Rekabet Kurumu · D.2016-2-15 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-29/497 -2 · K.18-29/497 -238 Karar Tarihi : 27.08.2018 A. TOPLAN

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016-2-15 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-29/497 -238 Karar Tarihi : 27.08.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN , Adem BİRCAN, Mehmet AYAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ B. RAPORTÖRLER : Recep GÜNDÜZ, Selvi KOCABAY, Beyza AĞVAZ, Selin DURSUN, Emircan AKSAKAL, Mesut MORGÜL, Ali OZAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA SORU ŞTURMA YAPILAN :- TTNET

Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2016-2-15 (Soruşturma) Karar Sayısı : 18-29/497 -238 Karar Tarihi : 27.08.2018 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK Üyeler : Arslan NARİN , Adem BİRCAN, Mehmet AYAN , Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ B. RAPORTÖRLER : Recep GÜNDÜZ, Selvi KOCABAY, Beyza AĞVAZ, Selin DURSUN, Emircan AKSAKAL, Mesut MORGÜL, Ali OZAN C. BAŞVURUDA BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır. D. HAKKINDA SORU ŞTURMA YAPILAN :- TTNET A.Ş. Esentepe Mahallesi Salih Tozan Sk. Karamancılar İş Merkezi D Blok No:16 34394 Şişli/İSTANBUL (1) E. DOSYA KONUSU: TTNET A.Ş. nin sabit genişbant internet hizmetleri ile ödemeli TV hizmetlerini içeren paketler sunmak suretiyle hâkim durumunu kötüye kullandığı iddiası . (2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 14.04.2016 tarih ve 2532 sayı ile intikal eden gizlilik tale pli başvuru da; Geçmişte farklı elektronik haberleşme hizmetlerinin farklı altyapılar üzerinden sunulduğu ve teşebbüslerin sadece belirli hizmetlere yoğunlaştığı, tüketicilerin de her bir hizmeti farklı teşebbüslerden temin ettiği, Diğer taraftan , son yıllarda elektronik haberleşme pazarlarında yaşanan yakınsamanın, tek bir altyapı üzerinden tüm hizmetlerin sunulabilmesi imkânını sağladığı, tüketicilerin de elektronik haberleşme hizmetlerinin bir arada yer aldığı paket hizmetleri (sabit ses, internet ve televizyon gibi) tercih ettiği, Bunun sonucunda, tek bir elektronik haberleşme hizmeti sunan teşebbüslerin, sabit telekomünikasyon al tyapısına sahip olan ve elektronik haberl eşme hizmetlerini paket halinde (multi play bundle) sunabilen teşebbüslerle rekabet edemez hale geldiği, söz konusu teşebbüslerin altyapı sahibi işletmecilerden hizmet alma yoluyla benzer hizmetler sunmaya başladığı , Paket olarak hizmet sunumunun Türk Telekom Grubu nun temel stratejisi haline geldiği, Türk Telekomünikasyon A.Ş. ( TÜRK TELEKOM ), TTNET A.Ş. (TTNET) ve Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. nin (AVEA), farklı tüzel kişilikleri korunsa da pazarlama faaliyetleri bakımından tek marka altında tek noktadan hizmet sunmasının söz konusu stratejiyi kanıtladığı, Diğer işletmecilerin de tek bir elektronik haberleşme hizmeti sunarak varlığını sürdürmesinin mümkün olmadığı ve paket hizmet sunumunun zorunluluk haline geldiği , paket hizmet sunabilmenin tek yolunun ise TÜRK TELEKOM un mevcut altyapısını kullanmak olduğu, 18-29/497 -238 2/122 belirtilmektedir. Başvurunun devamında, TTNET tarafından sunulan, sabit genişbant internet hizmetleri ile ödemeli yayıncılık hizmeti olan Tivibu hizmetlerini i çeren paketin maliyetini karşılamadığı ve Tivibu hizmetlerinin zararına satıldığı, zararın ise toptan ve perakende genişbant internet hizmeti satışlarından elde edilen gelir ile sübvanse edildiği, bu nedenle alternatif işletmecilerin TTNET ile rekabet edeb ilecek paket hizmetleri kârlı biçimde sunmasının mümkün olmadığı, Ödemeli televizyonculuk hizmetleri bakımından böyle bir durum olmamakla birlikte, TÜRK TELEKOM 'un toptan sabit genişbant internet hizmetleri pazarında, TTNET'in ise perakende sabit genişbant internet hizmetleri pazarında hâkim durumda olduğu, ileri sürülmektedir. (3) Başvuruda ihlal iddiaları, TTNET tarafından sunulan internet ve ödemeli yayıncılık hizmetlerini kapsayan paket hizmetlerin fiyat sıkıştırmasına yol açtığı, ödemeli televizyonculuk p azarında yapılan Tivibu kampanyalarının maliyetlerini karşılamadığı ve bu zararın internet hizmetlerinden elde edilen gelirler ile sübvanse edildiği başlıkları altında toplanarak; TTNET in Tivibu Sü per Paket isimli ürünü "Tivibu lu Yeni Yıl Kampanyası" kapsamında sabit genişbant internet ile birlikte sunmasının fiyat sıkıştırmasına yol açtığı, bu şekilde sabit genişbant internet hizmetleri ile Tivibu hizmetlerini içeren paketler vasıtasıyla toptan ve perakende sabit genişbant internet hizmetlerindeki hâkim durumun, ödemeli televizyonculuk hizmetleri pazarında kötüye kullanıldığı, Tivibu Süper Paketin yüksek ihale bedeli ödenen UEFA Avrupa Ligi ve Şampiyonlar Ligi maçları, yabancı film ve dizi gibi premium içerikten oluştuğu ve paket satış fiyatının 39 TL o lduğu; Tivibu Süper Paketin, Tivibu lu Yeni Yıl Kampanyası kapsamında sunulan Fibernet Limitsiz 35 GB, Fibernet Limitsiz 75 GB, Netlimitsiz 50 GB ya da Ultranet Limitsiz 50 GB hizmetleri ile paket halinde alınması durumunda ise fiyatının 29 TL'ye düştüğü; 1 9 TL ye satılan Sinema Paketi nde de 4 TL'lik indirim uygulandığı, Başvuru sahibinin TTNET ile rekabet edebilmek için Tivibu Süper Pakette yer alan ürünlere benzer ürünler sunması gerektiği, ancak söz konusu paketin TTNET kadar etkin bir teşebbüs tarafında n dahi kârlı olarak sunulamayacağı, Tivibu lu Yeni Yıl Kampanyası kapsamında sunulan, Tivibu Süper Paket + Fibernet Limitsiz 35 GB paketinin toplam maliyetinin en iyi olasılıkla 95,55 TL olduğu, ancak söz konusu paketin satış fiyatının 78,90 TL olduğu; Tivi bu Süper Paket + Netlimitsiz 50 GB paket maliyetinin 85,79 TL olduğu, ancak paket satış fiyatının 78,90 TL olduğu, TÜRK TELEKOM un sunduğu genişbant internet hizmetinin yanında indirimli Tivibu Süper Paket ürünlerini içeren paketlerin fiyat sıkıştırmasına yol açtığı ve çapraz sübvansiyonla desteklendiği, Çapraz sübvansiyon uygulamasının bir teşebbüsün hâkim durumda olduğu bir pazardan elde ettiği gelirlerle hâkim durumda olmadığı bir pazarda maliyet altı fiyatlama yapmasıyla ortaya çıktığı, somut olay bakım ından internet hizmetleri ve ödemeli televizyon yayıncılığı pazarlarının ilişkili olduğunun ve rekabeti kısıtlayıcı etkinin ispat edilmesinin çapraz sübvansiyon yoluyla hâkim durumun kötüye kullanılmasının tespiti için yeterli olduğu, 18-29/497 -238 3/122 TTNET in aylık fiyatı 9 TL olan Tivibu Giriş Paketi ve 19 TL olan Tivibu Sinema Paketi'ne, sezon sonuna kadar abone başına maliyetin 42,32 TL olan spor ve sinema içeriğini hediye ettiği, söz konusu kampanyanın çapraz sübvansiyon desteği olmaksızın sürdürülebilir olmadığı, TTNE T in söz konusu uygulamalarının başvuru sahibinin pazar payı kazanmasını engellediği ve TTNET'in pazar payını koruduğu, TTNET'in uygulamaları ile rekabetçi bir piyasada olması gerekenden daha yüksek pazar payına sahip olduğu, Bilgi Teknolojileri ve İletişi m Kurumunun (BTK) 2015 yılı 4. çeyrek pazar verilerine göre; 2014 yılı 4. çeyreği ile 2015 yılı 4. çeyreği arasında başvuru sahibinin pazar payının ve abone sayısının düştüğü, Tivibu lu Yeni Yıl Kampanyası ile sunulan Tivibu Süper Paket ile TTNET Fibernet Limitsiz 35 GB, Fibernet Limitsiz 75 GB, Netlimitsiz 50 GB ya da Ultranet Limitsiz 50 GB ürünlerinden bir tanesini içeren paketin tüketiciye yüksek bir indirim sağladığı, kampanyadan yararlanan tüketici sayısının hızla arttığı, Tivibu Süper Paketin UEFA Av rupa Ligi ve Şampiyonlar Ligi maçlarını içermesinin tüketici gözünde paketin cazibesini artırdığı, TTNET in ödemeli televizyonculuk pazarındaki rakiplerinin de rekabetçi olabilmek için sabit genişbant internet hizmetleri içeren multi -play paketler sunmak d urumunda kaldığı, kendi altyapılarına sahip olmadıklarından toptan seviyede TÜRK TELEKOM 'a yöneldikleri, TÜRK TELEKOM un toptan seviyede ödemeli televizyonculuk pazarındaki rakiplerinden elde ettiği geliri de, yine Tivibu tarafından sunulan maliyet altı pa ketleri sübvanse etmek için kullandığı, ileri sürülmektedir . Ayrıca, söz konusu davranışların devam etmesi halinde ciddi zararların ortaya çıkacağı gerekçesiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un (4054 sayılı Kanun) 9. maddesi uyarınca geçici tedbir kararı alınması ve TÜRK TELEKOM a Rekabeti Sınırlayıcı Anla şma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmel ik in 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca tekerrür hususu da göz önüne alınarak mezkûr Kanun un 16. maddesi uyarınca idari para cezası verilmesi talep edilmektedir. (4) G. DOSYA EVRELERİ: Başvuru da yer verilen bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucunda düzenlenen 20.09.2016 tarih ve 2016 -2-15/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu , Rekabet Kurul unun (Kurul) 05.10.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 16-32/549 - M sayı ile TÜRK TELEKOM ve TTNET hakkında 4054 sayılı Kanun 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir . (5) Önaraştırma sonucunda hazırlanan 21.12.2016 tarih ve 2016 -2-15/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu, Kurul un 28.12.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve dosyanın ek çalışma yapılmak üzere incelemeye alınmasına 16 -45/719 -Mİ sayı ile karar verilmiştir. Yapılan ek çalışma sonucunda tamamlanan 12.01.2017 tarihli ve 2016 -2- 15/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu 19.01.2017 tarihli Kurul gündeminde ele alınarak; TTNET in sabit genişbant internet hizmetleri ve ödemeli TV hizmetlerini içeren paketler vasıtasıyla 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesini ihlal edip etmediğinin tespiti amacıyla aynı k anunun 41. maddesi uyarınca TTNET hakkında soruşturma açılmasına 17-03/25 - M sayı ile hükmedilmiştir. 19.01.2017 tarih ve 17 -03/25 -11 sayı ile ise geçici tedbir talebinin reddedilmesi ve TÜRK TELEKOM hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşt urma açılmama sı yönünde karar tesis edilmiştir. 18-29/497 -238 4/122 (6) Soruşturma açılmasına ve mezkûr Kanun un 43/2. maddesi uyarınca ilk yazılı savunmanın 30 gün içinde gönderilmesi gerektiğine ilişkin 31.01.2017 tarih ve 1512 sayı ile yapılan bildirime mukabil gönderilen TTNET in ilk yazılı savu nması süresi içinde Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. (7) Diğer taraftan, Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği (TELKODER) tarafından Kurumumuza gönderilen 08.03.2017 tarih ve 1580 sayılı yazıda soruşturma süreci ve içeriği h akkında bilgi istenmiş ve soruşturma başlatıldığına ilişkin Kurul kararının bir örneği talep edilmiştir. TELKODER e 20.03.2017 tarih ve 3548 sayı gönderilen yazıda, soruşturma içeriği hakkında bilgi verilmiş tir. (8) Soruşturma sürecinde dosya konusu iddialar h akkında detaylı bilgiye sahip olmak amacıyla , sektör temsilcilerinden Doğan TV Digital Platform İşletmeciliği A.Ş. (D - SMART) ile 05.04.2017 tarihinde, Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. (TÜRKSAT) ile 17.04.2017 tarihinde, beIN Media Group (DIGITÜRK) ile 18.04.2017 tarihinde , Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (TURKCELL) ile 05.06.2017 tarihinde, B ilgi ve İletişim Teknolojileri Kurumu (BTK) ile 11.05.2017 tarihinde ve TTNET ile 30.05.2017 tarihinde görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca TTNET ile 15.09. 2017 tarihinde telekonferans yöntemiyle bir görüşme daha gerçekleştirilmiştir . (9) Soruşturma kapsamında a yrıca; TURKCELL, D -SMART, TÜRKSAT, D IGITURK , BTK, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK), Vodafone Telekomunikasyon A.Ş. (VODAFONE) , Superonline İletişim Hizmetleri A.Ş. (SUPERONLI NE), TURKNET İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş . (TÜRKNET) ve dosya tarafı TTNET ten bilgi talep edilmiştir. (10) Talep edilen bilgiler, TURKCELL tarafından 02.05.2017 tarih ve 2968 sayı ,15.05.2017 tarih ve 3426 sayı, 29.12.2017 tarih ve 9598 s ayı, 29.12.2017 tarih ve 9599 sayı ile, DIGITURK tarafından 02.05.2017 tarih ve 2937 sayı, 29.12.2017 tarih ve 9595 sayı, 15.05.2017 tarih ve 3419 sayı, 05.01.2018 tarih ve 190 sayı ile, TÜRKSAT tarafından 05.05.2017 tarih ve 3104 sayı ve 19.01.2018 tari h ve 728 sayı ile, D-SMART tarafından 10.05.2017 tarih ve 3248 sayı ve 29.12.2017 tarih ve 9620 sayı ile, RTÜK tarafından 09.08.2017 tarih ve 5718 sayı ile, TTNET tarafından 08.09.2017 tarih ve 6409 sayı , 02.10.2017 tarih ve 6978 sayı, 27.10.2017 tarih ve 7802 sayı, 27.11.2017 tarih ve 8737 sayı, 19.12.2017 tarih ve 9275 sayı, 19.12.2017 tarih ve 9276 sayı, 19.12.2017 tarih ve 9277 sayı, 19.12.2017 tarih ve 9278 sayı , 27.12.2017 tarih ve 9544 sayı , 17.01.2018 tarih ve 643 sayı ile, BTK tarafından 04.10.2017 tarih ve 7041 sayı ile, VODAFONE tarafından 29.12.2017 tarih ve 9624 sayı ve 03.01.2018 tarih ve 105 sayı ile, TÜRKNET tarafından 03.01.2018 tarih ve 87 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal et tirilmiştir. 18-29/497 -238 5/122 (11) Kurul un 03.07.2017 tarihli toplantısında 17-20/316 -M sayı ile, soruşturma nın 4054 sayılı Kanun un 43. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde ilk altı aylık süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılması yönünde karar tesis edilmiştir. (12) Soruşturma sürecinde ayrıca , TTNET in birinci yazılı savunmasında yer verilen internet hizmetlerinde sabit ve mobil ikamesine yönelik çalışma ile internet hizmetlerinde ilgili ürün pazarı tanımlanmasına ilişkin olarak Kurumumuz Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesinden 22.08.2017 tar ih ve 10812 sayı ile görüş talep edilmiştir . Söz konusu görüş talebi 10.11.2017 tarih ve 11972 sayılı yazı ile cevaplandırılmıştır. (13) Yürütülen soruşturmaya istinaden hazırlanan 19.01 .2018 tarihli ve 2016 -2-15/SR sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kurul üyel erine ve TTNET e 4054 sayılı Kanun un 45. maddesi gereğince tebliğ edilmiş ve teşebbüsün ikinci yazılı savunması ilgili yazıyla birlikte talep edilmiştir. Bunu müteakip 30.01.2018 tarih ve 952 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal eden yazıda ; TTNET tarafından ikinci yazılı savunmanın sunumu için 30 gün ilave süre talebinde bulunulmuş ve mezkûr talep, 15.02.2018 tarih ve 18 -05/75 - M sayılı Kurul kararı ile kabul edilmiştir. Akabinde, TTNET tarafından gönderilen ikinci yazılı savunma, 27.03.2018 tarih ve 2548 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiş ve ilgili savunmada sözlü savunma haklarından feragat edildiği bildirilmiştir. (14) Teşebbüsün ikinci yazılı savunması çerçevesinde hazırlanan 10.04.2018 tarih ve 2016 - 2-15/EG sayılı Ek Görüş , Kurul üyeler i ve TTNET e tebliğ edilmiştir. TTNET tarafından 16.04.2018 tarih ve 3095 sayı ile Kurum kayıtlarına giren yazıda, Ek Görüşe ilişkin savunma hakkının kullanılabilmesi amacıyla 30 günlük cevap verme süresinin bitiminden itibaren 30 günlük ek süre verilmesi talep edilmiş; anılan talebin, 03.05.2 018 tarih ve 18 -13/237 -M sayılı Kurul kararı ile uygun bulunduğu TTNET e bildirilmiştir. Bu kapsamda teşebbüsün üçüncü yazılı savunması da süresi içinde Kuru m a iletilmiştir. (15) Yazılı savunmalar ın tamamlanmasından sonraki süreçte TTNET tarafından gönderilen 22.06.2018 tarih ve 4753 sayılı beyan kapsamında, soruşturmaya konu Tivibulu Yeni Yıl Kampanyası nda maliyet hesaplamasına ilişkin ikinci ve üçüncü yazılı savunmalara ilaveten güncel bilgi sunulması söz konusu o lmuş ve bu bağlamda, anılan bilgilerin mevcut dosya kapsamında nasıl ele alınacağına yönelik olarak hazırlanan 25.06.2018 tarih ve 2016 -2-15/BN -4 sayılı Bilgi Notu nun 28.06.2018 tarihli Kurul toplantısı nda görüşülmesi sonucunda, mezkûr bilgilerin 4054 say ılı Kanun un 14. ve 16. maddeleri karşısındaki durumunun, yürütülen soruşturmaya ilişkin alınacak nihai karar la birlikte değerlendirilmesine 18 -21/371 -M sayı ile karar verilmiştir. Söz konusu Bilgi Notu nda ayrıca , 4054 sayılı Kanun un 46. maddesi uyarınca sözlü savunma toplantısı yapılması hususu da görüşül erek yine 18-21/371 -M sayılı k arar kapsamında sözlü savunma toplantısının 0 7.08.2 018 tarihinde Kurumum uz merkez binasında yapılmasına karar verilmiştir. (16) Kurul un sözlü savunma yapılmasına ilişkin mezkûr kararı uyarınca belirtilen tarihte gerçekleştirilecek olan sözlü savunma toplantısının bir kısmının gizli oturum şekilde yapılması talebini içeren 30.07.2018 tarih ve 5468 sayılı TTNET başvuru su 07.08.2018 tarihli K urul toplantısında ele alınmıştır. Bahse konu talebin görüşülmesi neticesinde, 2010/2 sayılı Rekabet Kurulu Nezdinde Yapılan Sözlü Savunma Toplantıları Hakkında Tebliğ'in "Toplantının Aleniyeti ve Gizli Oturum Kararı" başlıklı 9. maddesi nin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkrasındaki hükümlerinin dikkat e alınması sonucunda; TTNET in başvurusunda ifade edilen hususlar göz önünde bulundurularak; adı geçen şirket tarafı ndan yapılan gizlilik talebinin, 30.07.2018 tarihli yazı ile Kurumumuz kayıtlarına giren sunum planı çerçevesinde tica ri sır içerdiği değerlendirilen 9,10,11,12,13 ve 14 numaralı slaytlar bakımından kabulüne 18-25/430 -M sayı ile karar verilmiştir. 18-29/497 -238 6/122 (17) 18-21/371 -M sayılı Kurul kararına istinaden , ilgili güncel veriler çerçevesinde hesaplamaların gözden geçirilmesi amacıyla ek çalışma gerçekleştirilmiş ve yapılan ek çalışma doğrultusunda hazırlanan 27.07.2018 tarih ve 2016 -2-15/BN -5 sayılı Bilgi Notu , mevcut dosya çerçevesinde yapılan değerlendirmelere dahil edilmiştir. (18) Diğer taraftan, aynı Kurul k ararı uyarınca, 25.06.2018 tarih ve 2016 -2-15/BN -4 sayılı Bilgi Notu işbu nihai kararın görüşüldüğü 27.08.2018 tarih li Kurul toplantısında ele alınmış ve 18 -29/488 -240 sayı ile; TTNET in, yazılı savunmalarına ilaveten sunduğu güncel bilgilerin yanlış veya yanıltıcı nitelikte olmadığına, bu nedenle 4054 sayılı Kanun un 16. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi çerçevesinde teşebbüse idari para cezası verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir. (19) Kurul; yürütülen soruşturma ile ilgili ol arak düzenlenen Rapor, Ek Görüş, toplanan deliller, yazılı savunmalar , sözlü savunma toplantısında yapılan açıklamalar ve incelenen dosya muhteviyatına göre 27.08 .2018 tarih ve 18 -29/497 -238 sayı ile işbu nihai kararı tesis etmiştir. (20) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Mevcut soruşturma çerçevesinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında, dosya konusu iddialara yönelik olarak ; İlgili Soruşturma Raporu nda; a. Hakk ında soruşturma yürütülen TTNET in perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında hâkim durumda bulunduğu, b. TTNET tarafından sunulan Tivibulu Yeni Yıl Kampanyası nın; sunuluş biçimi, kampanyaya ilişkin fiili uygulamalar ve kampanyaya konu olan hizmetler arasındaki yakın ilişki göz önüne alındığında bir paket satış niteliği taşıdığı, c. Söz konus u paket satışın fiyatının paketin içinde bulunan hizmetlerin maliyetini karşılamadığı, d. Diğer taraftan, m evcut durumda ilgili kampanyanın sonuçları itibar ıyla pazarda fiili bir kapama etkisine yol açmadığı, e. Dosya tarafı TTNET in 4054 sayılı Kanun un 6. mad desini ihlal etmediği, f. Bununla birlikte , çoklu oyun hizmetlerinin ekonomik ve teknik tekrar edilebilirliğini temin etmek ve sektördeki rekabetçi sorunlara yapısal bir çözüm sunabilmek adına; 11 .01.2013 tarihli ve 2013/DK -SRD/29 sayılı BTK Kurul Kararı doğrultusunda TÜRK TELEKOM a getirilen multicast tarife erişim yükümlülüğüne ilişkin esasların hayata geçirilmesinin pazardaki etkin rekabetin tesisine katkı sağlayacağı hususuna ilişkin olarak BTK ya görüş gönderilmesi gerektiği, Dosya kapsamında yapılan ek çalışma ekseninde hazırlanan ilgili Bilgi Notu nda ise; a. TTNET tarafından gönderilen yeni verilerle yapılan hesaplamalarda Soruşturma Raporu nda sinema paketleri haricinde maliyet altı çıkan 8 Mbps'y e kadar 50 GB Modemli ADSL Tivibulu Yeni Yıl Kampanyası nın maliyetini karşıladığı, bununla birlikte 24 Mbps'ye kadar 35 GB Modemli Fibernet Tivibulu Yeni Yıl Kampanyası nın IPTV Sinema ve Uydu Sinema paketi har icinde maliyetini karşılamadığı, b. Sonuç itibarıyla , Soruşturma Raporu nda 8 Mbps'ye kadar 50 GB Modemli ADSL Tivibulu Yeni Yıl Kampanyası nın maliyetini karşılamaması nedeniyle yapılan etki değerlendirmesinin, incelenen diğer bir paket olan 24 Mbps'ye 18-29/497 -238 7/122 kadar 35 GB Modemli Fibernet Tivibulu Yeni Y ıl Kampanyası özelinde geçerliliğini koruduğu, c. Ayrıca , multi cast tarife erişim yükümlülüğüne ilişkin esasların hayata geçirilmesi hususunda BTK ya görüş gönderilmesi yönündeki kanaati n muhafaza edil diği belirtilmektedir. I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK I.1. Hakkında Soruşturma Yürütülen Teşebbüs: TTNET (21) TTNET, Kurul un 02.09.2004 tarihli toplantısında TÜRK TELEKOM un özelleştirilmesine ilişkin olarak sunduğu TTNET in ayrı bir tüzel kişiliğe kavuşturulması yönündeki görüşü doğrultusunda, Türk Telekom Grubu nun internet servis sağlayıcısı olarak 26.04.2006 tarihinde kurulmuş ve BTK nın 09.05.2006 tarihli kararıyla kablolu ve kablosuz internet servis sağlayıcılığı hizmeti için genel izin kapsamında yetkilendirilerek 14.05.2006 tarihinde faaliyetl erine başlamıştır. (22) TÜRK TELEKOM un kontrolünde bulunan TTNET, internet servis sağlayıcılığı hizmetinin yanı sıra BTK tarafından altyapı işletmeciliği hizmeti, kablolu yayın hizmeti, sabit telefon hizmeti, sanal mobil şebeke hizmeti, uydu haberleşme hizmeti ve uydu platform hizmeti alanlarında, RTÜK tarafından ise kablolu yayın platform işletmeciliği ve uydu yayın platform işletmeciliği alanlarında da yetkilendirilmiştir. (23) TTNET , 2010 yılından itibaren Tivibu Go ile genel internet bağlantısı ( Over The Top - OTT) üzerinden, 2011 yılından itibaren Tivibu Ev ile genişbant internet teknolojisi üzerinden (IPTV) ve 2015 yılından itibaren ise Tivibu Uydu ile uydu teknolojisi üzerinden ödemeli yayıncılık hizmeti alanında faaliyet göstermektedir. I.2. Sektöre İlişkin Bilgi (24) Kurumumuza yapılan şik ayetin temelini internet ve televizyon hizmetlerinin bir arada sunulduğu kampanyaların dışlayıcı nitelikte olduğu iddiası oluşturmaktadır. Bu çerçevede, ilgili pazar tanımına geçmeden önce internet hizmetleri ile televizyon yayıncılığı hizmetlerinin incelenmesi faydalı olacaktır. I.2.1. İnternet Hizmetleri (25) İnternet, birbiriyle iletişim halinde olan çok sayıdaki şebekenin bir bütünüdür. Kullanıcılar internet erişimi hizmeti yoluyla diğer şebekelerle veri alışverişinde bulunabi lmektedir. İnternet erişimi hizmeti belli bir zaman diliminde alınabilen ya da gönderilebilen verinin büyüklüğüne (bant genişliği) göre darbant ve genişbant olarak farklılaşabilmektedir. Bu çerçevede genişbant kavramı; çevirmeli bağlantıdan daha yüksek hız da erişim sağlayan DSL, kablo modem, fiber optik, genişbant telsiz erişim sistemleri veya uydu aracılığıyla yapılan internet erişimini bir bütün olarak kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. (26) Genişbant internet erişim pazarını toptan ve perakende olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. Toptan genişbant internet hizmetleri pazarında internet servis sağlayıcılar (İSS) kendi altyapılarını tesis edebildikleri gibi, tesisi son derece maliyetli olan yatırımlara katlanmak yerine, altyapı sahibi teşebbüslerden toptan sev iyede internet erişim hizmeti alabilmektedir. İSS ler toptan seviyede altyapı sahibi teşebbüsten aldıkları bu hizmeti perakende seviyede son kullanıcılara sunmaktadır. (27) Perakende genişbant erişim için kullanılan teknolojileri perakende sabit genişbant ve mobil genişbant olarak ikiye ayırmak mümkündür. Bakır kablo ağı üzerinden sunulan 18-29/497 -238 8/122 hizmetler, kablo TV şebekesi üzerinden sunulan hizmetler ile fiber optik şebeke üzerinden sunulan hizmetler sabit genişbant internet erişim hizmetleri kapsamında yer almaktadır . (28) Ülkemizde faaliyet gösteren İSS lerin tamamı DSL hizmetlerini, toptan seviyede genişbant internet pazarında TÜRK TELEKOM un bakır kablo altyapısına erişmek suretiyle sunmaktadır. BTK düzenlemelerine göre İSS ler yeniden satış (Al -Sat), veri akış eriş imi (VAE) ve yerel ağa ayrıştırılmış erişim (YAPA) yöntemleriyle TÜRK TELEKOM bakır kablo şebekesine erişebilmektedir. Bahse konu erişim modelleri arasındaki temel fark, İSS lerin TÜRK TELEKOM altyapısına bağımlılık dereceleri ve dolayısıyla kendi altyapılarına yapacakları yatırımın maliyetidir. Yeniden satış modeli İSS nin altyapıya en az yatırım yapmasını gerektiren erişim yöntemiyken, YAPA modelinin tercih edilmesi halinde işletmecinin kendi altyapısına yapması gereken altyapı yatırımı artmaktadır. BTK verilerine göre, Eylül 2017 itibarıyla YAPA abone sayısı 36.053 olarak gerçekleşirken bunların 36.050 sını tam erişim, üçünü ise paylaşımlı erişim aboneleri oluşturmaktadır. Aynı dönem itibarıyl a xDSL Al -Sat (yeniden satış) yöntemiyle hizmet sunulan abone sayısı 58.454 olarak gerçekleşmiştir. Diğer xDSL abonelerine hizmet sunumunda VAE yöntemi tercih edilmektedir. Toplam DSL abonesi sayısının yaklaşık 8,3 milyon olduğu dikkate alındığında erişimi n çok büyük bir oranda VAE yöntemi ile sağlandığı ortaya çıkmaktadır. (29) Toptan seviyede sabit genişbant internet pazarında fiyatlama yönteminde birtakım değişiklikler olmuştur. BTK'nın kararı1 doğrultusunda 14.10.2016 tarihi itibarıyla toptan seviyede sabit genişbant internet hizmetinin sunulmasında paket bazlı tarifeden port ve transmisyon bazlı tarifeye geçilmiştir. Port ücreti abone başına sabit bir maliyet olup transmisyon maliyetleri ise yine Kurul tarafından megabit başına belirlenmekte ve abonelerin ku llanımıyla doğru orantılı olarak değişkenlik göstermektedir. (30) Türkiye de sabit genişbant internet erişim hizmetleri TÜRK TELEKOM tarafından 2000 li yılların başından itibaren sağlanmaya başlanmıştır. 2003 yılında sadece 18.604 abone genişbant internet hizme ti almaktayken, bu sayı 2017 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla büyük bir artış göstererek yaklaşık 67,9 milyona ulaşmıştır2. Söz konusu abonelerden sabit genişbant internet erişimi hizmeti alanların sayısı 11,4 milyondur. (31) Sabit genişbant internet abonelerinin çoğunluğu TÜRK TELEKOM un sahip olduğu DSL altyapısı üzerinden hizmet almaktadır. Türkiye de 2017 yılı üçüncü çeyreğinde sabit genişbant abonelerinin erişimin sağlanan altyapıya göre oranları aşağıdaki tabloda belirtilmektedir. Tablo 1: Sabit Genişbant İnternet Abone Sayılarının Erişim Şekline Göre Oranı Erişim Şekli Abone Sayısı Oran (%) (32) DSL 8.327.239 72,59 (33) Kablo 804.217 7,02 (34) Fiber 2.189.252 19,08 (35) Diğer 149.750 1,31 (36) Toplam 11.470.458 100,00 (37) Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek (32) Fiber erişim teknolojisi, sabit genişbant alanında günümüzde önemli bir paya sahip olup abonelere yüksek bant genişliklerinde erişim imk anı sağlamaktadır. Fiber teknoloji ile hizmet alan abonelerin sa yısı yıllar itibarıyla artmaktadır. 2016 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla 1.822.494 olan fiber abone sayısı, 2017 yılı üçüncü çeyreğinde %20,13 artış 1 04.10.2016 tarih ve 2016/DK -ETD/419 sa yılı BTK kararı. 2 BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek 18-29/497 -238 9/122 göstererek 2.189.252 ye ulaşmıştır3. TÜRK TE LEKOM dışındaki bazı İSS lerin (SUPERONLINE , D-SMART , TÜRKNET ) de fiber optik altyapıya yatırım yaptığı ve kendi altyapıları üzerinden hizmet verdiği görülmektedir. (33) Kablo TV altyapısı üzerinden sağlanan internet hizmetleri de sabit genişbant alanında uzun zamandır var olan bir teknolojidir. Kablo TV şebekesi üzerinden sağlanan internet hizmetlerinin DSL teknolojisine göre en temel dezavantajı, altyapının paylaşımlı olması ve bunun sonucunda kullanıcılara tahsis edilen bant genişliğinin kullanım yoğunluğuna göre farklılık gösterebilmesidir. Kablo TV altyapısı üzerinden internet kullanan abone sayısı 2017 yılı üçüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre %16,86 artarak 804.217 ye yükselmiştir4. (34) 2017 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla yaklaşık 100 işletmecinin İSS olarak hizmet verdiği görülmektedir. İSS lerin 2016 yılı gelirleri bir önceki yıla göre %20,6 lık artışla 6 milyar seviyesini geçmiştir. 2017 yılının üçüncü çeyreğinde ise yaklaşık 1,76 milyar toplam gelire ulaşmışlardır. Buna göre İSS lerin gelirlerinde 2016 yılının aynı çeyreğine göre 2017 yılı üçünc ü çeyreğinde %16,5 seviyesinde bir artış gerçekleşmiştir. Aşağıda 2014 -2017 yılları itibarıyla İSS lerin pazar payı verileri yer almaktadır. Şekil 1: İSS lerin 2014 -2017 Yılları Pazar Payları Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporların dan faydalanılarak hazırlanmıştır. (35) Tablodan da görüleceği üzere , TTNET in pazar payı yıllar itibar ıyla azalan bir seyir göstererek 2017 Eylül ayında %62 seviyesine düşmüştür. İlgili dönemde TTNET in en yakın rakibi konumunda olan Superonline ın pazar payı artış göstererek 2017 Eylül de %18 e ulaşmıştır. Büyüme performansı ile dikkat çeken bir başka interne t servis sağlayıcı ise VODAFONE olup, bahse konu teşebbüsün pazar payı 2014 Eylül döneminde %0,89 iken 2017 Eylül de %5,39 a ulaşmıştır. (36) Sabit genişbant pazarında kablo internet hizmeti sunan işletmecinin pazar payı ise 2014 Eylül -2017 Eylül dönemi arasında yıllar itibarıyla artmış olup sırasıyla yaklaşık %5,9, %6,5, %6,8 ve %7 olmuştur. 3 BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek 4 BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek 18-29/497 -238 10/122 (37) Perakende genişbant erişimin bir diğer türü, mobil şe bekeler üzerinden erişimdir. BTK tarafından mobil genişbant erişimi, 3G veya daha üstündeki mobil standartları kullanan internet erişimi olarak tanımlanmaktadır. (38) Türkiye de 2009 yılı Ağustos ayında devreye giren 3. nesil tel ekomünikasyon hizmetleri (3G), mobil iletişim operatörleri AVEA , TURKCELL ve VODAFONE aracılığıyla sunulmaya başlamıştır. Nisan 2016 da Türkiye de de kullanılmaya başlanan ve kamuoyunda 4.5G olarak bilinen IMT -Advanced, dünyada kullanılan en son mobil haberleşme teknolojisinin genel ad ıdır. Bu teknoloji daha yüksek hızda, daha düşük gecikme süresi ve yüksek kapasitede mobil internet sağlayan mobil iletişim teknolojisidir. 4.5G teknolojisi 3G teknolojisine kıyasla çok daha hızlı veri bağlantısı, düşük gecikme süresi ile kesintisiz iletiş im, yüksek görüntü kalitesi, daha iyi kapsama alanı, bulut bilişim teknolojisini kullanma, gerçek zamanlı veri paylaşımı, video konferans ve telekonferansta hızlı ve kaliteli iletişim, gelişmiş multimedya entegrasyonu, verilere uzaktan erişim, maliyet düşü şü, kaynakların verimli kullanılması, zaman tasarrufu gibi faydalar sağlamaktadır. (39) Temmuz 2009 da sunulmaya başlanan 3G hizmeti kapsamında Mart 2016 sonu itibarıyla 65.949.652 aboneye ulaşılmıştır. Ancak Nisan 2016 da 4.5G nin hayata geçmesiyle 3G aboneliğ inden 4.5G aboneliğine hızlı bir geçiş süreci yaşanmış, 2017 üçüncü çeyrekte 3G abone sayısı 11.586.255 e düşerken 4.5G abone sayısı 62.992.758 e çıkmıştır. (40) 4.5G hizmeti için 2017 yılı Eylül ayı sonunda aktif 4.5G abone sayısı (cihazı ve SIM kartı 4.5G h izmetine uygun olan abone sayısı) 28.005.798 iken 4.5G uyumlu cihaz sayısı 35.080.678 olarak gerçekleşmiştir. 3G ve 4.5G hizmetiyle birlikte mobil bilgisayardan ve cepten internet hizmeti alan mobil genişbant abone sayısı 56.508.669 a, sadece 4.5G hizmetiy le birlikte mobil bilgisayardan ve cepten internet hizmeti alan mobil genişbant abone sayısı da 42.261.936 ya yükselmiştir. 2017 yılı üçüncü çeyrekte toplam mobil internet kullanım miktarı ise 556.189 TB, 4.5G kullanıcılarının toplam mobil internet kullanı m miktarı ise 534.778 TB olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2017 itibarıyla mobil genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 3,2 GB seviyesinde iken, cihazı ve SIM kartı 4.5G hizmetine uygun olan 4.5G abonelerinin data kullanımı ise aylık 6,5 GB o larak gerçekleşmiştir5. I.2.2 Televizyon Yayıncılığı Hizmetleri (41) Türkiye de televizyon izleme yöntemi olarak çeşitli seçeneklerden söz edilebilir. Aşağıdaki şekilde televizyon yayıncılığı için kullanılan altyapılar, hangi hizmetlerin ücretli olduğu (siyah i le yazılı) ve ödemeli hizmetlerde faaliyet gösteren markalar sunulmaktadır. 5 BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek 18-29/497 -238 11/122 Şekil 2: Televizyon Yayıncılığı Özet Şekli (42) Televizyon yayıncılığı yöntemlerinden ilki ve en eskisi kılçık anten (analog karasal yayın) ile televizyon yayınlarına ulaşmaktır. Analog karasal yayın ile ancak belirli bir kalitede ve az sayıda kanala ulaşmak mümkün olduğundan bu yöntemin kullanım oranın ın düşme eğiliminde olduğu gözlenmektedir. Önceki bir Kurul kararında6 %12 olduğu ifade edilen penetrasyon oranının daha da gerilediği tahmin edilmektedir. 6112 sayılı Kanun çerçevesinde dünya genelindeki gelişmeler göz önüne alınarak analog karasal yayınd an sayısal karasal yayıncılığa (radyo ve TV) geçiş için çalışmalar devam etmektedir. (43) Sayısal karasal yayıncılığın henüz faaliyete geçmediği ülkemizde h alihazırda televizyon yayınlarına ulaşmada en sık kullanılan yöntem uydu aracılığıyla iletimdir. Uydu pla tformu, özellikle karasal televizyon veya kablolu televizyonun olmadığı bölgelere geniş bir hizmet ve kanal yelpazesi sunmaktadır. 05.02.2015 tarihli ve 15- 06/74 -31 sayılı Kurul kararında Türkiye hane halkının yaklaşık %80 inin uydu aracılığıyla televizyon yayınlarına ulaştığı, bu hanelerden %60 ında ise bir set üstü kutu (set top box ) satın almak suretiyle TÜRKSAT uydusu üzerinden ücretsiz olarak (Uydu FTA) televizyon yayınlarının takip edildiği belirtilmektedir. (44) Televizyon yayınlarına ulaşmak için kullanılan bir diğer yöntem ise kablo TV altyapısı ile sağlanan analog ve sayısal yayınlardır (Teledünya). Türkiye de kablo TV hizmeti TÜRKSAT tarafından mevcut durumda 23 ilde verilebilmektedir7. İnternet hizmetlerine ilişkin bölümde değinildiği üzere kablo TV üzerinden analog ve sayısal yayın hizmetleri 6 05.02.2015 tarih ve 15 -06/74 -31 sayılı karar. 7 http://www.turksatkablo.com.tr/Hizmet -Verilen -iller TV YayıncılığıAnalog Karasal Yayın Sayısal Karasal Yayın UyduÜcretsiz Hizmetler (FTA) Ücretli Hizmetler (D - Smart, Filbox, Digiturk, Tivibu Uydu) Kablo TV (Türksat A.Ş.)Analog Yayın (Kablo TV) Sayısal Yayın (Teledünya) İnternetOTTÜcretsiz (YouTube vb.) Ücretli (Netflix, Hulu vb.)IPTV (Tivibu, Turkcell TV+, Vodafone TV ) 18-29/497 -238 12/122 ile birlikte, genişbant internet hizmeti ve VOIP8 (voice over Internet protocol ) de sunulabilmektedir. (45) Mobil ve sabit genişbant internet hizmetlerinin yaygınlaşmasıyla b irlikte internet üzerinden televizyon yayıncılığı faaliyeti de yoğunlaşmıştır. İnternet üzerinden verilen televizyon hizmetleri IPTV ( Internet protocol TV ) ve OTT TV ( over the top TV ) olarak ikiye ayrılmaktadır. OTT TV kullanıcının mevcut internet bağlantı sı üzerinden herhangi bir kalite garantisi verilmeden içerik sağlamaktadır. Bu tip hizmetlere Netflix, YouTube, Digiturk Play örnek gösterilebilir. IPTV hizmetinde ise internet bağlantısı IPTV hizmetine özel kılınmakta, standartlar d ahilinde kalite sağlanı rken internet bağlantısı hizmet sağlayıcısı tarafından kontrol edilmektedir. (46) İlk önce web sitesi, smart tv veya akıllı telefon ile internet bağlantısı kullanılarak içeriğe erişilmesini sağ layan uygulamalar olarak Tivibu Go ve TURKCELL TV ortaya çıkmış, daha sonra IPTV uygulaması yaygınlık kazanmıştır. TTNET IPTV hizmetini Tivibu markasıyla 2011 yılında sunmaya başlamış, TURKCELL SUPERONLİNE tarafından sunulan IPTV hizmeti olan TURKCELL TV+ nin lansmanı ise 2014 yılı Ekim ayında yapılmıştır9. (47) Yukarıda yer verilen televizyon yayıncılığı yöntemlerinden analog karasal yayın ve set - üstü-kutu ile uydu yayınlarına ulaşım yöntemleri herhangi bir abonelik ve dolayısıyla aylık/yıllık/yayın başına herhangi bir ödeme gerektirmemektedir. Bu bağlamda, ilk etapta yapılan anten ve set -üstü-kutu yatırımı haricinde, yayınlar izleyiciye ücretsiz olarak ulaşmaktadır ( free TV, free -to-air, FTA ). Bunun yanında analog ve karasal kablo TV, uydu üzerinden sunulan platform hizmetleri, IPTV ve OTT TV ise ödemeli yayıncılık ( pay TV ) kategorisinde yer almaktadır. Diğer bir ifadeyle ödemeli yayıncılıkta, kullanılan teknolojiden bağımsız olarak, abonelik usulüyle hizmet sunulmaktadır. (48) Temel televizyon yayınlarına/kanallarına ücretsiz olarak ulaşmanın mümkün olduğu bir ortamda, ödemeli yayıncılık hizmetlerinin talep görmesi ancak temel televizyon kanallarında yer almayan içeriğin sunulması yoluyla mümkün olabilmektedir. Dolayısıyla ödemeli televizyon yayıncılığı, temel açık kanalların yanında belgesel, çizgi film gibi özel içerik sunan k anallar ve birincil içeriğin yer aldığı kanallardan oluşan bir yayın buketini izleyiciye ulaştıran ödemeli yayıncılık platformları tarafından sunulan bir hizmet haline gelmiştir. (49) Ödemeli yayıncılık platformları uydu, analog ve sayısal kablo TV altyapısı ve ya genişbant internet altyapılarını kullanmak suretiyle çeşitli kanalları bir araya getirerek oluşturdukları paketleri abonelerine ulaştırmaktadır. Bu kapsamda genel uygulamanın, önde gelen açık televizyon kanalları ve bazı özel içerikli kanallardan oluşan bir temel abonelik paketinin yanında, birincil içeriğin türüne bağlı farklı premium paketlerin sunulması olduğu görülmektedir. Uydu FTA dan farklı olarak abonenin sahip olduğu abonelik türüne (paketine) göre hangi yayınları izleyip izleyemeyeceği bir şifr eleme sistemi aracılığıyla kontrol edilmektedir. Bu sisteme göre, birincil içeriğe ilişkin yayınlar platform işletmecisi tarafından şifrelenmekte ve bu şekilde abonelerin hanesinde yer alan set -üstü-kutulara ulaşmaktadır. Sonrasında, örneğin abonenin sinem a paketi 8 VOIP ( Voice over IP ), IP üzerinden ses iletimi için kullanılan bir protokoldür. Diğer bir ifadeyle, internet üzerinden mobil cihaz ve/veya bilgisayar ile telefon görüşmesi yapılmasına olanak sağlayan bir teknolojidir. 9 Turkcell internet sayfası, http://medya.turkcell.com.tr/gelecegin -tv-izleme -deneyimi%E2%80%A8 - turkcell-tv-plus-ile-bugunden -geliyor -bulten_6980.html Erişim Tarihi: 06.12.2016 18-29/497 -238 13/122 varsa, kutulara yerleştirilmiş olan kartlar, sinema kanallarında yer alan şifrelemeyi çözmektedir. I.3. İlgili Pazar I.3.1. İlgili Ürün Pazarı I.3.1.1. Perakende Sabit Genişbant İnternet Hizmetleri Pazarı (50) Kurul un toptan genişbant internet hizmetleri piyasasındaki hâkim durumda bulunan Türk Telekom ile aynı ekonomik bütünlükte bulunan TTNET in, perakende genişbant internet erişim hizmetleri piyasasında uyguladığı fiyatlama politikasıyla fiyat sıkıştırmasına yol açtı ğı iddiası nın incelendiği 19.12.2013 tarihli ve 13 -71/992 -423 sayılı kararda perakende pazara ilişin değerlendirmede altyapı, yatırım gereksinimi, teknoloji, veri kapasitesinin paylaşılması, kullanıcı kitlesi ve alışkanlıkları, tüketilen veri miktarı, sun ulan bağlantı hızı, hizmet/bağlantı kalitesi ve fiyat gibi unsurlar özellikle göz önünde bulundurularak DSL, fiber ve kablo teknolojilerinin birbirine ikame olduğu, mobil şebekelerin ise tüketici gözünde sabit şebekelere ikame oluşturacak düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle perakende seviye için ilgili ürün pazarı mobil internet erişim hizmetleri d ahil edilmeyerek DSL, fiber ve kablo altyapıları üzerinden internet erişimini kapsayacak şekilde perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri olarak belirlenmiştir. 05.02.2015 tarihli ve 15-06/74 -31 sayılı Kurul kararında da pazar dinamiklerinde pazar tanımına etki edecek bir değişikliğin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. (51) Anılan kararlardan bu yana sektörde yaşanan en büyük gelişme mobil genişbant internet hizmetlerinde 4.5G teknolojisinin kullanılmaya başlanmasıdır. Her ne kadar 4.5G ile mobil internetin hızı ve buna bağlı olarak kullanılan veri miktarı artsa da mobil şebe kenin sabit genişbant internet hizmetlerine ikame teşkil edip edemediği hususu bu bölümde ayrıntılı olarak ele alınacaktır. I.3.1.2. Sabit Genişbant İnternet ve Mobil Genişbant İnternet İkamesi Değerlendirmesi (52) Bu bölümde mobil teknolojilerde meydana gelen gelişmeler ışığında mobil şebekeler üzerinden sunulan internetin sabit genişbant internet hizmetlerine ikame olup olmadığı hususu ele alınacaktır. Her ne kadar son yıllarda sabit ve mobil yakınsaması bir sektör gerçeği haline gelse de her iki teknolojinin barındırdığı teknik farklılıklar, internet kullanım tercihleri, veri indirme hızı/miktarı, fiyat ve sektör uygulamaları göz önüne alındığında her iki şebeke üzerinden sunulan internet hizmetlerinin arz ve talep yönüyle birbirinden farklılaştığı görülmekte dir. Teknik Özellikler (53) Mobil ve sabit genişbant internet hizmetlerinin sunumu için işletmeciler farklı yetkilendirmelere ve farklı altyapı şebeke elemanlarına ihtiyaç duymakta; işletmeciler açısından her iki şebekenin farklılaşan yatırım gereksinimleri ve maliyetleri bulunmaktadır. Sabit genişbant internet hizmetleri DSL, kablo ve fiber altyapılar üzerinden verilirken mobil genişbant internet erişim hizmetleri, sabit teknolojilerden farklı olarak, radyo frekansları üzerinden sağlanmaktadır. (54) Sabit genişban t internet hizmetleri her aboneye özgü bir kapasite sunmakta ve aboneler kullanım yerlerine kadar uzanan bir bakır kablo/fiber aracılığıyla, var olan teknoloji kısıtı d ahilinde, başka bir abonenin ya da abone grubunun kullanımından bağımsız olarak hizmet a labilmektedir. Mobil genişbant internet erişim hizmetleri ise kapsama alanı d ahilindeki bölgede kapasitenin son kullanıcılara paylaştırılarak 18-29/497 -238 14/122 kullandırılmasına dayanan bir teknoloji olduğundan, kullanıcılara bir bağlantı hızı garantisi sağlayamamakta, sağl anan hız bölgedeki baz istasyonun kapasitesine, bu kapasiteyi kullanan abone sayısına ve sinyalin gücüne göre değişmektedir. Veri İndirme Hızı, Veri Miktarı ve Fiyat Farklılığı (55) Son yıllarda yaşanan en büyük gelişme mobil genişbant internet hizmetlerinde 4.5G teknolojisinin kullanılmaya başlanmasıdır. Her ne kadar 4.5G ile mobil internetin hızı ve buna bağlı olarak kullanılan veri miktarı artsa da mobil şebekenin hala sabit genişbant internet hizmetlerine ikame teşkil etmediği değerlendirilmektedir. Zira Şekil 3 te Türkiye de sabit genişbant abonelerinin yaklaşık %70 inin 10 -30 Mbps/sn hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri görülmekteyken BTK Eylül 2017 verileri kapsamında mobil veri indirme ve gönderme hızı sırasıyla en yüksek 6 Mbps ve 2 Mbps olarak gerçekleşmiştir. Şekil 3: Hızlara Göre Sabit Genişbant İnternet Abonelerinin Dağılımı Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek Şekil 4: Abone Başı Aylık Ortalama Kullanım Miktarı (GB) Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek (56) Yukarıdaki şekilde ise sabit genişbant ve mobil genişbant internet abonelerinin yıllar itibarıyla ortalama veri kullanım miktarı yer almaktadır. 2017 yılı üçüncü çeyrekte sabit 18-29/497 -238 15/122 genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 87,23 GB seviyesinde iken mobil genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı ise 3,23 GB seviyesinde gerçekleşmiştir. Cihazı ve SIM kartı 4.5G hizmetine uygun olan 4.5G abonelerinin data kullanımı ise 6,5 G B olarak gerçekleşmiştir10. İnternet Kullanım Amaçları (57) Sabit genişbant internet hizmetleri hanehalkının ortak kullanımına yönelikken mobil genişbant internet hizmetleri bireysel kullanıma yöneliktir. Mobil genişbant internet üzerinden aboneler daha ziyade e-mail kullanımı, sosyal medya, haber takibi vb. günlük işlemleri gerçekleştirmekteyken film, dizi gibi yüksek veri kullanımı gerektiren hizmetlerin kullanımında sabit genişbant interneti tercih etmektedirler. Bu bakımdan her iki hizmetin kullanım amacını n ve alanının farklılaştığı söylenebilecektir. Aşağıda sunulu şekilden de görüleceği üzere her iki hizmetin abone sayısının yıllar itibarıyla birlikte artışı da tüketici gözünde söz konusu hizmetlerin farklılaştığının bir göstergesi olarak değerlendirilebi lecektir: Şekil 5: Genişbant İnternet Abone Sayısı Kaynak: BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek I.3.1.3. TTNET in Sabit -Mobil İnternet İkamesi Hususuna İlişkin Değerlendirmeleri ile Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesi Görüşü (58) TTNET in birinci yazılı savunması kapsamında sabit -mobil internet ikame durumu ; ampirik bulgular ve "Varsayımsal Tekel Testi", "Talebin Fiyat Esnekliği", "Çapraz Talep Esneklikleri" ve "Toptan Pazar Esneklikleri" şeklindeki ekonomik testler ile açık lanmaya çalışılmıştır. (59) Tüketici anket verileri kullanılarak yapılan varsayımsal tekel testinde Evinizdeyken, aynı miktarda kullanım için sabit internet ve mobil internetin aylık ücretleri eşit ve her biri 30 TL olduğunu düşündüğünüzde, hangisini kullanırdınız? ve Evinizdeyken sabit internet kullanacağınızı söylediniz. Eğer kullanım miktarı değişmeden sabit internetin aylık ücreti 30 TL'den 33 TL'ye çıkarsa (mobil internet ücreti aynı kalırsa) bir önceki sorudaki tercihiniz ne yönde değişir? şeklindeki sorular kullanılmıştır. (60) Analizde sırasıyla; Aynı miktarda kullanım için sabit genişbant ve mobil genişbant aylık ücretleri eşit ve her biri 30 TL olduğunda, sabit genişbant kullanmayı tercih edenlerin harcamaları toplanarak fiyat artışı öncesinde T TNET'in genişbant pazarı gelirleri hesaplanmış, Mobil genişbant fiyatı değişmiyor iken sabit genişbant fiyatı 33 TL'ye yükseldiğinde, sabit genişbant kullanmaya devam edenlerin harcamalarına 3 10 BTK Pazar Verileri Raporu 2017 Yılı 3. Çeyrek 18-29/497 -238 16/122 TL'lik (%10) fiyat artışı yansıtılarak ve mobil genişbant kull anımına geçenlerin harcamaları 0 TL alınarak, fiyat artışı sonrası TTNET'in genişbant pazarı gelirleri hesaplanmış, TTNET'in fiyat artışı sonrası sabit genişbant pazarı gelirlerinden fiyat artışı öncesi gelirleri çıkarılarak, TTNET'in sabit genişbant fiya tını k arını yükseltecek şekilde artırıp artıramayacağına bakılmış ve buna göre, sabit genişbant hizmetlerindeki % 10'luk bir fiyat artışının TTNET için kârlı olmadığı dolayısıyla bu durumun, mobil genişbant hizmetlerinin sabit genişant hizmetlerine ikame olduğunu ve ilgili ürün pazarı kapsamında genişbant pazarının sabit ve mobil genişbant hizmetlerini kapsayacak şekilde tanımlanması gerekliliğini gösterdiği belirtilmiştir. (61) Savunmada tüketici anket verilerine göre hesaplandığı belirtilerek yer verilen 2012 , 2015 ve 2016 yıllarına ilişkin sabit genişbant fiyat esnekliği değeri, mobil genişbant fiyat esnekliği değerinden daha yüksektir ve savunma da bu bulgu çerçevesinde sabit genişbant pazarının mobil genişbant pazarından daha esnek bir yapıda olduğu, bir başka deyişle, sabit genişbant hizmetlerini kullanan tüketicilerin mobil hizmetleri kullananlara göre fiyat artışlarına karşı çok daha duyarlı olduğu değerlendirilmesinde bulunulmuştur. (62) Çapraz fiyat esnekliği hususuna ilişkin olarak ise sabit genişbant hizme tinden mobil genişbant hizmetine doğru olan çapraz fiyat esnekliğinin, mobil genişbant hizmetinden sabit genişbant hizmetine doğru olan çapraz fiyat esnekliğinden daha büyük olduğu, yani bir fiyat artışı durumunda sabit genişbant hizmetinden mobil genişban t hizmetine yönelecek talebin, aynı orandaki fiyat artışı karşısında mobil genişbant hizmetinden sabit genişbant hizmetine yönelecek talepten daha yüksek olacağı değerlendirmesinde bulunulduğu görülmektedir. (63) Sonuç olarak savunmada yer alan bütün ampirik bulguların mobil hizmetlerin sabit hizmetlere ikame olduğunu ve birlikte aynı pazarda yer alması gerektiğini gösterdiği, pazar tanımının mobil ve sabit genişbant internet erişim hizmetlerini (DSL, kablo ve fiber teknolojileri) içerecek şekilde "perakende g enişbant internet erişim hizmetleri pazarı" olarak tanımlanması gerektiği ifade edilmiştir. (64) TTNET in birinci yazılı savunmasında yer alan ve yukarıda genel hatlarıyla değinilen sabit -mobil internet ikamesi değerlendirmesine ilişkin Ekonomik Analiz ve Araşt ırma Dairesinden talep edilen görüş aşağıda başlıklar halinde yer almaktadır : I.3.1.3.1. Genişbant Pazarına İlişkin Varsayımsal Tekel Analizinin Değerlendirilmesi (65) TTNET tarafından birinci yazılı savunmada yer verilen varsayımsal tekel analizi sonuçları, sa bit genişbant hizmetinin fiyatındaki %10 oranındaki bir artışın TTNET için kârlı olmayacağı şeklinde yorumlanmış ve bu yoruma istinaden ilgili ürün pazarının sabit ve mobil genişbant hizmetlerini kapsayacak şekilde tanımlanması gerektiği savunulmuş olsa da , varsayımsal tekel testinde, belli bir ürünün tek başına bir ilgili pazar oluşturup oluşturmadığına karar verebilmek için bu ürüne ilişkin varsayımsal bir tekelin fiyatlarında %5 -%10 gibi küçük ama belirgin ve kalıcı bir artış (SSNIP) yapması durumunda kârlılığının fiyat artışı öncesine nazaran nasıl etkilendiği incelenmektedir. Fiyat artışının kârlı olması bu ürünün tek başına ilgili pazarı oluşturduğuna işaret etmektedir. (66) Varsayımsal tekel testi, varsayımsal fiyat artışı öncesindeki ve sonrasındaki kârlılığın mukayesesine dayanmakta iken TTNET tarafından sunulan analizde, fiyat artışı 18-29/497 -238 17/122 yapması durumunda TTNET'in gelirlerinde fiyat artışı öncesi duruma nazaran bir azalma olup olmadığının değerlendirildiği görülmektedir. H albuki varsayımsal tekelin yaptığı % 10'luk bir fiyat artışı, gelirinde azalmaya yol açsa dahi, kârlılığında bir artış meydana getirebilecektir. Bu durum fiyat artışının, birbirine zıt yönlü iki ayrı etkiye yol açmasından kaynaklanmaktadır. Fiyat artışı, talepte düşüşe yol açarken; fiyat artışı sonrası satılan her birimden artık daha yüksek k ar elde edilmektedir. (67) Fiyat artışı öncesi birim fiyatı 30 TL, birim maliyeti 25 TL ve bu fiyat seviyesinde talep miktarı ise 666 birim olan bir A ürünü ele alındığında A ürününün satışlarından elde edilen gelir 19.980 TL (666*30 TL), k ar (30 TL - 25 TL )*666= 3.330 TL iken varsayımsal tekel testi çerçevesinde A ürününde tekel olduğu varsayılan bir teşebbüsün fiyatlarında %10 oranında bir artış yaptığı, birim fiyatın 30 TL den 33 TL'ye yükseldiği ve talebin 666 birimden 557 birime düştüğü varsayıldığında, fiyat artışı sonrası geliri 18.381 TL'ye (33 TL*557) gerilese de k arı (33 TL - 25 TL )*557= 4.456 TL olacaktır. Dolayısıyla , mevcut örnek özelinde, varsayımsal tekelin A ürününde yapacağı %10 oranındaki bir fiyat artışı, gelirinde azalmaya yol açarken k arında artış meydana getirecektir. Bu sonuç, varsayımsal tekelin A ürününde küçük ama belirgin ve kalıcı bir fiyat artışı yapm asının kârlı olduğuna ve ilgili pazarın en dar anlamda A ürününden oluştuğuna işaret etmektedir. (68) Bu değerlendirmeler ışığında, TTNET'in birinci yazılı savunmasında yer verdiği varsayımsal tekel testinin, fiyat artışının kârda değil, gelirlerde yol açacağı değişimi esas alması sebebiyle hatalı olduğu ve bu analiz sonucuna dayanılarak ileri sürülen ilgili ürün pazarının sabit ve mobil genişbant hizmetlerini kapsadığı iddiasının kabul edilebilir olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. (69) Diğer taraftan, bir anket çalışma sı neticesinde elde edilen bulguların güvenilir ve geçerli olabilmesi açısından anket tasarımı kritik önem taşımaktadır. Özellikle devralma işlemlerine yönelik incelemelerde tüketici anketlerini sıklıkla kullanan Birleşik Krallık Rekabet Otoritesi ne göre iyi bir tüketici anketinde; soruların ilgili kontekst içinde sunulmasının, kafa karışıklığı ve belirsizliğe yol açılmamasının, tüketicilerin belli cevaplara yönlendirilmemesinin ve belirtilen görüşleri yansıtan uygun cevap seçeneklerine yer verilmesi husus larının olması gerekmektedir. TTNET tarafından yaptırılan anketlerin bir örneği dosya mevcudunda yer almasa da, varsayımsal tekel testi kapsamında yöneltilen Evinizdeyken, aynı miktarda kullanım için sabit internet ve mobil internetin aylık ücretleri eşit ve her biri 30 TL olduğunu düşündüğünüzde, hangisini kullanırdınız? ve Evinizdeyken sabit internet kullanacağınızı söylediniz. Eğer kullanım miktarı değişmeden sabit internetin aylık ücreti 30 TL'den 33 TL'ye çıkarsa (mobil internet ücreti aynı kalırsa) bir önceki sorudaki tercihiniz ne yönde değişir? şeklindeki soruların katılımcıların almış oldukları bir satın alma kararının koşullarını tüketiciye hatırlatarak, farklı koşullarda tepkilerinin ne olacağını ölçmeye elverişli olmaktan uzak olduğu ve iyi b ir soru tasarımının gerektirdiği nitelikleri taşımadığı belirtilmelidir. (70) Zira mevcut soruların tasarımları itibarıyla, birbirine alternatif ve ilk planda eşit fiyatlı olarak sunulan iki hizmetten biri diğerine göre daha pahalı bir hale gelirse, hangisinin tercih edileceğini sorduğu, böyle bir durumda, tüketicilerin ikinci soruya daha düşük fiyatlı olan "mobil internet" cevabını verme ihtimalinin yükseleceği, ayrıca mevcut soru tasarımının, tüketicilerin fiyat artışı durumunda verilebilecek tepkilerini de sı nırladığı, örneğin fiyat artışına tüketicilerin sabit internet kullanım miktarını azaltarak tepki vermesi de mümkünken anket sorusundaki aynı kullanım miktarı varsayımının tüketicileri, kullanım miktarının tamamı için mobil internet hizmetine yönelmek ya d a sabit internet hizmeti kullanmaya devam ederek internet hizmeti için daha fazla ödeme 18-29/497 -238 18/122 yapmak arasında bir tercihe zorladığı, bu durumun da yine tüketicilerin ikinci soruya "mobil internet" cevabı verme olasılığını artırdığı, dolayısıyla, TTNET tarafından yaptırılan anket çalışmasında yer alan bahse konu sorular ile sabit genişbant hizmeti fiyatlarında meydana gelecek küçük ama belirgin ve kalıcı göreli bir artışın yol açacağı talep ikamesinin sağlıklı bir biçimde ölçülmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. I.3.1.3.2. Talebin Fiyat Esnekliği ve Çapraz Fiyat Esnekliği Analizleri Çerçevesinde Yapılan ilgili Ürün Pazarı Tanımının Değerlendirilmesi (71) TTNET tarafından esneklik tahminlerine dayanılarak yapılan çıkarımların, ilgili ürün pazarının sabit ve mobil genişbant hizmetlerini kapsadığı sonucuna ulaşmak açısından yeterli olmadığı, bir ürüne olan talebin kendi fiyat esnekliğinin bilinmesinin, tek başına o ürüne ilişkin pazarın sınırlarının çizilmesine imk an vermediği, zira bir ürünün talebinin kendi f iyat esnekliğinin, o ürünün fiyatında meydana gelecek bir yüzde değişimin, o ürünün talebinde yol açacağı yüzde değişime ilişkin bir fikir vermekle birlikte pazar tanımının esasını oluşturan "bir varsayımsal tekel, ilgili ürünün fiyatında kârlı olacak şekilde küçük fakat belirgin ve kalıcı bir fiyat artışı yapabilir mi?" sorusuna cevap vermediği görülmektedir. (72) Savunmada yer alan esneklik verileri incelendiğinde , sabit genişbant hizmetine olan talebin fiyat esnekliğinin 1'den büyük değerler aldığı ve dolayıs ıyla sabit genişbant hizmetine ilişkin talebin esnek olduğu anlaşılmaktadır. Ancak söz konusu durum bahse konu hizmet açısından tekel konumunda olan bir sağlayıcının fiyatlarında yapacağı küçük ama kalıcı ve belirgin bir fiyat artışının hiçbir surette kârlı olmayacağı anlamına gelmemektedir . Zira mevcut fiyatı 10, satış (talep) miktarı 1000 birim ve fiyat esnekliği -2 (Bu esneklik değeri savunmada sabit genişbant hizmetleri için tahmin edilen değerlerden daha büyük olması itibarıyla görece daha yüksek bir e snekliği ifade etmektedir.) olan bir A ürünü ele alındığında sabit maliyetler sıfır ve sabit birim maliyetler 6 ise, bu koşullar altında varsayımsal tekelin elde edeceği kar 1000*(10 - 6)=4000 TL olup burada önemli olan soru varsayımsal tekelin A ürününün fi yatında yapacağı küçük ama kalıcı ve belirgin bir artışın (örneğin %5 oranında) kârlı olup olmamasıdır. %5 oranında bir fiyat artışı esneklik -2 olduğu için satışlarda %10'luk (100 birim) bir azalmaya yol açarken varsayımsal tekelin fiyat artışı sonrası el de edeceği kar 4050 TL olacaktır. Bu sonuç A ürününde tekel olduğu varsayılan bir teşebbüsün fiyatlarını %5 oranında artırmasının kârlı olacağına ve dolayısıyla varsayımsal tekel testi için eşik %5 kabul edildiğinde A ürününün kendi başına ayrı bir ilgili ürün pazarı teşkil edeceği anlamına gelmektedir. (73) Bir ürüne olan talebin kendi fiyat esnekliği açısından söz konusu olduğu gibi, çapraz fiyat esnekliği açısından da, bir ürünü başka bir ürüne etkili bir ikame ve dolayısıyla bahse konu ürün ile aynı pazarda kabul etmeye yetecek değer hususunda bir netlik bulunmamaktadır. Bu bakımdan çapraz fiyat esnekliği, ilgili pazarın sınırlarının belirl enmesinden ziyade; hangi ürünlerin incelemeye konu ürüne daha yakın bir ikame olduğunun belirlenmesi açısından faydalı bulunmaktadır. Avrupa Komisyonu'nun CVC/Lenzig kararında11 olduğu gibi, iki ürün arasında gözlenen düşük çapraz fiyat esnekliği (bahse kon u karar bakımından 1'den küçük), ilgili ürünlerin birbirlerine etkili ikame olmadıklarına ve ayrı pazarlarda yer almaları gerektiğine bir gösterge olarak kabul edilebilmektedir. (74) TTNET tarafından sunulan en güncel analizde (2016 yılı), sabit genişbant hizme tinden mobil genişbant hizmetine doğru olan çapraz fiyat esnekliği tahmininin 1'den küçük ve 11 CVC/Lenzig, Case No COMP/M.2187, 17.10.2001 18-29/497 -238 19/122 dolayısıyla yüksek olarak nitelendirilemeyecek bir değere sahip olduğu görülmektedir. Ayrıca 2016 yılı için bildirilen sabit genişbant hizmetinin kendi fiyat esnek liği tahmininin önceki yıllara ilişkin olarak bildirilen tahminlerden daha düşük bir değer aldığı, aynı durumun varsayımsal tekel testi kapsamında hesaplanan fiyat artışı sonrası gelirler ile fiyat artışı öncesi gelirler arasındaki fark bakımından da geçer li olduğu gözlenmektedir. I.3.1.3.3. Mobil ve Sabit Genişbant İnternet ikamesine İlişkin Değerlendirme (75) BTK nın Kasım 2013 tarihli sabit mobil ikamesi raporunda genişbant erişim hizmetleri bakımından gerek bireysel kullanıcılar, gerek kurumsal kullanıcılar nezdinde mobil genişbant erişim hizmetinin sabit genisbant erişim hizmetini ikame düzeyinin oldukça sınırlı kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. (76) Raporda sonuçlarından faydalanılan anket çalışmalarının, kullanıcı tipi (bireysel/kurumsal) özelinde farklılaşan soru ların çok sayıda ilde çok sayıda kullanıcıyla yüz yüze yapılan görüşmeler ile gerçekleştirilmiş olması ve varsayımsal tekel testine yönelik sorunun TTNET tarafından yaptırılan anketlerde aynı maksatla yöneltilen soruların taşıdığı yanlılığı taşımaması gibi artılarının olduğu görülmektedir. Ayrıca, anılan rapor, sabit mobil ikamesi olgusuna ilişkin literatür taraması ve Dünya örneklerinin yanı sıra, Türkiye de sektörün gelişimine ve tüketici eğilimlerine ilişkin tespitleri de içermektedir. (77) Yukarıda değinilen teknik görüşte sonuç olarak savunmada yer verilen varsayımsal tekel testi, talebin fiyat esnekliği ve çapraz fiyat esnekliği analizlerinin ilgili ürün pazarının sabit ve mobil genişbant internet hizmetlerini kapsadığını ortaya koyduğu iddiasının kabul edi lebilir olmadığının düşünüldüğü ifade edilmiştir. I.3.1.4. Sektör Temsilcilerinin Sabit ve Mobi l İnternet Hizmetlerine İlişkin Görüşleri (78) Mobil ve sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet hizmetinin; altyapı, yatırım gereksinimi, teknoloji, mevsimsellik, veri kapasitesinin paylaşılması, kullanıcı kitlesi ve alışkanlıkları, tüketilen veri miktarı, sunulan hız, hizmet/bağlantı kalitesi vb. bakımından karşılaştırılması ve birbirine ikame teşkil edip etmediği hakkında bilgi talep edilmesi üzerine sektör temsilcileri tarafından gönderilen cevabi yazılarda ifade edilen hususlara aşağıda yer verilmiştir. (79) D-SMART tan gelen cevabi yazıda; Türkiye de 3G lansmanı döneminde sunulan cazip kampanyalarla tüketicilerin mobil interneti ikame bir hizmet olarak düşündüğü ve sabit internet yerine 3G paketlerine ilgi gösterdiği, bu dönemde mobil operatörler tarafından sabit genişbant hizmetlerindeki aylık sabit ücretin yüksekliğinin öne çıkarıldığı ve sabit internet yerine mobil internetin teşvik edildiği ancak ger ek 3G kapsama alanı sorunları ve pratikteki stabil olmayan hızlar, gerekse de tüketicilerin sonradan fark ettiği kota aşım maliyetleri gibi nedenlerle bu trendin kısa bir süre devam ettiği ve mobil internetin olması gerektiği gibi tamamlayıcı ürün haline g eldiği, mobil internetin bireysel kullanımı ve hanede diğer bireylerle paylaşılamamasının da söz konusu gelişime neden olduğu, mobil internette paylaşım sorununu engellemek için mobil internet modemi ve benzeri ürünler tüketiciye sunulmuş olsa da kullanı mlarının sınırlı kaldığı ifade edilmiştir. Ayrıca BTK 2016 4. Çeyrek Pazar Verileri ne göre sabit genişbantta aylık ortalama kullanımın 68 GB, mobil internette ise 2.2 GB olduğu bir ortamda sabit internetin mobile göre öne çıkmasında sınırsız, hane içinde paylaşılabilir ve daha uygun fiyatlı olması gibi özelliklerinin etkili olduğu, sabit teknolojilerde aylık sabit maliyetlerin yüksek olmasından dolayı mobil internetin ancak kısa dönemli ikamet edilen ve daha az data tüketilen yazlık gibi mekanlarda sabit i nternetin ikamesi olarak kullanıldığı belirtilmektedir. 18-29/497 -238 20/122 (80) TÜRKSAT tan gelen cevabi yazıda , mevcut teknolojik durumda hız ve kota gibi etkenler dikkate alındığında mobil ve sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet hizmetinin birbirine ikame olmadığının ancak gelişen teknoloji, Wimax, LTE, mobile yakınsama, OTT uygulamaları vb. süreçler ile gelecekte ikame olmasının kısmen söz konusu olabileceğinin düşünüldüğü ifade edilmektedir. Ayrıca mobil hizmetlerde sabit hizmetlerdeki bant genişliğine henüz ulaşılam amış olunduğu, dolayısıyla gelişen teknoloji ile birlikte hayatımıza girmeye başlayan yüksek çözünürlüklü video servisleri, sanal gerçeklik vb. yüksek bant genişliğine ihtiyaç duyan servisler için fiber altyapıların daha da önemli hale geldiği, sabit ve mo bil teknolojilerin birbirlerini tamamlayıcı durumda oldukları belirtilmektedir. (81) TURKCELL den gelen cevabi yazıda ; mobil ve sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet hizmetinin arz açısından bu hizmetleri sunan teşebbüsler bakımından ikame edilebilir o lmadığı, zira öncelikle, mobil ve sabit genişbant hizmetlerinin sunumu için işletmecilerin farklı yetkilendirmelere ve farklı altyapı şebeke elemanlarına ihtiyaç duyduğu, işletmeciler açısından her iki şebekenin farklılaşan yatırım gereksinimlerinin ve mal iyetlerinin bulunduğu, örneğin mobil işletmecilerin gelişen teknolojiler ve artan kapasite ihtiyaçları doğrultusunda şebekelerine devamlı yatırım yapmalarının, bu kapsamda yeni teknolojilerin sunulacağı frekans bantlarına da sahip olmalarının gerektiği, bu nunla beraber, mobil genişbant hizmetlerinin sunulabilmesi için gerekli olan spektrumun kıt bir kaynak olmasının, bir baz istasyonundan aynı anda hizmet alabilecek kişi sayısının sınırlı olmasının ve hizmet alan kişi sayısı arttıkça sunulan mobil data hızı nın düşmesi gibi nedenlerle hücreler arası bağlantıya sahip mobil şebekelerin sabit şebekelere göre hız, kapasite, maliyet vb. bakımından dezavantajlarının bulunduğu, ayrıca mobil şebekelerin, kullanıcılarının hızla artan data taleplerinin etkin bir şekild e karşılanması için data trafik yönetimini sabit şebekeler üzerinden gerçekleştirdiği, baz istasyonları arasındaki bağlantıyı fiber altyapı üzerinden sağladığı dolayısıyla sabit şebekeye bağımlı kaldığı, bu açıdan iki hizmetin arz anlamında ikame olamayaca ğının, tamamlayıcı olduğunun değerlendirildiği ifade edilmektedir. (82) Ayrıca BTK'nın 2016 yılı Dördüncü Çeyrek Pazar Verileri Raporu'na göre, sabit genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımının 68 GB seviyesinde, mobil genişbant internet abonele rinin aylık ortalama kullanımının ise 2,2 GB seviyesinde gerçekleştiği, başka bir deyişle, genişbant hizmetleri bakımından sabit şebekelere yönelik talebin, mobil şebekelere yönelik talebin yaklaşık 30 katı büyüklüğünde olduğu, iki hizmetin trafik yapısını n bu denli farklı olmasının da, hizmetlerin birbirine ikame olmadıklarının bir göstergesi olduğu, bir an için sabit şebekelerdeki trafiğin mobil şebekelere aktarıldığı düşünüldüğünde bu durumun mobil şebekeler üzerinde performansı etkileyecek çok ciddi bir yük oluşturacağı; tersi yönde bir trafik aktarımının ise sabit şebekeler üzerinde göz ardı edilebilir bir etkisinin olacağı, söz konusu durumun OECD'nin sabit ve mobil şebekelerin yakınsamasına ilişkin raporunda iki hizmetin ikame değil tamamlayıcı olduğu nun bir göstergesi olarak değerlendirildiği belirtilmektedir. (83) TURKCELL tarafından ifade edilen bir diğer husus ise mobil ve sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet hizmetinin talep açısından, tüketiciler gözünde de ikame edilebilir olmadığıdır. Zira cevap yazısında mobil şebeke üzerinden sunulan genişbant hizmetinin b irim maliyetinin sabit genişbant hizmetinin birim maliyetinden çok daha yüksek ol duğu, bu durumun son kullanıcı fiyatlarına da yansıdığı, GB başına ücretlendirmede mobil genişbantın sabit genişbanta göre yaklaşık 15 kat yüksek fiyatlı olduğu, sabit genişbant hizmetinin mobile göre maliyet açısından daha avantajl ı 18-29/497 -238 21/122 olmasının, tüketicilerin sabit genişbant hizmetlerini mobile göre çok daha yüksek miktarda (abone başı aylık ortalama 30 kat) kullanmasına neden olduğu ifade edilmektedir. (84) Diğer taraftan sab it şebekelerin yüksek hızlı internet kabiliyetleri nedeniyle de kullanıcı talebi açısından daha cazip olduğu, hane başına internete erişim için kullanılan cihaz sayısı art tıkça data talebinin ve kullanımının ar ttığı, artan tüketim ihtiyacının sabit interne t altyapısı ile sağlanmasının tercih edildiği, zira mobil genişbant hızının tüketim miktarı, aynı anda hizmet alan kullanıcı adedi, bina içi -dışı kapsama alanı, hava koşulları vb. etkenlere bağlı olarak düşebileceği, bazı durumlarda teknik nedenlerden ötürü 4G-3G-2G şebekeleri arasında geçişler olabileceği, bağlantı esnasında kesintilerin yaşanabileceği, nitekim bu sebeple tüketicilere, mobil genişbant hizmetlerinde sabit bir hız taahhüdü verilemediği, BTK'nın 2016 yılı Dördüncü Çeyrek Pazar Verileri Raporu 'na göre, ülkemizdeki sabit genişbant abonelerinin % 71'inin 10 - 30 Mbit/sn hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettiklerinin görüldüğü, yine aynı dönemde, ülke genelinde mobil veri indirme hızının 5,4 ile 6,5 Mbit/sn mobil veri gönderme hızının ise 1,4 il e 1,8 Mbit/sn arasında değişen değerlerde ölçüldüğü belirtilmektedir. (85) Ayrıca cepten mobil genişbant erişim hizmetlerinin bilgisayardan mobil genişbant hizmetleri d ahil diğer tüm erişim hizmetlerinden farklı olarak daha çok şahsa yönelik bir kullanıma hizme t ettiği, diğer tüm erişim hizmetleri tüm hane halkı tarafından kullanılabilmekte iken, cepten genişbant erişim hizmetlerinin kullanıldığı cep telefonlarının şahsa tahsisli olması nedeniyle abone sayısının diğer hizmetlere kıyasla çok daha yüksek seviyede olduğu, bununla beraber, bilgisayardan mobil genişbant hizmetleri tek başına sunulurken cepten mobil genişbant hizmetinin mobil ses ve SMS hizmetleriyle paket halinde sunulduğu, bu kapsamda, her ne kadar kullanım alanı bakımından, bilgisayardan mobil geniş bant erişim hizmetlerinin cepten mobil genişbant erişim hizmetlerine kıyasla sabit genişbant hizmetlerine daha yakın bir alternatif olduğu düşünülebilse de, mobil modemler aracılığıyla bilgisayardan mobil genişbant kullanan abonelerin sayısının yıllar itibarıyla artış eğiliminde olmadığı (2013 yılında 1,7 milyon iken 2016 yılında 1,2 milyon) ancak sabit genişbant internet abone sayısının tüm teknolojilerde (xDSL, fiber, kablo) yıllar itibarıyla arttığı, bu kapsamda mobil genişbant hizmetinin çok küçük bir k ısmını oluşturan bilgisayardan mobil genişbant hizmetlerinin de sabit genişbant hizmetlerine ikame olmadığının düşünüldüğü ifade edilmektedir. (86) Diğer yandan mobil genişbant teknolojilerinin herhangi bir lokasyondan internete erişim imkanı sağlama esnekliği (mobilite avantajı) nedeniyle sabit teknolojiden farklılaşırken, tüketicilerin hanelerde özellikle hız ve ücretlendirme avantajı nedeniyle sabit genişbant hizmetini daha çok tercih ettiklerinin görüldüğü, IPTV, 4K gibi televizyon çözümlerinin sabit genişba nt altyapısı üzerinden sunulabilirken, herhangi bir lokasyonda ve hareket halinde kullanılabilen teknolojilerin ise (loT, giyilebilir teknolojiler vb.) mobil genişbant altyapısı ile sunulduğu, bu bakımdan her iki hizmetin kullanım amacının, kullanım alanla rının ve hizmetlere ilişkin terminal cihazlarının da farklılaşabildiği belirtilmektedir. (87) TURKCELL tarafından son olarak yıllar itibar ıyla her iki hizmetin abone sayılarının da artmakta olduğu; mobil genişbant kullanan abonelerin sayısının ve akıllı cihaz penetrasyonunun artmasının 4.5G hizmetlerinin yaygınlaşması sonrasında da sabit genişbant kullanan abone sayısında bir azalmaya neden olmadığı, ayrıca pazarda sabit/mobil işletmecilerin entegre olarak sundukları her iki hizmeti de içeren çoklu satış uygulam alarının mevcut olmasının iki hizmetin ikame değil birbirini tamamlayıcı olarak kullanıldığını gösterdiği ifade edilmektedir. 18-29/497 -238 22/122 (88) Yukarıda yer verilen bütün bilgiler birlikte ele alındığında mobil ve sabit teknolojiler üzerinden sağlanan internet hizmetinin ar z ve talep ikamesi bakımından farklılaştığı, yıllar itibar ıyla sabit ve mobil genişbant internet abone sayılarının birlikte artış gösterdiği; mobil genişbant kullanan abonelerin sayısının 4,5G hizmetlerinin yaygınlaşmasının sonrasında da sabit genişbant internet kullanan abone sayısında bir azalmaya neden olmadığı, mobil genişbantın sabit teknolojilere göre çok daha düşük bağlantı hızı ve veri kullanım olanağı sunduğu, sabit genişbant internet fiyatının mobil internete kıyasla daha uygun olduğu, aboneleri n ihtiyaç ve alışkanlıklarına göre sabit ya da mobil genişbant internet kullanma tercihlerinin farklılık gösterdiği, pazar oyuncularının her iki hizmeti de içeren çoklu oyun paketleri sunma eğiliminde oldukları görülmektedir. (89) D-SMART , TÜRKSAT ve TURKCELL in yukarıda yer verilen cevabi yazılarında sabit perakende genişbant internetin mobil genişbant internete kıyasla daha uygun fiyatlı ve hane içinde paylaşılabilir olması, mobil genişbant internetin kullanıcıya sabit bir hız taahhüdü verememesi ve veri indir me ve gönderme hızının sabite göre çok daha düşük olması gibi sebeplerden dolayı h alihazırda mobil genişbant internetin sabit genişbant internete ikame olmadığını düşündükleri görülmektedir. (90) TTNET in birinci yazılı savunmasına ilişkin Ekonomik Analiz daire sinin gönderdiği yukarıda detaylı bir biçimde yer verilen görüşte de aynı şekilde sabit ve mobil genişbant internet hizmetlerinin birbirine ikame olmadığı ifade edilmektedir. (91) Sonuç olarak; Sabit perakende genişbant internet her aboneye özgü bir kapasite su narken mobil genişbant internetin teknik kısıtlardan kaynaklı kullanıcıya bağlan tı hızı garantisi sağlayamaması, Mobil genişbant internet hizmetinin sabit genişbant internet hizmetine göre çok daha düşük bağlantı hızı ve veri kullanım olanağı sunması; 2017 yılı üçüncü çeyrekte sabit genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 87,23 GB seviyesinde iken mobil genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 3,23 GB; cihazı ve SIM kartı 4.5G hizmetine uygun olan 4.5G abonelerinin aylık ortalama internet kullanımı ise 6,5 GB olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca her ne kadar 4.5 G teknolojisiyle eskiye nazaran mobil internetin hızı ve buna bağlı olarak kullanılan veri miktarı artsa da Türkiye de sabit genişbant abonelerinin yaklaşık %70 inin 10 -30 Mbps/sn hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri bir ortamda 2017 yılı itibarıyla mobil internet veri indirme ve gönderme hızı sırasıyla en çok 6 Mbps ve 2 Mbps olarak gerçekleşmesi, Sabit genişbant internetle kıyaslandığında mobil cepten sunulan in ternet paketlerinin düşük data miktarıyla ve daha yüksek fiyatla sunulması; her ne kadar mobil bilgisayardan internet hizmetinde de sabit genişbant internet hizmetlerinde olduğu gibi, tüketicilere yüksek data kullanım imkanı sağlansa da sabit genişbanta kı yasla mobil bilgisayardan internet in fiyatının daha yüksek olması Yıllar itibarıyla sabit ve mobil genişbant internet abone sayıla rının birlikte artış göstermesi, Abonelerin ihtiyaç ve alışkanlıklarına göre sabit/mobil internet tercihlerinin farklılık göstermesi, sabit genişbant internet hizmetleri hanehalkının ortak kullanımına yönelikken mobil genişbant internet hizmetlerinin daha çok bireysel kullanıma yönelik olması, 18-29/497 -238 23/122 Pazar oyuncularının her iki hizmeti de içeren çoklu oyun paketleri sunma eğiliminde olması, gibi hususlar ile sektör temsilcilerinin cevabi yazılarında ve Ekonomik Analiz Dairesinin gönderdiği görüş yazısında yer alan sabit ve mobil genişbant internet hizmetlerinin birbirine ikame olmadığı şeklindeki değerlendirmeler birlikte göz önünde bulundurulduğunda ülkemizde söz konusu iki hizmetin mevcut durumda birbirine ikame olmadığı kanaatine varılmıştır12. (92) Bu açıklamalar ışığında perakende seviyede ilgili ürün pazarı 19.12.2013 tarihli,13 - 71/992 -423 sayılı ve 05.02.2015 tarihli, 15-06/74 -31 sayılı Kurul kararlarında olduğu gibi DSL, kablo ve fiber teknolojilerini içerecek şekilde perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri olarak tespit edilmiştir . I.3.1.5 Ödemeli Televizyon Yayıncılığı Pazarı13 (93) Ödemeli yayıncılık platformları, farklı içerikleri (televizyon kanallarını) bir araya getirerek kanal buketleri oluşturmakta ve bunları son kullanıcıya sunmaktadır. Açık yayıncılıktan farklı şekilde bu işletmecilerin temel gelir kaynakları aylık abonelik sistemi (ve bunun yanında izle öde seçene kleri) ile müşterilerinden elde ettikleri gelirlerdir. (94) Türkiye de, mevcut durumda, çeşitli televizyon kanallarını paketleyerek perakende düzeyde ( multi -channel distribütör ) bir abonelik bedeli karşılığında tüketicilere sunan ödemeli platform işletmecileri ; DIGITURK , D-SMART , Platformtürk Digital Platform Hizmetleri A.Ş. (Filbox)14, TTNET (Tivibu), SUPERONLINE (Evde Turkcell TV+), TÜRKSAT (Teledünya) dır. TÜRKSAT ın sayısal kablo hizmeti olan Teledünya nın yanı sıra, analog kablo TV hizmetleri de abonelik bedeli karşılığında tüketicilere sunulmaktadır. (95) Halihazırda Türkiye de ödemeli televizyon yayıncılığı hizmetleri uydu, kablo ve genişbant internet teknolojileri üzerinden verilmekte olup tüketicilerin yaklaşık %65,6 gibi önemli bir oranı uydu, % 20,23 ü kablo, %14,17 IPTV üzerinden verilen platform hizmetlerini tercih etmektedir15. Uydu (96) Haberleşme uydularından geçirilen yayın sinyallerini kullanarak televizyon programlarını ileten bir sistemdir. Sinyaller genellikle uydu çanağı ve LNB olarak adlandırılan bir parabolik reflektör anten aracılığıyla alınır. Daha sonra bir uydu alıcısı ve akıllı kart televizyon izlemek için istenilen televizyon programı çözer. Alıcı lar STB ya da dahili bir televizyon alıcısı olabilir. Uydu platformu, özellikle karasal televizyon veya kablolu televizyonun olmadığı bölgelere geniş bir hizmet ve kanallar yelpazesi sunmaktadır. Ülkemizde Uydu Platform Hizmeti sunan işletmeciler; DIGITURK , D- SMART ve Filbox dır16. Kablo TV (97) Televizyon programlarını koaksiyel kablolar aracılığıyla radyo frekansı üzerinden veya fiber optik kablolar aracılığıyla ışık sinyalleri üzerinden iletir. Radyo programlama, 12 Report Impact Of Fixed -Mobile Substitution (FMS) in Market Definition isimli raporda BEREC tarafından mobil ve sabit genişbant hizmetlerinin birbirinin tamamlayıcısı olduğu ifade edilmiştir. 13 Bu kısımda Dijitalleşme ve Yakınsama Bağlamında Televizyon Yayıncılığı Sektör İncelemesi Raporu ndan (Sektör İncelemesi Raporu) faydalanılmıştır. 14 2014 yılının 2. çeyreğinden itibaren faaliyet göstermeye başlamıştır. 15 Sektör İncelemesi Raporu, 2017 16 TELKODER Ödemeli Yayıncılık Platformu Raporu, 2015 18-29/497 -238 24/122 yüksek hızlı internet, telefon ve benzer hizmet ler de bu kablolar aracılığıyla sağlanabilir. Ülkemizde Kablolu TV hizmeti sunan tek aktif işletmeci TÜRKSAT Teledünya dır17. Genişbant İnternet Teknolojileri IPTV (98) Şifreli, şifresiz TV kanallarının ve depolanan video içeriklerinin IP paketlerine dönüştürülerek kapalı network üzerinden son kullanıcılara sunulması IPTV olarak tanımlanmaktadır. IPTV hizmeti özel bir altyapı ve şebeke yatırımı gerektiren ve kullanıcıya sunulan hizmet kalitesinin garanti edilebildiği internet tabanlı bir TV yayın tekno lojisidir. IPTV için gerekli veri akışı, geniş bant internet trafiğine karışmadan ve internet trafiğinin yoğunluğundan etkilenmeden, öncelikli olarak kullanıcıya ulaştırılmaktadır. IPTV servisleri, IP bazlı yapısı nedeniyle daha esnek ve yönetilebilir yapılar olduğundan kullanıcı dostu özelliklerin (yayını durdurup yeniden oynatma, geri sarma, kaydedilmiş içeriği izleme, isteğe bağlı video, etkileşimli hizmetler vb.) verilmesi noktasında iyi bir zemin oluşturmaktadır. (99) Sabit genişbant internet altyapısı üz erinden verilen ve temeli Multicast teknolojisine18 dayanan IPTV hizmeti multicast teknolojisinin mobil şebeke Radyo İnterface19 birimlerinde desteklenmemesi ve mobil şebekelerde frekansın kıt ve çok pahalı bir kaynak olması gibi nedenlerden dolayı mobil şeb eke altyapısı üzerinden verilememektedir. (100) IPTV hizmetlerinin sunumu, IP tabanlı altyapıyı, yeni nesil erişim şebekelerini ve dolayısıyla yüksek bant genişliğini gerekli kılmaktadır. Türkiye de mevcut durumda hem xDSL hem fiber internet abonelerine IPTV hi zmeti sunulmakla birlikte, teknik olarak fiber internetin hız, kararlılık, kesintisizlik gibi yönlerden daha kaliteli hizmet sunumuna imkan tanıması nedeniyle müşteri memnuniyeti fiber üzerinden sunulan IPTV hizmetinde daha yüksek olmaktadır. IPTV hizmetle ri kapsamında normal çözünürlükte (SD) yayınlar en az 8 Mbps, yüksek çözünürlüklü (HD) yayınlar ise en az 12 Mbps bağlantı hızı gerektirmektedir20. OTT TV (101) OTT (over -the-top) genel internet servisi üzerinden servis kalitesi taahhüdü olmaksızın altyapıdan ve operatörden bağımsız olarak internete erişim imk anı olan her noktadan son kullanıcılara sağlanan içerik, servis veya uygulamaların genel adı olarak tanımlanmaktadır. OTT se rvisleri internet üzerinden sağlanan ses hizmetleri, web tabanlı içerikler (haber siteleri, sosyal medya platformları), arama motorları, hosting hizmetleri, e -mail servisleri, anlık mesajlaşma uygulamaları, video ve multimedya içerikleri vb. kapsamaktadır.21 (102) OTT içerik ve uygulamalarının geçmişi çok gerilere gitmemekle birlikte, özellikle daha fazla bant genişliği sunan fiber şebekelere geçişin artmasıyla internet üzerinden sunulan içerik ve uygulamaların yaygınlığı, kalitesi ve çeşitliliği artmakta, bu gelişmelerden OTT TV/video hizmetleri de nasibini almaktadır. 17 TELKODER Ödemeli Yayıncılık Platformu Raporu, 2015 18 Multicast (çok yöne yayın) bir mesajı birçok kişiye ulaştırırken en az bant genişliği kullanımını sağlayan ağ protokolüdür. Bu sayede şebeke kaynakları daha verimli kullanılabilmektedir. 19 Mobil baz ist asyonlarında bulunan, kullanıcının telefonu ile baz istasyonunda bulunan sistemlerin radyo dalgaları üzerinden konuşmasını sağlayan ara birimdir. 20 Sektör İncelemesi Raporu, 2017 21 BEREC, Report on OTT services 2016, s. 14 18-29/497 -238 25/122 (103) OTT TV/video hizmetleri televizyon yayınlarının eş zamanlı/canlı veya daha sonradan (catch -up) izlenebilmesi, arşivlenmiş film, dizi vb. veya izleyici tarafından oluşturulmuş içeriğe istenen yer, z aman ve cihazdan ulaşılabilmesi ( video -on-demand ) gibi unsurları içermektedir. (104) OTT nin artan öneminin sezilmesi sonucunda ücretli ya da ücretsiz, akış ( streaming ) ya da indirme şeklinde sunulan birçok OTT TV/video hizmeti ortaya çıkmıştır. Bunların en çok bilinen bazı örnekleri Netflix, Now TV, Hulu, WhereeverTV, I -Tunes, YouTube ve Amazon dur22. Dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de ödemeli platform işletmecilerinin ve kanal işletmecilerinin tüketicilere OTT erişimini olanaklı kılan çeşitli hizmetler su nma eğiliminde oldukları gözlemlenmektedir. H alihazırda ülkemizde TTNET Tivibu Go, Superonline Turkcell Tv+, DIGITURK Digiturk Play, Doğuş Yayın Grubu Puhu TV, D-SMART Blu Tv, Doğan Yayın Grubu NetD markalarıyla OTT TV hizmeti sunmaktadırlar. Son olarak 201 6 yılı itibarıyla dünyanın önde gelen OTT TV/video hizmeti platformlarından Netflix de Türkiye de hizmet vermeye başlamıştır. (105) Her ne kadar ödemeli TV yayıncılığı hizmeti sunumunda kullanılan iletim altyapıları farklılık gösterse de tüketici için önem arz eden husus platform içeriğine erişimdir. Dolayısıyla ilgili pazara talep yönüyle bakıldığında tüketicilerin iletim altyapısında n bağımsız olarak içerik özelliği ve çeşitliliğine göre tercih yaptıkları görülmektedir. Bu nedenle uydu, kablo ve IPTV altyapıları üzerinden verilen ödemeli TV yayıncılık hizmetlerinin kullanım amaçları bakımından birbirine ikame olduğu anlaşılmıştır. (106) Diğer taraftan günümüzde internet kullanımının artmasıyla birlikte tüketicilerin istedikleri cihazdan, istedikleri yerde ve istedikleri zamanda televizyon ya da video içeriğini tüketme eğilimde oldukları, bu nedenle ödemeli platform işletmecilerinin pazarda ve talepte ortaya çıkan değişime cevap verebilmek amacıyla ödemeli platform hizmetlerinin yanında OTT TV/video hizmetleri de sunmaya başladıkları görülmektedir. Bu gelişmeler göz önüne alındığında OTT TV nin diğer ödemeli TV hizmetlerine ikame olup olmadığ ı konusu önem arz etmektedir. (107) OTT TV nin belirli özellikler bakımından diğer ödemeli TV yayıncılık hizmetlerinden farklılaştığı söylenebilecektir. Öncelikle OTT TV genel internet bağlantısı üzerinden abonelerin içeriğe eriştiği bir hizmet olduğundan aboney e TV/video izleme noktasında herhangi bir görüntü/yayın kalitesi garanti edememektedir. Bununla birlikte Türkiye de ortalama sabit ve mobil internet hızları23 OTT TV/video hizmetlerinin sunumunda gerekli olan minimum hızlara yakın ya da bunun üzerinde olsa da genişbant internet penetrasyonun düşük seviyelerde olması24, OTT TV/video hizmetlerinin gelişimini yavaşlatmaktadır. (108) Bununla birlikte OTT TV/video hizmetleri kullanıcının internet kullanım kotasını tüketmektedir. Dolayısıy la kullanım kotaları, limitsiz paketlerin yaygınlığı gibi unsurlar 22 Banerjee A., Alleman J. ve Rapp oport, P. (2013), Analysis of Video Viewing Behavior In The Era Of Convergent and Connected Devices , Communications and Strategies No 92. 23 OTT hizmetlerinin sağlanabilmesi için Türkiye de gerekli minimum bağlantı hızının 2 Mbps olduğu, geleneksel televi zyon ile rekabet halinde bir OTT TV/video deneyimi için 6 -10 Mbps arası indirme hızı gerektiği kabul edilmektedir. Türkiye de sabit genişbant bağlantı hızı 7.2 Mbps iken mobil bağlantı hızı 6.5 Mbps dir. 24 Genişbant internet penetrasyon oranlarına bakıldığ ında, Türkiye de sabit genişbant penetrasyon oranının %13 (DSL için %9,7, kablo için %0,9 ve fiber için %2,4), OECD ülkeleri ağırlıklı ortalama penetrasyon oranının ise %28,9 (DSL için %13,3 kablo için %9,6 ve fiber için %6) olduğu görülmektedir. Bunun yan ında mobil genişbant penetrasyon oranı Türkiye de %64,8; OECD ülkelerinde ise ortalama %95,1 dir. Artan abone sayısına rağmen Türkiye nin genişbant internet penetrasyonu açısından OECD ortalamasının gerisinde kaldığı anlaşılmaktadır. 18-29/497 -238 26/122 OTT TV/video hizmetlerinin yaygınlaşması ve gelişmesi üzerinde etkilidir. Türkiye de genişbant internet kullanıcıları büyük oranda limitsiz paketleri tercih etse de adil kullanım kotasının varlığı OTT hizmetlerinin yaygı nlaşması bakımından sorun teşkil etmektedir. Her ne kadar kota limiti bulunmasa da belirli bir kullanımın ardından internet bağlantı hızı düşmektedir. Mayıs 2017 tarihinde BTK tarafından yapılan düzenleme yle, 8 ile 16Mbit/s arasındaki bir hızda AKN li pake ti bulunan bir abone, AKN sonrası asgari 5 Mbit/s indirme hızı ile , 16 ile 24Mbit/s arasındaki bir hızda AKN li paketi bulunan abone ise AKN sonrası 8Mbit/s indirme hızı ile fatura dönemi sonuna kadar internet hizmeti alabilecektir25. AKN hızlarında yapılan iyileştirmeye rağmen adil kullanım kotası uygulamasının kesintisiz ve yüksek kaliteli OTT hizmeti alabilmenin önünde bir engel yaratabileceği öngörülmektedir. Dolayısıyla, İSS lerin müşterilerine verdikleri hizmetlerde adil kul lanım kotalarını kaldırmalarının, OTT TV/video hizmetlerinin gelişimini olumlu yönde etkileyeceği kanaati hasıl olmuştur. (109) Öte yandan yapılan son çalışmalara göre, 2010 yılından itibaren düzenli olarak artış gösteren ve 2014 yılına gelindiğinde haftada yaklaşık 2 saat olan OTT TV/video tüketiminin, düzenli artışını koruyarak 2022 yılında yaklaşık 25 saat/hafta seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir. OTT TV/video karşısında 2014 yılında yaklaşık 29 saat/hafta olan canlı/doğrusal televizyon hizmetleri tüketiminin ise düzenli bir şekilde gerileyerek 2022 yılında yaklaşık 6,5 saat/hafta düzeyine düşeceği beklenmektedir. 2019 yılında ise yaklaşık 16 saat/ hafta seviyesinde OTT TV/Video tüketiminin, canlı/doğrusal televizyon hizmetleri tüketimiyle eşitleneceği tahmininde bulunulm aktadır26. I.3.1.6. Sektör Temsilcilerinin IPTV ile OTT Hizmetlerine İlişkin Görüşleri (110) IPTV ile OTT hizmeti arasındaki farkların (altyapı ve yatırım gereksinimi, içerik, kullanıcı özellikleri ve alışkanlıkları vb. bakımdan) neler olduğu hakkında bilgi talep edilmesi üzerine sektör temsilcileri tarafından gönderilen cevabi yazılarda ifade edilen hususlara aşağıda yer verilmiştir. (111) D-SMART tan gelen cevabi yazıda ; IPTV hizmetinin IP protokolü üzerinde çalışan bir multicast routing protokolü vasıtasıyla bir içeriğe ait trafiğin tek paket bir kaynaktan çoklu alıcıya ulaşmasını sağlayan bir mekanizma üzerine kurulu olduğu, buradaki amacın aynı kaynağa ulaşmak isteyen istemcilerin her biri için aynı içeriğe ait veri paketlerinin ayrı ayrı gönderilmeden band geni şliği, işlemci, memory, interface v.s kaynakların daha verimli kullanılmasının sağlanması olduğu, dolayısıyla OTT'de olduğu gibi aynı içeriğin ve o içeriğin taşındığı veri paketinin aynı noktadan birden fazla istemci olduğu andaki gibi istemci sayısı kadar gönderilmediği belirtilmektedir. (112) TÜRKSAT tan gelen cevabi yazıda ; ödemeli TV lerde başlangıç maliyeti yüksekken OTT de altyapı ve yatırım maliyeti avantajlarının bulunduğu, ayrıca global oyuncuların OTT uygulamalarıyla içerik maliyeti avantajlarını da kul lanarak ulusal ödemeli TV pazarına ulusal fiyat bandında ve üzerindeki fiyatlarla girerek müşteri kazandıkları ifade edilmektedir. Ayrıca IPTV nin aboneler ile merkezi yayın sistemleri arasında operatörün kapalı ağı üzerinden verilen bir servisken, OTT nin genel internet üzerinden servis kalitesi taahhüdü olmaksızın altyapıdan ve operatörden bağımsız olarak erişim imk anı olan her noktadan sunulan bir servis olduğu, dolayısı ile servis kalitesi garantisi olmaması, operatör ve şebekeden bağımsız olması ve çok kişiye ulaşması, içerik ve 25https://www.btk.gov.t r/File/?path=ROOT%2f1%2fDocuments%2fBas%C4%B1n+B%C3%BClteni%2f AKN+Du%CC%88zenleme_BASIN+AC%CC%A7IKLAMASI_son.pdf 26 Telkoder (2015), İnternet Tabanlı Hizmetler (ITH/OTT) Elektronik Haberleşme Sektörüne Etkisi ve Düzenleme Önerileri . 18-29/497 -238 27/122 altyapı maliyetleri gibi hususlardan dolayı IPTV servislerine göre daha avantajlı olduğu ifade edilmektedir. (113) DIGITURK tarafından gönderilen cevabi yazıda ; IPTV'nin müşteriye verilen servis kalitesinin garanti edilebildiği bir TV yayın teknolojisi olduğu, bundan dolayı özel bir altyapı ve şebeke yatırımı yapılmasının gerektiği, bu yatırım sayesinde IPTV için gerekli veri akışının, geniş bant internet trafiğine karışmadan ve internet trafiğinin yoğunluğundan etkilenmeden öncelikli olarak müşteriye ulaştırıldığı, OTT işletmecilerinin herhangi bir hizmet kalitesi yükümlülüğü olmaksızın telekomünikasyon altyapıları üzerinden faaliyet gösterdikleri, mobil ve sabit geniş bant internet erişim hızının hızla artması, kotaların azalması ve v ideo sıkıştırma algoritmalarının gelişmesi gibi sebeplerle OTT kalitesinin ve tüketicilerin OTT ye yönelik tercihlerinin her geçen gün arttığı, ayrıca OTT nin Netflix'te olduğu gibi hem kendi kendine yeterli bir hizmet olarak, hem de kablolu/doğrudan eve y ayın (DTH) ödemeli televizyon yayıncılığı hizmetlerinin sağlayıcıları açısından tamamlayıcı mobil/internet hizmeti olarak, yaygın hale gele ceğinin değerlendirildiği belirtilmektedir. (114) Ayrıca IPTV altyapısı internet trafiğinden izole edilmiş bir veri akışını n sağlanması üzerine kurulduğu için IPTV nin mobil internet şebekesi üzerinden sunulamadığı, mobil şebekelerde frekansın kıt ve çok pahalı bir kaynak olmasından dolayı, ayrı bir frekans harcayarak mobil IPTV şebekesi kurulmasının ticari olarak mümkün olmad ığı, yürürlükteki mevzuat gereği IPTV aynı internet servis sağlayıcısı tarafından verilebilen bir hizmetken OTT nin internet servis sağlayıcısından bağımsız olarak verilebilen bir hizmet olduğu, OTT işletmecilerinin işletme maliyetlerinin düşük olmasının i ş ve fiyatlama stratejilerine ilişkin son derece esnek olmalarına imkân verdiği ve bu nedenlerle, OTT işletmecilerinin gelecekte diğer ödemeli TV yayıncıları üzerinde rekabetçi baskı uygulayacaklarının düşünüldüğü ifade edilmektedir. (115) TURKCELL den gelen cev abi yazıda ; IPTV nin sabit genişbant internet altyapısı üzerinden verilen ve temeli Multicast teknolojisine dayanan bir servis olduğu, multicast teknolojisinin mobil şebeke Radyo interface birimlerinde teknolojik olarak desteklenmediği, bu sebeple IPTV hiz metinin mobil şebeke altyapısı üzerinden verilemediği, OTT'de ise Unicast trafik tipinin kullanıldığı, Unicast trafik hem sabit şebeke hem de mobil şebeke düğümlerinde desteklendiği ve temel trafik tipi olduğu için bu hizmetin her iki şebeke tipinde de ver ilebildiği ayrıca IPTV yatırımlarının yönetilen bir aItyapı ve cihaz (STB) gerektirmesinden dolayı OTT yatırımlarına göre daha maliyetli olduğu belirtilmektedir. (116) Diğer taraftan online video ve TV tüketiminin günden güne arttığı, özellikle genç nesilde online video tüketiminin geleneksel TV tüketiminin üzerine çıkmış durumda olduğu, kullanıcı alışkanlıklarına bakıldığında IPTV'nin kullanıcının büyük ekran ihtiyaçlar ına cevap verdiğinin, dolasıyla uzun süreli içeriklerin OTT ye kıyasla IPTV üzerinden tüketildiğinin görüldüğü, bu nedenle OTT odaklı servislerin daha çok mobiI ve küçük ekranlara ve çok kısa süreli, anlık içerik ihtiyaçlarına odaklandığı, her ne kadar bağ lantı hızlarının ve kalitenin artması ile Apple TV ve Android TV destekli büyük ekranlara odaklanan OTT cihazlarının (STB) arttığı gözlemlense de, mobil ve sabit internet üzerinden verilen hizmetler, IPTV gibi bu işe odaklı olarak yönetilen ağlar üzerinden verilen hizmetler olmadığından her zaman için birtakım kısıtların olabileceği, bu nedenle OTT servislerinin IPTV servis kalitesinde olamayacağının düşünüldüğü belirtilmektedir. (117) Sonuç olarak her ne kadar potansiyel açıdan rekabetçi özelikler gösterse de ge rek görüntü/yayın kalitesi belirsizliği, kota kısıtı, genişbant internet penetrasyon oranı 18-29/497 -238 28/122 düşüklüğü gibi sebeplerden gerekse sektör temsilcilerinin yukarıda yer verilen görüşlerinden OTT TV/video hizmetlerinin ülkemizde kısa vadede ödemeli platform hizmet lerine ikame olamayacağı, mevcut durumda tamamlayıcı nitelikte bir hizmet olduğu değerlendirilmektedir. (118) Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin yanı sıra Kuru l un benzer faaliyetlerin ele alındığı kararlarında27 ilgili ürün pazarını ödemeli televizyon ya yıncılığı hizmetleri olarak tanımladığı, yerinde incelemede elde edilen belgelerden de TTNET in Tivibu nun rakibi olarak DIGITURK , D-SMART , Teledünya/Kablo TV ve Turkcell TV yi gördüğü , ücretsiz televizyon hizmetlerinin baskısını hissetmekle birlikte faal iyet gösterdiği pazarı ödemeli televizyon yayıncılığı olarak tanımladığı , TÜRK TELEKOM abonelerinin yarısının fiyatı ne olursa olsun ödemeli hizmetleri ücretsiz hizmetlere alternatif olarak değerlendirmediği göz önüne alındığında , ilgili ürün pazarının O TT TV hizmetlerini içermeyecek şekilde ödemeli televizyon yayıncılığı hizmetleri olarak tanımlanmasının uygun olacağı sonucuna varılmıştır. I.3.2. İlgili Coğrafi Pazar (119) Başvuru konusu hizmetler bakımından ülke çapında rekabet şartlarının homojen olması nedeniyle ilgil i coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir . I.4. Dosya Kapsamında Yapılan İnceleme ve Tespitler I.4.1. BTK Tarafından Gönderilen Görüş (120) Yukarıda özetlenen başvurunun elektronik haberleşme sektörüne ilişkin olması sebebiyle, 5809 sayılı Kanun un 7. maddesinin ikinci fıkrası gereğince BTK dan görüş talep edilmiştir. Cevaben gönderilen görüş te, Ülkemizde 5809 sayılı Kanun kapsamında elektronik haberl eşme pazarlarına ilişkin düzenlemelerin BTK tarafından gerçekleştirildiği, Bu kapsamda yürütülen pazar analizleri neticesinde hem ilgili pazarların tanımlandığı hem de ilgili pazarlarda etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmelerin belirlendiği, İlgili mevz uat kapsamında BTK tarafından yapılan pazar analizi çalışmaları neticesinde EPG'ye sahip olduğu belirlenen işletmecilere erişim ve referans teklif hazırlama yükümlülükleri de d ahil olmak üzere çeşitli yükümlülükler getirilebildiği, İlgili pazarlarda getir ilen yükümlülüklerin bir sonucu olarak, TÜRK TELEKOM un internet servis sağlayıcılara (İSS) toptan seviyede sunduğu DSL (bakır kablo) internet hizmeti tarifelerinin BTK onayına tabi olduğu, DSL, kablo, fiber vb. altyapılar üzerinden İSS'lerin son kullanıcı lara perakende seviyede sunduğu internet erişimi tarifelerinin BTK onayına tabi olmadığı, Rekabet Kurumuna yapılan söz konusu başvurularda bahsi geçen Tivibu hizmetine yönelik muhtelif kampanyaların TTNET tarafından perakende seviyede sunulan hizmetler old uğu ve tarife düzenlemelerine tabi olmadığı, Son yıllarda diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de özellikle internet erişim hizmeti sunan işletmecilerin dikey bütünleşik yapıya geçmelerinin etkisiyle söz konusu şik ayetlere konu üçlü ve dörtlü pa ketlerin (telefon, GSM, internet, TV vb.) sunulmasında artış yaşandığı, 27 19.12.2013 tarihli, 13-71/959 -406 sayılı karar; 05.02.2015 tarihli, 15 -06/74 -31 sayılı karar. 18-29/497 -238 29/122 BTK tarafından tanımlanan genişbant pazarlarında EPG'ye sahip işletmeciye getirilen yükümlülükler arasında fiyat sıkıştırması yükümlülüğüne yer verilmese de, perakende sabit genişbant internet erişim hizmetleri pazarında paket hizmetler kapsamında -diğer İSS'lerin farklı teşebbüslerle işbirliğine giderek ya da doğrudan kendi girişimleri ile - benzer kampanyalar sunmasının teknik ve ekonomik tekrarlanabilirlik kıstasları çerçevesinde mevc ut pazar koşulları dahilinde incelenmesinin önem kazandığı, İlgili pazarlarda BTK düzenlemeleri ile birlikte paket olarak sunulan hizmetlerin farklı özel iletişim vergisi (ÖİV) oranlarına tabi olduğu hususunun göz önünde bulundurulmasının gereklilik arz ed eceği, Alternatif İSS'leri pazar dışına itebilecek fiyat dışı ve fiyat bazlı rekabet aksaklıklarının önüne geçilmesini teminen Tivibu hizmetine ilişkin maliyetlerin, birlikte sunulduğu genişbant ve/veya ses hizmeti maliyetleri ile birlikte fiyat sıkıştırma sı testlerinde dikkate alınabileceği ifade edilmektedir. (121) Ayrıca soruşturma kapsamında BTK dan genişbant internet hizmetleri ile IPTV hizmetlerine ilişkin bazı hususlarda açıklama ve değerlendirme talebinde bulunulmuştur. Konuya ilişkin BTK görüşünde; Bir tüketicinin, internet hizmeti aldığı İSS den farklı bir sağlayıcının internet hizmeti üzerinden IPTV kullanmasının önünde engel bulunmamakla birlikte, bu durumun teknik (ve ekonomik) açıdan uygulanabilirliği ile fiili durum hakkında, her iki hizmeti -birlikte veya münferiden - sunabilmekte olan işletmecilerden görüş alınmasının uygun olacağı, BTK tarafından genişbant internet ve IPTV hizmetlerine yönelik olarak ekonomik tekrar edilebilirlik analizi gerçekleştirilmemesi nedeniyle bu konuda bir uygulama tecr übesi bulunmadığı, ancak söz konusu analiz kapsamında gerçekleşen gelir ve gerçekleşen maliyet/gider verilerinin kullanılmasının uygun olacağı, Ayrıca söz konusu analizde öncelikle mevcut müşteri portföyüne dayalı bir çalışma yapılmasının uygun olacağı, gerekli görülmesi halinde ileriye dönük olarak potansiyel/öngörülen müşteri portföyü ve alternatif senaryolar üzerinden de ayrıca inceleme yapılabileceği, İlgili pazarda etkin piyasa gücüne (EPG) sahip olduğu belirlenen işletmecilere erişim ve referans tek lif hazırlama yükümlülükleri de d ahil olmak üzere çeşitli yükümlülüklerin getirilebildiği, Söz konusu referans erişim teklifinde TÜRK TELEKOM un multicast erişim hizmetini BTK tarafından onaylanan usul, esas ve ücretlerle sunacağı hususuna yer verilmekle b irlikte h alihazırda multicast erişim hizmetine ilişkin BTK tarafından onaylanan usul, esas ve ücretin bulunmadığı, TTNET in perakende seviyede sunduğu IPTV hizmetinin BTK tarife düzenlemelerine tabi olmaması nedeniyle, inceleme konusu kampanyanın ekonomik tekrar edilebilirliğine yönelik aktarılabilecek ilave bilginin olmadığı, Veri Akış Erişimi (VAE) hizmetini kullanan tüm İSS lerin 14.10.2016 tarihi itibarıyla paket bazlı tarifeden port ve transmisyon ücretlendirme modeline 18-29/497 -238 30/122 geçtiği, söz konusu ücretlendirm e modelinde, port (erişim) ücreti ve Mbps başına transmisyon ücreti olmak üzere iki kalem ücret bulunduğu, VAE hizmetine ilişkin paket bazlı ücretlendirme modelinde İSS ler, AKN ve hız profilleri önceden TÜRK TELEKOM tarafından belirlenmiş paketleri sunabi liyorken, port ve transmisyon bazlı ücretlendirmede İSS lerin söz konusu parametreleri kendilerinin belirleyebilir konumda olduğu, Paket bazlı ücretlendirme modelinde İSS lerin abonelerinin abone başına kullanım değerlerinin toptan düzeyde TÜRK TELEKOM dan alınan paketlere ilişkin ücretleri etkilemediği, ancak port ve transmisyon ücretlendirme modelinde transmisyon ücretlerini etkilediği, 2017 yılında yapılan değişiklik ile transmisyon ücretinin logaritmik olarak ücretlendirilmeye başlandığı, abone başına k ullanım miktarına göre 4 dilime ayrıldığı ve her bir dilimde yer alan kullanım değeri için ilgili fonksiyon dikkate alınarak transmisyon ücretinin hesaplandığı, Bahse konu 4 kademeli transmisyon ücretlendirme modelinin üst baremlerinde yer alan abonelerini n abone başına kullanım değeri yüksek olan İSS lerin daha yüksek transmisyon maliyetlerine katlandığı, abone başına kullanım değeri daha düşük olan İSS lerin daha alt kademede yer alması nedeniyle daha düşük transmisyon maliyetine katlandığı, İSS lerin pak et bazlı ücretlendirme modelinde katlandıkları maliyetler ile port ve transmisyon bazlı ücretlendirme modelinde katlandıkları maliyetler; abonelerin portlarda dağılımına, aboneye sunulan paketlere ve abonelerin abone başına kullanım değerlerine göre değişi klik göstermesi sebebiyle kıyaslanamadığı, VAE hizmeti için port ve transmisyon bazlı ücretlendirmeye yönelik usul ve esaslar kapsamında herhangi bir negatif ayrımcılık yapılmadığı ancak daha az abonesi olan işletmecilerin VAE hizmeti kapsamında daha düşük maliyetlerle transmisyon hizmetinden yararlanabilmesine olanak sağlandığı ifade edilmiştir. I.4.2. RTÜK Tarafından Gönderilen Görüş (122) Dosya kapsamında RTÜK ten, televizyon yayıncılığında kullanılan altyapıların izleyiciler açısından birbirine ikame olup olm adığına ilişkin ve ayrıca hizmet sağlayıcılar açısından IPTV, OTT TV ve Web TV hizmetlerinin sunulabilmesi için gerekli izin ve lisanslama hususlarına yönelik bilgi talebinde bulunulmuştur. Cevaben gönderilen görüşte özetle; Uydu ve kablo iletim ortamlarına yönelik lisanslama işlemlerinin, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun (6112 sayılı Kanun) ve ilgili mevzuat kapsamında RTÜK tarafından yürütüldüğü, 6112 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında karasa l, kablo ve uydu iletim ortamlarının düzenlendiği, IPTV teknolojisinin kablolu yayın iletim ortamlarının alt başlığı olarak yer aldığı, RTÜK tarafından iletim yetkisi verilen kuruluşlardan Tivibu ve Turkcell TV Plus ın IPTV altyapısı kullanarak yayın iletimlerini gerçekleştirdiği, OTT TV nin, izleyicilerin istedikleri yerde, istedikleri zamanda, istedikleri içerikleri masaüstü bilgisayar, notebook, tablet ve akıllı TV gibi cihazlar aracılığıyla 18-29/497 -238 31/122 internet üzerinden izlemelerine olanak sağlayan yeni nesil yayıncılık tekniği olarak tanımlanabileceği, OTT TV ile IPTV teknolojilerinin hizmet kalitesi, kullanıcıya garanti edilen hız kalitesi ve kullanılan altyapı noktasında birbirinden ayrıştığı IPTV ile video servisleri için kapalı bir ağda kullanıcının ihtiy acı olan bant genişliğinin ve görüntü kalitesinin garanti edildiği, OTT TV de ise kullanıcılara mevcut internet bant genişliğine göre uyarlanabilir bir video kalitesi sunulduğu ve dolayısıyla bir servis kalitesi garanti edilemediği, 2017 yılı için tahsil e dilen yayın lisans yetkilendirme ücretinin platform işletmecileri için 125.451,00 TL+(Abone sayısı*0,501802) TL, altyapı işletmecileri için 313.626,00 TL olduğu, ifade edilmiştir. I.4.3. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler (123) Delil 1: TÜRK TE LEKOM Genel Müdür Yardımcısı ( ..) un bilgisayarında yapılan yerinde inceleme sonucu elde edilen bilgi ve belgelerde ; ödemeli televizyon hizmetleri ile genişbant internet hizmetlerinin birlikte sunulmasının sağlayacağı avantajlara istinaden, bu hizmetlerin birlikte satışına ilişkin stratejilerin kapsamlı biçimde değerlendirildiği görülmektedir. Bu bağlamda ( ..) çok sayıd a seçeneğin analiz edildiği, müşteri bağımlılığını arttırabilmek bakımından Türk Telekom Grubu nun 2019 yılına kadar genişbant internet abonelerinin ( ..) sine IPTV aracılığıyla ulaşması gerektiğinin tartışıldığı görülmektedir. (124) Delil 2 : TÜRK TELEKOM Avukat ı ( ..) tarafından Çoklu Ürünler Kıdemli Uzmanı ( ..) a gönderilen 05.02.2016 tarihli ve Aile Boyu -TV konulu e -postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır : Her ne kadar kampanya süresi ( ..) , abone sayısının ( ..) kişi ile sınırlanmış olsa bile, Tivibu giriş paketi ile internet hizmetini

• Rekabet Kurumu · D.2003 -3-148 (Muafiyet) Karar Sayısı : 05-7/63-28 K · K.05-7/63-28 Karar Tarihi : 3.2.2005 A. TOPLANTIYA K
• Rekabet Kurumu · D.2007 -2-6 (Devralma) Karar Sayısı : 07-27/252 -87 · K.07-27/252 -87 Karar Tarihi : 22.3.2007 A-TOPLANTIY
• Rekabet Kurumu · D.2008-4-263 (Devralma ) Karar Sayısı : 09-02/19-12 · K.09-02/19-12 Karar Tarihi : 14.1.2009 A. TOPLANTIYA
• Rekabet Kurumu · D.2009 -3-87 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-41/988 · K.09-41/988 -250 Karar Tarihi : 9.9.2009 A. TOPLANTI