Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-90 (Devralma) Karar Sayısı : 04-63/907 -217 Karar Tarihi : 30.9.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersa n GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU, Özgür BAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Shell International Limited Temsilcisi: Av. G ülperi YÖRÜKER, Av. Berrak ZORL
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2004 -1-90 (Devralma) Karar Sayısı : 04-63/907 -217 Karar Tarihi : 30.9.2004 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersa n GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN B. RAPORTÖRLER: Yeşim AKCOLLU, Özgür BAL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Shell International Limited Temsilcisi: Av. G ülperi YÖRÜKER, Av. Berrak ZORLU 20 Ahi Evran Cad., Polaris Plaza Kat:8 D:40 34398 Maslak - İstanbul D. TARAFLAR : - Shell International Limited Shell Centre London SE1 7NA İNGİLTERE - Saudi Arabian Oil Company PO Box 5000 Administration B uilding Dhahran 31311 SUUDİ ARABİSTAN 30 E. DOSYA KONUSU: The Royal Dutch/Shell Şirketler Grubu nun Shell Sekiyu K.K.'deki hisselerinin bir kısmını Saudi Arabian Oil Company'e devretmesi işlemine izin verilmesi talebi . F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kay ıtlarına 23.8.2004 tarih, 4676 sayı ile giren ve eksiklikleri en son 10.9.2004 tarih, 5018 sayı ile tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleş me ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.9.2004 tarih, 2004 -1-90/Öİ -04-F.Y.A. sayılı Devralma Ön 40 İnceleme Raporu, 24.9.2004 tarih, REK.0.05.00.00/185 sayılı Başkanlık önergesi ile 04 -63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Saudi Arabian Oil Company'nin, The Royal Dutch/Shell'in Shell Sekiyu K.K.'deki hisselerinin bir kısmını devralmasına ilişkin işlemin, tarafların toplam ciroları itibarıyla, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. maddesi kapsamında izne tabi bir devralma işlemi olduğu; bununla birlikte, işlem nedeniyle aynı Kanun un 7. maddesinde belirtilen, hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin 50 04-63/907 -217 2 olumsuz yönde etkilenmesi nin söz konusu olmadığı, bu nedenle işleme izin verilmesinin uygun olacağı ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. İlg ili Ürün Pazarı Tarafların faaliyet konusunu teşkil eden petrol ve doğal gaz pazarları genel olarak ikiye ayrılmaktadır: üst pazar (araştırma ve üretim, kıyı nakliyatı) ve alt 60 pazar (petrol ürünlerinin rafine edilmesi, dağıtımı ve pazarlaması). Dosya mevc udu bilgilere göre Shell Sekiyu K.K. (Showa Shell), dünya çapında genellikle üst pazarda faaliyet göstermekte ve alt pazardaki faaliyetleri, çoğunlukla Japonya ve komşu Asya ülkelerinin pazarlarıyla sınırlı kalmaktadır. Showa Shell, dünya çapında, benzin, gazyağı, motorin, akaryakıt, denizcilik yakıtları, madeni yağlar, bitümen, LPG, nafta ve önemli bir faaliyetini oluşturmayan diğer petrol ürünleri konusunda faaliyet göstermektedir. Showa Shell in bitümen pazarında Türkiye de herhangi bir faaliyetinin olm adığı göz önüne alındığında söz konusu bildirime ilişkin ilgili ürün pazarları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir: 70 - Benzin - Gazyağı - Motorin - Akaryakıt - Denizcilik yakıtları - Madeni yağlar (endüstriyel madeni yağlar, otomotiv madeni yağları, denizcilik madeni yağ ları, havacılık madeni yağları) - LPG - Nafta 80 H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Söz konusu ürünlerin ülke genelinde pazarlandığı dikkate alındığında, bildirim konusu devir işlemi açısından ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıdır. H.2. Taraflar Suudi Arabistan ın ulusal petrol şirketi olan Saudi Arabian Oil Company (Saudi Aramco), iştiraki olan Aramco Overseas Company B.V. aracılığıyla, Japonya da 90 yerleşik Showa Shell in hisselerinin önce %9.96 sını, daha sonra belli ticari şartların yerine getirilm esini takiben %4.99 unu daha devralmayı ve devralma sonucunda söz konusu şirkette Shell International Limited (Shell) ile birlikte ortak kontrole sahip olmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla taraflar arasında 5.7.2004 tarihinde bir Hisse Devir Sözleşmesi imzalan mıştır. Hisse Alım Sözleşmesi nin uygulanarak başvuru konusu işlemin gerçekleşmesinin ardından tarafların Showa Shell de ortak kontrole sahip 04-63/907 -217 3 olmalarına dair hükümler içeren Hissedarlar Sözleşmesi ve Saudi Aramco nun uzun dönemde Showa Shell in ham petro l ihtiyacının %70 ini karşılamasına ilişkin 100 Ham Petrol Temini Sözleşmesi yürürlüğe girecektir. Dosya mevcudu bilgilere göre, şartlı Hisse Devir Sözleşmesi nin, 2005 yılına kadar uygulanması beklenmemekte, sürenin 2007 yılı sonuna kadar uzayabileceği belirt ilmektedir. H.2.1. Shell Shell, petrol ve doğal gazın araştırılması, üretimi ve satışı, kimyasalların üretimi ve satışı, güç üretimi ve yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimi konularında dünya çapında faaliyet göstermektedir. 110 Shell'in, Türkiye de, y an kuruluşları ve ortak girişim şirketleri aracılığıyla akaryakıt ve madeni yağların rafine edilmesi, dağıtımı ve depolanması ile LPG nin dağıtımı konularında faaliyetleri bulunmaktadır. Alt pazarlarda, Shell, rafinerilerin işletilmesi, bu rafineriler içi n ham petrolün ve diğer ürünlerin iktisabı, alt pazar ürünlerinin (madeni yağlar gibi) ilave rafine edilmesi ve dönüştürülmesi, hem servis istasyonları aracılığıyla perakende satışlar, hem de endüstriyel ve ticari müşterilere yapılan satışlar dahil olmak üzere rafine yakıtların ve madeni yağ ürünlerinin temini, satışı ve pazarlaması konularında faaliyet göstermektedir. 120 Shell in Japonya daki altpazar faaliyetleri, esas olarak, Shell in %50 sine sahip olduğu Showa Shell aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Showa Shell, benzin, gazyağı, mazot, akaryakıt, denizcilik yakıtları, madeni yağlar, bitümen, LPG, nafta ve diğer petrol ürünlerinin satışı konusunda faaliyet göstermektedir. Faaliyetleri esas olarak Japonya da işlettiği üç rafineriden oluşmaktadır. Show a Shell in Türkiye deki tek faaliyeti, 2003 yılında yaklaşık ( ) TL miktarında bir ciro elde ettiği madeni yağların satışıdır. Showa Shell, sadece Shell şirketlerine ihracat yapmakta ve Shell şirketleri dışında Avrupa da ya da 130 Türkiye de hiçbir satış kanalı bulunmamaktadır. H.2.2. Saudi Aramco Saudi Aramco, kontrolü Suudi Arabistan Krallığı na ait olan özel bir limited şirkettir. Esas olarak Avrupa dışında ham petrolün araştırılması, üretimi ve pazarlaması ile rafine ürünlerin üretimi ve pazarlaması konularında faaliyet göstermektedir. Ayrıca, deniz nakliyatı konusunda faaliyetleri bulunmaktadır. Suudi Arabistan da dört adet rafinerisi bulunmakta ve bunları işletmektedir, ayrıca bu ülkedeki başka iki rafineride %50 lik hisseye sahiptir. Bunlara ek ola rak, 140 Amerika Birleşik Devletleri, Güney Kore, Filipinler ve Yunanistan daki dört petrol rafine etme ve pazarlama ortak girişimlerinde iştiraki bulunmaktadır. Saudi Aramco nun Türkiye de iştiraki bulunmamakta olup, herhangi bir şirketin sermayesinin %10 un dan fazlasına sahip değildir. Aramco Türkiye ye doğrudan ham petrol ve gazyağı veya %41.9 hissesine sahip olduğu, merkezi Yunanistan da bulunan alt pazar rafine etme ve petrokimyasallar işinde faaliyet gösteren bir şirket olan Motor Oil (Hellas) aracılığıy la, benzin, mazot, hafif 04-63/907 -217 4 kalorifer yakıtı, sülfür, denizcilik yakıtları, havacılık yakıtları, bitmiş madeni yağlar, Grup 1 baz yağı, nafta ve LPG ihraç etmektedir. 150 2003 yılında Saudi Aramco Grubunun Türkiye deki toplam cirosu yaklaşık ( ) TL dir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme Dosya konusu devralma işleminde, Saudi Aramco, iştiraki olan Aramco Overseas Company B.V. aracılığıyla, Shell den %50 sine sahip olduğu Showa Shell in hisselerinin önce %9.96 sını, daha sonra belli ticari şartl arın yerine getirilmesini takiben %4.99 unu daha devralacaktır. 160 Japon kanunları uyarınca, Shell halihazırda yönetim kurulu üyelerini seçmek hakkına sahip olup, devir işleminden sonra Shell ve Saudi Aramco ortaklaşa hareket ederek yönetim kurulu üyelerini seçmek hakkına sahip olacaklardır. Söz konusu devralma işlemi öncesinde Shell, Showa Shell de tek başına kontrole sahipken, devir işlemi sonrasında taraflar yönetim kurulu üyelerini seçme, şirket yönetiminde stratejik kararlar alma gibi konularda ortak kontrole sahip olacaklardır. Dolayısıyla, söz konusu devralma işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ in 2(b) maddesi anlamında bir devralmadır . 170 Dosyada sunulan belgelere göre tarafların Benzin , LPG , Motorin , Madeni Yağlar , Gazyağı , Akaryakıt , Denizcilik Yakıtları ve Nafta ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciroları 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen ciro eşiğini aşmakta olup, söz konusu ilgili ürün pazarları bakımdan gerçekleştirilen devirler 1997/1 sayılı Tebliğ kapsam ında izne tabi bir devralma işlemidir. Showa Shell in faaliyet gösterdiği pazarların alt ve üst pazarlarında herhangi bir koordinasyon riski yaratılmamasını garanti etmek üzere taraflar arasında 180 düzenlemeler yapılacaktır. Söz konusu düzenlemeler doğrultu sunda, taraflar birleşme sonrasında herhangi bir koordinasyon riskine neden olacak uygulamalardan kaçınmak için gerekli önlemleri almayı amaçlamaktadırlar. Ayrıca, Showa Shell in esas olarak Japonya da faaliyet gösterdiği; söz konusu teşebbüsün Saudi Aramc o ve Shell in bütün faaliyetlerinin çok küçük bir kısmını oluşturduğu göz önüne alındığında, devralma işleminin Türkiye de ilgili ürün pazarlarındaki rekabet açısından önemli bir etkiye sahip olmayacağı anlaşılmaktadır. Hissedarlar Sözleşmesi nin "Rekabet Yasağı" başlıklı 13. maddesi şu şekildedir: 190 "Taraf'lardan her biri, işbu sözleşme süresince, tek başına veya başkaları ile birlikte ve müteahhit veya acenta olarak, kendi yararına veya diğerlerinin yararına, şirketin rafineri ve pazarlama işi ile rekabe t halinde olan hiçbir yeni iş faaliyetine Japonya'da girmeyeceğini ve ayrıca, Japonya'da şirketin rafineri ve pazarlama işi ile rekabet halinde olan hiçbir kişiyle doğrudan veya dolaylı olarak menfaat iktisap etmeyeceğini, taahhüt etmektedir." 04-63/907 -217 5 Bu madde i le tarafların, sözleşme süresince Japonya da Showa Shell ile rekabet edecek faaliyetlere girmesi engellenmektedir. Söz konusu yükümlülüğün, Showa Shell ile rekabet eden faaliyetlerle sınırlı olduğu anlaşılmakta ve tarafların ortak 200 girişime olan taahhütleri nin bir yansıması olarak değerlendirilebilmektedir. Diğer yandan niteliği itibarıyla bir yan sınırlama olarak kabul edilebilecek olan söz konusu rekabet kısıtı sadece Japonya'yı kapsamakta ve Türkiye de herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. Bu çerçevede, devir işlemi sonucunda ilgili pazarlarda herhangi bir hakim durumun yaratılmayacağı veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmeyeceği ve böylece rekabetin olumsuz yönde etkilenmesine neden olunmayacağı kanaatine varılmıştır. 210 I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; The Royal Dutch/Shell Şirketler Grubu nun bir Japon şirketi olan Shell Sekiyu K.K. deki hisselerinin bir kısmını (%9.96+%4.99) Saudi Arabian Oil Company ye devretmesi ve tarafların Shell Sekiyu K.K. de ortak kontrole sahip olması işleminin ; Benzin , LPG , Motorin , Madeni Yağlar , Gazyağı , Akaryakıt , Denizcilik Yakıtları ve Nafta ilgili ürün pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ in 4. maddesinde belirtilen ciro eşiğinin aşılması nedeniyle izne tabi bir devralma işle mi olduğuna; bununla birlikte bu işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi anlamında hakim 220 durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabet in önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına; dolayısıyla bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.