Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -4-353 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-08/93 -54 Karar Tarihi : 31.01.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR : Dr. Hakan BİLİR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. - Fiat Auto S.p.A. ve - Peugeot Citroen Automobil es S.A. Temsilcisi: Av. M. Haluk ARI Tura
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -4-353 (Muafiyet) Karar Sayısı : 13-08/93 -54 Karar Tarihi : 31.01.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR , Kenan TÜRK B. RAPORTÖR : Dr. Hakan BİLİR C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. - Fiat Auto S.p.A. ve - Peugeot Citroen Automobil es S.A. Temsilcisi: Av. M. Haluk ARI Turan Güneş B lv. No:100/20 Yıl dız/Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş., Fiat Auto S.p.A. ve Peugeot Citroen Automobiles S.A. arasında imzalanan Ürün Geliştirme ve İmalat Anlaşması na bireysel muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.12.2012 tarih ve 10705 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 24.01.2013 tarih ve 2012 -4-353/MM sayılı Muafiyet /Menfi Tespit Ön İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda , bildirim konusu anlaşmaya 01.01.2016 tarihine kadar bireysel muafiyet tanınmasında sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İlgili Pazar (4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı hafif ticari araçlar pazarı , ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak tespit edilmiştir. G.2. Bildirim in Konu su (5) Başvuruda özetle; - Rekabet Kurulu nun 08.07.2005 tarih ve 05 -44/628 -161 sayılı kararıyla Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A. Ş. (Tofaş ), Fiat Auto S.p.A. ( Fiat) ve Peugeot Citroen Automobiles S.A. ( Peugeot ), arasında imzalanan Ürün Geliştirme ve İmalat Anlaşması (Anlaşma) nın tarafların ortak üretimlerinin pazara ilk olarak sunulduğu tarihi takip eden beş yıllık süre nin sonuna k adar 2003/2 sayılı Araştırma ve Geliştirme Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2003/2 sayılı Tebliğ) kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı, - Söz konusu kararda, beş yıllık sürenin sona ermesinden sonraki dönemde de taraflarca anlaşmaya dev am edilmesi durumunda tekrar muafiyet değerle ndirilmesi yapılmak üzere Kurum a başvuruda bulunulması gerektiğine yer verildiği 13-08/93 -54 2/4 ifade edilerek, ilgili anlaşmaya, ortak üretimin devam edeceği 31 .12.2015 tarihine kadar yaklaşık iki yıl süresince bireysel muaf iyet tanınması talep edilmektedir. G.3. Değerlendirme (6) Bildirime konu olan Anlaşma, Tofaş , Fiat ve Peugeot arasında imzalanan bir araştırma geliştirme faaliyetini ve bunun sonucunda tarafların ortak kullanımını düzenleyen maddeleri içermektedir. Birbirine r akip olan bu üç teşebbüs arasında akdedilen Anlaşma bir yatay işbirliği anlaşmasıdır. Anlaşma kapsamında, Tofaş ın Bursa da faaliyet gösteren fabrikasında bu tesisin mevcut atıl kapasitesinden ve Türkiye nin otomotiv sektöründe bulunduğu uygun ortamdan da faydalanılarak, bir hafif ticari aracın Avrupa ve dünya hafif ticari araç pazarı için geliştirilmesi ve Tofaş ta üretilmesi yer almaktadır. 31. 03.2005 tarihinde imzalanmış olan söz konusu Anlaşma ile 2007 yılının sonuna kadar bir hafif ticari aracın gelişt irilmesi ve bunu takip eden yedi yıl boyunca aracın Tofaş tesislerinde üretilmek üzere Ar-Ge ve üretim olmak üzere iki temel aşamanın gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Tarafların Kurum kayıtlarına en son 17. 06.2005 tarih inde giren başvurusu çerçevesinde alınan 0 8.07.2005 tarih ve 05 -44/628 -161 sayılı Rekabet Kurulu kararında; - Tofaş, Fiat ve Peugeot, arasında 31. 03.2005 tarihinde imzalanan "Ürün Geliştirme ve İmalat Anlaşması"nın; birbirine rakip konumda bulunan teşebbüsler arasında araştırma geliştirme f aaliyetleri ve bunun sonuçlarının ortak kullanımı konularında yatay işbirliği içerdiği ve anılan işbirliğinin niteliğiyle tarafların pazardaki konumları dikkate alın dığında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal teşki l ettiği, - Anlaşma nın 2003/2 sayılı Tebliğ kapsamında bulunduğu, - Anlaşma nın imza tarihinden başlayarak, anlaşma konusu ürünlerin Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilinde pazara ilk olarak sunulduğu tarihi takip eden beş yıllık sürenin sonuna kadar deva m eden dönemde, mezkur Tebliğ in sağladığı muafiyetten yararlanabileceği, - Sözü edilen beş yıllık sürenin sona ermesinden sonraki dönemde , Anlaşma nın taraflarca uygulanmaya devam edilmesi durumunda tekrar muafiyet değerlendirilmesi yapılmak üzere Kuruma başvuruda bulunulması gerektiği hususlarına yer verilmiştir. (7) Söz konusu karar da, Anlaşma nın birbirine rakip konumda bulunan teşebbüsler arasında Ar-Ge faaliyetleri ve bunun sonuçlarının ortak kullanımı konularında yatay işbirliğini içerdiği ve işbirli ğinin niteliğiyle tarafların pazardaki konumları dikkate alınarak , 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil ettiğine karar verilmiş olması nedeniyle, bu konuda yeni bir değerlendirme yapılması na gerek görülmemiştir. Anılan k ararda grup muafi yetinin başlangıcı olarak Ar-Ge çalışması kapsamında ortaya çıkan ürünün pazara sunulduğu tarihin dikkate alınacağı belirtilmiştir. Bu çerçevede 2007 yılının Kasım ayı itibar ıyla başlayan , Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan beş yıllık sürenin dolduğu anlaş ılmaktadır. Bildirim Formu nda, yapılan yatırımların karşılığının alınabilmesi için 31.12.2015 tarihine kadar devam etmesi gereken Anlaşma ya kalan süreler bakımından bireysel muafiyet tanınması talep edilmektedir. (8) Anlaşma nın bireysel muafiyetin dört koşulu açısından değerlendirilmesine aşağıda yer verilm iştir: (9) Muafiyetin ilk koşulu 4054 sayılı Kanun'un 5. m addesinin birinci fıkrasının (a) bendinde "malların üretimi veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin 13-08/93 -54 3/4 ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması" şeklinde ifade edilmiştir ve kısaca ekonomik yarar koşulu olarak bilinmektedir. Tarafların birlikte yaptığı Ar-Ge faaliyeti sonucunda geliştirilen ürün ilk olarak 2007 yılı Kasım ayında piyas aya sunulmuş ve bu tarihten itibaren de Fiat, Peugeot ve Citroen markaları altında satış ı yapılmıştır. Üretim baştan beri ve halen Tofaş ın Bursa fabrikasındaki tesislerde gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede taraflar, Anlaşma ile ortak Ar-Ge faaliyeti yür ütmek suretiyle yeni bir ürün geliştirmişlerdir. Bu durumda hem yeni bir ürün pazara sürülürken hem de ortak çalışma neticesinde Ar -Ge maliyetlerinden tasarruf edilmiştir. Her ne kadar ürünün geliştirilmesi süreci inceleme dönemi itibar ıyla tamamlanmış ise de Anlaşma nın temel amacının ürün geliştirme olması nedeniyle ürünün halihazırda pazarda bulunması bu koşul bakımından bir engel teşkil etmemektedir. Bu çerçevede ilk koşulun sağlanmış olduğu görülmektedir. (10) Muafiyetin ikinci koşulu ilgili Anlaşma dan tü keticinin yarar sağlamasıdır. Taraflar bildirime konu Anlaşma nın sonucu olarak üç ayrı marka altında ürün piyasaya sunmuşlardır ve bu araçlar birbiri ile rekabet etmektedir. Pazardaki duruma bakıldığında araçların fiyatlarının birbirinden farklı olduğu ve birbirleri ile rekabet ettikleri görülmektedir. Satış aşaması nda geçerli olan bu durum satış sonrası hizmetler de de geçerlidir. Araçların aynı teknik özellikleri taşıması nedeniyle , satış sonrası hizmetler olan yedek parça ve bakım -onarım hizmetleri açısı ndan daha yoğun bir rekabet ortamının bulunduğu düşülmektedir. Bir başka deyişle , Tofaş'tan araç alan bir müşteri, bakım onarım hizmetlerini Citroen ya da Peugeot yetkili servisinden alabilecek tir. Dolayısıyla bu üç markanın yetkili satıcı ve servislerinin kendi aralarında rekabeti devam etmektedir. Bu çerçevede ikinci koşulun da sağlandığı görülmektedir. (11) Muafiyetin ilk olumsuz koşulu ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmamasıdır. Otomotiv sektörü için geçerli olan başlıca giriş engell erinin, ölçek ekonomileri ve sermaye sorunu olarak ifade edilmesi mümkündür. Bir aracın pazara sürülmesi, Ar-Ge aşamasından başlamak üzere önemli bir mali yük getirmektedir. Bu mali yük genel olarak otomotiv pazarına girişi etkileyen en önemli faktördür. D iğer yandan geliştirilen bir aracın pazara sunulabilmesi aşamasında ölçek ekonomileri devreye girmektedir. İlgili coğrafi pazar olan ülkemizde Dünya da üretilen hemen hemen tüm otomotiv ürünlerinin kendilerine pazarda yer buldukları görülmektedir. Türk iye otomotiv pazarında toplam 55 firma binek ve hafif ticari araç satmaktadır. Bildirim Formu na göre 2011 yılı itibar ıyla hafif ticari araç pazarında Fiat ın ( ..) , Peugeot nun ( ..) , Citroen in ( ..) , Renault nun ( ..) , Ford un ( ..) , Volkswagen in ( ..) ve Opel in yaklaşık ( ..) pazar payı bulunmaktadır. Kalan paylar ise çok sayıda otomotiv markası arasında dağılmaktadır. Tarafların, bildirime konu Anlaşma çerçevesinde üretime konu araçlarının, pazardaki büyüklüğü ise, 2011 yılı itibar ıyla toplamda ( ..) (Fiat Fiorino ( ..) , Peugeot Bipper ( ..) ve Citroen Nemo ( ..) ) olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran toplam ticari araç pazarı içinde rekabetçi endişe oluşturacak bir büyüklüğü ifade etme mektedir. Ayrıca yıllar itibar ıyla tarafların toplam pazar payların ın da düşüş eğilimi içinde olduğu gözlenmektedir. Bu nedenle de ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı açıktır. (12) Muafiyetin ikinci olumsuz koşulu ise rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması gereğini içermektedir. Bildirime k onu anlaşmaya taraf olan teşebbüsler ortak ürün geliştirme ve üretim faaliyetinde bulunmaktadır. Bununla birlikte , üretim yalnızca Tofaş fabrikasında gerçekleştirilirken, taraflar pazarlama, satış ve dağıtım aşamalarında rekabet etmektedir. Anlaşma ya tara f olan teşebbüslerden her biri pazar koşullarını göz önünde 13-08/93 -54 4/4 bulundurmak suretiyle kendi satış fiyatını belirlemektedir. Bu nedenle Anlaşma ile rekabeti n zorunlu olandan fazla kısıtlanmadığı görülmektedir. (13) Dolayısıyla, 31 .01.2015 tarihine kadar devam edecek toplamda yaklaşık yedi yıllık bir süreye tekabül eden bildirim konusu Anlaşma ile muafiyet koşullarının sağlanmakta olduğu kanaatine varılmıştır. H. SONUÇ (14) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş., Fiat Auto S .p.A. ve Peugeot Citroen Automobiles S.A. arasında imzalanan Ürün Geliştirme ve İmalat Anlaşması na, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde yer verilen koşulları sağlaması nedeniyle, 01 Ocak 2016 tarihine kadar bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile kara r verilmiştir.