Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -2-49 (Soruşturma) Karar Sayısı : 06-44/566 -152 Karar Tarihi : 15.6.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü A YTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nur ettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN. 10 B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Erdem AYGÜN C. ŞİKAYET EDEN : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir. Temsilci Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN Maya Akar Center No: 100/10 34394 Esent
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -2-49 (Soruşturma) Karar Sayısı : 06-44/566 -152 Karar Tarihi : 15.6.2006 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü A YTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nur ettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN. 10 B. RAPORTÖRLER : Fatma GÖZLÜKAYA ANGI, Erdem AYGÜN C. ŞİKAYET EDEN : İsimlerin gizli kalması talep edilmiştir. Temsilci Prof. Dr. İ. Yılmaz ASLAN Maya Akar Center No: 100/10 34394 Esentepe İstanbul D. KARŞI TARAF : Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği (Ses -Bir) TRT Sitesi Seslendirme Müdürlüğü Zemin Kat A -Z 105 Oran Ankara 20 Temsilcisi: Av. Ozan Fazıl ALARSLAN Necatibey Cad. Ankara İşhanı No: 8/117 Sıhhiye Ankara E. DOSYA KONUSU : Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği nin birliğe üye olmayan ve üyelikten ayrılmış olan seslendirme sanatçılarına yönelik dışlayıcı karar ve eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde incelenmesi. F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle , Ses -Bir in yapmış olduğu duyurular ile seslendirme stüdyolarına uygulanacak seslendirme ve yönetmenlik ücretlerini ve sair çalışma koşullarını belirlediği, 15 .1.2005 ten itibaren Ses -Bir 30 üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyeceği, aynı film ve dizide kon uşulmayacağının ilan edildiği, s eslendirme stüdyolarına gönderilen yazılar ile ücret ve çalışma koşullarına uyacağın ı beyan etmeyen stüdyolarla çalışılmayacağının duyurulduğu, bu duyuruların ertesinde, stüdyolara uygulanan baskı sonucunda, boykot ya da grev eylemine katılmak 06-44/566 -152 2 istemeyen sanatçıların sürekli seslendirmesini ve yönetmenliğini yaptıkları işlerin ellerinden alındığı ve birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarıyla çalışan stüdyolara birlik üyesi sanatçıların hizmet vermesinin engellenmeye çalışıldığı, bazı stüdyo ve kanalların Ses -Bir üyesi olmayan seslendirmecilerle çalıştıkları gerekçesiyle boykot edildiği ileri sürülerek, Ses -Bir in sözü edilen karar ve 40 eylemlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında rekabet ihlali oluşturduğu iddia edilmekte ve doğrudan soruşturma açılarak geçici tedbir kararı alınması talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ : Şikayet dilekçesi nin Rekabet Kurumu kayıtlarına 9.5.2005 tarih, 3042 sayı ile girm esini takiben hazırlanan 1.7.2005, 2005 -2-49/İİ-05- DY sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 8.7.2005 tarihli toplantısında görüşülerek dosya konusu hakkında önaraştırma yapılmasına 05 -44/636 -M sayı ile karar verilmiştir. Önaraştırma sonucunda hazırlanan 15.8.2005 tarih ve 2005 -2- 49/ÖA -05-DY sayılı Önaraştırma Raporu 17.8.2 005 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 05 -52/792 -M sayı ile Ses -Bir hakkında yukarıda yer verilen konu kapsam ında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. 50 Aynı Kurul toplantısında, Ses -Bir in soruşturmaya konu kararının ve bu kararın uygulanmasına ilişkin eylemlerinin, birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarının Ocak 2005 ten bu yana seslendirme hizmetleri pa zarındaki ticari faaliyetlerini olumsuz etkilenmeye devam ettiği ve bu kişilerin söz konusu karar ve eylemler sonucunda pazarda mevcut birçok seslendirme stüdyosu ile çalışamaz hale geldiği dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun un 9. maddesinin dördüncü fıkr ası uyarınca, soruşturma sonucunda alınacak nihai karara kadar "ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimali bulunması nedeniyle, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte geçici tedbir kararı verilmiştir. Bahse konu geçici tedbir karar ı kapsamında Ses -Bir in, 60 - Web sayfasından duyurduğu 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır şeklindeki kararını, söz konusu boykotun sona erdirildiğini açıkça içeren yeni bir karar ile ortadan kaldırması ve Ses -Bir üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik süregelen uygulamalarını sona erdirmesi, - Alacağı yeni kararın uygulanmasını sağlamak üzere kararı tüm üyelerine ve Kamuoyuna duyurmak üzere web sayfasından ilan etm esi ve tüm seslendirme stüdyosu ve televizyonlara bir yazı ile bildirmesi, - Yukarıda belirtilen işlemleri tamamlayarak işlemlerin yapıldığını gösterir 70 belgeleri, tedbir kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde Rekabet Kurulu na göndermesi gerektiği beli rtilmiştir. Ses-Bir e, hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açıldığı ve geçici tedbir kararı, ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında gerekli bilgiler de verilmek suretiyle 24.8.2005 tarihinde bildirilerek yazılı savunma nın 30 gün içerisi nde göndermesi talep edilmiştir . 06-44/566 -152 3 Ses-Bir, Kurum kayıtlarına 23.9.2005 tarih ve 6688 sayı ile giren ilk yazılı savunmasını süresi i çinde Kuruma bildirmiştir . Aynı yazı ile geçici tedbir kararının gereklerinin yerine getirdiğini gösterir b elgeler de 80 Kurum kayıtlarına girmiştir. Buna göre, Ses -Bir Yönetim Kurulu Genel Başkanı Haluk CÖMERT aşağıdaki duyuruyu yapmış ve duyuru Ses -Bir tarafından 22.9.2005 itibarıyla ilgili kuruluşlara (seslendirme stüdyoları ve televizyon kanallarından oluşan toplam 17 kuruluşa) gönderilmiştir : DUYURU Sevgili Ses -Bir üyeleri, Çalışma arkadaşlarımız, Seslendirme Stüdyoları, Televizyon Kuruluşları Ve değerli halkımız 90 Rekabet Kurumunun 17.8.2005 tarih ve 52/692 -M sayılı kararının yasal gereği olarak; 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır. şeklindeki kararımızı ortadan kaldırıyoruz. Bunun yanı sıra, Rekabet Kurulu nun soruşturma açılmasına ilişkin kararına yer verilen ve devam ında geçici tedbire konu olan kararının ortadan kaldırıldığını açıklayan bir duyuru da Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncıl ık A.Ş. ye gönderilmiştir . Bu duyuru 24.9.2005 tarihli Cumhuriyet Gazetesi nde yayımlanmıştır. Kurul 05 -65 sayılı toplantısında Se s-Bir in geçici tedbir kararının yerine getirildiğini göstermek üzere göndermiş olduğu yukarıda yer verilen belgeleri incelemek suretiyle 100 geçici tedbir kararının gereklerinin süresi içinde yerine getirildiği hususunda bilgi almıştır . Ses-Bir in talebi üzer ine, 4054 sayılı Kanun un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı 13.6.2006 tarihinde yapılmıştır. Rekabet Kurulu, 15.6.2006 tarihinde, 06-44/566 -152 sayı ile nihai kararını vermiştir. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda, Ses-Bir in birlik üye si olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik olarak almış olduğu 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses-Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır şeklindeki birlik kararının ve buna bağlı eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin ikinci 110 fıkrasının (d) bendinde örnek olarak belirtilen rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğe r davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi haline uygunluk gösterdiği, bu bakımdan hukuka aykırı olduğu, bu 06-44/566 -152 4 karar ve buna bağlı eylemleri sebebiyle Ses-Bir in aynı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarın ca para cezası ile cezalandırılması gerektiği ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Soruşturma konusu Ses -Bir, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca 120 bağlantılı hak sahiplerinden icracı san atçı kategorisinde bulunan seslendirme sanatçılarının mesleki faaliyetlerini düzenleme ve mali haklarını takip etmekle yükümlü bulunan bir meslek birliğidir. Ses -Bir in inceleme konusu eylemleri, birliğe üye olmayan seslendirme sanatçıları ve seslendirme y önetmenlerinin stüdyolara hizmet vermelerinin engellenmesine yöneliktir. Ses-Bir in inceleme konusu eylemlerinin, genel olarak seslendirme hizmeti piyasası olarak tanımlanabilecek ve kapsamında seslendirme sanatçıları ve yönetmenleri tarafından yürütülen faaliyetlerin bulunduğu bir pazarı etkilediği anlaşılmıştır . Seslendirme hizmeti sürekli bir talebi karşılamaktadır ve bu hizmetin alıcısı olan televizyon kanalları ve stüdyolar açısından başka bir hizmet ile ikame 130 edilememektedir. Bu sebeple, inceleme kon usu iddialar bakımından ilgili ürün pazarı seslendirme hizmetleri pazarı olarak tespit edilmiştir . I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Seslendirme hizmetinin verildiği televizyon kuruluşları ve film yapım şirketlerinin faaliyetlerinin tüm Türkiye yi kapsa ması ve Türkiye sınırları içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir durum bulunmaması sebebiyle ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir. I.2. Hakk ında Soruşturma Yapılan Taraf : Seslendi rme Sanatçıları Meslek B irliği Soruşturma konusu Ses -Bir, 5846 sayılı Kanun un 42. maddesi uyarınca kurulan 140 meslek birliklerindendir. Meslek birlikleri Kültür Bakanlığınca hazırlanan ve Bakanlar Kurulunca onaylanan tüzük ve tip statülere uygun olarak tespit edilecek alanlarda kurulmaktadır. Meslek birlikleriyle ilgili temel düzenlemelerin yapıldığı, Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri ile Komşu Hak Sahipleri Meslek Birlikleri ve Federasyonları Hakkında Tüzük ün 7. maddesi kapsamında bağlantılı hak sahibi olarak icracı sanatçı statüsü ndeki seslendirme sanatçıları da meslek birliği kurma hakkını haizdir. Meslek birlikleri, eser sahipleri ve bağlantılı hak sahipleri, ortak çıkarlarını korumak, Kanun ile tanınmış hakların idaresi ve takibi ile alınacak tazminat ve telif ücretlerinin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak amacıyla kurulurlar. Aynı alanda 150 birden çok meslek birliği kurulabilmektedir. Ancak aynı alanda başka bir meslek birliği kurulabilmesi için, Tüzük ün 8. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen kurucu üye 06-44/566 -152 5 sayısı nın ve o alanda kurulmuş en fazla üyesi olan meslek birliğinin üye sayısının üçte biri kadar gerçek veya tüzelkişi üyenin sağlanması zorunludur. Bu birliklerin amacı, öncelikle eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı hak sahipleri ile 5846 sayılı Kanun un 52. maddesine uygun biçimde düzenlenmiş sözleşmelerle eser veya hak sahibinden malî hakları kullanma yetkilerini devralarak, Kanun un 10. maddesine göre ilim -edebiyat eserleri üzerindeki hakları kullanmak, süreli olmayan yayınları çoğal tan ve yayan üyelerinin ortak çıkarlarını korumak ve bu Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak ücretlerin tahsilini ve hak 160 sahiplerine dağıtımını sağlamaktır. 5846 sayılı Kanun un 42/A maddesinde bu birliklerin belli başlı yükümlülükl eri, üyesi olan hak sahiplerinin faaliyetlerinden kaynaklanan haklarının idaresini hakkaniyete uygun koşullarda sağlamak, üyelerinin haklarının idaresine ilişkin faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri, dağıtım planlarına uygun olarak hak sahiplerine dağ ıtmak, sözleşme yapılırken idare ettikleri haklara ilişkin olarak hakkaniyete uygun davranmak, kendi maddî ve/veya manevî menfaatleri bakımından gerekli gördükleri indirim veya ödeme kolaylıklarını sağlamak ve sözleşme yapılabilmesi için idaresini sağladık ları haklara ilişkin ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve belirlenen tarifeleri ve bu tarifelerdeki her türlü değişikliği süresinde duyurmak olarak belirlenm iştir. 170 Yukarıda sözü edilen hükümler uyarınca seslendirme sanatçıları 24.4.2001 tarihinde mevcut derneklerini meslek birliğine dönüştürmüşlerdir. Birlik üye olarak seslendirme sanatçıları ve yönetmenlerini kabul etmektedir. Ses -Bir halihazırda 600 e yakın üyeyle, Ankara daki merkezi ve İstanbul daki şubesiyle faaliyetlerine devam etmektedir. Yukarıda sözü edilen Tüzük uyarınca icracı sanatçı olarak kabul edilen ve seslendirme stüdyoları ve televizyon kuruluşlarına seslendirme hizmeti veren her bir seslendirme sanatçısı, bu faaliyetleri sebebiyle 4054 sayılı Kanun un 3. maddesinde yer verilen piy asada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden 180 birimleri şeklindeki teşebbüs tanımı kapsamında teşebbüstür. Bu doğrultuda, iktisadi faaliyetleri sebebiyle teş ebbüs niteliğini haiz bulunan seslendirme sanatçılarının üye olduğu Ses -Bir de, 5846 sayılı Kanun da düzenlenen kuruluş amacı ve görevleri çerçevesinde, yine 4054 sayılı Kanun un 3. maddesindeki teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüze l kişiliği haiz ya da tüzel kişiliği olmayan her türlü birlikleri şeklindeki teşebbüs birliği tanımı uyarınca bir teşebbüs birliğidir. I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller I.3.1. İlgili Pazarın İşleyişi Hakkında Genel Bilgi Yapılan incelemeler sonucu sesl endirme hizmeti piyasasının işleyişinin aşağıdaki gibi 190 gerçekleştiği görülmüştür. - Öncelikle film, dizi film ya da belgesel gibi diğer eserler, sinema filmi ya da VCD/DVD filminin yapım şirketi ya da televizyon kuruluşunca, tarafların 06-44/566 -152 6 anlaştıkları ücret üz erinden seslendirilmesi yapılmak üzere seslendirme stüdyolarına gönderil ir, - Bunu takiben stüdyo, filmin yabancı dilde olması halinde, senaryonun çevirisini yaptırır, - Seslendirmeyi yapacak sanatçılar stüdyo ya da bağımsız cast ajansları vasıtasıyla belirlen ir, - Sanatçılarla stüdyo ücret konusunda anlaşırlar, 200 - Teknisyen ve yönetmenden oluşan teknik kadro sanatçıların seslerini kayda alır, - Seslerin kaydedildiği bantlar, senkronizasyon ve miksaj için teknisyenlere gelir, - Seslendirme kaydının son hali film yapım ş irketi veya televizyon kuruluşuna teslim edilir, - Stüdyo vermiş olduğu seslendirme hizmeti karşılığında yapım şirketi veya televizyondan tahsil ettiği para içerisinden sanatçılara ödemesini yapar. Yapılan inceleme ve araştırmaya göre, piyasada halihazırda 700 civarında seslendirme sanatçısı faaliyet göstermektedir. Seslendirme yapmak veya Ses -Bir e 210 üye olmak için eğitim bakımından, konservatuar mezunu olmak tercih edilmekle birlikte, herhangi bir özel koşul aranmaktadır. Ses ve diksiyon bakımından uygun görülenler seslendirme yapabilmektedir. Seslendirme sanatçılarının üçte biri Ankara da, üçte ikilik bölümü ise İstanbul da faaliyet göstermektedir. İnceleme tarihi itibariyle, Ses -Bir e üye olan yaklaşık 600 sanatçı bulunmaktadır ancak bunların yaklaşık yarı sı meslek olarak ya da fiilen bu işi yapmaktadır. Yaklaşık 160 birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçısı bulunmaktadır ve bunların tümü İstanbul daki stüdyolara hizmet vermektedir. Ankara daki tüm sanatçılar birliğe üyedir. Ankara da şu anda sadece TRT stüdyolarında seslendirme yapılmaktadır. 220 İstanbul da faaliyet gösteren çeşitli büyüklükte yaklaşık 14 stüdyo bulunmaktadır. Bunların bir kısmı sadece yabancı film -dizi, belgesel ya da yerli film ve dizi seslendirmesi yaparken, bir kısmı reklam da dahil tüm hizmetleri vermektedir. Piyasadaki önemli stüdyolar büyüklüklerine göre şöyle sıralanabilir; İmaj, Saran, Vipsaj, Promedya, Akla Kara, Aton, Promay, Senkron, Doruk, Şafak, Ulusal, Universal ve T ombull . Ayrıca TRT ve NTV kendi stüdyolarında seslendirme yapmaktadır. Stüdyolarda günde ortalama 5 -7 film seslendirilebilmekte ve her bir sanatçı, rolün büyüklüğüne göre, günde 2 ila 10 rol seslendirebilmektedir. İstanbul daki stüdyolar işlerini televizyonlara ya da yapım şirketlerine yapmaktadır. 230 İstanbul piyas asında en büyük yerli işveren Digit urk tür. Digit urk, film ve belgesel kanallarıyla iş büyüklüğü bakımından stüdyolar için önemli bir işverendir. Bununla birlikte, piyasanın büyük bölümünü yabancı film stüdyoları için yapılan sinema filmi ve VCD/DVD filml eri seslendirmesi oluşturmaktadır. 06-44/566 -152 7 Mevcut stüdyolar arasında kullanılan teknoloji ve buna bağlı olarak işin kalitesi, hızı da farklılık göstermektedir. I.3.2. İnceleme Sürecinde Elde Eldilen Bilgi ve Belgeler I.3.2.1. Ses-Bir Tarafından Stüdyo ve Televizy onlara Gönderilen Fakslar ve Cevaplar Seslendirme sanatçılarıyla stüdyolar arasındaki ilişki yakın bir geçmişe kadar bireysel 240 sözlü anlaşmalara dayalı olarak yürümüştür. Anlaşmalar genellikle TRT nin belirlediği ücret tarifesine göre, buradaki ücretlerden belirli indirimler uygulanmak suretiyle yapılmıştır. Ancak son yıllarda özellikle özel stüdyolarda iyice düşen ücretler sebebiyle Ses-Bir kanuni yetkisine dayanarak taban ücret tarifesi yayımlamaya karar vermiştir. Ses-Bir in birlik üyesi olmayan sanatçı ve bazı stüdyoları boykot etmesiyle sonuçlanan olaylar zincirinin ilk halkası söz konusu teşebbüs birliğinin 2005 yılı için belirlediği ücret tarifesinin ve diğer çalışma şartlarının stüdyo ve televizyonlara gönderilmesi ile başlamıştır. Yapılan inceleme s ırasında konuya ilişkin olarak elde edilen ilk yazı stüdyo ve 250 televizyonlara gönderilen 29 .11.2 004 tarihli fakstır. Bu faks birliğin belirlemiş olduğu 2005 ücret tarifesini içer mektedir . Bunu takiben birlik yönetimi 21.12.2004 tarihinde stüdyo ve televizy onlara gönderilen Özel TV Kanalları ve Özel Seslendirme Stüdyolarına Ücret Tarifesi ekli ik inci bir faks daha göndermiştir . Bu faksta da, ödemelerin belirlenen ücret tarifesi üzerinden yapılması ve sonraki ücret artışlarının da TRT nin yapacağı zamdan az olmayacağı hususlarına değinilmiştir. Ücret tarifesine ilişkin elde edilen bir başka yazı, ücretlerin gözden geçirilerek biraz düşürülmesi ve 1.2.2005 tarihinden itibaren uygulanması öngörülen yeni tar ifenin bildirilmesi hakkındadır . 260 Televizyon kanalla rı ve stüdyolara gönderilen söz konusu üç yazıda da yer verilen ücret tarifeleri, orijinal dublaj olarak tabir edilen yabancı dizi ve filmlerin seslendirilmesine yöneliktir. Aynı yazılarda, yerli dizi ve filmler için , belirlenmiş olan ücretlerin iki katı fiyat uygulanacağı bildirilmiştir. Stüdyoların bir kısmı gönderilen tarifeyi kabul ettiklerini derhal Ses -Bir e bildirmiştir. Örne ğin, Promedya 17.1.2005 tarihli , Aton 17.1.2005 tarihli , Tombul 18.1.2005 tarihli faks yazılarıyla ücret tarifesini kabul ett iklerini birliğe bildirmiştir. Bu durum, Ses -Bir in Özel Televizyon Kanalları ve Özel Seslendirme Stüdyolarına başlıklı yazısında tespit edilmekte, ayrıca diğer stüdyoların çalıştıkları televizyonlarla görüşme yapmak için süre istediği ve bunlara 1.2.20 05 tarihine kadar zaman 270 tanındığı belirtilme ktedir . Takip eden günlerde diğer şirketler de ilan edilen tarifeyi kabul ettiklerini belirten cevap yazılarını Ses-Bir e gönder miştir. Doruk 24.1.2005 tarihli , Ak la Kara 4.2.2005 06-44/566 -152 8 tarihli , SARAN 9.2.2005 tarihl i, S Tel. Prog. Yap. Ltd. Şti. 16.2.2005 tarihli ve Mega 17.2.2005 tarihli fakslarıyla kabul bildiriminde bulunmuştur. Ses-Bir in, birlik üyesi olmayan sanatçılara karşı yürüttüğü dışlayıcı eylemlerine ilişkin kararını ise ilk olarak 7.1.2005 tarihli yazı sı ile duyurduğu Raportörlerce Ses-Bir merkezinde yapılan yerinde inceleme esnasında elde edilen belgelerden tespit edilmiştir. Söz konusu yazıda esasen, meslek kalitesini artırmaya yönelik olarak belirlenen ücret dışındaki diğer çalışma şartları stüdyo ve televizyonlara 280 bildirilmektedir. Yazıda şu ifadelere yer verilmektedir: Meslek şartlarını, kalitesini, üye haklarını, telif haklarını korumak ve kollamak için, yasaların verdiği hak ve yetkiler doğrultusunda hareket eden meslek birliğimiz, iş yaptığımız kanal ve şirketlerdeki şartları gözden geçirmiş ve uygulanması gerekli olan koşulları tespit etmiştir. Konuştuğumuz dilin yeterince tahrip edildiği ortadadır. Bu gidişe son vermek için doğru çevirilere, kalifiye konuşmacılara ve bunları denetleyecek eğitim li yönetmenlere ihtiyaç olduğu kesindir. Bu koşulların uygulanması hem meslek birliğimizin hem de bu işi yapan sizlerin yararına olacaktır. 290 Bu nedenle meslek birliğimiz sizden bazı isteklerde bulunmayı uygun görmüştür. Konuya ilgisiz kalmayacağınız umud uyla isteklerimizi ek te bildiriyoruz. Sözü edilen ek, Ses -Bir Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği Üyelerinin Televizyon Kanalları ve Bu Kanallara İş Yapan Özel Şirketlerden İstediği İşyeri Çalışma Şartları başlığını taşımaktadır ve ekli bu duyurunun 6. maddesinde aynen şu ifadelere yer verilmektedir: 6- 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır. Seslendirme mesleğindeki ses kirliliğini önlemek amacıyla 300 bu kararı almış bulunuyoruz. Bu işin eğitimini almamış kişilerle aynı ortamı paylaşmak istemiyoruz... Çalışma koşulları hakkında stüdyolara gönderilen yazının bir örneğini ve bazı stüdyoların yöneticileri hakkındaki bir takı m iddiaları içeren bir başka duyuru da Basın Bildirisi başlığı altında internet s itesinde ilan edilmiştir . Bu bildiride de, yukarıda yer verilen 7.1.2005 tarihli fakstaki, 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır şeklindeki ifade kullanılmıştır. Ses-Bir, üyesi olmayan sanatçılara yönelik dışlayıcı eylemleri, http://www.seslendirme.n et adresindeki internet sitesinde yayımlanan bir açıklama ile 310 de du yurmuştur . Bu duyuruda da aynen, 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır ifadesine yer verilmektedir. 06-44/566 -152 9 Kamuoyuna duyurulan söz konusu kararın uygulanmasına yönelik girişimlerde bulunulduğu bunlar dışındaki belgeler ile de ortaya konulmaktadır. Örneğin, Ak la Kara isimli şirketin ücret tarifesini kabul etmesine karşın istifacılarla çalışmaya devam ettiğini n tespit edilmesi üzerine, şirkete Nisan ayında Ses -Bir tarafından gönderilen bir yazıda aşağıdaki i fadelere yer verilmiştir : 4 Şubat ve 9 Şubat 2005 tarihli Ses -Bir e göndermiş olduğunuz fakslarınızda Ses-Bir in belirlediği taban ücretleri kabul ettiğini zi beyan etmiştiniz . Stüdyonuz 320 Akla Kara da Ses -Bir üyesi olmayanlarla kayıt aldığınız tespit edilmiştir. Bu da Ses-Bir üyelerinin Ses -Bir üyesi olmayanlarla aynı stüdyoda kanal dahi olsa kayda girmeme ilkesine ters düştüğünden şirketiniz tarafından bu dur um düzeltilene kadar Ses -Bir üyelerinin şirketinizle çalışmayacağını üzülerek bildiririz. Akla Kara isimli stüdyonun birliğe gönderdiği cevap yazısında da defalarca seslendirme yapması için çağrılan Ses -Bir üyesi sanatçıların birliğin aldığı karar doğrul tusunda kayda gelemeyeceklerinin kendilerine bildir ildiğine yer verilmiştir . Ses-Bir in 31.1.2005 tarihinde Afife Jale Kültür Merkezi nde yapılan genel kurul toplantısında alınan yeni ücret tarifesini kabul etmeyen bazı stüdyoların boykot 330 edilmesi yönündek i kararlar üzerine, birlik üyesi 11 sanatçı karara katılmamaları sebebiyle 3.2.2005 tarihinde is tifa dilekçelerini vermişlerdir . Dilekçede gerekçe olarak, boykot kararının tüm alternatif fikirler dinlenmeksizin alınması, boykot yönteminin başarısızlığının süre içinde görüldüğü, boykotun genel olmaması (orijinal, yerli, reklam ve tanıtım seslendirmelerinin tümünü kapsamaması), kanallar ve stüdyolarla yapılan pazarlıkların ve bunlardan gelen tekliflerin üyelere yansıtılmaması gibi hususlar gösterilmiştir. Ses-Bir istifaları aynı günkü yönetim kurulu toplantısında görüşmüş ve 7.2.2005 tarihinde kabul karar ını taraflara iletmiştir . İstifalar ın kabulü , taraflara bildirilmeden önce 4.2.2005 te , birliğin internet sitesinden kamuoyuna duyurulmuştur . 340 İstifa etmelerin den iki hafta sonra sözü edil en 11 seslendirme sanatçısı 18. 2.2005 tarihli dilekçeleriyle, birlik hareketinin zarar görmemesi gerekçesiyle istifalarının işleme konulmaması yönündeki taleplerini Ses -Bir e bildirmelerine karşın, Ses-Bir birlik amaçlarına sor umsuzca zarar veren bu kasıtlı istifalar sebebiyle birliğe tekrar katılma taleplerini reddetmiş ve bu kişilerin kesin ihraçları ile cezalandırılma larına karar vermiştir. I.3.2.2. Seslendirme Stüdyolarından Elde Edilen Bilgiler İnceleme sürecinde raport örlerce sanatçılar tarafından seslendirme hizmetinin verildiği bazı stüdyolarla görüşülmüştür. Bu stüdyoların bir kısmı tarafından , yabancı film ve dizi seslendirmesi yapılan işlerde Ses -Bir den istifa eden sanatçılarla 350 karşılaşmaları halinde birlik üyesi sanatçıların stüdyoyu terk etmek gibi davranışlar sergiledikleri , bir kısmı tarafından da birlik üyesi olmayan sanatçılarla çalıştıkları için Ses-Bir üyelerinin kendileriyle çalı şmayı baştan kabul etmedikleri şifahen ifade edilmiştir. 06-44/566 -152 10 Bunun yanı sıra, stü dyoların çoğunluğunca , Ses -Bir üyesi olmayanlarla çalışmak konusunda kend ilerinin de çekinceleri olduğu, tatsızlıktan korktukları , ses çeşitliliğini korumak amacıyla çok sayıdaki Ses -Bir üyesi sanatçıyla çalışma olanaklarını kaybetmek istemedikle ri ve en a zından bahse konu tartışmalar sonuçlanana kadar istifa eden kişiler le çalışmamayı tercih ettikleri ve üye olanlarla olmayanları aynı stüdyo ya sokmamaya özen gösterdikleri şifahen beyan edilmiştir. 360 Bazı stüdyolar ca ise, Ses -Bir in meslek koşullarının düzel tilmesi amacıyla aldı ğı kararları destekledikleri, bu kararın sağlıklı olarak uygulanabilmesi için de boykota uyarak kendi iradeleri doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan sanatçılarla iş yapmadık ları ifade e dilmiştir. I.4. Teşebbüs ün Savunmaları ve Savunmal arın Değerlendirilmesi Soruşturmanın tarafı olan meslek birliği, soruşturma sürecinde yaptığı savunmalarda özetle, - Ses-Bir in meslek çalışanlarının yararını gözeten ve Türk Dili ne kazanç sağla ma amacı güden, aldığı kararlara uyulması yönünde herhangi bi r parasal veya cezai yaptırım a sahip olmayan bir teşebbüs birliği olduğu, 370 seslendirmecilik mesleği ile uğraşmak isteyen kimseler in bu meslek birliğine üye olmalarının zorunlu olduğu, Ses-Bir üyesi olmadan seslendirme faaliyetlerinde bulunulabilmesi ihtimal inin seslendirme sanatçılarının haklarının korunması için kurulan birliğin kuruluş amacı ile taban tabana zıt düşeceği , - Ses-Bir in yayımladığı ücret tarifesinin son yıllarda düşen seslendirme ücretleriyle bunun karşılığında verilen seslendirme hizmetinin dengelenmesi amacını taşıdığı ve seslendirme mesleğinin kalifiye ve iyi yetişmiş kimselerce yapılmasını sağlamak olduğu , üyelere verilen iç eğitim ve Türkiye Sessiz Kalmasın kampanyası ile bu niyetin gösterildiği, - Ses-Bir in söz konusu kararı ile birliğ e üye olmayanların hizmet sunmalarının 380 önüne geçmeyi ve ilgili pazardan dışlanmalarını amaçlamadığı, böyle bir amaç güdülüyor olsa bile bu kararın bu yönde bir etkisinin piyasada ortaya çıkmadığı, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ile amacın değil fiili duru mun (sonucun) cezalandırılmasının öngörüldüğü, dolayısıyla raporda ileri sürüldüğünün aksine olayda 4. madde kapsamında bir ihlal bulunmadığı, ne amaç ne de sonuç bakımından soruşturma konusu kararın 4. madde kapsamına dahil olmadığı , - Ses-Bir in üyeleri üz erinde ücret tarifesinin uyulmasının takibi haricinde herhangi bir baskısının bulunmadığı, bununla birlikte Ses -Bir in üyelerinin çıkarlarını korumak maksadıyla ücret tarifesine uyulmasını sağlama hak ve 390 yükümlülüğü altında olduğu , ilgili stüdyolarla çalış ılmamasının bunların ücret tarifesine uygun sözleşme yapmamalarından kaynaklandığı, - Boykotun reklam seslendirmesi gibi bazı alanlarda uygulanmadığı, Birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarının çalıştığı iki stüdyonun (Ak la Kara, Saran ) bulunduğunun ra porda doğru olarak tespit edildiği, dolayısıyla birliğe üye olmayan sanatçıların faaliyetlerinin zorlaştırılmadığı, kısıtlanmadığı veya piyasa dışına itilmediği, - Ses-Bir in almış olduğu kararın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebile cek bir boykot kararı olmadığı, alınmış olan karar neticesinde piyasa dışına herhangi bir stüdyonun çıkmamış olması nedeniyle 4054 sayılı 400 06-44/566 -152 11 Kanun un 4. maddesinin ihlal edilmediği, Ses-Bir hakkında başlatılan soruşturmanın ertesinde birlikten herhangi bir istifa olmamasının, üyeler üstünde bir baskı olmadığının göstergesi olduğu, Ses-Bir in almış olduğu kararın, seslendirme mesleğinin kalitesi için gerekli olduğu iddia edilmiştir. Ses-Bir in y ukarıda özetine yer verilen savunması temel olarak ; soruşturma konusu karar ve e ylem lerin, 5846 sayılı Kanun ile Ses -Bir e verilmiş olan , ücret ler de dahil olmak üzere, seslendirme sanatçılarının çalışma koşullarının i yileştir ilmesi yetki ve görevinin bir gereği olduğu ve mesleğin eğitimli ve kalif iye kişilerce yapılmasının sağlanması amacını taşıdığı , birliğe üye olmayan seslendirme sanatçılarının faaliyetlerinin zorlaştırılmasına ya da pazardan dışlanmasına yönelik olmadığı ve bu 410 kişilerin ticari faaliyetlerine kısmen de olsa devam edebiliyor olma larının söz konusu karar ve eylemlerin pazarda herhangi bir etki yaratmadığını göstermekte olduğu hususlarında yoğunlaşmaktadır. Ses-Bir, 5846 sayılı Kanun uyarınca ücret tarifesi belirleme ve açıklama yetkisine sahipse de bu yetki, her biri bağımsız bire r teşebbüs olan birlik üyesi olmayan sanatçıların bu tarifeye zorunlu olarak uymalarını ve tarifeyi kabul etmeyen stüdyolara yönelik eylemlere koşulsuz olarak katılmalarını sağlamak amacıyla dışlayıcı uygulamalara maruz bırakılmalarını haklı gösterecek bir gerekçe oluşturmamaktadır. Birliğin aldığı karar ve ilgili uygulamaları, Ses-Bir üyesi olmayan tüm sanat çıları belirlenmiş olan ücret tarifesi ile çalışmak zorunda bıraktırmaya 420 yöneliktir. Bu durum, Ses-Bir e 5846 sayılı Kanun ile tanınan yetkinin kapsamı nı aşmaktadır. Mesl ek birlikleri hakkındaki bahsi geçen Tüzük ü n 10. maddesi ile hiç kimsenin Birliğe üye olmaya ve üye kalmaya zorlanamayacağı açıkça düzenlenmişken, Ses - Bir in birinci yazılı savunmasında yer verilen birlik üyesi olmaksızın seslendirme sanatçılığı faaliyetinde bulunulama yacağı şeklindeki ifadenin de b irliğin baskıcı ve yetkisini aşmaya yönelik tavrını ortaya koyduğu açıktır. Diğer taraftan, Ses-Bir e üye olmak için ses ya da diksiyon eğitimi almak ya da konservatuar mezunu olmak gibi özel bir eğitim şartının aranmadığı ve soruşturma konusu karar ve eylem lerin Ses-Bir in eski üyelerine de yöneldiği göz önüne 430 alındığında , bu karar ve eylemlerin mesleğin kalifiye kişilerce yapılmasının sağlanması na, meslek çalışanlarının kalitesinin yükse ltilmesine yönelik yaklaşımın bir parçası olduğuna dair savunma da dayanaksız kal maktadır. Dolayısıyla, Ses -Bir in bahsi geçen iddia ve savunmaları n hukuki dayanaktan yoksun oldukları, gerçeği yansıtmadığı sonucuna ulaşıl dığı gibi, bu iddiaların soruştu rma konusu dışlayıcı karar ve buna bağlı eylemleri haklı göstere cek ve rekabet hukuku açısından hukuka uygun hale getirebilecek nitelikte gerekçe ler olarak kabul edilemeyecekleri kanısına varılmıştır . J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK Rekabet Kurulu tarafından 6 .10.2005 tarih, 05 -52/792 -M sayılı karar ile açılan 440 soruşturmanın konusu, Seslendirme Sanatçıları Meslek Birliği nin birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına karşı almış olduğu 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses-Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide 06-44/566 -152 12 konuşulmayacaktır şeklindeki kararı ve bu kararın hayata geçirilmesine ilişkin eylemleridir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinde, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gö steren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüs birliği karar ve eylemleri yasaklanmaktadır. 450 Rekabet hukukunda rakiplerin faaliyetlerinin boy kot ya da benzer davranışlarla zorlaştırılması ya da bu teşebbüslerin piyasa dışına çıkarılmaya çalışılması dışlayıcı eylemler olarak ifade edilmektedir. Rakiplerin birbirlerinin faaliyetlerini zorlaştırmaları veya kısıtlamaları esasen rekabetin doğal bir sonucu olarak görülebilmekteyse de, bir grup teşebbüsün anlaşma yoluyla ya da bir birlik çatısı altında alınan kararlarla dışlayıcı etkileri açık ve ağır eylemler içinde bulunmaları rekabet hukuku düzenlemeleri ile hukuka aykırı kabul edilmektedir. Hangi h allerde açık ve ağır bir dışlayıcı eylemden bahsedilebileceği ise her somut olaya göre değerle ndirilmektedir. Rakiplerin mal ve hizmet vereceği kanalların kapatılması sıklıkla karşılaşılan bir dışlayıcı eylem türünü oluşturmaktadır. 460 ABD ve AB hukukunda, dı şlayıcı eylemlerin rekabet ihlali olarak görüldüğü çeşitli kararlar bulunmaktadır. Bunların bazıları dışlayıcı nitelikteki teşebbüs birliği kararları hakkındadır. Örneğin, Amerikan rekabet otoritesi Federal Ticaret Komisyonu nun (FTC) Fashion Originators Guild of America (FOGA) davası sonunda aldığı karar, meslek birliklerinin aldıkları boykot kararlarının Amerikan rekabet hukukunda ne şekilde değerlendirdiğini ortaya koymaktadır. Davaya konu meslek birliği üyelerinin bir kısmı kadın elbisesi tasarlayan, üreten ve satan firmalardan oluşmaktadır. Üyelerin diğer bir grubunu ise bu elbiselerin üretiminde kullanılan tekstil ürünlerini (kumaş) üreten firmalar oluşturmaktadır. Dava, bazı FOGA üyelerinin elbise tasarımlarını taklit 470 ederek üreten üreticilerin bu mallarını satmaya devam eden perakendecilere (orijinallerden daha düşük fiyatla satabilmektedirler), FOGA üyesi üreticilerce mal verilmemesi; bu perakendecilerin boykot edilmesi eylemine ilişkindir. FOGA, bu esastan hareketle üyesi olan üreticilere mal ver ebilecekleri ve veremeyecekleri perakendecilerin listesini duyurmuş ve gerek perakendecilerin mağazalarında gerekse üye üreticilerin defterlerinde yaptığı kontrollerle boykotun düzenli bir biçimde devam etmesini sağlamıştır. Dava sonunda FTC, elde edilen bulguların, çeşitli taahhütler, kararlar ve anlaşmalarla bazı perakendecilere mal temininin engellenmesi eyleminin, bir taraftan FOGA üyesi olmayan rakip kumaş ve elbise üreticilerinin satış olanaklarını, diğer taraftan da 480 perakendecilerin mal temin kaynak larını kısıtladığından, boykota uymayan tüm perakendeciler ile üreticileri hedef aldığından ve üyelerinin hareket özgürlüğünü ortadan kaldırdığından rekabeti önemli derecede azalttığı, engellediği ve ortadan kaldırdığına işaret etmiş ve boykotu Sherman Yas a sına aykırı bulunmuştur. Üyesi olan üreticilere ait tasarımlarının haksız kullanımlarını engelleme amacı taşısa bile, boykot eyleminin rekabeti kısı tlayıcı etkileri sebebiyle hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir. 06-44/566 -152 13 Soruşturmaya konu eylemleri gerçekleştiren birliğin üyeleri ile eylemlere maruz kalan birlik üyesi olmayan kişiler, seslendirme hizmeti alanında seslendirme sanatçısı olarak faaliyet göstermektedirler. Boykot eyleminin yöneldiği yabancı film ve dizi 490 seslendirme hizmeti, büyük oranda bağımsız birer teşebbüs olarak çalışan seslendirme stüdyolarına verilmektedir. Stüdyoların yanı sıra, TRT de kendi film ve dizilerinin seslendirmesini kendi stüdyolarında yaptırabilmektedir. Stüdyoların, televizyonlar ya da film yapım/dağıtım şirketlerinden aldıkları iş ler, seslendirme yönetmenlerince programlanmakta ve cast ajansları aracılığıyla seslendirme yapacak sanatçı kadroları oluşturulmaktadır. Ses-Bir i, birlik üyesi olmayan sanatçılarla aynı stüdyoya girilmemesi yönündeki karara götüren süreç, Ses -Bir in 2005 yılı için belirlediği ücret tarifesinin ve diğer çalışma şartlarının stüdyo ve televizyonlara gönderilmesi ile Kasım 2004 te başlamış, Ocak 2005 tarihinde ücret tarifesi son halini almıştır. Bu tarihten itibaren, Ses -Bir 500 bünyesinde, yeni tarifeyi ve çalış ma koşullarını kabul etmeyen stüdyolarla çalışılmamasına yönelik prensip kararı alınmış ve üyelerden bu karara uymaları beklenmiştir. Bu hareket kamuoyuna Türkiye Sessiz Kalmasın adlı bir boykot olarak duyurulmuştur. Ses-Bir, belirlediği ücret tarifesi ve çalışma koşullarının daha çok sayıda stüdyoya yaygınlaşabilmesi ve böylece daha etkin bir şekilde uygulanabilmesi amacıyla bir sonraki aşamada, Ses -Bir üyesi olmayan sanatçılarla aynı film ve dizide konuşulmayacağını ve aynı stüdyoya girilmeyeceğini, ge rek stüdyolara gönderdiği fakslar gerekse internet yoluyla yaptığı kamuoyu duyurularıyla ilan etmiştir. Ses-Bir in üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik birlik kararı öncelikle, 510 daha önce yer verildiği üzere, 7.1.2005 tarihli yazıyla ve aynı ta rihlerde internet sitesinde yapılan kamuoyu duyurusu ile ilan edilmiştir. Bu yazılarda aynen, 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulma yacaktır ifadesine yer verilmiştir. Boykot kararının kamuoyuna ve stüdyolara duyurulmasını izleyen tarihlerde birlikten istifa eden üyelerle halen çalıştığı tespit edilen stüdyolara, bu kişilerle çalışmaya devam ettikleri sürece birlik üyelerinin bu stü dyolarda çalışmayacağına ilişkin yazılar gönderildiği tespit edilmiştir. Bu duyurular da Ses-Bir, bir taraftan seslendirme sanatçılarının işvereni konumundaki, başka bir anlatımla hizmet temin ettiği 520 teşebbüsler olan stüdyolara doğrudan ve açıkça bu sanatçı lardan hizmet alınmaması gerektiğini, aksi davranışta bulunan stüdyolara birlik üyelerinin hizmet vermeyeceğini bildirmektedir. İnceleme sürecinde Raportörler tarafından stüdyolarla yapılan görüşmeler de, istifa eden 11 kişi ile çalışmakta kararlı davranan stüdyolar ile Ses -Bir üyelerinin çalışmayı bıraktığını ortaya koymaktadır. Aynı yönde, inceleme sırasında görüşülen stüdyolar, Ses-Bir üyesi sanatçıların stüdyolarda birlikten istifa eden sanatçılarla karşılaştıkları ta kdirde stüdyoyu terk etmek gibi davranışlar sergilediklerini, Ses -Bir üyesi olmayanlarla çalışmak konusunda çekinceleri olduğunu, tatsızlıktan korktuklarını ve en azından bahse konu tartışmalar sonuçlanana kadar istifa eden kişilerle çalışmamayı tercih ettiklerini ya da 530 06-44/566 -152 14 üye olanlarla olmayan ları aynı stüdyoya sokmamaya özen gösterdiklerini ifade etmişlerdir. Yukarıda yer verilen delillerle de ortaya konulduğu üzere, Ses -Bir, birlikten istifa eden 11 kişi başta olmak üzere birlik üyesi olmayanlarla aynı stüdyoya girmeme kararını açıkça ilan e tmekte ve stüdyoları bu kişilerle çalışmama konusunda çeşitli yollarla uyarmaktadır. Ses -Bir üyelerinin, istifa eden 11 kişiyle ve birlik üyesi olmayan diğer kişilerle çalışmaya devam eden Ak la Kara ve Saran stüdyosu ile tamamen çalışmayı bırakmış olması söz konusu kararlı tutumun bir göstergesidir. Ses-Bir in internet sayfasında yer alan üyeler arası ve üyelerle birlik başkanı arası yazışmalardan da, Ses -Bir bünyesinde istifa eden 11 kişinin boykot kırıcı olarak ilan 540 edildiği, bu kişilerle aynı stüdyolar da çalışılmaması ve bu kişilerin çalışma ortamlarından dışlanması için ortak bir tavır benimsendiği görülmektedir. Ses-Bir in almış olduğu karar ve bu kararın etkili olması için sergilemiş olduğu davranışlar, hepsi birer teşebbüs niteliğinde olan ve istifa eden 11 kişi başta olmak üzere birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarını hedefleyen ve gerek amaç gerekse seslendirme hizmetleri pazarında yarattığı/yaratacağı etkiler yönünden rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırıcı bir eylemler bütünüdür. Buraya ka dar yapılan açıklamalar ve sunulan deliller de, Ses -Bir in söz konusu kararı ve bu kararı uygulamaya yönelik eylemleri ile üyeleriyle rakip konumunda bulunan birlik üyesi olmayan diğer seslendirme sanatçılarının ticari faaliyetlerinin fiilen 550 zorlaştırmakta ve engellemekte olduğunu göstermektedir. Esasen Ses-Bir üyesi olmayan sanatçıların, Ak la Kara ve Saran gibi piyasanın önemli stüdyolarıyla çalışmaya devam ettikleri ve bunun yanı sıra, boykotun kapsamı dışında kalan reklam seslendirmesi gibi alanlarda d iğer stüdyolarla çalışabildikleri de incelemede tespit edilmiştir. Bu sebeple, boykot kararıyla söz konusu seslendirme sanatçılarının ticari faaliyetinin tümüyle ortadan kalktığını iler sürmek mümkün görünmemektedir. Bununla birlikte, tüm bu gelişmelerin sonucunda, süreç içerisinde birlikten istifa eden 11 kişi başta olmak üzere, birlik üyesi olmayan sanatçıların söz konusu boykot kararı ile ticari faaliyetinin önemli ölçüde engellenmiş olduğu da açıktır. Bu kişiler, yabancı 560 film ve dizi seslendirmesi işin de daha önce sürekli hizmet verdikleri bazı stüdyolarla bu alanda çalışamaz hale gelmişlerdir. Seslendirme sanatçılığının bir meslek olarak yürütebilmesine yetecek gelire sahip olmak için, yapımın ve rolün büyüklüğüne göre, günde 2 ila 10 arası yapımda çal ışılması gerektiği ve piyasanın önemli işverenleri konumundaki Digitürk ile yabancı film dağıtımı yapan büyük firmaların ağırlıklı olarak çalıştıkları için yo ğun iş potansiyeli bulunan İmaj ve Promedya gibi stüdyolarda boykot kararının uygulanmış olduğu gö z önüne alındığında, sanatçıların yabancı film ve dizi seslendirmesi yapabildikleri stüdyo sayısının etkili oranda sınırlanmış olduğu ve gelirlerinin önemli bir kısmından mahrum kaldıkları görülmektedir. Esasen, kararın piyasadaki etkileri bir tarafa bıra kılırsa da, Ses -Bir in soruşturma 570 konusu kararının altında yatan temel sebebin, diğer sanatçıların stüdyolara hizmet temin etmesinin önüne geçerek, stüdyoların alternatif temin kaynaklarını ortadan kaldırmak ve böylece ücret tarifesi ve diğer çalışma koşul ları hakkındaki önceki 06-44/566 -152 15 kararının etkinliğini sağlayabilmek olduğu anlaşılm ıştır. Bu saike ulaşmak üzere Ses - Bir, aldığı kararla birliğe üye olmayan sanatçıların stüdyolara yabancı film ve dizi seslendirme hizmeti sunmalarının önüne geçmeyi, sonuç olarak da bu kişilerin ilgili pazardan dışlanmasını amaçlamaktadır. Bu amaç bile tek başına 4. madde çerçevesinde ihlal tespiti için yeterli hukuki dayanağı oluşturmaktadır. Söz konusu karar ve buna bağlı eylemleri, piyasada ücretlerin ve çalışma koşullarının seviyesinin yükseltilmesine yönelik toplu hareketin bir gereği kabul ederek , bu 580 durumu ilgili karar ve eylemlerin sebep olduğu ihlali ortadan kaldırabilecek bir gerekçe ol arak görebilmek mümkün değildir . Zira Ses -Bir, 5846 sayılı Kanun un ilgili hükümleri ile hizmet bedellerini belirleme yetkisi ni haiz ise de; her biri birer bağımsız teşebbüs olan birlik dışındaki seslendirme sanatçılarının, sırf bu toplu harekete koşulsuz katılmıyor olmalarından ötürü dışlayıcı politikalara hedef gösterilmesi kabul edilemeyece k niteliktedir. Bilindiği üzere, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması 4. madde kapsamında yasaklanan hallerden biridir . Ses -Bir tarafından alınan karar ve yürütülen eylemlerin de, yukarıda açıklanan gerekçelerle, 590 bu hale bire bir uygunluk gösterdiği şüphesizdir. Yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, Ses -Bir in şikayete konu kararının ve bu kararın hayata geçirilmes ine ilişkin stüdyolara yazı gönderilmesi, stüdyoların aranması gibi eylemlerinin, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması suretiyle 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında ihlal teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Diğer taraftan, yukarıda belirtildiği üzere, Ses -Bir, soruşturma açılması hakkındaki kararıyla birlikte Kurul tarafından alınan geçici tedbir kararına uymuştu r. Bu doğrultuda, kararın ortadan kaldırılması ve uygulanmasına son verilmesine yönelik 600 olarak geçici tedbir kararında yapılması öngörülen işlemleri yerine getirdiğine dair belgeleri süresi içinde Kurul a göndermiştir. Alınan belgelerden geçici tedbir kara rının gereğinin yerine getirildiği yönünde kanaat oluşmuştur. Bununla birlikte, şikayetçilerin temsilcisi tarafından gönderilen ve 23.12.2005 tarih, 9139 sayı ile Kurum kayıtlarına giren ikinci bir dilekçede geçici tedbir kararında öngörülen duyuruların y apılmasına karşın Ses -Bir in diğer seslendirme sanatçılarının eylemlerini zorlaştırmaya, kısıtlamaya ve piyasa dışına itmeye yol açan eylemlerine devam ettiği bildirilerek, Ses -Bir hakkında 4054 sayılı Kanun un 17. maddesinin (a) fıkrası uyarınca süreli pa ra ce zası verilmesi talep edilmiştir . Konuyla ilgili olarak piyasanın başta gelen seslendirme stüdyolarından bilgi talep 610 edilmiştir. Bu stüdyolardan cevaplar çeşitli tarihle rde Kurum kayıtlarına girmiştir . Aton stüdyosunun cevap yazısında, Ses -Bir in bas kısı olmaksızın, kendi tercihleri ve işin gereklilikleri doğrultusunda, genelde Ses -Bir üyeleriyle çalışmaya devam ettikleri belirtilmiştir. 06-44/566 -152 16 İmaj stüdyosunun konuya ilişkin yazısında, eğitim, deneyim ve role uygunluk kriterlerine göre çalışma teklifinde bu lunulan Ses -Bir üyesi olan ya da olmayan tüm sanatçılarla çalışabildikleri ve kayıtlarının sorunsuz devam ettiği ifade edilmiştir. Bununla birlikte, Ses-Bir e üye olmayan sanatçıların geçmiş dönemde sorunsuz çalıştıkları Ak la Kara stüdyosu nun ve Saran st üdyosu nun cevap yazıları nda, Ses - Bir in geçici tedbir kararında öngörüldüğü gibi boykota son verdiğine dair duyuruyu 620 kendilerine yaptığı ancak bunun üzerine iş teklifinde bulundukları Ses -Bir üyesi sanatçılardan olumlu cevap alamadıkları, gerekçe olarak da Ses-Bir in üye sanatçıları üzerindeki baskısının devam ettiğinin gösterildiği ifade edilmiştir. K. SONUÇ Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler ışığında, 1. Ses-Bir in birlik üyesi olmayan seslendirme sanatçılarına yönelik olarak almış olduğu 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır şeklindeki birlik kararının ve buna bağlı eylemlerinin 4054 sayılı Kanun un 4. maddes inin (d) bendin i ihlal ettiğine, 630 2. Bu nedenle Ses -Bir in 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin ikinci fıkrası ve 2006/1 sayılı Tebliğ uyarınca, cirosunun yeterli olmaması nedeniyle asgari ceza miktarı olan 6.368 (altıbinüçyüzaltmışsekiz) YTL idari para cezası ile cezalandırılması na OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir. . 06-44/566 -152 17 15.06.2006 T arih ve 06 -44/566 -152 Sayılı Kuru l Kararı na KARŞI OY GEREKÇESİ 1.5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde teşkil edilen ve kamu kurumu niteliğinde bir meslek teşekkülü olan Ses -Bir, meslek mensuplarının uymaları gereken ücret tarifelerini belirlemek dahil, mesleğin icrasına ilişkin birtakım standart ları tanımlamak, düzenlemeleri yapmak ile, üyelerinin çeşitli hak ve menfaatlerini koru yacak tedbirler almak yetkisini haizdir. 2. Ses -Bir in, ilgili piyasadaki rekabeti etkilemek açısından en önemli fonksiyonu ya da faaliyeti olan, ücret tarifelerinin belirlenmesi ve açıklanması uygulaması, Kurul un 8.7.2005 tarihli kararıyla, 4054 Sayı lı Kanun a aykırı bulunmamış, rekabeti kısıtlayıcı bir teşebbüs birliği kararı olarak değerlendirilmemiştir. 3. Ayrıca, şikayetçinin dile getirdiği ve Kurul un da kabul ettiği geçici tedbir kararı na da, Ses -Bir in verilen süre içinde uyduğu, süresi i çinde gerçekleştirilen işlemlerle ilgili belge lerin Kuruma intikal ettirildiği, dosya münderecatından anlaşılmaktadır. 4. Soruşturma dosyasında, Ses -Bir in karar ve uygulamaları ertesinde, ilgili piyasadaki rekabet şartlarının önemli ölçüde ve olumsuz ş ekilde etkilendiğine; rekabetin engellendiğine, bozulduğuna ya da kısıtlandığına dair belge ve bilgiler bulunmamaktadır. Sözü edilen ve mağdur olduğu ileri sürülen seslendirme sanatçıları çalışmakta, boykot edilen stüdyolar, işlerini başka piyasa imkanla rı ve şartları ile de olsa, daha da artırmış bulunmaktadırlar. 5. Bu bilgiler çerçevesinde, 15 Ocak 2005 ten itibaren, Ses -Bir üyelerinin aldığı karar doğrultusunda, Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulm ayacaktır şeklindeki karardan ve bu kararın hayata geçirilmesine yönelik eylemlerinden dolayı, Ses -Bir in 4054 Sayılı Kanun un 4. maddesinin (d) bendini ihlal ettiğinden hareketle cezalandırılması şeklindeki Kurul Kararı, hukuka ve ilgili pazarın gerçekl eri ne uygunluk arz etmemektedir. 6. Öncelikle belirtmek gerekir ki, alınan karar ve uygulamalar sebebiyle, önce Ses-Bir den istifa eden, sonra da istifa taleplerinin işleme konulmamasını isteyen 11 seslendirme sanatçısıyla ilgili Birlik kararları, rekab et mevzuatı dışında ele alınabilecek bir konudur. Meslek mensuplarının uyması gereken kurallar, kurallara uymayanlarla ilgili alınacak tedbirler, bu tedbirlere karşı yapılacak itiraz vb. işlemler hakkında, çözüm mercii öncelikle Rekabet Kurumu değildir. Bu tür konularda bilinen hak arama yolları vardır. 7. İhlal kararı, 4. madde kapsamında verildiğine göre, temel bir çelişki dikkati çekmektedir: Ses -Bir, eğer bir teşebbüs birliği ise, rakip teşebbüs ya da teşebbüsler 06-44/566 -152 18 kimlerdir? Çünkü, 4. maddenin ikinci fıkrasının (d) bendinde, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi nden bahsed ilmektedir. Teşebbüs birliği, üstelik kamu kurumu niteliğinde meslek teşekkülü statüsünde, birlik üyelerinin her biri de, sadece bireysel yetenekleriyle mesleklerini icra eden kişiler ise, durum ne olacaktır? Böyle bir tabloda ihlal var demek ve ceza istemek, bireysel yetenekle icra edilen bir mesleğin mensuplarını kamu yararı amacıyla bir araya getiren, yine aynı amaçla, varlık gerekçesi ni gerçekleştirecek uygulamalara imkan veren yetkilerle donatılmış bir mesleki organizasyon u, seramik, güb re ya da demir -çelik üreticilerinin oluşturduğu teşebbüs birliği gibi telâkki etmek anlamına gelecektir. Ayrıca, önce, kamu kurumu niteliğinde mesleki teşekkül deyip, Ses -Bir in üyeleri üzerinde önemli birtakım yetkilere sahip olduğunu kabul etmek, so nra da, yine zorlanarak ve şeklen de olsa, hâkim durumun kötüye kullanılması denilebilecek ve 6. madde kapsamında ele alınabilecek uygulamaları, 4054 Sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde mütâlaa etmek, sağlıklı bir yaklaşımla ve etkin rekabet politik ası uygulaması ile bağdaşmayacaktır 8. Bu dosyada ve Kurul kararı nda esasen zorlanarak yapılan bir kavramlaştırma , daha doğrusu, bir kavram kargaşası ile karşı karşıyayız. Gerçekte, sistem le ilgili ve uygulamaların nasıl olacağına dair belirsizlikl er, yapılan yanlışlıklar vardır. Ortaya çıkacak problemlerin çözümüne imkan vermeyen mevzuat boşlukları ya da ilgili alandaki kurumsallaşma eksikliği , rekabet terminolojisi ve tedbirleri ile telâfi edilmeye çalışılmaktadır. Şikayet konusu karar ve iş lemler, yanlış yönetim uygulamaları , mevzuatın yanlış yorumlanması , 5846 sayılı kanun veya idare hukuku meselesi gibi görülmek yerine, rekabet ihlali olarak tanımlanmıştır. Karar da olduğu gibi eğer, Ses -Bir in uygulamaları rekabet ihlali olarak tanımlanırsa, bu defa da mesleki teşekkül ve kamu yararı nın ne anlama geldiği, 5846 sayılı kanunun neyi amaçladığı, seslendirme sanatçılarının mesleki birliğinin görevini nasıl yapacağı ve ihlalden önceki durumun sürdürülebilirliği nin nasıl sağlanaca ğı gibi sorular cevapsız kalmaktadır. İlgili Karara, bu gerekçelerle katılamıyorum. Prof. Dr.Nurettin KALDIRIMCI Kurul Üyesi 06-44/566 -152 19 Rekabet Kurulu nun 15.6.2006 günlü 06 -44/566-152 sayılı Kararına KARŞI OY Seslendir me Sanatçıları Meslek Birliği (Ses -Bir), 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 42 inci maddesi uyarınca kurulmuş bir meslek birliğidir. 5846 sayılı Yasanın 42 inci maddesinde; eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile bağla ntılı hak sahiplerinin bu Kanunun 52 inci maddesine uygun biçimde düzenlenmiş sözleşmelerle eser veya hak sahibinden mali hakları kullanma yetkisini devralarak bu Kanunun 10 uncu maddesine göre ilim edebiyat eserleri üzerindeki hakları kullanarak, süreli olmayan yayınları çoğaltan ve yayanlar üyelerinin ortak çıkarlarını korumak ve bu Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak ücretlerin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak üzere, Kültür Bakanlığınca hazırlanan ve Bakanlar Kur ulunca onaylanan tüzük ve tip statülere uygun olarak tespit edilecek alanlarda birden fazla meslek birliği kurabilecekleri hükme bağlanmıştır. 42/A maddesinde de 42 inci maddede öngörülen amaçlarla hakların idaresini sağlamak üzere kurulan meslek birlikl erinin, üyelerinin haklarının idaresine ilişkin faaliyetlerinden elde ettikleri gelirleri, dağıtım planlarına uygun olarak hak sahiplerine dağıtmakla, yazılı talepte bulunan ilgili kişilere, sözleşme yapılabilmesi için idaresini sağladıkları haklara ilişki n ücret tarifelerini süresinde belirlemek ve belirlenen tarifeleri ve bu tarifelerdeki her türlü değişikliği süresinde duyurmakla yükümlü oldukları belirlenmiştir. Ses-Bir; Fikir ve Sanat Eseri Sahipleri ile Komşu Hak Sahipleri Meslek Birlikleri ve Federa syonları Hakkında Tüzüğün 7 inci maddesi kapsamında bağlantılı hak sahibi sayılan icracı sanatçı statüsündeki seslendirme sanatçıları tarafından 24.4.2001 tarihinde kurulmuştur. 5846 sayılı Yasanın 42/A maddesinde açıklandığı üzere ücret tarifesi belirleme yetkisi bulunan Ses -Bir 31.1.2005 tarihinde ücret tarifesi belirleyerek üyelerine duyurmuş, alınan kararların uygulamasına ilişkin olarak Birliğin etkin olmadığından bahisle üye lerden onbiri 3.2 2005 de istifa etmişlerdir. Bu tarihten itibaren Ses -Bir üyesi olmayan bu sanatçılar Ak la Kara ve Saran Stüdyolarıyla çalışmaya devam etmişlerdir. İstifa tarihinden sonraki süreç içinde Ses -Bir den istifa eden 11 sanatçı çalışmalarına de vam ettikleri gibi onlarla faaliyete devam eden stüdyoların da mali güçlerini ve sayılarını arttırdıkları soruşturma heyetince ve taraflarca ifade edilmiştir. Bu durumda ücret tarifesi belirlemesi yasal olan Ses -Bir in 15 Ocak 2005 ten itibaren Ses -Bir üyesi olmayan kişilerle aynı stüdyoya girilmeyecek, aynı film ve dizide konuşulmayacaktır şeklindeki kararı; 4054 Sayılı Yasanın 4(d) madde hükmü karşısında; rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması olarak değerlendirilemez. Çünkü bir yanda teşebbüs birliği olduğu kabul edilen Ses -Bir in kararı diğer tarafta teşebbüs oldukları kabul edilen seslendirme sanatçıları vardır ki, rakip değildirler. Bu kararla; seslendirme hizmetleri pazarında faaliyette bulunan sanatçıların boykot yada diğer davranışlarla piyasa dışına çıkarıldığından da söz 06-44/566 -152 20 edilemez çünkü fiilen onbir sanatçı faaliyetlerine devam etmektedirler, söz konusu kararın verildiği tarihten itibaren faaliyette bulunamadıkları yolunda yapılmış hiçbir tespit yoktur. Kaldı ki Ses -Bir istifadan vazgeçen onbir kişinin yeniden birlik üyesi olma taleplerini, bu kişilerin sanatçı vasfının bulunmaması, eğitimlerinin yetersiz olması nedenlerine bağlamakta olup bu kişilerin her birinin vergi mükellefi olup olmadığı yani birer teşebbüs olup olmadıkları yolunda bir tespit de bulunmamaktadır. Açıkladığım nedenlerle Ses -Bir in söz konusu kararının 4054 sayılı Yasanın 4/d maddesinin ihlali olarak değerlendirilemeyeceği görüşünde olduğumdan karara karşıyım. Süreyya ÇAKIN Kurul Üyesi