan BÜLBÜL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Mobil Oil Türk A.Ş. Temsilcisi: Av. Re yhan TEKCAN Bahariye Caddesi Sabiha
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2003 -1-3 (Menfi Tespit) Karar Sayısı : 04-34/386 -99 Karar Tarihi : 13.5.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Salim AYDEMİR, M. Oğuzcan BÜLBÜL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Mobil Oil Türk A.Ş. Temsilcisi: Av. Re yhan TEKCAN Bahariye Caddesi Sabiha Esen Apt. No:73/2 81300 Kadıköy İstanbul D. TARAFLAR : - Mobil Oil Türk A.Ş. Bahariye Caddesi Sabiha Esen Apt. No:73/2 81300 Kadıköy İstanbul - Speedy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. Darülace ze Cad. No: 40/6 Okmeydanı İstanbul E. DOSYA KONUSU: Mobil Oil Türk A.Ş. ve Speedy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. arasında akdedilen sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.1.2003 tarih, 82 sayı ile giren ve en son 15.4.2004 tarih, 1893 sayı ile bilgileri tamamlanan başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.5.2004 tarih, 2003 -1- 3/MM -04-SA sayılı Menfi Tespit Raporu, 7.5.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/74 sayılı Başkanlık önergesi ile, 04-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Mobil Oil Türk A.Ş. ile Speedy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. arasında imzalanan Bayilik Anlaşması nın; 1- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi kapsamında yer alması nedeniyle menfi tespit belgesi alamayacağı, 04-34/386 -99 2 2- 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. Taraflar H.1.1. Mobil Oil Türk A.Ş. (Mobil) Mobil, ExxonMobil Mediterranea SRL üzerinden, merkezi ABD de bulunan ExxonMobil Corporation ın sahip olduğu bir şirkettir. ExxonMobil, tüm dünyada petro l ve petrokimya ile ilgili hemen hemen tüm alanlarda faaliyet göstermekte olan bir teşebbüstür. Mobil ise Türkiye de, sadece madeni yağ üretim ve pazarlaması ile havacılık ve denizcilik sektörlerine yakıt ikmali faaliyetlerinde bulunmaktadır. H.1.2. Spee dy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. (Speedy) Speedy, 20.8.2002 tarihinde kurulmuş olan, her tür marka ve model kara taşıt araçlarının satış sonrası servis hizmetlerini vermeyi amaçlayan bir teşebbüstür. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı İlgili ürün pazarı, otomotiv sektöründe kullanılan madeni yağlar1 pazarı olarak tespit edilmiştir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Mobil tarafından üretilen ya da satılan madeni yağlar, sahip olunan yaygın dağıtım kanalları ve servisleri aracılığı ile tüm Türk iye ye satılmaktadır. Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. H.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi Anlaşma konusu başlıklı 1. maddede; Bayi (Speedy) nin Türkiye çapında açacağı bütün servis istasyonlarında ve alt bayilik sistemiyle kuracağı tüm alt bayilerde, Mobil in bu sözleşme ve eki Servis Borç Sözleşmesi hükümlerine göre borç verdiği alt bayilerin tümünde münhasıran Mobil ürünlerinin kullanılmasına ve yeniden satış amacıyla bu ürünlerin Mobil den satı n alınmasına ilişkin olduğu belirtilmektedir. Yine Anlaşma nın 3. maddesinde; ...Bayi açacağı bütün servislerde münhasıran Mobil ürünleri kullanacak ve 1 MOBİL, Otomotiv Sektöründe Kullanılan Madeni Yağlar pazarında yaklaşık % . lık bir pazar payına sahip olup, 2001 yılı rakamlarına göre şirketin toplam cirosu 163.963.852.277.000 .- TL dir. 04-34/386 -99 3 müşterilerine satacaktır. ifadesi yer almaktadır. Aynı doğrultuda, Anlaşma nın 5. maddesinin 1. ve 4. bendlerinde Speedy ye, Mobil ürünlerinin dışında ürün satın almama, satmama, kullanmama, bulundurmama ve üretmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Speedy nin, Anlaşma süresince rakip ürünleri almasını, kullanmasını, üretmesini ve satmasını yasaklar nitelikte ki bu düzenlemenin, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olması nedeniyle Kanun un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine varılmıştır. H.4. Muafiyet Değerlendirmesi Kanun un 4. maddesini ih lal eder nitelikteki hükümleri nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyecek olan söz konusu Anlaşma nın, tarafların talebi doğrultusunda muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda öncelikle 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından bir değerle ndirme yapılmıştır. Bildirime konu Anlaşma, Speedy nin açacağı otomotiv servislerinde kullanılmak ve yeniden satmak amacıyla Mobil in ürettiği tüm ürünleri (Mobil Türkiye de sadece madeni yağ üretimi yapmaktadır) bu teşebbüsten almasına ilişkindir. Bu iki teşebbüs arasında yatay bir rekabet ilişkisi olmadığı gibi, söz konusu Anlaşma bakımından üretim ve dağıtımın farklı aşamalarında faaliyet göstermeleri nedeniyle esas itibarıyla aralarında dikey bir ilişki mevcuttur. Dolayısıyla, bildirime konu Anlaşma 20 02/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir dikey anlaşmadır. Dosya mevcudu bilgilerden, Anlaşma yı grup muafiyeti kapsamından çıkaracak bir sınırlama getirilmediği anlaşılmıştır. Ancak, Anlaşma nın, 1. ve 3. maddeleri ile 5. maddesinin 1. ve 4. paragraflarında, Speedy nin, münhasıran Mobil ürünleri kullanması öngörülmekte ve rakip ürünleri alması, kullanması, üretmesi ve satması yasaklanmaktadır. Bahse konu maddelerde özel bir süre sınırlaması bulunmadığından, Speedy ye doğrudan getirilen rekabet etmeme yükümlül üğünün, anlaşma süresince geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Tebliğ in 5. maddesine göre, alıcıya 5 yılı aşan ya da belirsiz süreli rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde söz konusu düzenleme, Tebliğ kapsamında tanınan muafiyetten yararlanamayacaktı r. Bildirime konu Anlaşma nın süresi 6. maddede düzenlenmiş olup, 9.12.2002 9.12.2007 tarihleri arasında geçerli olmak üzere 5 yılla sınırlandırılmış ve 5. yılın sonunda anlaşmanın kendiliğinden sona ereceği hükme bağlanmıştır. Ancak, Speedy nin aynı ko şullarda yeni bir anlaşma yapmak istemesi halinde Mobil, tek taraflı olarak bunu kabul edeceği taahhüdünde bulunmuştur. Söz konusu düzenleme ile esasen, 5. yılın sonunda iki tarafın da hür iradeleri ile, 04-34/386 -99 4 serbest olarak ve aktif bir şekilde yeniden bir anla şma imkanı ortadan kaldırılmış, serbesti sadece alıcı (bayi) konumundaki Speedy ye tek taraflı olarak verilmiştir. Rekabet etmeme yükümlülüğü getirilen taraf alıcı olduğundan, satıcı (Mobil) için getirilen yeniden anlaşma yapma zorunluluğunun, alıcıyı 5 yı lı aşan bir rekabet etmeme yükümlülüğü altına sokmadığı anlaşılmaktadır. Burada önemli olan husus, alıcının en azından 5. yıl sonunda aktif olarak ve hür iradesiyle yeni bir sözleşme yapabilmesine imkan tanınmasıdır. Rekabet etmeme yükümlülüğü doğrudan s özleşmeye hüküm konularak getirilebileceği gibi, çeşitli şekillerde dolaylı olarak da düzenlenebilmektedir. Dolayısıyla, rekabet etmeme yükümlülüğünün 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanabilmesi için, alıcıyı 5 yıldan fazla bir süre rekabet etmemeye zorlayacak fiili bir durumun da olmaması gerekmektedir. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, Mobil in servisler için Speedy ye finansman yardımı adı altında verdiği borç ve bu borcun geri ödenme şekline ilişkin olarak Anlaşma nın 4.1, 5.11 ve 10. maddeleri incelendiğinde; Mobil in açılacak her servis için Speedy e belirlenen satış hedefine göre ABD Doları karşılığı borç verdiği; bu finansman desteğinin bir nevi kredi fonksiyonu gördüğü, dolayısıyla anılan yardımın 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. mad desini işlevsiz kılacak nitelikte olmadığı anlaşılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Mobil Oil Tük A.Ş. ve Speedy Otomotiv Servisleri A.Ş. arasında akdedilmiş olan Bayilik Anlaşması nın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi kapsamında hükümler içermesi nedeniyle, anlaşmaya menfi tespit belgesi verilemeyeceğine; bununla beraber, anlaşmanın, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına O YBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.