Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-80 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 08-47/670-263 Karar Tarihi : 24.7.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tunca y SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Evren SESLİ, Selvi KOCABAY, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Büyükdere Cd. Büyükdere Plaza No:195 K:
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2008-4-80 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 08-47/670-263 Karar Tarihi : 24.7.2008 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10 Üyeler : Tunca y SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Evren SESLİ, Selvi KOCABAY, Canan KARAMANOĞLU C. ŞİKAYET EDEN : Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Büyükdere Cd. Büyükdere Plaza No:195 K:1 -2 34394 Levent/İstanbul 20 D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR : - Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. Gülsuyu Mevkii Ankara Asfaltı 34846 Maltepe/İstanbul - Toyotasa Yetkili Satıcı ları E.DOSYA KONUSU : Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. (Toyota) ve yetkili satıcılarının Toyota marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettikleri iddiası. 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle , motorlu taşıtlar sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin olarak 2005 yılında Rekabet Kurulu tarafından yayımlanan 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin, sigorta sektörü açısından en önemli etkisinin; anılan Tebliğ ile birlikte, kasko branşında faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin ve özel servislerin yedek parçaya erişimi ile bu servislerin motorlu araçların bakım -onarım hizmetinde ihtiyaç duydukları teknik bilgilere ulaşımının sağlanması olduğu belirtilmiş; ancak gerek otomotiv üreticisi ve ithalatçısı firmaların, gerekse bu firmaların yetkili satıcılarının 4054 40 sayılı Kanun a ve 2005/4 sayı lı Tebliğ e aykırı birtakım uygulamaları nedeniyle sigorta şirketlerinin, Tebliğ in uygulanmaya başlandığı 1 .1.2007 tarihinden bugüne kadar geçen süre içerisinde Tebliğ den bekledikleri faydaları elde edemedikleri ifade edilmiştir. 08-47/670 -263 2 Şikâyet dilekçesinde otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüsler ile bu teşebbüslerin yetkili satıcısı konumundaki teşebbüsler e ilişkin olarak şu iddialar 50 yer almaktadır: a) Motorlu taşıtlar sektöründe yedek parça sağlayıcı konumundaki otomotiv üreticisi ve ithalatçısı te şebbüslerin, yetkili satıcılar ile yaptıkları dikey anlaşmalar yoluyla yetkili satıcıların özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satmasını kısıtladıkları ve böylece 2005/4 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırı hareket ederek 4054 sa yılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettikleri, b) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hâkim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalat çısı teşebbüslerden bazılarının kendilerinden alım yapmak isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve sigorta şirketlerini yetkili 60 satıcılarına yönlendirerek ve aynı zamanda yetkili satıcılarına da bu alıcılara mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz konusu alıcılara mal vermeyi reddettikleri ve böylece 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettikleri, c) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının ise özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte , söz konusu alıcılara yetkil i satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar uygulamak suretiyle bu alıcıların etkin bir şekilde rekabet etmesini engelledikleri ve böylece 4054 sayılı Kanun 6. maddesini ihlal ettikleri, d) Motorlu taşıtlar sektöründe yedek parça dağıtıcı sı konumundaki yetkili 70 servislerin ve yetkili dağıtıcıların, bağlı oldukları dağıtım ağı dışındaki özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine satış yapmama yönünde yatay anlaşma yaparak 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettikleri, e) 2005/4 sayılı Tebliğ ile birlikte orijinal ve eşdeğer yedek parça tanımlarının yeniden ele alınması ve özellikle mekanik parçalarda rakip orijinal/eşdeğer yedek parçaların ciddi bir alternatif oluşturması karşısında, otomotiv üreticisi ve ithalat çısı teşebbüslerin yedek parçaların fiyatlandırılması konusunda kaporta mekanik parça ayrımına gittiği ve rekabetin yoğun olduğu mekanik parçalarda rekabetçi fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları kaporta parçalarında %400 lere varan fiy at artışlarına giderek aşırı fiyat uyguladıkları 80 ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettikleri. Şikâyet başvurusunda, genel olarak otomotiv firmaları ve yetkili satıcılarından bahsedilse de, dilekçe ekinde yer alan yazışmaların Toyot a ve bayileri ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.4.2008 tarih , 2120 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 7.5.2008 tarih, 2008 -4-80/İİ-08-SEC sayılı İlk İnceleme Raporu, 15.5.2008 tarih, 0 8-33 sayılı Kuru l toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 90 08-47/670 -263 3 maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-33/426 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.7.2008 tarih , 2008-4-80/ÖA-08-HY sayılı Önaraştırma Raporu 21.7.2008 tarih, REK.0.08.00.00 -110/216 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORT ÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, şikayete konu iddiaların gerçeği yansıtmadığı ve bu nedenle adı geçen teşebbüs ler hakkında 4054 sayılı Kanun un 41 . maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı 100 görüşlerine yer verilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Şirket (Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. ) Toyota, Ekim 2000 de Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş., Toyota Motor Europe ve Mitsui&Co. ortaklığı ile kurulmuştur. Toyota nın hissedarlık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir: Tablo -1. Toyota nın Hissedarlık Yapısı 110 Hissedarlar Hisse Oranı (%) Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 65 Toyota Motor Europe 25 Mitsui&Co., Ltd. 10 Toyota nın yönetim kurulu üyeleri ve üyelerin görevleri ise aşağıdaki tabloda gösterilmiştir: Tablo -2. Toyota Yönetim Kurulu Üye Adı Görevi Turgut UZER Yönetim Kurulu Başkanı Thierry DOMBREVAL Yönetim Kurulu Üyesi Ichizo KOBAYASHI Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet Cemal DÖRDÜNCÜ Yönetim Kurulu Üyesi Mevlüt AYDEMİR Yönetim Kurulu Üyesi Bekir SOYTÜRK Yönetim Kurulu Üyesi Toyota, Toyota ü rünlerinin Türkiye yetkili distribütörü olarak , Türkiye'de üretilen ve ithal edilen binek ve ticari araçların yanı sıra, yedek parça ve aksesuarların satış ve satış sonrası hizmetlerini yürütmektedir. Toyota binek araçlarda Corolla, Auris, Yaris, Avensis, Corolla Verso, Rav 4, Land Cruiser, Land Cruiser Prado, Camry; ticari araçlarda Hiace ve Hilux modellerini üretmekte olup; firmanın Türkiye genelinde toplam 60 adet yetkili satıcısı bulunmaktadır. Toyota nın 2007 yılı cirosu ( ) YTL . dir. Dosya mevcud u bilgilere 120 göre 2007 yılında binek ve ticari araçlardan oluşan toplam araç pazarında Toyota % ( ) pazar payına sahiptir. 08-47/670 -263 4 I.2. İlgili Pazar I.2.1. İlgili Ürün Pazarı Satış sonrası hizmetlerin marka ve hatta kimi durumlarda model bazında 130 farklılıklar gö sterebildiği dikkate alınarak , ilgili ürün pazarının "Toyota marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri" olarak belirlenmiştir. I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar Toyota marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarı m hizmetlerinin tüm Türkiye çapında verildiği ve herhangi bir bölgeyle sınırlı olmadığı göz önüne alınarak, bildirim konusu işlemde ilgili coğrafi pazar "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları " olarak tespit edilmiştir. I.3. Yapılan Yerinde İnceleme ve Görüşmelere İlişkin Bilgi Tutanakları 140 Yürütülen önaraştırma kapsamında görevli raportörlerce Toyota ile Toyota nın İstanbul ve Ankara daki bazı yetkili servislerinde yapılan yerinde incelemelerde önaraştırma konusu iddiaları doğrulayan herhangi bir belge bulunamamış; söz konusu şirket yetkilileri ile yapılan görüşmelerde düzenlenen Bilgi Tutanakları aşağıda özetlenmiştir: I.3.1. Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. Şirket yetkilileri konuya ilişkin olarak, yetkili servis ve satıcıları na yalnızca tavsiye etti kleri fiyatları bildir diklerini; Toyota nın uyguladığı belirli bir iskonto oranı ya da k âr marjı nın bulunmadığını; yetkili satıcılarla yapılan sözleşmelerde azami satış fiyatı belirleme hak ları olmasına rağmen , bugüne kadar bu yöntem i 150 uygula madıklarını ifa de etmişlerdir. Son olarak yetkililer, Toyota nın şirket politikası doğrultusunda doğrudan müşterilere yedek parça satışı yapma dığını; talep gelmesi durumunda söz konusu talepleri yetkili satıcılarına yönlendir diğini; yetkili satıcılara özel servislerden ve/veya sigorta şirketlerinden talep gelmesi durumunda ise bu talepler in karşılan dığını; Toyota nın yetkili satıcılarına bu konuda müdahale etme sinin söz konusu olmadığını söylemişlerdir. I.3.2. Gedizler Oto Satış ve Servis Tic. A.Ş. (Gedizler) Şirket yetk ilileri konuya ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaları yapmışlardır: - Gedizler hiçbir sigorta şirketine doğrudan yedek parça satışı yap mamaktadır. 160 Sigorta şirketleri ile olan yedek parçaya yönelik satış ilişki leri sadece hasarlı araçların tamirine ilişkindi r. Servis te kullanmayıp, doğrudan dışarıya sat ılan (banko satış) yedek parçaların , şirketin toplam satış rakamları içerisindeki payının düşüklüğü de bu durumu ortaya koymaktadır. Gedizler in asıl geliri işçilik ücretlerinden, bir başka deyişle boya -kaporta bölümünden 08-47/670 -263 5 kaynaklanmaktadır. Ayrıca, sigorta şirketlerinden de yedek parça satışı tedariki yönünde herhan gi bir talep gelmemektedir. - Gedizler özel servislere yedek parça satışı yapmaktadır. Ancak Gedizler İstanbul da merkezi bir konumda bulunmama sı ve sanayi bölgesine uzak olma sı neden leriyle özel servislere satış açısından Toyota nın yetkili servisleri arasında 170 en küçük bayilerden dir. - Şirket in b anko satış lardaki en büyük ve hatta tek düzenli müşteri si Atılganoğlu dur. Bunun dışında Sistem Oto, Mas lak Oto, Tüm Servis ve Evren Oto say ılabilir. - Gedizler in HLD Otomotiv ile 2007 yılı içerisinde çalış mış olup, daha sonra parça alımları ile ilgili olarak nakliye ve eleman sorunu yaşanması nedeni ile çalışma sona ermiştir. - Toyota tarafından Gedizler i n yedek parça satışlarında uygulayacağı k âr marjları belirlen mektedir. Döviz kurunda artış olması durumunda ise yayınlanan sirküler ile yeni artışlar yapılabil mektedir. Bu sene Euro da meydana gelen artış 180 sonrası toplam liste fiyatları nda yaklaşık %6 oranı nda artış gerçekleş miştir. 2007 yılındaki fiyat artışlar ı da yaklaşık %6,7 oranındadır. I.3.3. Sonkar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Sonkar) Raportörlerce yapılan incelemede, aynı zamanda Ak Sigorta, Axa Oyak, Koç Allianz ve HDİ sigorta şirketlerinin ac enteliğini yürütmekte olan Sonkar Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd . Şti. ile aynı ekonomik birlik içinde olduğu bilgisine ulaşıl an Sonkar yetkilisi tarafından önaraştırma konusuna ilişkin olarak, şirketin gerek kendi müşterilerine gerekse üçüncü şahıs yetki li/yetkisiz servis istasyonlarına, ayrıca bireysel tüketicilere yedek parça satışı yap tığı; Toyata dan kendilerine gelen yazılarda fiyat empozesi bulunma dığı belirtilmiştir. 190 Yetkili ayrıca, b ir süre öncesine kadar Güneş Sigorta nın tek elden tedarikçisi olduklarını; anılan sigorta şirketi nin kasko kapsamında onarılacak araçların bütün parçalarını kendilerinden tedarik e ttiğini; onarım ın sigorta şirketinin anlaşmalı olduğu yetkili/özel servislerce yapıl dığını; ticari nedenlerle bu ilişkiye son verdik lerini; halen bu şekilde bir tedarik anlaşma larının bulunma dığını; buna karşılık 16 adet sigorta şirketi ile anlaşma larının bulunduğunu ifade etmiştir. Yukarıda özetlenenlerin yanı sıra, yetkili, servis lerinde onarılan araçlar için işçilikte % 17,5 düzeyine varan indirim ler yaptıklarını; yedek parçada ise kendi kararları doğrultusunda liste fiyat larını uygula dıklarını, bunun nedeninin sigorta eksperleri nin işçilik bedellerinde % 50 ye varan indirimler yapma sı olduğunu; 200 bunun yanı sıra araçlar a taktı kları parçanın b edelini Toyota ya 35 gün içinde ödemeleri gerekirken, sigorta şirket lerinden 60 gün içinde tahsil at yapabilme lerinin ve makul k âr hadlerini uygulamak zorunda olma larının da söz konusu kararda rol oynadığını belirtmiştir. 08-47/670 -263 6 I.3.4. Derindere Turizm Otomotiv San. Tic. A.Ş. Şirket yetkilisi, ö zel servislere banko satış yap tıkları; ancak sigor ta şirketlerinin kendilerinden böyle bir taleplerinin olmadığı bilgisini vermiştir. 210 I.3.5. Akota Otomotiv Tic. ve San. A.Ş. (Akota) Şirket yetkilileri raportörlerle yaptık ları görüşmede, y edek parça satışı nda Toyota tarafından tavsiye edilen liste fiyatları üzerinden %15 ila %24 arasında değişen oranlarda iskonto yapabil diklerini; şirket politika larının, yedek parça fiyatları üzerinden iskonto yapmadan sadece işçilik fiyatl arında indirim yapma yönünde olduğunu; bunun en önemli sebebinin yedek parçaların stok maliyetlerinin yüksek , kâr marjlarının düşük olması olduğunu belirtmişlerdir. Yetkililer , bir dönem sigorta şirketleri ile tedarik anlaşmaları yap tıklarını, ancak uzun s üredir bu şekilde anlaşmalarının bulunmadığını; bunun temel sebebinin yetkili satıcıların kendi bölgelerinde yeterli satış yapabilmesinin sağlanması 220 olduğunu; aksi tak dirde sigorta şirketleri nin özellikle İstanbul bölgesindeki bir yetkili satı cı ile tedari k anlaşması yapmaları neticesinde, örneğin Ankara ilinde yapılan bir hasar tamirinde bu satıcıdan aldıkları yedek parçaları kullanarak , Ankara bölgesindeki yetkili satıcıların satış yapmasını engelleyebil diklerini ileri sürmüşlerdir. Yetkililere göre, birkaç yıl öncesine kadar otomotiv şirketlerinden bazıları sigorta şirketlerine çok yüksek oranlarda iskonto vermekteydi. Ancak bunun sonucunda, ciddi zararlarla karşılaştılar. Son bir iki yıldır artık bu iskontolar azaltıldı. Bu durum şirketler arasındaki bi r anlaşma ya da uyumlu eylemden ziyade yaşanılan sorunların doğal bir sonucu olarak gelişti. 230 Son olarak yetkililer, Akota nın halihazırda özel servislere ortalama aylık 30 - 40.000 YTL . tutarında banko yedek parça satışı yap tığını belirterek, özel servis lere yedek parça satışının durdurulması nın söz konusu olmadığını, bunun pratik olarak da bu mümkün bulunmadığını ifade etmişlerdir. I.3.6. Reis Lider Araç Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. Şirket yetkilisi tarafından, halihazırda bazı sigorta şirketleri ile serv is sözleşmeleri bulun duğu; sigorta şirketleri ile yaptı kları sözleşmeler çerçevesinde, Ak Sigorta, Anadolu Sigorta, Ray Sigorta, İsviçre Sigorta, Generali Sigorta ve Liberty Sigorta ya yedek parça satışında herhangi bir indirim uygulamaksızın sadece işçili kte %15 ; Axa Oyak Sigorta ya ise %15 işçilik 240 indiriminin yanında %5 de yedek parça indirim i uygula dıkları bilgisi verilmiştir. Yetkili ayrıca, hiçbir sigorta şirketi ile yedek parça satışı konusunda tedarik anlaşması yapmadık larını; ancak özel servislerden yedek parça talebi gelmesi durumunda yedek parça satışı yap tıklarını belirtmiştir. 08-47/670 -263 7 I.3.7. Toyan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. Şirket yetkilisi yedek parça satışlarına ilişkin olarak , özel servislerden gelen 250 yedek parça taleplerini karşıla dıklarını , ancak sigorta şirketlerinden zaman zaman gelen yedek parça satışına yönelik talepleri karşılamayı prensip olarak doğru bulm adıklarını; kaskolu ve garanti kapsamındaki araçların hasarlarına yönelik parça tedariki yerine hasarların kendileri tarafı ndan tamir edilmesini daha k ârlı olması nedeniyle tercih e ttiklerini; ö zel servislere giden araçlar genellikle kaskosuz ya da garanti süresi dolmuş araçlar olduğundan yetkili servisleri tercih etm ediklerini, bu nedenle , özel servislere yedek parça tedariki yaptıklar ını; yetkili servis olmayan illerdeki hasarlara yönelik olarak sigorta şirketlerinden gelen talepleri de benzer nedenlerle karşılamayı uygun bulm adıklarını ifade etmiştir. 260 J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği nin (Bi rlik) şikayet dilekçesinde, otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüsler ile bu teşebbüslerin yetkili satıcısı konumundaki teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiklerine ilişkin iddialarda bulunulmuştur. Söz konusu iddialara ili şkin şikâyet dilekçesinin ekinde, kendilerine sigorta şirketlerinden gönderilen ve aşağıdaki ifadeleri içeren yazılar yer almıştır: - Toyota Yetkili Satıcısı Gedizler in özel servis HLD Otomotiv e gönderdiği yazıda, 31.08.2007 tarihi sonu itibariyle şirket imiz yönetim kurulunun vermiş 270 olduğu kararla siz sayın müşterimize yedek parça satışı durdurulmuştur. denilmektedir. - Ergoisviçre Sigorta tarafından Birli k e gönderilen yazıda ise, Toyota yetkili servisleri dışında tamiri yapılacak araçlarla ilgili olarak parça tedarikinde ciddi sorunlar yaşanmaya başlandığı belirtilmekte; Toyota yetkili servislerinin kendi servislerinde tamir edilmeyen araçlara parça vermeyeceklerine ilişkin kendi aralarında bir karar aldıkları iddialarına yer verilmektedir. - Yine Gedizler in Koç Allianz Sigorta ya gönderdiği yazıda, yaklaşık bir yıldır Toyota markasında tedarikçiniz olarak hizmet vermekteyiz. Ancak 30 Ağustos 2007 tarihinden itibaren bu hizmeti veremeyeceğimizi bilmenizi 280 isterim. ifadelerine yer verilmiştir. - Güneş Si gorta tarafından Toyota yetkili satıcısı Sonkar a gönderilen yazıda, tarafınızdan parça tedarik çalışmasının tarafınızca yapılamayacağı bu nedenle anlaşmanın bitirilmesi talebi neticesinde parça tedarik anlaşmamız sona ermiştir. denilmektedir. - Sonkar t arafından Güneş Sigorta ya gönderilen yazıda, şirket yönetiminin aldığı karar neticesinde kesin olarak yedek parçada iskonto yapamamaktayız . ifadesi yer almıştır. - Axa Oyak Sigorta ve Anadolu Sigorta tarafından Toyota ya gönderilen yazılarda da, yedek parçaların tek bir noktadan sağlanması konusunda 290 çalışılabilecek yetkili servis isimleri ve verilebilecek iskonto oranları sorulmuş , ancak Toyota dan bu yazılara herhangi bir cevap verilmemiştir. 08-47/670 -263 8 Tüm bu ifadelerden, şikâyetlerin otomotiv üreticilerine yön elik yapılmasına rağmen, şikâyette yer alan iddiaların Toyota sağlayıcı ve bayilerine yönelik olduğu anlaşıldığından, sadece Toyota ve yetkili servisleri hakkında önaraştırma yapılması kararı alınmıştır. Nitekim, 7.5.2008 tarih , 2008 -4-80/İİ-08- S.E.C. sayı lı İlk İnceleme Raporu nda yer verilen Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde de, Toyota dışındaki otomotiv firmalarının veya yetkili servislerinin özel servisler ile sigorta şirketlerine yedek parça sağla madıklarına ilişkin kendilerine herhangi bir 300 şikayet, bilgi ve belgenin gelmediği belirtilmiştir. Bu kapsamda önaraştırma sürecinde ulaşılan bilgi ve belgeler 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddeleri çerçevesinde aşağıda değerlendir ilmiştir: J.1. 4054 Sayıl ı Kanun un 4. Maddesinin İhlaline Yönelik Değerlendirme Şikâyet dilekçesi ve ekinde yer alan çeşitli belgelerin incelenmesi neticesinde, söz konusu başvuruda yer alan 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların esas olarak dikey ve yatay anlaşmalar yoluyla ilgili pazarda rekabetin kısıtlanması na yönelik olduğu anlaşılmıştır. Şikâyet dilekçesi ekinde yer alan bilgi ve belgelerin tamamının Toyota ya ilişkin olduğu da göz önüne alınarak , ihlal iddiaları iki başlık altında toplanmışt ır: 310 a) Yedek parça sağlayıcısı konumundaki Toyota nın yetkili satıcıları ile yaptığı dikey anlaşmalar yoluyla yetkili satıcılarının özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satmayı kısıtla ması ve bu uygulamaları ile 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği hükümlerine aykırı hareket etmesi; b) Yedek parça dağıtıcısı konumundaki yetkili servis ve yetkili satıcıların aralarında anlaşma yaparak özel servislere, b ağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine yedek parça satışı yapmamaları. - Yedek Parça ve Servis Hizmetleri Motorlu taşıt satın almayı , çok büyük oranda, diğer ürünleri satın almaktan 320 ayıran temel faktör, satış sonrası hizmetlerin önemli bir harcama ka lemi olarak ortaya çıkmasıdır. K ârlılık oranının yüksek olduğu satış sonrası hizmetler; yetkili servisler ve özel servisler olmak üzere iki grup tarafından verilmektedir. Yetkili servisler genellikle tek bir markaya odaklanmış, sağlayıcıyla imzaladıkları anlaşma gereği markaya özgü teknik donanıma ve eğitimli personele sahip olan teşebbüslerdir. Özel servisler ise belli bir marka konusunda uzmanlaşan teşebbüsler olabildiği gibi, birçok markaya birden hizmet veren teşebbüsleri de içermektedir. Tüketiciler ar açlarının garanti kapsamı dışına çıkmasını önlemek için garanti süresi içerisinde otomobillerinin tamir ve bakımını yetkili servislerde yaptırmayı tercih etmektedirler. Garanti süresinin bitiminden sonraki 330 dönemlerde ise, yetkili servislerin pazardaki özel servisler ile olan rekabeti artmaktadır. Satış sonrası hizmetlerin verilebilmesi için gerekli olan yedek parçalar; orijinal yedek parçalar ve orijinal olmayan yedek parçalar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Orijinal yedek parçalar ya doğrudan taşıt üreti cileri tarafından 08-47/670 -263 9 üretilmekte ya da taşıt üreticisinin anlaşmalı olduğu bağımsız yedek parça üreticileri tarafından üretilebilmektedir. Orijinal olmayan yedek parçaların bir bölümü orijinal yedek parçalarla aynı veya daha yüksek kalite de üretilirken (eş değer kalitede yedek parça), bazıları orijinal yedek parçalardan daha düşük kalitededir. 340 - Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ne göre Toyota markalı araçlar için orijinal yedek parçaların satışı da dahil olmak üzere tam irat ve bakım servisinin verilmesi niteliksel seçici dağıtım sistemine göre belirlenmiş yetkili servisler tarafından yerine getirilecektir. Diğer taraftan, Toyota markalı motorlu araçlar için servis hizmetinin Toyota satıcılık sistemi içerisinde başka bir yetkili servis ve/veya satıcıya verilmesine ilişkin düzenlemeler ise Sözleşme nin 5.8. maddesinde yer almaktadır. 1.1.2006 itibar ıyla yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Tebliğ in Kapsam başlıklı 2. maddesinde Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçala rının tamir ve bakım 350 hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar içermeleri halinde bu Tebliğ de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, Kanun un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun un 5 inci maddesinin üçünc ü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur. hükmü yer almaktadır. Bu bağlamda, Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi nin 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında dır. 2005/4 sayılı Tebliğ in 4. maddesi ise, grup muafiyetinin uygulanması için anlaşmaların taşıması gereken genel koşulları belirlemektedir. Bu çerçevede, ilk olarak muafiyetin uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan hükümler yer almaktadır. Şöyle ki; Tebliğ de muafiyet hükümlerinin motorlu taşıt veya 360 yedek parça ya da bakım ve onarı m hizmeti pazarı na yönelik olarak sağlayıcının payının %30 u; motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici dağıtımın tercih edildiği durumlarda ise %40 ı geçmemesi durumunda uygulanacağı belirtilmektedir. Niteliksel seçici dağıtım sistemini oluşturan anlaşmalar için ise anılan Tebliğ de herhangi bir pazar payı belirlenmemiştir. Dolayısıyla, Toyota tarafından yetkili servis ağına yönelik olarak tercih edilen niteliksel seçici dağıtım sisteminin Tebliğ açısından bir sorun teşkil etmediği anlaşılmaktadır. Ayrıca, yeni taşıt satıcılarının veya bakım -onarım hizmeti sağlayıcılarının dinamik rekabete girmesine izin veren ve daha istikrarlı bir çerçeve tesis etmek 370 amacıyla getirilen koşullardan biri 2005/4 sayılı Tebliğ in 4/3. maddenin (a) fıkrasında; sağlayıcı ile dağıtıc ı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, dikey anlaşmadan doğan hakların ve yükümlülüklerin, dağıtım sisteminde bulunan ve dağıtıcı veya yetkili servis tarafından seçilen başka bir dağıtıcıya veya yetkili servise aktarılmasına sağlayıcının rıza gö stermesi şeklinde düzenlenmiştir. Toyota sistemi içerisindeki başka yetkili servis ve/veya satıcılara satış sonrası hizmet vermeye yönelik olarak Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi nde yer alan düzenlemeler 2005/4 sayılı Tebliğ in 4/3. maddenin (a) fıkrasında düzenlenen koşulu yerine getirmektedir. 08-47/670 -263 10 Öte yandan, şikâyet dilekçesinde asıl olarak sektörde yedek parça sağlayıcısı 380 konumunda bulunan Toyota nın yetkili satıcıları ile yaptığı dikey anlaşmalar yoluyla yetkili satıcıların özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satmayı kısıtladıkları hususu üzerinde durulmaktadır. Şikâyet konusu olay açısından bu aşamada öncelikle sigorta şirketleri ile özel servisler arasındaki farklılığın ortaya konulması gerekmektedir. Sigorta şirketle ri araç sahipleri ile yaptıkları sigorta poliçeleri neticesinde, kaza sonrası hasarın ortaya çıkması durumunda bu hasarı karşılamakla yükümlü olmakta ve tamir amacı ile kullanılacak yedek parçayı temin etmek amacıyla yetkili satıcı ile ticari ilişki kurmak tadır. Bu durumda sigorta şirketi 2005/4 sayılı Tebliğ in 3.maddesi (v) bendinde doğrudan ya da dolaylı olarak araçların bakımı ve onarımı ile 390 iştigal eden teşebbüsler, özel servisler, onarım aracı ve ekipmanı üreticileri, bağımsız yedek parça üreticisi ve dağıtıcıları, teknik bilgi yayımcıları, otomobil klüpleri, yol yardımı veren teşebbüsler, test hizmeti veren teşebbüsler ve servisler için eğitim veren teşebbüsler olarak ifade edilen bağımsız teşebbüs kavramı içinde yer almamaktadır. Dolayısıyla, sig orta şirketi ile yetkili satıcı arasındaki yedek parça teminine yönelik ilişkide sigorta şirketi nihai tüketici konumunda yer almaktadır. Şikâyet dilekçesinde yer alan özel servisler ve dağıtıcılar ise anılan Tebliğ çerçevesinde bağımsız teşebbüs olarak değerlendirilmektedir. Yapılan yerinde incelemeler esnasında görüşülen yetkili servis ve yetkili 400 satıcılar tarafından genel olarak sigorta şirketlerine satış yapılmamasının nedeni ticari menfaatlerde yaşanan uyuşmazlık olarak belirtilmiş olup, Toyota nın bu konuda herhangi bir baskısının olmadığı ifade edilmiştir. Diğer taraftan, Toyota nın yetkili satıcıları ile yaptığı sözleşmelerde sigorta şirketlerine yedek parça satışı yapılmamasına yönelik herhangi bir düzenleme tespit edilmemiştir. Nitekim Toyota yetk ilileri ile yapılan görüşmelerde, yedek parça tedarikine ilişkin olarak özel servis ve sigorta şirketlerinden gelen taleplerin değerlendirilmesi konusunda bayilere müdahale edilmediği belirtilerek, bayilerin kendi ticari menfaatleri doğrultusunda karar ver diği dile getirilmiştir. Görüşülen yetkili servis ve yetkili satıcıların büyük bölümünün sigorta 410 şirketlerine satış yapmamayı tercih ettikleri anlaşılmıştır. Satış yapmamaya yönelik tercihin temel sebebi olarak ise, servislerdeki asıl kazancın işçilik ücretlerinden elde edilmesi, yedek parça satışından elde edilen kazancın bayiye göre değişebilmekle birlikte, genellikle daha düşük düzeylerde kalabilmesi nedeniyle hasarların servisler tarafından tamir edilmesi gösterilmektedir. Buna ek olarak, özel servisle r ile sigorta şirketlerinin yetkili servisler nazarında farklılaştığı nokta şu şekilde açıklanabilmektedir. Özel servislere tamir için giden araçlar genellikle kaskosuz ve/veya garanti süresi dolmuş araçlar olup, çoğunlukla hasar tamiri için yetkili servis leri tercih etmemekte ve dolayısıyla asıl olarak yetkili servislerin müşterileri olmayan araçlara hizmet vermekte iken, 420 sigorta şirketlerinin hizmet verdikleri araçlar genellikle yetkili servislerin müşterilerinden oluşmaktadır. Söz konusu durum nedeniyle, bazı yetkili servisler tarafından sigorta şirketlerine yedek parça tedarik etmek yerine, hasar tamirinin tercih edilmesinin daha k ârlı olmasından dolayı ticari menfaatlerine daha uygun olduğu belirtilmiştir. Sigorta şirketlerine yedek parça tedariki 08-47/670 -263 11 yapıl mamasına ilişkin olarak görüşülen yetkili servislerden bazıları ise sigorta şirketlerinden kendilerine bu yönde herhangi bir talebin gelmediğini belirtmişlerdir. Özel servislere yedek parça tedarikine ilişkin olarak ise Sözleşme nin maddelerinin incelenmes i neticesinde Toyota nın gerek yetkili satıcılar ile 430 yaptığı dikey anlaşmalar yoluyla, gerekse uygulamada bağımsız teşebbüslere yedek parça satışını engellediğine dair herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. Bu noktada, Sözleşme de konuya ilişkin olarak ye r alan hükümlerin aktarılmasında fayda görülmektedir. 3.4. Yetkisiz Satıcılara Satış Yasağı (b) Yetkili Satıcı Orijinal Toyota Parçalarını, bir Toyota Yetkili Servisi olmayan herhangi bir Yeniden Satıcı ya satmayacaktır. İstisna olmak üzere, Orijinal Toyota Parçaları satın almakta olan bağımsız servisin bunları ya bir motorlu aracın tamiratı veya bakımı için kullanması şartı ile Orijinal Toyota Parçalarını bağımsız servise satmak hakkına sahip olacaktır. 440 3.11. Şirket Tarafından Doğrudan Satışlar (b) Şi rket in yeniden satıcı olmayan gerçek ya da tüzel kişilere satış, servis hizmeti, yedek parça satışı, promosyon ve pazarlama yapma hakkı saklıdır. 2005/4 sayılı Tebliğ in 5. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalar belirle nmiştir. Söz konusu maddenin (h) bendinde Seçici dağıtım sistemi üyelerinin, motorlu taşıtların yedek parçalarını, bu parçaları motorlu araçların bakım onarımında kullanacak olan özel servislere satma serbestisinin kısıtlanması anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran sınırlamalardan biri olarak sayılmıştır. Ancak, Sözleşme nin Yetkisiz Satıcılara Satış Yasağı nı düzenleyen 3.4. maddesinin getirmiş olduğu istisna 450 nedeniyle mezkur madde kapsamında değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Söz konusu istisna ile Toyota, orijinal yedek parçalarının satış sonrası hizmetlerde kullanmak üzere yetkili satıcılar tarafından özel servislere satışına izin vermiştir. Dolayısıyla, yetkili satıcılarla yapılan dikey anlaşmalarla özel servislere yedek parça tedarik edilmesinin engellendiğine ilişkin olarak sözleşmelerde herhangi bir kısıtlama tespit edilmemiştir. Öte yandan, Toyota tarafından hâlihazırda doğrudan satışlar tercih edilmemekle birlikte, Sözleşme nin 3.11. maddesinde yer alan düzenleme ile Toyota nın yeniden satıcı olmayan gerçek ve tüzel kişilere doğrudan yedek parça satışı yapma imkânı bulunmaktadır. Toyota yetkilileri nce, mevcut durumda doğrudan 460 satışların şirket politikası olarak tercih edilmediği belirtilmiştir. Doğrudan satış yapmamaya yönelik bu t ercih 2005/4 sayılı Tebliğ anlamında herhangi bir sakınca yaratmamakta olup, anılan Tebliğ uyarınca yedek parça sağlayıcılarının doğrudan ve/veya yetkili satıcılık ve yetkili servis ağı ile satış yapmasına imkân tanınmıştır. Şikayet dilekçesindeki bir diğe r iddia olan yedek parça dağıtıcısı konumundaki yetkili servis ve yetkili satıcıların özel servislere ve sigorta şirketlerine yedek parça satışı yapmamaya yönelik aralarında anlaşma yaptıklarına ilişkin olarak ise yapılan yerinde incelemeler esnasında herh angi bir belgeye 08-47/670 -263 12 rastlanılmamıştır. Ayrıca, yetkili servisler arasında yapılan bir anlaşmaya ilişkin 470 herhangi bir belge olmamasına rağmen, uygulamadaki durumu tespit edebilmek amacıyla İstanbul daki 3 ve Ankara daki 3 yetkili satıcının banko satışları incelenmiştir. Şikâyet konusunun asıl olarak özel servisler ve sigorta şirketleri gibi satış ağı dışında kalan birimlerden oluşması nedeniyle, yapılan değerlendirmede toplam satışlar yerine banko satışların ele alınması tercih edilmiştir. Aşağıdaki tablolarda Ankara ve İstanbul dan örnek olarak seçilen üç yetkili servise ait satış rakamları yer almaktadır: Tablo -3: Ankara daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satış Rakamları YIL Banko Satışlar (Adet) Y/S Kullanım (Adet) Toplam Satış (Adet) Banko/Toplam (%) 2005 28 334 362 7,73 2006 805 3955 4760 16,91 2007 2122 7489 9611 22,08 2008 1234 5354 6588 18,73 Tablo -4: İstanbul daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satış Rakamları YIL Banko Satışlar (YTL) Y/S Kullanım (YTL) Toplam Satış (YTL) Banko/Toplam (%) 2005 158.323,03 2.469.140,16 2.627.463,19 6,02 2006 219.637,83 2.734.678,74 2.954.316,57 7,43 2007 253.746,76 2.881.893,23 3.135.639,99 8,10 2008 104.506,40 1.330.884,60 1.435.391 7,28 Tablo -5: İstanbul daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satı ş Rakamları 480 YIL Banko Satışlar (YTL) Y/S Kullanım (YTL) Toplam Satış (YTL) Banko/Toplam (%) 2005 400.295,79 2.473.204,89 2.873.500,68 13,93 2006 950.813,23 2.638.067,37 3.588.880,6 26,49 2007 1.519.346,77 2.957.476,01 4.476.822,78 33,94 2008 141.371,76 1.407.143,14 1.548.514,9 9,13 Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, şikâyet dilekçesinde belirtilen iddiaların aksine, 2005/4 sayılı Tebliğ in yürürlüğe girdiği 2006 yılından itibaren Toyota yetkili servisleri tarafından banko satış olarak tabir edilen y etkili serviste onarımı yapılan satışlar dışında 3. kişilere yapılan satış miktarlarının yaklaşık %38,72 ila %112,50 oranında arttığı gözlenmektedir. Ayrıca, Tablo -5 teki özel servislerin yoğun olarak bulunduğu oto sanayi bölgesine yakın olan İstanbul daki yetkili servisin rakamları incelenip, anılan Tebliğ in yürürlüğe girmesinden önceki 2005 yılı ile Tebliğ in ilk olarak uygulanmaya başlandığı 2006 yılındaki satışları karşılaştırıldığında, yetkili servislerin toplam satışları nın yaklaşık %24,89 oranında a rtarken, 2005 yılında %13,93 olan banko satışların 490 toplam satışlara oranının %26,49 a ulaştığı görülmektedir. Diğer taraftan, Tablo - 4 deki oto sanayi bölgesine nispeten daha uzak olan yetkili serviste ise toplam 08-47/670 -263 13 satışlar yaklaşık %12,44 oranında artarken, banko satışların toplam satışlara olan oranının 2005 yılında %6,02 iken, 2006 yılında %7,43 ler seviyesine yaklaştığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak , yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler ile yukarıda aktarılan değerlendirmeler çerçe vesinde, Toyota yetkili servislerinin aralarında anlaşma yapmak suretiyle özel servislere ve sigorta şirketlerine yedek parça tedarik etmediklerine ilişkin herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır. Sigorta şirketlerine yetkili servisler tarafından yedek parç a satışı 500 yapılmamasının ise her bir yetkili servis özelinde ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmış olup, sigorta şirketlerine yönelik söz konusu uygulamanın yetkili servislerin ticari hayatın akışına uygun olarak aldıkları kararlar olduğu de ğerlendirilmektedir. Son olarak şikâyet dilekçesi ekinde sigorta şirketlerine ilişkin yazışmalar dışında özel servisler konusunda yer alan tek husus olan Toyota yetkili servislerinden Gedizler in özel servis olan HLD Otomotiv e yedek parça satışı yapmaması na ilişkin iddia değerlendirilecektir. Gedizler tarafından HLD ye gönderilen yazıda; 31.08.2007 tarihi sonu itibariyle şirketimiz yönetim kurulunun vermiş olduğu kararla siz sayın müşterimize yedek parça satışı durdurulmuştur. ifadeleri yer 510 almaktadır. G edizler yetkilileri tarafından konuya ilişkin olarak, servislerinin 2007 yılı içerisinde HLD ile çalıştı ğı, ancak daha sonraki dönemde ortaya çıkan nakliye ve eleman sorunu nedeniyle çalışmamayı tercih ettikleri belirtilmiştir. Buna karşılık Gedizler in At ılganoğlu, Sistem Oto, Maslak Oto, Tüm Servis ve Evren Oto gibi başka özel servislerle çalıştığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Gedizler tarafından HLD ye yedek parça satışı yapılmamasının 4054 sayılı Kanun a aykırı olmadığı neticesine varılmıştır. J.2. 4054 Sayılı Kanun un 6. Maddesinin İhlaline Yönelik Değerlendirme Şikâyet dilekçesinde motorlu taşıt üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiklerine yönelik iddialar da yer almıştır. Bu 520 teşebbüslerin; a) Kendi markala rına ilişkin yedek parçalarda hâkim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının; kendilerinden alım yapmak isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve sigorta şirketlerini yetkili satıcılarına yönlendirerek ve aynı za manda yetkili satıcılarına da bu alıcılara mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz konusu alıcılara mal vermeyi reddettikleri; b) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazı larının ise; özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte; söz konusu 530 alıcılara yetkili satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar uygulamak suretiyle bu alıcıların etkin bir şekilde rekab et etmesini engelledikleri; c) 2005/4 sayılı Tebliğ ile birlikte orijinal ve eşdeğer yedek parça tanımlarının yeniden ele alınması ve özellikle mekanik parçalarda rakip orijinal/eşdeğer yedek parçaların ciddi bir alternatif oluşturması karşısında; ot omotiv üreticisi ve 08-47/670 -263 14 ithalatçısı teşebbüslerin yedek parçaların fiyatlandırılması konusunda kaporta mekanik parça ayrımına gittiği ve rekabetin yoğun olduğu mekanik parçalarda rekabetçi fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları kaporta parça larında %400 lere varan fiyat artışlarına giderek aşırı fiyat uyguladıkları 540 ve böylece 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettikleri iddia edilmiştir. Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği yetkilisi görevli raportör ile yap tığı telefon görü şmesinde, 2005/4 sayılı Tebliğ in yürürlüğe girmesini takiben yedek parça fiyatlarında ciddi artışların meydana geldiği, bu durumun özellikle sigorta şirketlerinin kasko sigortası kapsamında hasarlı araçların tamiri için en çok kullandıkları yedek parçalar için geçerli olduğunu ifade etmiştir. Yapılan şikâyet başvurusunda da yedek parça fiyatlarında meydana gelen artışların daha çok sigortalı araçların tamirinde en fazla kullanılan ve şirketlerinin maliyetleri içerisinde en fazla yer tutan tampon, çamurluk, kapı, kaput ve far gibi yedek parçalarda gerçekleştiğine değinilmiştir. 550 4054 sayılı Kanun un 6. maddesine göre bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkala rı ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır . Toyota nın, şikayet başvurusunda belirtilen yollarla hakim durumunu kötüye kullanıp kullanmadığına ilişkin yapılacak değerlendirmede öncelikle Toyota nın ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Ancak, dosya kapsamında yapılan incelemelerden Toyota nın ilgili ürün pazarında hakim durumda olması durumunda bile söz konusu kötüye kullanma eylemlerini gerçekleştirmediğinin t espit edilmesi nedeniyle, ilgili pazarda Toyota nın hakim 560 durumda olup olmadığının değ erlendirmesine gerek olmadığı kanaatine varılmıştır. Aşağıda alt başlıklar halinde Toyota nın şikâyet başvurusunda belirtilen Kanun un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil eden eylemleri gerçekleştirip gerçekleştirmediği değerlendirilecektir. a) Şikayet başvurusunda, kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hâkim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının; kendilerinden alım yapmak isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve sigorta şirketlerini yetkili satıcılarına yönlendirerek ve aynı zamanda yetkili satıcılarına da bu alıcılara mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz 570 konusu alıcılara mal vermeyi reddettiklerini iddia etmek tedir. Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde, Toyota yetkilileri ile yapılan görüşmede, Toyota nın doğrudan müşterilere yedek parça satışı yapmadığını, talep gelmesi durumunda ise bu talepleri bayilerine yönlendirdiklerini ve bu uygulamanın bir şirket politikası olduğunu belirtilmiştir. Ayrıca, Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi nde Toyota markalı araçlar için orijinal yedek parçaların satışı da dahil olmak üzere tamirat ve bakım servisinin niteliksel seçici dağıtım sistemine göre belirlenm iş yetkili servisler tarafından yerine getirileceği ifadesi yer almaktadır. Sözleşme nin Şirket Tarafından Doğrudan Satışlar Başlıklı 3.11. maddesinde Toyota nın yeniden satıcı 580 olmayan gerçek ya da tüzel kişilere satış, servis hizmeti, yedek parça satışı , 08-47/670 -263 15 promosyon ve pazarlama hakkı saklıdır denilmektedir. Söz konusu uygulama, Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi nden kaynaklanmakta olup, yukarıda 4. maddeye ilişkin değerlendirmenin yapıldığı bölümde de ifade edildiği üzere, adı geçen Sözleş me nin ilgili hükümleri 2005/4 s ayılı Tebliğ in getirdiği düzenlemelere herhangi bir aykırılık teşkil etmemektedir. Dolayısıyla, Sözleşme de doğrudan satış hakkı olan Toyota nın yetkili satıcılık sisteminin etkinliği adına, doğrudan satış yapmamayı tercih ettiği anlaşı lmakta; bu durumun ise rekabet hukuku açısından sorun olmadığı değerlendirilmektedir. Otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin yetkili satıcılarına, özel servislere, 590 bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satılmaması hususunda baskı uygul ayarak söz konusu alıcılara mal vermeyi reddettikleri iddiasına ilişkin olarak, dosya konusu önaraştırma kapsamında Toyota ve yetkili servislerinde yapılan yerinde incelemelerde herhangi bir belge bulunmamıştır. Ayrıca Toyota yetkilisi ile yapılan görüşmed e yetkili, Toyota yetkili satıcılarına özel servislerden ve/veya sigorta şirketlerinden talep gelmesi durumunda bu taleplerin karşılandığı, kendilerinin yetkili satıcılarına bu konuda herhangi bir müdahalede bulunmalarının söz konusu olmadığı, yetkili satı cıların kendi ticari menfaatleri doğrultusunda karar verdiklerini belirtmiştir. Buna ek olarak, yerinde incelemeler sırasında görüşülen Toyota yetkili servislerinden özel servislere yedek parça 600 satışı yapıldığı, ancak Akota, Toyan, Derindere ve Gedizler in sigorta şirketlerine yapılan banko satışların karlı olmaması, sigorta şirketlerinden bu konuda talep gelmemesi, ödemelerde sıkıntılar yaşanması gibi ticari nedenlerle ya da şirket politikası gereğince sigorta şirketlerine yedek parça satışı yapmadıkları b ilgisi alınmıştır. Sonuç olarak, dosya kapsamında yapılan inceleme ve tespitler sonucunda Toyota nın yetkili satıcılarına özel servislere ve sigorta şirketlerine satış yapılmaması için baskı uyguladığı sonucuna ulaşmak mümkün değildir. b) Şikayet başvurusu ndaki bir diğer iddia kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı 610 teşebbüslerden bazılarının; özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte; söz konusu alıcılara yetkili satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar uygulamak suretiyle bu alıcıların etkin bir şekilde rekabet etmesini engellediklerine ilişkindir. Toyota nın şirket politikası gereğince özel servislere, bağımsız dağıtıcılara v e sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmadığı, yetkili satıcıları aracılığıyla yedek parça tedarik ettiği gerçeği dikkate alındığında söz konusu iddia bu dosya kapsamında geçersiz kalmaktadır. c) Şikayet başvurusunda yer alan bir diğer iddia ise, otomot iv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin rekabetin yoğun olduğu mekanik parçalarda rekabetçi 620 fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları kaporta parçalarında %400 lere varan fiyat artışlarına giderek aşırı fiyat uyguladıkları yönündedir. Yapılan yerinde incelemelerde aşırı fiyat iddialarına yönelik olarak, herhangi bir bilgi ve belge bulunmamıştır. Ayrıca, Toyota nın yetkili servisleri ile yapılan görüşmelerde ve fiyat artışlarına ilişkin olarak Toyota tarafından gönderilen sirkülerlerde yedek pa rça fiyatlarındaki artışların genellikle döviz kurunda meydana gelen artışlardan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Nitekim, Gedizler 08-47/670 -263 16 yetkilisi tarafından döviz kurundaki değişimlere bağlı olarak yedek parça fiyatlarında yapılan artışların 2006 yılında %6 ve 2 007 yılında ise %6,7 oranında gerçekleştiği ifade edilmiştir. Önaraştırma çerçevesinde Toyota yetkili 630 servislerinden 2005 -2008 yılları arasındaki şikayetçi tarafından tarafımıza temin edilen sigorta şirketlerinin en çok kullandığı elli yedek parçanın banko satış fiyat listeleri istenmiş ve yıllar itibarı yla oluşan fiyat değişimleri hesaplanmıştır. Hesaplamalarda kullanılan bu elli yedek parçanın büyük bir kısmının otomotiv firmalarının genellikle yüksek pazar payına sahip oldukları kaporta yedek parçası old uğu tespit edilmiştir. Tablo -6: 2005 -2008 Yılları Arasındaki İlk 50 Yedek Parçalarının Banko Satış Fiyatı Değişimi 2005 yılı ortalama fiyatları (YTL) 2005 -2006 yılı fiyat değişimi (%) 2006 -2007 yılı fiyat değişimi (%) 2007 -2008 yılı fiyat değişimi (%) Reis 51,02 12 9 4 Toyan 57,95 10 10 8 Gedizler 57,6 7 12 8 *2008 yılına ait verileri ilk altı aya aittir. Benzer şekilde Toyota dan da kaporta ve mekanik yedek parçalarına ait fiyat listesi istenmiş; şikayet konusunu oluşturan kaporta yedek parçaları lis tesinden 640 seçilen ve sigorta şirketleri tarafından en çok kullanılan kaporta yedek parçalarından otuzunun satış fiyatları alınarak yıllar itibariyle gerçekleşen fiyat değişimi hesaplanmıştır: Tablo -7: 2005 -2008 Yılları Arasındaki Kaporta Yedek Parçalarının Satış Fiyatı Değişimi 2005 yılı ortalama fiyatları (YTL) 2005 -2006 yılı fiyat değişimi (%) 2006 -2007 yılı fiyat değişimi (%) 2007 -2008 yılı fiyat değişimi (%) Toyota 50,74 %7 %6 %6 Yukarıdaki tablolardan da görüldüğü üzere, şikayet konusu kaporta yedek parçalarında yaşanan fiyat artışları enflasyon ile paralellik göstermekte ve aşırı fiyat uygulandığına yönelik iddiaları desteklememektedir. Tüm bu bilgi, belge ve bulgulardan 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi açısından bir kötüye kullanma eyleminin oluşmad ığı kanaatine varılmış ve dolayısıyla ayrıca bir hakim durum tespitine yönelik değerlendirme yapılmamıştır. 650 Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Toyota nın şikâyet başvurusunda belirtilen özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirket lerine yedek parça satılmasını engellemek, yedek parça satılması durumunda ise aşırı fiyat uygulamak gibi Kanun un 6. maddesi kapsamına giren kötüye kullanma eylemlerini gerçekleştirmediği ve bu nedenle Kanun un 6. maddesi ihlal etmediği kanaatine varılmış tır. K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. ve yetkili s atıcılarının Toyota marka otomobil lerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarında 660 08-47/670 -263 17 4054 sayılı Rekabetin Ko runması Hakkında Kanun un 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettikleri iddia sına ilişkin olarak, anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun un 4 1. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı na ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.