Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-158 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-48/1193 -301 Karar Tarihi : 21.10.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Fethullah GÜLER C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : 20 D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: Hilal Ekmek Fabrikası Göksun/Kahramanmaraş E. DOSYA KONU
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-158 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-48/1193 -301 Karar Tarihi : 21.10.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Fethullah GÜLER C. BAŞVURUDA BULUNAN LAR : 20 D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: Hilal Ekmek Fabrikası Göksun/Kahramanmaraş E. DOSYA KONUSU: Kahramanmaraş ili Göksun ilçesindeki ekmek talebinin %65 inden daha fazlasını karşıladığı iddia edilen Hilal Ekmek Fabrikası nın, 30 diğer fırınların ekmeğini satan bakkalların yanındaki bakkallarda ekmek fiyatını düşürerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal ettiği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: 3 farklı başvuruda özetle, Kahramanmaraş ili Göksun ilçesinde faaliyet g österen ve ilçedeki ekmek talebinin %65 inden fazlasını karşıladığı iddia edilen Hilal Ekmek Fabrikası nın (Hilal Ekmek) rakip fırınların ekmeğini satan bakkalların yanında faaliyet gösteren bakkallara çok düşük fiyatlardan ekmek sağladığı ve ekmek fiyatla rında sürekli indirim yaptığı belirtilmiş, anılan eylemlerin rakip fırınların ve bu fırınların ekmeğini satan bakkalların faaliyetlerini zorlaştırdığı 40 belirtilerek 4054 sayılı Kanun kapsamında gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir. G. DOSYA EVREL ERİ: Kurum kayıtlarına 3.8.2009 tarih, 5482 sayı; 3.8.2009 tarih, 5504 sayı ve 3.8.2009 tarih, 5505 sayı ile giren başvuru lar üzerine hazırlanan 13.8.2009 tarih ve 2009 -3-158/İİ-09-YY sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulu nun 26.8.2009 tarih ve 09 -39/936-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca 09-48/1193 -301 2 önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme 50 sonucunda düzenlenen 13.10.2009 tarih ve 2009 -3-158/ÖA-09-YY sayılı Önaraştırma Raporu 15.10.2009 tarih, REK.0.07.00.00 -110/32 2 sayılı Başkanlık önergesi ile 09 -48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. R APORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; başvuru konusu iddialar hakkında 4054 sayılı Kanun uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı, şikayetlerin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60 I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Önceki tarihli birçok Kurul kararında1 unlu mamuller sektörü analiz edilerek ilgili ürün pazarı ekmek pazarı olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda önceki Kurul kararlarına da uygun olarak ilgili ürün pazarı ekmek pazarı olarak belirlenm iştir. I.1.2.İlgili Coğrafi Pazar 70 Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir ö nem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. Fırınlar tüketicilere ekmeği taze olarak sunmak için sabahın erken saatlerinde üretime başlamakta ve ekmeği çok erken saatlerde nihai satış noktalarına ulaştırmaktadır. Bu bağlamda tüketicilerin ekmekten beklediği en önemli özellik olan tazelik dikkate alındığında ekmeğin üretildikten sonraki taşıma mesafesi önem kazanmaktadır. 80 Ekmeğin üretimi ve satışa sunulması arasında geçen süre ekmekteki kalite algısını önemli ölçüde etkilemektedir. Bu nedenle, üretildiği an dan itibaren mümkün olan en kısa süre içinde ekmeğin satış noktasına ulaştırılması gerekmektedir. Mesafeler dikkate alındığında Göksun a komşu ilçelerden ekmek getirilebileceği ve Göksun dan komşu ilçelere ekmek götürülebileceği anlaşılmaktadır. Fakat, teo rik olarak bu mümkün görünse de, mesafe uzadıkça artan taşıma maliyeti ve tazelik algısındaki gerileme, uzun mesafeden gelen ekmeğin ikame gücünü zayıflatan unsurlardır. Ayrıca kimi zaman il merkezleri ya da ilçe dışından ekmek getirilmesinin ticari alışka nlıklarla uyuşmaması da önemli bir husustur. Nitekim Göksun ilçesinde faaliyet gösteren Çardak Unlu Mamulleri nin (Çardak Ekmek) ortağı Ramazan Sağır, Kurum 90 kayıtlarına 25.9.2009 tarih ve 6923 sayı ile giren yazısında, 70 kilometrelik mesafeye kadar ekmek götürebilme imkanlarının olmasına rağmen ticari alışkanlıklar gereği komşu ilçelere ekmek satmadıklarını belirtmiştir. Her ne kadar çevre ilçeler, özellikle Göksun un köylerinde potansiyel olarak rekabetçi bir baskı yaratmaktaysa da, çevre yerleşim birimle rinden ekmek getirilmesi ya da buralara ekmek götürülmesi yaygın bir uygulama olmadığı gibi, fiilen bu tür ticaretin piyasadaki etkisi ihmal edilebilir düzeydedir. Dolayısıyla, ilgili coğrafi pazar Göksun İlçesi olarak tespit edilmiştir. 1 5.3.2009 tarihli,09 -09/179 -54 sayılı; 13.4.2009 tarihli, 09 -14/304 -75 sayılı; 12.6.2003 tarihli, 03 -42/465 -204 sayılı Kurul kararları 09-48/1193 -301 3 I.2. Hakkında İ nceleme Yapılan Teşebbüs : Hilal Ekmek Fabrikası (Hilal Ekmek) 100 Hilal Ekmek, Mehmet Sağır tarafından işletilmekte olup Kahramanmaraş ın Göksun ilçesinde yaklaşık 15 yıldır faaliyet göstermektedir. Hilal Ekmek Göksun ilçesindeki en yüksek kapasiteli fırındır . I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme I.3.1. Şikâyete Konu Eylem Şikayetçilerden Göksun ilçesinde . işleten .. şikayet başvurusunda özetle; Hilal Ekmek in, 110 - Kendilerinin ekmek verdiği bakkalların yakınındaki bakkallara, b unların 25 kuruş, 30 kuruş ve 40 kuruş arasında değişen fiyatlardan ekmek satışı yapmalarına olanak verecek şekilde düşük fiyatlardan ekmek sağladığını, - Ekmek fiyatlarında sürekli indirim yaptığını, - Anılan eylemleri küçük ölçekli fırınların önünü kesme k için yaptığını, - Küçük ölçekli fırınların da bu fiyatlara karşı rekabet edemeyeceklerini belirterek gereğinin yapılmasını talep etmiştir. Göksun ilçesinde bakkal işleten diğer şikayetçiler .. ve . başvurularında özetle; 120 - Önceki tarihlerd e Hilal Ekmek ten ekmek alırken, tüketicilerin talepleri doğrultusunda başka fırınlardan da ekmek almaya başladıklarını, - Bu durum karşısında Hilal Ekmek in kendilerine ekmek vermeyi kestiğini ve yanlarındaki bakkala çok düşük fiyatlardan ekmek sağlamaya başladığını, - Anılan eylemler neticesinde ekmek satışlarının sıfıra indiğini belirterek gereğinin yapılmasını talep etmişlerdir. I.3.2.Yapılan Tespitler Şikayetlere konu iddialar asıl olarak Hilal Ekmek in dışlayıcı amaçlarla bazı nihai 130 satış noktaları na düşük fiyatlardan ekmek satması üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu tür tek taraflı eylemler rekabet hukukunda temel olarak 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde; hakim durumun kötüye kullanılması başlığı altında değerlendirilmektedir. Kanun un 4. ma ddesi anlamında dışlayıcı ve ayrımcı uygulamalardan söz edebilmek için her iki kavram bakımından da olayda danışıklı bir ilişkinin, diğer bir deyişle anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararının varlığı gereklidir. Ortada, üçüncü bir teşebbüsü n faaliyetini zorlaştırmayı ya da bu teşebbüsü dışlamayı amaçlayan bir anlaşma ya da karar olmadıkça bu tür uygulamalar ancak 6. madde 140 çerçevesinde değerlendirilebilir. Bu nedenle anılan iddiaların 4. madde kapsamında ele alınmasının mümkün görünmediğinden bahse konu iddialar 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde değerlendirilmektedir. Dolayısıyla öncelikle Hilal Ekmek in ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir. I.3.3. Hakim Durum Değerlendirmesi 09-48/1193 -301 4 I.3.3.1. Pazar Payı Teşebbüsün pazardaki konumu değerlendirilirken öncelikle tartışılması gereken konu 150 teşebbüsün ilgili pazardaki pazar payıdır. Fakat gerek doktrinde, gerekse önceki Kurul kararlarında hakim durum değerlendirmelerinde, pazar payı önemli bir gösterge olarak kabul edilmesine rağmen, tek başına belirleyici olmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca hakim durumun göstergesi olarak genel geçer sabit bir pazar payı oranı tespit edilmemiştir. Örneğin giriş engellerinin olduğu, doymuş, dinamik olmayan, reklam yasaklarının bul unduğu bir pazarda hakim durumun göstergesi olarak değerlendirilebilecek bir pazar payı değeri, tam tersi özellikler sergileyen, giriş engellerinin olmadığı, her zaman yeniliğe açık, tüketici tercihlerinin sürekli değiştiği ve büyüyen pazarlar açısından ön em arz etmeyebilecektir. 160 Hilal Ekmek, ekmek pazarında faaliyet göstermekte olup Göksun İlçesi Belediye Başkanlığından alınan bilgilere göre, ilgili pazardaki pazar payı % ...2. Tek başına ele alındığında % ... pazar payının çok yüksek olma masının yanı sıra, ilgili pazarın aşağıda irdelenecek özellikleriyle birlikte değerlendirildiğinde hakim durumun göstergesi olarak kabul edilemeyece ktir. I.3.3.2. Giriş Engelleri Hilal Ekmek in ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının tespiti için e kmek pazarına giriş yapmak isteyen teşebbüslerin önünde ne tür giriş engellerinin 170 bulunduğunun irdelenmesi gerekmektedir. Ekmek pazarı teknik veya hukuki giriş engellerinin olmadığı bir pazardır. Pazarda faaliyet göstermek isteyen teşebbüsler, ekmek üretim i ciddi bir know -how da gerektirmediğinden, gerek iş gücünü gerek teknik imkanları kolaylıkla sağlayabilecektir. Temin edilecek birkaç araç ile, özellikle Göksun gibi coğrafi sınırları dar olan yerlerde, tüm coğrafi pazara ekmek dağıtımı yapılabilmektedir. Hukuki olarak yapılması gereken ise ekmek üretimi yapılacak yerin bağlı bulunduğu belediye ve tarım müdürlüğünden gerekli izinleri almaktır. İlk yatırım maliyetinin yüksek olmamasının yanı sıra, faaliyetini sonlandırmak isteyen teşebbüslerin 180 ülkemizde s ayısı son derece fazla olan fırınlara ilgili makine ve teçhizatı satma olanağı bulunduğundan yüksek batık maliyetten, dolayısıyla bu açılardan giriş ve çıkış engellerinden bahsetmek zordur. Öte yandan pazara özgü nitelikler nedeni ile ilk giren avantajın dan bahsetmek güçtür. Ekmek homojen bir ürün olduğundan, talep farklı ekmek üreticilerinin ürünlerine kolaylıkla kayabilmektedir. Bu çerçevede fiyat ve kalite rekabeti sonucu ön plana çıkan bir fırının ne zaman girmiş olursa olsun pazarda tutunabilece ktir. 190 I.3.3.3. Rakiplerin Pazardaki Konumu 2 Pazar payları Göksun Belediye Başkanlığı ndan alınan ve Göksun da faaliyet gösteren tüm fırınların günlük üretim miktarlarını içeren verilerine dayanılarak hesaplanmıştır. Hilal Ekmek i n rakiplerinden biri olan Çardak Ekmek in tahmini de söz konusu teşebbüsün pazar payının yaklaşık % .. düzeyinde olduğu yönündedir. 09-48/1193 -301 5 Göksun Belediye Başkanlığı ndan edinilen bilgiye göre Göksun ilçe sınırları içerisinde altı fırın bulunmaktadır. İlgili pazarda faaliyet gösteren büyük fırınlar ise Hilal Ekmek, Güven Ekmek Fabrikası (Güven Ekme k), Bal Ekmek Fabrikası (Bal Ekmek) ve Çardak Ekmek tir. Çardak Ekmek % pazar payı ile Hilal Ekmek in en yakın takipçisi konumundadır. Göksun Belediyesinden ve şikayetçilerden alınan bilgilere göre Bal Ekmek ve Güven Ekmek de Hilal Ekmek ile rekabet ede bilecek kapasiteye 200 sahip olup, sırayla % ... ve % ... pazar paylarına sahiptirler. Bu pazar payı verilerinden Hilal Ekmek ile Çardak Ekmek arasındaki pazar payı farkının yüksek olmadığı görülmekte, dolayısıyla Çardak Ekmek in Hilal Ekmek in davranışları üzerinde rekabetçi baskı yaratabilecek güçtedir. Nitekim yapılan incelemeler ve pazardan alınan bilgiler Hilal Ekmek ile Çardak Ekmek arasında ciddi bir rekabetin yaşandığı yönündedir. Çardak Ekmek , pazardan daha fazla pay alabilmek için 2009 yılının Mayıs a yında ilçe merkezine yeni bir şube açmak suretiyle somun ekmek üretimine başlamış ve kapasitesini artırmış, bu durumu müteakip ilçede 70 kuruş olan ekmek fiyatları hızla aşağı doğru bir seyir izlemiştir. Yaşanan fiyat rekabetine rağmen Çardak Ekmek pazarda ki faaliyetine devam edebilmiş, alınan bilgilere göre de 210 yukarıda belirtilen ciddi pazar payına ulaşmıştır. Şikayetçi ... in işletmekte olduğu . önceki dönemlerde somun ekmek de üretirken, şikayete konu eylemler neticesinde somun ekmek üretimine son verdiğini iddia etmekte ve şu anda sadece pide ürettiğini belirtmektedir3. Hem . ndan alınan hem de pazarda n elde edilen bilgiler nun oldukça küçük ölçekli bir fırın olduğu yönündedir. Günlük üretim kapasitesi diğer fırınların çok altında ol an nun rakipleri kadar ölçek ekonomilerinden faydalanamamasından dolayı maliyetlerinin daha yüksek olması muhtemeldir. Bu durum şikayet dilekçesinde de dile getirilmiş, Raportörlerce yapılan telefon 220 görüşmesinde de bir ekmeğin .. na maliyetinin en az olduğu . tarafından belirtilmiştir. I.3.3.4. Dikey Bütünlük Hilal Ekmek sadece ekmek üretimi ve ürettiği ekmeklerin dağıtımı ile uğraşmaktadır. Nitekim ekmek pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin büyük çoğunluğu kendi ürettiği ekmeği kendisi dağıtmakta, bu durum söz konusu pazar için alışılmış, yaygın bir uygul ama olarak görülmektedir. Satışlar temel olarak işletme hakkı özel şahıslara ait olan bakkal, market ve diğer satış noktalarına yapılmaktadır. Ayrıca Hilal Ekmek, 230 ekmek üretiminde girdi olarak kullanılan un, tuz, maya, katkı maddesi ve benzeri ürünlerin ür etimini yapmamakta, bu ürünleri piyasa koşullarında ürünlerin üreticisi ya da sa tıcısı firmalardan almaktadır. Dolayısıyla, Hilal Ekmek için dikey bütünlük söz konusu değildir. I.3.3.5. Ürün Farklılaştırması ve Çeşitliliği Ekmek pazarı ürün farklılaştırm asının söz konusu olmadığı, dolayısıyla reklam, promosyon, tutundurma ve benzeri faaliyetlerin ön planda olmadığı bir sektördür. Marka bağımlılığının olmadığı pazarda, Hilal Ekmek için de marka bilinirliği ya da 240 bağımlılığıyla bağlantılı bir pazar gücünde n bahsedilemeyecektir. 3 Göksun Belediyesi nden alınan bilgilere göre ise Sıtkıoğlu faaliyetlerini 22.9.2009 tarihi itibar ıyla durdurmuştur. 09-48/1193 -301 6 Diğer yandan Hilal Ekmek sadece normal somun ekmek ve pide üretmektedir. Bu itibarla Hilal Ekmek in ürettiği ürünlerde portföy gücüne işaret edebilecek bir çeşitlili ğin olmadığı kanaatine varılmıştır. 4054 sayılı Kanun hakim duru mu belirli bir piyasada bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleme gücü olarak tanımlamaktadır. Bu noktada Hilal Ekmek in müşterilerde n ve rakiplerden bağımsız hareket edebilme gücünün irdelenmesi gerekmektedir. 250 Yukarıda da değinildiği üzere, ilgili pazarda Hilal Ekmek ile rekabet edebilecek ölçekte faaliyet gösteren 3 fırın bulunmakta olup, Çardak Ekmek, Güven Ekmek ve Bal Ekmek pazar lideri olan Hilal Ekmek le rekabet edebilecek kapasiteye ve pazar paylarına sahip teşebbüslerdir. Özellikle Çardak Ekmek piyasada rekabetçi ortamı oluşturan teşebbüs olarak ön plana çıkmakta ve yeni şubesini açtığı dönemden bu yana pazar payını artırmakta dır. Dolayısıyla ilgili pazarda nihai satış noktalarının alternatif temin kaynaklarının bulunduğu görülmektedir. Ekmeğin homojen yapısı nedeniyle nihai satış noktalarının ekmek sağlayıcılarını değiştirmelerinin güç olmaması, ilgili pazarda faaliyet göstere n tüm fırınlar için rekabetçi bir baskı 260 oluşturmaktadır. Ayrıca hakim durumun varlığının ortaya konması bakımından çok önemli bir unsur olan giriş engelleri de bu pazar bakımından söz konusu değildir. Bu çerçevede Hilal Ekmek in piyasada rakiplerinden ve m üşterilerinden bağımsız hareket edebilme gücüne sahip olmadığı kanaati oluşmuştur. Bu tür eylemlerde bulunduğu anda nihai satış noktaları diğer fırınlardan ekmek temin edebilecek, tüketiciler daha ucuz olan ekmeği tercih edebilme şansına sahip olabilecekti r. Öte yandan ülkemizde faaliyet gösteren meslek kuruluşlarının görevleri 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun 12. maddesinde sayılmış, sözü geçen maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde geçen Gerektiğinde 507 sayılı Esnaf ve Küçük Sanatkarlar Kanununun 125 inci maddesinde sayılan mal 270 ve hizmetlerin azamî fiyat tarifelerini, kendi üyeleri için, Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliğe uygun olarak tespit etmek ve onaylamak. ifadesiyle de bu kuruluşlara azami fiyat t arifelerini belirleme yetkisi verilmiştir. Bu yetki çerçevesinde fırınların ekmek fiyatlarının azami tutarları üyeleri oldukları odalar tarafından belirlenmektedir. Bu çerçevede azami ekmek satış fiyatı Kahramanmaraş il sınırları için Kahramanmaraş Fırıncı lar Odası tarafından belirlendiğinden Hilal Ekmek in en azından fiyat belirleme konusunda hiçbir zaman istediği serbestîde davranamayacağı söylenebilecektir. Ayrıca şu anda Göksun da ekmek tüketiciye 50 kuruştan satılmaktadır. Tüm fırınların 280 300 gr somun ekmeği nihai satış noktalarına satış fiyatları ise 40 kuruştur. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Hilal Ekmek in de nihai satış noktalarına satış yaparken uyguladığı fiyat aşağıda değinilecek birkaç nihai satış noktası dışında 40 kuruş olduğu anlaşılmış tır. Göksun da tavan fiyat 70 kuruş iken uygulanan fiyatın 50 kuruş olması, yaşanan rekabeti ve Hilal Ekmek in rakiplerinden bağımsız hareket edemediğini göstermesi bakımından önemlidir. Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında gerek ilgili teşebbüsü n pazardaki durumu gerek ilgili pazara özgü nitelikler dikkate alındığında, Hilal Ekmek in ilgili pazarda hakim durumda olmadığı kanaatine varılmıştır. 290 09-48/1193 -301 7 I.3.4. Şikayete Konu Eylemlerin 6. Madde Çerçevesinde Değerlendirilmesi Hilal Ekmek ilgili ürün pazarı nda faaliyet gösteren en büyük teşebbüstür. Göksun Belediye Başkanlığı ndan alınan bilgilere göre ilgili ürün pazarındaki teşebbüsler arasında hem kalite hem de fiyat açısından son derece ciddi bir rekabet yaşanmaktadır. Yaşanılan bu rekabet sonucunda etki n olmayan teşebbüslerin pazar dışında kalması son derece doğal bir durumdur. Nitekim rekabet hukukunun amacı piyasadaki teşebbüsleri değil, rekabeti korumaktadır. Bu bağlamda her ne kadar ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerden, nihai satış noktala rından, Göksun Esnaf 300 ve Sanatkarlar Odası ve Belediye den alınan bilgiler Hilal Ekmek in bazı nihai satış noktalarında düşük fiyat uyguladığını doğrular nitelikte olsa da, bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun u ihlal eder nitelikte olup olmadıklarının değerlend irilmesi gerekmektedir. Hilal Ekmek 2 aylık bir zaman zarfında Çardak Ekmek in verdiği bilgilere göre beş, Göksun Belediye Başkanlığı Zabıta Amirliği nin tutanaklarına göre üç nihai satış noktasında fiyat indirimine gitmiştir4. Bu tür bir eylem belirli şartları taşıması halinde 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilir. Bu tür fiyatlandırma stratejilerinin yıkıcı fiyatlama tanımı kapsamında 6. maddenin ihlali olabilmesi için; ihlal iddialarının yöneltildiği teşebbüsün ilgili pazar da hakim durumda olması; 310 teşebbüsün maliyet altı fiyat uygulaması; belirlenen maliyet altı fiyatlandırmanın ilgili pazardaki diğer teşebbüsleri piyasa dışına itecek kadar uzun sürmesi gerekmektedir. Hilal Ekmek in ilgili pazarda hakim durumda olmadığının dikkate alınmasının yanı sıra, b u şekilde sınırlı bir alanda kısa süreli yapılan fiyat indiriminin etkin firmaları pazar dışına itemeyeceği ileri sürülebilecektir. Nitekim Çardak Ekmek in pazardaki konumu bu durumu ispatlar niteliktedir. .. nun ekmek ü retiminde ölçek ekonomilerinden faydalanamamasından dolayı birim ekmek maliyetlerinin piyasadaki diğer teşebbüslere göre daha yüksek olması muhtemeldir. Nitekim . nun sahibi .. , kendisi ile yapılan telefon görüşmesinde bakkallara ekmek sağla dıkları ve bu ekmeğin bakkallar tarafından satıldığı 320 dönemlerde dahi zarar ettiğini belirtmiştir. Gerek Kahramanmaraş ilinde gerek Göksun ilçesinde ekmek fiyatlarının genel olarak 50 kuruş seviyesinde olduğu dikkate alındığında, .. nun bu piyasad aki rekabeti karşılayabilecek etkinlikte bir teşebbüs olmadığı ve bu süreçte pazar dışında kalmasının rekabetin doğal sonucu olduğu ileri sürülebilecektir. Kaldı ki belirlenen düşük fiyatlar her zaman maliyet altı olarak nitelendirilemeyecektir. Çünkü üret im kapasitesi artıkça ölçek ekonomisinden yararlanılmakta ve aynı ürünü üreten diğer rakiplere göre daha ucuz fiyattan satış yapmak mümkün hale gelmektedir. Ekmek üretiminde maliyeti üretici bazında değiştiren en önemli etkenlerden biri fırın başına üretil en ekmek miktarı olup, işçilik giderlerinin ve genel işletme giderlerinin önemli bölümünü sabit maliyetler 330 oluşturmakta, toplam ekmek miktarı artıkça ekmek başına düşen maliyet azalmakta ve bu durum kapasitesini artıramayan veya atıl kapasiteyle faaliyet g österen fırınların maliyetini artırmaktadır. Dolayısıyla bir ekmek fabrikasının küçük fırınlara göre daha ucuz ekmek fiyatı belirlemesi ve bu fiyatın küçük fırınların maliyetinin altında olabilecek olması doğal bir olgudur. Öte yandan Hilal Ekmek şikayete konu eylemlerini son derece sınırlı sayıda noktada uygulamış ve bu uygulamasını geniş bir alana yaymamıştır. Bu tür sınırlı bir uygulamanın yeterince etkin bir teşebbüsü dışlama etkisi göstermesi güç 4 Göksun Belediye Başkanlığı Zabıta Amirliği nin tutanaklarına göre bu 3 nihai satış noktasının ekmek sa tış fiyatı 30 kuruştur. 09-48/1193 -301 8 görünmektedir. Nitekim 2009 un Mayıs ayında somun ekmek üretimine başlayan 340 Çardak Ekmek in ilgili pazarda kısa sürede ulaştığı konum bu duruma işaret etmektedir. Yıkıcı fiyat uygulamalarında teşebbüs bir süre düşük fiyatlı satışların maliyetine katlansa da, amaç rakipleri dışlayarak ileride hasat (recoupmen t) olanağına kavuşmaktır. Giriş engellerinin olmadığı, homojen bir ürünün geçerli olduğu ekmek pazarında böylesi bir hasat olanağından bahsetmek güçtür. Bu nedenle zaten kısıtlı yaygınlığı ile etkin fırınları dışlayıcı etki göstermesi pek de ihtimal dahili nde görülmeyen iddia konusu eylem aynı zamanda yaygınlaştırılarak sürdürülebilir nitelikte de değildir. 350 Diğer yandan, konu rekabet doktrininde istisnai hallerde kötüye kullanma kabul edilen seçici fiyatlama çerçevesinde değerlendirilse bile, diğer unsurl ar bir yana, iddia konusu eylemin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi çerçevesinde dışlayıcı amaçlı bir kötüye kullanma olarak nitelendirilebilmesi için yine öncelikle teşebbüsün hakim durumda bulunması gerekmektedir. Nitekim rekabet hukuku bakımından hakim durumda olmayan teşebbüsün fiyatlama politikasında özgür olması temeldir. Bu nedenle iddia konusu eylemin dışlayıcı amaç ya da etkiye sahip bir seçici fiyat indirimi kapsamında değerlendirilmesi için gerekli başkaca unsurların dosya konu su bakımından mevcut olmadığı göz ardı edilse bile 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi 360 kapsamında bir ihlalin bu açıdan oluşmadığı kanaatine varılmıştır. Yine şikayete konu iddiaların ayrımcılık olarak dikkate alınabilmesi olasılığı karşısında, bu davranışların 4054 sayılı Kanun u n 6. maddesinin ihlaline yol açması için diğer unsurların yanı sıra ayrımcılık yaptığı ileri sürülen teşebbüsün hakim durumda olması gerekmektedir. Ayrıca iki nihai satış noktasının başka fırınların da ekmeğini satmaları üzerine Hilal Ekmek in mal verme yi keserek, yanlarındaki bakkallara ucuza ekmek sağladığı yönündeki iddiaları çerçevesinde şikayete konu teşebbüsün nihai satış noktalarının sadece kendi ekmeğini satmalarına yönelik bir tutum içinde olduğu dikkate alınırsa , bu tutumun da söz konusu teşebb üsün hakim durumda olmamasından dolayı kötüye 370 kullanma olarak nitelendirilemeyeceği kanaati oluşmaktadır. Ayrıca bu noktada şu da belirtilmelidir ki, eğer Hilal Ekmek in nihai satış noktaları ile ilişkilerinde rekabet etmeme yükümlülüğü söz konusuysa, teşe bbüsün pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen pazar payı eşiğinin altında kaldığının göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Hilal Ekmek in hakim durumda bulunmadığı ve şikayete konu uygulamaların nit elik, yaygınlık, kapsam bakımından etkin teşebbüsleri dışlayıcı etki göstermekten uzak olduğu dikkate alınarak, 4054 sayılı Kanun un 6. maddesinin ihlal edilmediği kanaatine varılmıştır. 380 09-48/1193 -301 9 J. SONUÇ 390 Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına gör e; Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmad ığına, şikayetlerin reddin e OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.