Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-151 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-09/127-57 Karar Tarihi : 06.02 .2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyele r : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Remzi Özge ARITÜRK, Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu A
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2012 -2-151 (Önaraştırma ) Karar Sayısı : 13-09/127-57 Karar Tarihi : 06.02 .2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyele r : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE , Dr. Murat ÇETİNKAYA , Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK B. RAPORTÖR LER : Remzi Özge ARITÜRK, Hatice YAVUZ C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : - Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu Adnan Menderes Cad. ESO Binası Kat:2 Zile/Tokat (1) E. DOSYA KONUSU: Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu nun kurs ücretlerini maliyetinin altında belirlemek suretiyle rakiplerini piyasa dışına itmeyi amaçladığı iddiası. (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; - Tokat ili genelinde B sınıfı sürücü belgesi için sürücü kursu ücreti ortalama 450 TL iken, Tokat Özel Zileliler Sürücü Kursu (Zileliler Sürücü Kursu) nun yürüttüğü düşük fiyat politikası sonucu Turhal ve Zile de bu ücretin 175 TL düzeyinde olduğu, - Bir sürücü kursunun aylık sabit giderinin 9.000 TL düzeyinde olduğu; 175 TL kurs ücreti ile bir dönemde 35 kursiyer kaydı yapan sürücü kursunun bir dönemdeki gelirinin ise 6.125 TL olarak gerçekleştiği ve bu durumu n sürücü kursları bakımından açık bir gelir-gider dengesizliği yarattığı, - 2007 yılından bu yana söz konusu uygulamalarına devam eden Zileliler Sürücü Kursu nun bu uygulaması ile rakip sürücü kurslarını piyasa dışına itmeyi amaçladığı, anılan kursun maddi imkânlarının yeterli olması nedeniyle maliyet altı fiyatlamaya katlanabildiği, ancak bu uygulamaya maruz kalan kendilerinin artık piyasa dışına çıkma noktasına geldikleri iddia edilmektedir. (3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.07.2012 tarih ve 5562 sa yı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 31.08 .2012 tarih ve 2012 -2-151/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 20.09.2012 tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 12-44/137 1-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan i nceleme üzerine hazırlanan 29.01.2013 tarih ve 2012 -2-151/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialar hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir . 13-09/127-57 2/4 I. İNCELEME V E DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı (5) Rekabet Kurulunun 26. 07.2007 tarih ve 07 -62/761 -263 sayılı, 23. 08.2007 tarih ve 07 - 68/838 -309 sayılı kararlarında ; 2918 Karayolları Trafik Kanunu nun 41/d maddesi uyarınca sürücü adaylarının Türki ye Cumhuriyeti sınırları içerisinde motorlu taşıt kullanabilmek için sürücü kurslarında eğitim almak ve eğitimden sonra düzenlenen sınavları başarı ile geçmek durumunda oldukları, anılan kanuni zorunlu luk nedeniyle kurslar tarafından verilen bu hizmetin he rhangi bir ikamesi nin bulunmadığı belirtil miş ve ilgili ürün pazarı sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. Söz konusu Kurul kararlarına paralel olarak mevcut dosya kapsamında da ilgili ürün pazarı sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri pazarı olarak tespit edilm iştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar (6) Başvuru konusu iddialar, Zileliler Sürücü Kursu nun Turhal ve Zile ilçelerindeki faaliyetlerine yöneliktir. Başvurudaki iddialardan biri Tokat il merkezinde fiya tların yüksek olmasına rağmen Zileliler Sürücü Kursu nun söz konusu ilçelerde düşük fiyat uygulayabildiğine ilişkindir. Bu bağlamda, Tokat il merkezi ve ilçeleri arasında farklı fiyatların uygulanmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Dosya kapsamında Zile liler Sürücü Kursu sahibi ile yapılan görüşmede de kursiyerlerin genellikle bulundukları ilçedeki sürücü kurlarından hizmet aldığı, bunun istisnalarına çok rastlanmadığı bilgisi edinilmiştir. Verilen hizmetin yaygınlığı, belli standartlara sahip olması ve bu standartların birtakım düzenleyici otoritelerin denetimin de bulunması gibi hususlar da bu tespiti desteklemektedir. Önaraştırmanın Zileliler Sürücü Kursu nun, şubelerinin bulunduğu Turhal ve Zile ilçelerindeki faaliyetlerine yönelik olarak açılmış olduğ u da dikkate alındığında, dosya kapsamında ilgili coğrafi pazarlar Tokat ili Turhal ilçesi ve Tokat ili Zile ilçesi olarak belirlen miştir. I.2. Değerlendirme (7) Başvuru konusunu, Tokat ilinin Zile ve Turhal ilçelerinde faaliyet gösteren Zileliler Sürücü Kursu nun rakiplerini piyasa dışına itecek şekilde maliyetlerinin altında düşük fiyat uyguladığı iddiası oluşturmaktadır. (8) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) un 6. maddesinde hâkim durumdaki teşebbüslerin bu durumlarını kötüy e kullanmaları Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yas aktır hükmü aracılığıyla düzenlenmektedir. (9) Maliyet altı fiyatlama , bazı koşulların gerçekleşmesi halinde 4054 sayılı Kanun un 6. maddesi kapsamında yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilmektedir. Yıkıcı fiyat genel olarak, hâkim durumdaki bir teşebbüsün pazar gücünü korumak veya artırmak üzere mevcut veya potansiyel rakiplerinden birini veya daha fazlasını piyasa dışına çıkarmak, disipline etmek ya da diğer biçimlerle rakibin rekabetçi davranışını engellemek için kısa vadede maliyetinin altında satış fiya tı belirleyerek zarar etmeyi göze aldığı rekabeti kısıtlayıcı bir fiyatlama stratejisidir. Yıkıcı fiyat uygulamasında, her ne kadar kısa dönemde tüketiciler düşük fiyatlardan faydalansa da, rekabetin kısıtlanması orta veya uzun dönemde yüksek fiyatlar, düş ük kalite ve tüketici tercihlerinin azalması gibi istenmeyen sonuçlar doğurabilmektedir. 13-09/127-57 3/4 (10) Dosya konusu iddiaların Kanun un 6. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için söz konusu fiyatlamayı uygulayan teşebbüsün hâkim durumda bulunması gerekmektedir. B u nedenle öncelikle Zileliler Sürücü Kursu nun belirlenen ilgili pazarda hâkim durumda olup olmadığı incelenmiştir . Hâkim durumun tespitinde b irçok pazar bakımından incelenen teşebbüsün ilgili pazardaki konumunun birincil göstergesi, teşebbüsün sahip olduğ u pazar payıdır. Bu çerçevede ilgili pazarın yapısı ve pazar paylarının tespiti açısından Zileliler Sürücü Kursu , Turhal İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve Zile İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü nden bilgi talep edilmiştir. (11) Turhal İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü nden elde edilen bilgilere göre, söz konusu ilçede üç sürücü kursu faaliyet göstermektedir. Bu sürücü kursları Zileliler Sürücü Kursu (Turhal Şubesi), Özel Turhal Lider MTSK ve Özel Turhal Çağdaş MTSK dır. Bunların yanı s ıra, aynı ilçede faaliyet gösteren Özel Plevne MTSK n ın ise 01.06.2010 tarihinde faaliyetlerine son verdiği belirtilmiştir. (12) Zile İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü nden gelen bilgilere göre, anılan ilçede üç sürücü kursu faaliyet göstermektedir. Bu sürücü kurslar ı Zileliler Sürücü Kursu (Zile Şubesi), Özel Yıldız Kardeşler MTSK ve Özel Öz Sistem MTSK dır. (13) Dosya mevcudu bilgiler den, sürücü kurslarına verilen kontenjan sayısı nın 2012 yılına kadar kursun sahip olduğu araç sayısına göre, bu yıl itibariyle ise binadaki derslik sayısına göre belirlen diği anlaşılmıştır. Dolayısıyla , bu düzenlemenin kursların kontenjan sayıları arasındaki farkı azalttığı görülmüştür . (14) Bu bağlamda, 2007 -2012 yılları arasında Turhal ve Zile ilçelerinde faaliyet gösteren teşebbüslerin verilen sertifika adedi ve kontenjan sayısına göre pazar payları incelenmiştir . Dosya mevcudu bilgilerden; Zileliler Sürücü Kursu nun Zile ilçesinde verilen sertifika sayısına göre pazar payının 2007 yılında % ( ..) olduğu, ancak bu oranın 2010 yılında % ( ..) e düş tüğü anlaşılm ıştır. 2012 yılında ise söz konusu teşebbüsün % ( ..) , en yakın rakibinin ise % ( ..) oranında pazar payına sahip olduğu görülm üştür. Diğer taraftan, kontenjan sayılarına göre hesaplanan pazar payı değerleri incelendiğinde, Zileliler Sürücü Kurs u nun 2012 yılında % ( ..) oranındaki pazar payı ile ikinci sırada yer aldığı anlaşılmıştır . (15) Dosya mevcudu bilgilerden; Zileliler Sürücü Kursu nun Turhal ilçesinde verilen sertifika sayısına göre pazar payının 2007 yılında % ( ..) olduğu, bu oranın yeni bir rakibin piyasaya girdiği 2011 yılında % ( ..) ye, 2012 yılında ise yaklaşık olarak % ( ..) ye düştüğü görülmüştür . Ayrıca, 2012 yılında Zileliler Sürücü Kursu nun en yakın rakibinin %( ..) oranında pazar payına sahip olduğu da belirlenmiştir. Diğer taraftan , kontenjan sayılarına göre hesaplanan pazar payı değerleri incelendiğinde , 2012 yılında kontenjan sayısına ilişkin düzenlemede değişiklik yapılması ile Zileliler Sürücü Kursu nun % ( ..) oranıyla rakiplerin pazar paylarına çok yakın bir paya sahip olduğu anlaşılm ıştır. (16) Hâkim durum değerlendirmesinde göz önünde bulundurulan temel unsurlardan bir diğeri pazara giriş ve pazarda büyüme engelleridir. Bu çerçevede, pazara yeni teşebbüslerin girmesinin ya da pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin büyümesinin önü nde engeller bulunup bulunmadığının incelenmesi önem arz etmektedir. Sektörün geneli incelendiğinde, sunulan hizmetin niteliği ve yüksek yatırım maliyetine ihtiyaç duyulmaması gibi nedenlerle pazara giriş ve pazarda büyüme engellerinin düşük olduğu görülme ktedir. Konuya ilişkin olarak 19.02.2010 tarih li Motorlu taşıt sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri pazarı na yönelik hazırlanmış olan Rekabet Kurumu sektör raporunda ; talebin artış eğiliminde olduğu, sektörün büyüdüğü , sektörde yasal ve ikti sadi (ölçek ekonomisi, marka bağımlılığı, know -how, şebeke etkileri, öğrenme eğrisi, hammadde bağımlılığı vb.) büyüme engeli ile çıkış engelinin bulunmadığı belirtilmektedir. 13-09/127-57 4/4 (17) Mevcut dosya özelinde, Zileliler Sürücü Kursu nun kapasite (kontenjan sayısı) aç ısından rakipleri olan teşebbüsler ile yaklaşık aynı büyüklükte olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, pazara yeni bir teşebbüsün girmesinin olası olmasının yanında, pazardaki mevcut rakiplerin de kapasite kullanımını artırarak büyümesi mümkün görülmektedir . Dolayısıyla, verilen sertifika sayısı bazında, Zileliler Sürücü Kursu nun en yüksek pazar payına sahip teşebbüs olduğu anlaşılmakla birlikte, tek başına bu orandan hareketle, söz konusu teşebbüsün hâkim durumda olduğu sonucuna ulaşmak mümkün değildir . (18) Yıkıcı fiyat analizindeki diğer bir aşama ise hâkim durumdaki teşebbüsün incelenen davranışı açısından uyguladığı fiyat ile katlandığı maliyetinin karşılaştırılmasıdır. Dosya kapsamında , Zileliler Sürücü Kursu nun hâkim durumda olduğu kabul edilse dahi, uygula dığı fiyatların yıkıcı olduğu sonucuna ulaşmak için maliyetlerini karşılayıp karşılamadığının incelenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, anılan kursun her iki şubesine yönelik olarak 2007 -2012 yılları arasında gelir-gider karşılaştırması yapılmıştır. (19) Dosya m evcudu bilgilerden , Zileliler Sürücü Kursu nun Turhal Şubesi nde 2008 yılı1 hariç olmak üzere her iki şubede de 2007 -2012 yılları arasında kar elde ettiği görülmektedir. Söz konusu şubenin aynı zamanda şehirlerarası ulaşım alanında faaliyet gösterdiği ve b u bağlamda 2007, 2008 ve 2009 yıllarında sırasıyla ( ..) , ( ..) ve ( ..) TL gelir elde ettiği de belirlenmiştir. Bu veriler ışığında, gider kalemlerinin alt kırılımlarının elde edilememesi nedeniyle teşebbüsün kaçınılabilir maliyetlerine sağlıklı bir şekil de ulaşmak mümkün olma makla birlikte , teşebbüsün iddiaların aksine zarar etmediği sonucuna ulaşılmıştır . (20) 2011 yılında Zile ilçesi pazarına yeni bir teşebbüsün gir diği ve inceleme konusu dönemde ilgili pazarlardan herhangi bir teşebbüsün çıkmadığı gibi hus uslar da dikkate alındığında, Zileliler Sürücü Kursu nun yıkıcı fiyatlama yoluyla rakiplerin i pazar dışına çıkarmaya çalıştığı iddiası nın doğru olmadığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ (21) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddi alara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılma masına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 1 Ancak yapılan hesaplamalara ulaşım faaliyetine ilişkin gelirlerin yansıtılmadığı, fakat giderlerin ayrıştırılama ması nedeniyle buna ilişkin giderlerin hesaplamaya dahil edildiği, d olayısıyla Turhal Şubesi nin 2008 yılındaki zararının bu durumdan kaynaklandığı anlaşılmıştır.