Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-226 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1316 -467 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Sinan ÇÖRÜŞ, Esma GÜNDOĞDU, Necla SÜMER 10 C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmak tadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Betonsa
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -2-226 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 11-52/1316 -467 Karar Tarihi : 13.10.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Sinan ÇÖRÜŞ, Esma GÜNDOĞDU, Necla SÜMER 10 C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmak tadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Betonsa Beton San. ve Tic. A.Ş. Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi, Kaya Sultan Sok. No: 97 Kat:5 34742 Kozyatağı/İstanbul - Bursa Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. Hacı İyas Mh. Ulubatlı Hasan Bulvarı No:106 Bursa - Uytunlar Motorlu Araç Day. Tük. Mal. Gıda İletişim İnş. Tur. 20 Nak. Hafriyat Maden. Orman Ürünleri Taah. San. ve Tic. Lt d. Şti. Akçay Asfaltı Üzeri Zeytinli Yol Ayrımı Kuruçay Mevkii, Edremit/Balıkesir E. DOSYA KONUSU: Edremit ve çevre ilçelerde faaliyet gösteren bazı hazır beton üreticilerinin ürün fiyatlarını bera ber belirledikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuru da özetle; - Balıkesir ili Edremit ilçesindeki hazır beton santrallerinden Betonsa Beton San. ve Tic. A.Ş. (Betonsa), Bursa Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bursa Beton) ve Uytunlar Motorlu Araç Day. Tü k. Mal. Gıda İletişim İnş. Tur. Nak. Hafriyat Maden. Orman Ürünleri Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. nin (Uytun Beton) aralarında anlaştığı, 30 - Adı geçen teşebbüslerin anlaşma uyarınca beton metreküp fiyatlarını 85 TL olarak sabitlemek suretiyle tekelleştikler i ve rekabeti önlemeye çalıştıkları öne sürülmüştür. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.5.2011 tarih ve 3561 sayı ile intikal eden başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 01.06.2011 tarih ve 2011 -2- 226/İİ-11-388.SÇ sayılı İlk İnceleme R aporu Kurul un 09.06.2011 tarihli toplantısında değerlendirilmiş ve konu hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca y apılan inceleme sonucunda hazırlanan 06.10.2011 tarih ve 2011 -2-226/ÖA-11- 388.SÇ sayılı Önaraştırma Raporu , 11.10.2011 tarih ve REK.0.16.00.00 -110.02.02/584 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40 bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunmas ı Hakkında Kanun un 4. maddesinin ihlal edildiği yönünde herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından, aynı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruştu rma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir. 11-52/1316 -467 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. Hakkında Önaraştırma Yapıl an Teşebbüsler Söz konusu iddialar Bursa ve Balıkesir illerinde hazır beton alanında faaliyet gösteren teşebbüsleri kapsamaktadır. İnceleme sürecinde ihbara konu edilen Edremit pazarının 50 oldukça bölgesel bir nitelik gösterdiğinin anlaşılması üzerine , yürü tülen inceleme bu bölge ile sınırlı tutulmuştur. Bu bölgede faaliyet gösteren teşebbüslere dair bilgilere aşağıda yer verilmiştir: I.1.1. Betonsa/Akçansa Betonsa, Akçansa Çimento San. ve Tic. A.Ş. nin (Akçansa), hazır beton markasıdır. Akçansa, Sabancı Ho lding tarafından kontrol edilen Akçimento ile Alman menşeli Heidelberg Cement Group un birleşmesiyle kurulmuştur. Betonsa/Akçansa nın hazır beton faaliyetleri Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerine yayılmış toplam 35 hazır beton tesisi aracılığıyla yürütülm ektedir. I.1.2. Bursa Beton 60 Bursa Beton, Bursa Çimento Fabrikası A.Ş. ye (Bursa Çimento) bağlı bir kuruluş olarak faaliyet göstermekte olup Bursa ile çevre il ve ilçelerde hazır beton üretimi gerçekleştirmektedir. 1986 yılında hazır beton üretimine başl amış olan Bursa Beton, faaliyetlerini Bursa, Yalova, Balıkesir ve Kütahya illerinde kurulu 14 tesis aracılığıyla sürdürmektedir. I.1.3. Uytun Beton Uytun Beton, otomobil, sigorta, turizm, inşaat, yayıncılık, yapı, döviz bürosu işletmeciliği gibi çeşitli s ektörlerde faaliyet gösteren Uytun Şirketler Grubu bünyesinde yer almakta ve Edremit -Balıkesir de hizmet vermektedir. I.2. İlgili Pazar 70 I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Hazır beton , belirli oranlarda çimento, doğal veya yapay agrega, su ve belli katkı malzemeleri nin mikserle karıştırılması yöntemiyle üretilen bir inşaat malzemesidir. Hazır beton ürünleri, kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve C25+ gibi alt kategorilere ayrılabilse de, alt ürün grupları arasında yüksek ikame bulunmaktadır. Dosya bakımından ilgili ürün pazarı, başvuru konusu iddiaların yönelik olduğu hazır beton pazarı olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Hazır beton belirli bir sürenin geçmesi halinde özelliğini yitirdiğinden, stoklanamayan yüksek taşıma maliyetl eri olan ve uzun mesafelere taşınması hem teknik hem de 80 ekonomik açıdan güç olan bir üründür. Ürünün bu nitelikleri ve yüksek taşıma maliyetleri nedeniyle, hazır betonun, üretildiği santralden yaklaşık 50 km uzaklığa kadar taşınabildiği kabul edilmektedir. Bununla birlikte, bu mesafe, yol ve iklim koşullarına göre değişebilmektedir. Bu noktada, belirleyici olan unsur üretim sonrasında geçen süre olup; betonun tesiste transmiksere yüklenmesi, tesisten transmikser ile inşaat alanına ulaştırılması, müşteri tar afından teslim alınması ve pompa aracılığıyla kalıba yerleştirilmesi süreçlerinde geçen zamanın , hazır betondaki kıvam ve işlenebilirlik kayıplarının önlenebilmesinde kritik eşik olan iki saatin altında tutulması gerekmektedir. Dolayısıyla ilgili coğrafi p azarın tespit edilmesi açısından da temel itibariyle ürünün bu özelliklerinin dikkate alınması gerek miştir. 90 Mevcut dosya özelinde önaraştırma konusu iddialara konu bölgenin Balıkesir in Edremit ilçesi olduğu görülm üştür . Bölgede yer alan tesislerin de faa liyetlerini Edremit üzerinde 11-52/1316 -467 3 yoğunlaştırdığı dikkat çekm iştir. Bununla birlikte pazarın kesin sınırlarının dosya kapsamında yapılan değerlendirmeler açısından belirleyici bir önemi olmayacağından kesin bir coğrafi pazar tanımı yapılma mıştır . I.3.Değerlend irme Dosya mevcudu bilgi ve belgeler dikkate alınarak Edremit ve çevresinde hazır beton üreticisi teşebbüslerin işbirliği içerisinde hareket e derek ürün fiyatlarını ortaklaşa belirledikleri iddiası incelenm iştir. Bu iddia kapsamında esas olarak Edremit Böl gesinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin fiyatlandırma davranışları na bakılmıştır . Tablo 100 1 de en sık kullanılan hazır beton kategorileri olan C25 ve C30 a ilişkin ağırlıklı ortalama fiyatlar verilmiştir: Tablo 1: Edremit Bölgesindeki Hazır Bet on Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL /m3) C 25 C 30 Kafkas Akç. Bursa Uytun Kafkas Akç. Bursa Uytun Oca. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eki 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Kas. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ara. 2010 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Oca 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Şub. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Mar. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Nis. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) May. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Haz. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Tem. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Ağu. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Eyl. 2011 ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) ( ..) Grafik 1 ve Grafik 2 de ise Tablo 1 de yer alan verilerin görsel bir özeti sunulm uştur : 11-52/1316 -467 4 Grafik 1: Edremit İlçesi C25 Hazır Beton Aylık Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL /m3) Grafik 2: Edremit İlçesi C30 Hazır Beton Aylık Ortalama Satış Fiyatları (2010 Ocak -2011 Eylül) (TL/m3) 110 Bu fiyat hareketleri incelendiğinde, yaklaşık olarak 2010 yılı Haziran a yında başlayacak şekilde fiyatların bölgede hızlı bir düşüş içine girdiği, bu sürecin 2010 yılı son çeyreği ortalarına kadar devam ettiği, bu tarihten itibaren ise fiyatların yükselişe geçerek 2010 yılı başındaki seviyelere oturduğu görülm üştür . Fiyat seri lerinin bu seyri teşebbüslerin fiyatlandırma eğilimlerinde Bursa Beton un piyasaya giriş yaptığı dönem olan 2010 yılı Haziran ayının önemli bir etkide bulun masının bir göstergesi olabileceği gibi tamamen sezon veya mevsimsel etki olarak da yorumlanabilir. Pazara yeni bir oyuncunun girmesi pazarın yapısal dinamiklerini değiştirdiği ve bu durum fiyatlarda ciddi dalgalanmalara yol 120 açtığı ndan , sadece mevcut fiyatlama davranışlarından yola çıkarak teşebbüslerin saiklerinin rekabet le mi yoksa örtülü ya da açık bi r anlaşma ile mi daha uyumlu olduğunu net olarak anlama k mümkün olmamıştır. Fiyatların değerlendirmesinden sonra bu iddia kapsamında ikinci olarak yerinde incelemede elde edilen ve açık anlaşmalara gösterge olabilecek belgelerin değerlendirilmesi yapılmışt ır. Oca.10 Mar.10 May.10 Tem.10 Eyl.10 Kas.10 Oca.11 Mar.11 May.11 Tem.11 Eyl.11 Kafkas Beton Akçansa Bursa Beton Uytun Beton Eyl.10 Kas.10 Oca.11 Mar.11 May.11 Tem.11 Eyl.11 Kafkas Beton Akçansa Bursa Beton Uytun Beton 11-52/1316 -467 5 Bu bağlamda, örneğin belgeler in birinde 1.7.2011 tarihinde oluşturulan bir listeden bahsedildiği görülm üştür . Fiyatların bu listenin uygulamaya konulmasına rağmen istenilen düzeye oturmadığı ifade edilm iş, Uytun Beton, Betonsa nın ve Kafkas Beton un li ste fiyatının altında mal sağladığı belirtilm iştir. Daha sonra özellikle Betonsa nın düşük fiyat 130 verilen bir takım uygulamalarından bahsedilmiş ve bu uygulamaların piyasada olumsuz bir hava yarattığı öne sürülmüştür. Kullanılan ifadeler , taraflar arasındak i bir anlaşma sonucu hazırlanmış ortak bir fiyat listesi nin olduğu nu, bununla birlikte bu listeye Uytun Beton, Kafkas Beton ve Betonsa tarafından uyulmadığı izlenimini vermiştir . Benzer şekilde, kim tarafından kullanıldığı hususunda bir belirsizlik bulunsa da, ( .. TİCARİ SIR ..) nezdinde Uytun Beton un yaklaşımını yansıttığı anlaşılan diğer bir belgede yer alan ( .. TİCARİ SIR ..) yönündeki ifadesinin de bu yönde bir başka bulgu olarak değerlendirilebilmesi muhtemel görülmüştür. Öte yandan, Bursa Beton un 2010 yılı Haziran ayında Edremit hazır beton pazarına hızlı bir giriş yaptığı ve ilk üç aylık dönemde pazardaki payını hızlı bir şekilde arttırdığı 140 görülm üştür . Nedeni ister rekabet artışı isterse mevsimsel etkiler olsun, fiyatların özellikle 2010 yılın da bir düşme trendi göster diği görülmüştür . Gerek bu bulgudan gerekse rakiplerin faaliyetlerine ilişkin dosya mevcudu ifadelerden , pazarda yer alan teşebbüslerin 2011 yılında da birbirlerinin müşterilerini fiyat kırarak kazanma yoluna başvurabildikleri anlaşılm ıştır. Dolayısıyla ortada fiyatları arttırmaya yönelik bir anlaşma var idiyse bile hayata geçirilemediği kanısına varılmıştır . Ancak, rekabeti kısıtlama amacı taşıyan anlaşmaların bir etki doğurmamış olması teşebbüsleri, hukuki sorumluluktan kurtarma z. Bazı teşebbüslerin rekabeti kısıtlama amacıyla bir takım uygulamalar tasarlamaları, bu çabaların istenilen sonuçlara yol açmamalarından bağımsız olarak , rekabeti kısıtlayıcı olarak değerlendirilebil irse de işbu 150 dosya kapsamındaki bulguların rekabeti k ısıtlama amacı taşıyan bir anlaşmaya varıldığı sonucunu çıkarmak için yeterli açıklıkta olmadığı düşünülm üştür . Mevcut bilgi ve belgeler ışığında Edremit teki hazır beton üreticilerinin fiyatları bir arada belirledikleri yönündeki iddiaya ilişkin olarak s oruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır . J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre , dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin redd ine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir . 160