Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-133 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-36/917 -224 Karar Tarihi : 19.8.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Ebru İNCE C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20 D. HAKKINDA Ö NARAŞTIRMA YAPILAN: K
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009 -3-133 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-36/917 -224 Karar Tarihi : 19.8.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Ebru İNCE C. BAŞVURUDA BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır. 20 D. HAKKINDA Ö NARAŞTIRMA YAPILAN: Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği Germiyanoğlu İş Merkezi No:39 Kütahya E. DOSYA KONUSU: Kütahya da faaliyette bulunan kuyumcuların Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği aracılığıyla bir araya g elerek altın fiyatlarını belirledikleri iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle; altın alışverişi için gidilen bütün kuyumcularda fiyatların aynı olduğu, kuyumcuların pazarlık yapmaya yanaşmadıkları, 30 kuyumcuların Dernekleri vasıtasıyla b ir araya geldiklerinde yeminli bir anlaşma yaparak belirlenen fiyatın altında satış yapmayacakları konusunda anlaştıkları iddia edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.7.2009 tarih ve 4888 sayı ile giren ve en son 14.7.2009 tarih ve 4983 sayı lı yazı ile gerekli bilgi ve belgeleri tamamlanan başvuru üzerine hazırlanan 27.7.2009 tarih 2009 -3-133/İİ -09-PE sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet Kurulu nun 6.8.2009 tarih ve 09 -35/900 -M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme 40 sonucunda düzenlenen 12.8.2009 tarih ve 20 09-3-133/ÖA -09-PE sayılı Önaraştırma Raporu 17.8.2009 tarih, REK.0.07.00.00 -110/222 sayılı Başkanlık önergesi ile 09 -36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; şikâyetçinin fiyat belirlemeye il işkin iddiaları bakımından Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği nin üyelerine 09-36/917 -224 2 altın alış ve satış fiyatlarını tavsiye niteliğinde bildirmesi uygulamasına 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet verilebileceği; bu itibarla Dernek i n üyelerine tavsiye fiyatla ilgili gerekli bilgilendirmelerde bulunup tavsiye fiyatın kuyumcular arasında uygulamada sabit veya minimum fiyata dönüşmemesi için gerekli önlemleri alması 50 gerektiği; fiyat listelerinin üyeler arasında rekabeti ortadan kaldırma da bir araç olarak kullanılması ve tavsiye fiyatın sabit veya minimum fiyata dönüşmesi halinde ise Dernek ve/veya üyeleri hakkında 4054 sayılı Kanun un ilgili maddelerine göre işlem yapılacağının Dernek e bildirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığ ı ifade edilmiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60 Önaraştırmaya taraf olan Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği(Dernek) üyelerinin kuyumculuk sektöründe faaliyet gösterdikleri dikkate alınarak i lgili ürün pazarı, kuyumculuk pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın rekabet koşullarının yeterli derecede homojen ve özellikle komşu bölgelerden hissedilir derecede farklı olup olmadığı, ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük önem taşımakta ve belirleyici olmaktadır. 70 Önaraştırmaya taraf olan Dernek üyesi kuyumcular satışa sundukları altını genellikle Kütahya dışından temin etmelerine rağmen, bu ürünleri Kütahya daki müşterilere satmakta dırlar. Bu nedenle, Kütahya ili ilgili coğrafi pazar olarak belirlenmiştir I.2. Tespitler ve Hukuki Değerlendirme Şikayet başvuru sunda ve şikayetçi ile Raportörlerce yapılan telefon görüşmelerinde şikâyetçi taraf ından; altın alışverişi için gidilen bütün kuyumcularda fiyatların aynı olduğu, kuyumcuların pazarlık yapmaya yanaşmadıkları, bu durumun sebebi sorulduğunda ise 80 Dernekleri vasıtasıyla bir araya geldiklerinde yeminli bir anlaşma yaparak belirlenen fiyatın altında satış yapmayacakları konusunda an laştıklarını ifade ettikleri iddia edilmiştir. Telefon görüşmesinde şikâyetçiye Dernek ve üye kuyumcular hakkında öne sürdüğü iddiaları destekler nitelikte bilgi ve belgeye sahip olup olmadığı sorusu yöneltilmiş, şikâyetçiden kendisinde bulunan veya temin edebileceği bilgi ve belgeleri Kurumumuza ulaştırması talep edilmiştir. Şikâyetçi görüşmede Dernek tarafından üyelerince aynı fiyatın uygulanması yönünde alınan bir kararı işaret eder nitelikte bir belgenin kendisinde bulunmadığını, Dernek in uygulamaların ı ve aldığı kararları içeren bir yayınından haberdar olmadığını ancak konuyla ilgili bilgi ve belgeleri temin edebilirse Kurumumuza ileteceğini beyan etmiştir. Ancak, bu süreçte şikâyetçi tarafından iddialarını 90 destekler nitelikte herhangi bir belge Kurumu muza ulaştırılmamıştır. 09-36/917 -224 3 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi çerçevesinde Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemler Kanun kapsamında rekabet ihlali olarak kabul edilmekte ve yasaklanmaktadır. Ayrıca 4. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde, mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi nin rekabeti bozucu anlaşmalara örnek teşkil ettiği belirtilmektedir. 100 Önaraştırma sürecinde Dernek e ait internet sayfasında, uygul anan fiyat listesi başlığı altında tavsiye fiyat niteliğinde olduğu belirtilen altın alış ve satış fiyatlarının yayımlandığı görülmüştür. Dernek in altın alış ve satış fiyatını belirlemesi eylemi, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (a) be ndi kapsamına girmektedir. Diğer yandan oda veya dernek şeklinde örgütlenen meslek kuruluşlarının fiyatın belirlenmesi ve üyelere uymaları yönünde birtakım yaptırımlar uygulanması şeklindeki düzenlemeleri Türkiye de yaygın bir biçimde görülmekte olup, bu u ygulama 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu nun (5362 sayılı Kanun) odaların belirlediği fiyat listeleri azami hadleri gösterir şeklindeki 62. maddesinin yanlış algılanmasından 110 kaynaklanmaktadır. Bu noktada, konunun rekabet mevzuat ı kapsamında ele alınması ile ilgili olarak; Kurul un kuyumculuk sektörüne yönelik almış olduğu geçmiş tarihli kararlara yer vermek yerinde olacaktır. İlgili oda ve dernekler hakkında yürütülen soruşturmalar sonucu alınan söz konusu kararlarda1 kuyumcuları n oda veya dernek yapılanmaları aracılığıyla altın alış ve satış fiyatını belirlemeye yönelik kararlarının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal edip etmediği incelenmiş ve fiyat tespiti niteliği taşıyan uygulamaların bir rekabet ihlali olduğuna karar ve rilmiş, söz konusu odalara/derneklere idari para cezası uygulanmıştır. İlgili kararlara konu olan altın alış ve satış fiyatının belirlenmesine yönelik fiyat tespitinde odalar/dernekler, tüm kuyumcuların belirlenen fiyata uyum göstermesini beklemiş olup fiy atlara uymayan kuyumcuları cezalandırmıştır. 120 Bu sebeple fiyat tespitine yönelik zorlayıcı ve yaptırım uygulayıcı bu eylemler 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşulları sağlamadığından muafiyetten yararlanamamıştır. Ancak ilgili kararlarda odalar/dernek ler tarafından belirlenen fiyatların tavsiye veya maksimum niteliğinde olması halinde, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesindeki koşulları sağlayabileceğinden muafiyetten yararlanabileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda; alınan kararlar ışığında dosya konusu uygul amaya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet değerlendirmesi yapılması gerekmektedir. I.3. Muafiyet Değerlendirmesi 130 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındaki anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar, Kanun un 5. maddesindeki koşul ların varlığı halinde yasaklayıcı 4. maddenin 1 28.3.2007 tarihinde alınan Manisa Kuyumcular ve Sarraflar Derneği hakkındaki 07 -28/255 -88 sayılı Karar ile, Şanlıurfa Kuyumcular Od ası hakkındaki 07 -28/256 -89 sayılı Karar; 19.9.2007 tarihinde alınan Denizli Sarraflar ve Kuyumcular Odası hakkındaki 07 -73/892 -336 sayılı Karar, Balıkesir Mücevheratçılar Kuyumcular Sarraflar Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği hakkındaki 07 -73/894 -338 sayıl ı Karar, Isparta Kuyumcular Sosyal Yardımlaşma Derneği hakkındaki 07 -73/895 -339 sayılı Karar, Afyonkarahisar Sarraflar ve Kuyumcular Yardımlaşma Derneği hakkındaki 19.09.2007 tarih ve 07 -73/893 -337 sayılı Karar, İstanbul Kuyumcular Odası hakkındaki 19.09.2 007 tarih ve 07-75/898 -340 sayılı Karar. 09-36/917 -224 4 uygulanmasından muaf tutulabilmektedir. Kanun un 5. maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır: (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, (b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, (c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, (d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan daha fazla sınırlanmaması. 140 Mevcut dosya kapsamında Dernek Başkanı ile 7.8.2009 tarihinde Raportörlerce telefon ile görüşülmüş , kendisine fiyat listeleri uygulamaları ve Dernek in bu konuyu ele alış şekline ilişkin sorular yöneltilmiş, Dernek in faaliyetleri ile ilgili bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Dernek Başkanı ; yapılan telefon görüşmesinde Dernek olarak Kurul un geçmiş dönemli kararlarının içeriği hakkında bil gi sahibi olduklarını, fiyat listeleri uygulamasının Dernek tarafından yeni bir uygulama olarak yakın tarihte hayata geçirildiğini, bu listelerin tavsiye niteliğinde yayımlandığını, bu niteliğin de gerek üyelerle gerekse internet sayfası ve fiyat listesi t abelalarında vurgulanarak kamuoyuyla paylaşıldığını, söz konusu listenin uygulanması konusunda Dernek tarafından üyelere 150 zorlayıcı bir eylemde bulunulmadığını ifade etmiştir. Kuruma iletilen ihbarla ilgili olarak ise Dernek in fiyat listelerine ilişkin düz enlemesinin yeni bir uygulama olması nedeniyle üyeler arasında yanlış anlaşılmalara sebebiyet vermiş olabileceğini, kuyumcuların tavsiye niteliğinde olan bu fiyatları birebir uygulama eğiliminde olabileceklerini, dolayısıyla fiyatların sabit fiyata dönüşmü ş olabileceğini belirtmiştir. Dernek tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda ; fiyat listelerinin tavsiye niteliğinde olduğu, müşterileri bilgilendirme ve üretici, dağıtıcı, satıcı ve müşteriler arasındaki ihtilafları önlemek amaçlarıyla günlük olarak Derne k e ait internet sayfasında, Dernek üyesi olan 101 üyeye ait işyerlerinde ve çarşı girişinde panoda 1.6.2009 tarihinden itibaren yayımlandığı ifade edilmekte; söz konusu fiyat listelerinin 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında 160 Kanun un Fiyat Etiketi başlıklı 12. maddesi ve Etiket, Tarife ve Fiyat Yönetmeliği nin 6. maddesi uyarınca İstanbul Altın Borsası verilerinden yararlanılarak hazırlandığı belirtilmektedir. Ayrıca, Dernek yönetimi tarafından telefon görüşmesini müteakip Dernek in internet sayfas ında, yayımlanan fiyatların tavsiye niteliğine ve kuyumcular arasındaki rekabetin korunması gerekliliğine vurgu yapan ifadelere yer verilmesi de Dernek yönetimi tarafından bu konudaki hassasiyetin oluşturulmaya çalışıldığını göstermektedir . Diğer yandan, 1 3.4.2007 tarihinde kurulan Dernek in Dernek Tüzüğü nde fiyat belirlemeye yönelik herhangi bir düzenlemeye rastlanmamıştır . Dernek yönetiminden ve önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve belgeler de dikkate 170 alındığında 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde sa yılan, olumlu koşullardan ilki olan, hizmetlerin sunulmasında iyileşme sağlama zorunluluğunun altın alış satış fiyatlarının Dernek tarafından tavsiye edilmesi uygulaması ile sağlandığı kanaatine varılmıştır. Zira, her an değişmekte olan altın fiyatlarını t akip etmek için gerekli teknik altyapının her bir kuyumcu tarafından ayrı ayrı kurulması zorunluluğu ortadan kalkmaktadır. Dernek tarafından açıklanan tavsiye niteliğindeki fiyatlar üyelerin altın fiyatlarındaki dalgalanmaları takip etmelerini kolaylaştırm akla kalmayıp, tüketicilerin de altın fiyatları konusunda bilinçlenmelerini sağlamaktadır. 09-36/917 -224 5 Bir anlaşmaya muafiyet verilebilmesi için aranan ikinci olumlu koşul, malların üretim ve 180 dağıtımında sağlanan ekonomik veya teknik gelişmeden tüketicilerin de yara rlanabilmesi zorunluluğudur. Dernek in tavsiye niteliğinde altın fiyatlarını açıklaması tüketicilerin fiyat konusunda bilinçlenmesini sağlayacaktır. Kuyumcuların altın fiyatlarını takip edebilmek için teknik altyapıya yapmaları gereken yatırımın düşmesi do ğrudan kuyumcuların maliyetlerini düşürücü bir etki yaratacaktır. Bu da, piyasadaki rekabetin yoğunluğuna da bağlı olarak, tüketicilerin ürünlere daha ucuza ulaşabilmelerini sağlayacaktır. Bir anlaşma, uyumlu eylem ya da teşebbüs birliği kararına muafiyet verilebilmesi için ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması gerekmektedir. Yıllık 400 tonu bulan altın, 300 tonu bulan gümüş işleme kapasitesine sahip olan ve yaklaşık 190 500.000 çalışanın istihdam edildiği Türkiye kuyumculuk sektörü ağırlıklı olarak küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşmaktadır. Türkiye kuyumculuk sektöründe imalatçı atölye sayısı yaklaşık 4.500, sektörde perakende satış yapan mağazaların sayısı ise 30.000 civarındadır. Genel olarak bakıldığında kuyumculuk sektörün de küçük ölçekli işletmelerin faaliyet gösterdiği görülmektedir. Mevcut dosya bakımından ele alındığında, Dernek in tavsiye niteliğinde fiyat açıklamasının, Türkiye genelindeki özelliklere paralel olarak, Kütahya ilinde faaliyet gösteren kuyumcular arasınd aki rekabeti ortadan kaldırması gibi bir sonucunun olmayacağı kanaatine varılmıştır. Muafiyet verilecek olan anlaşma, uyumlu eylem veya teşebbüs birliği kararında aranan 200 ikinci olumsuz koşul, anlaşmadan beklenen faydanın sağlanabilmesi için zorunlu oland an daha fazla rekabet kısıtlamasının yer almamasıdır. Başka bir ifadeyle, muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yer alan tüm rekabet kısıtlamalarının, üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için zorunlu olmalıdır. Dernek tarafından tavsiye niteliğinde altın fiyatlarının açıklanması uygulaması bu koşulu da sağla maktadır. Zira, her ne kadar dosya konusu Dernek meslek kuruluşu olmasa da, 5362 sayılı Kanun un 62. maddesinde meslek kuruluşlarına üyelerinin uygulayacağı fiyatların azami hadlerini belirleme yetkisi verilmiş olup, tavsiye niteliğinde fiyat açıklaması uygulaması azami fiyat uygulamasından daha az rekabeti sınırlayıcıdır. 210 Ancak, her ne kadar önaraştır ma sürecinde şikâyetçinin ifadeleri haricinde, kuyumcuların arasındaki fiyat rekabetinin tavsiye fiyat listesinin birebir kullanılarak ortadan kaldırıldığına ve/veya Dernek in internet sitesinde yayımlanan fiyat listesinin uygulanmasına yönelik üyelerine h erhangi bir zorlayıcı ve yaptırım uygulayıcı eyleminin mevcut olduğuna dair somut bir delile ulaşılamamış olsa da Dernek Başkanı nın ifadelerinden, görece yeni fiyat listesi uygulamasının, üyeler tarafından fiyatların sabit veya minimum fiyata dönüşmesinde ve fiyat rekabetinin ortadan kaldırılmasında bir araç olarak kullanılmış olabileceği ve şikâyetin bu tür bir durumu işaret edebileceği anlaşılmaktadır. 220 Dolayısıyla, dosya kapsamında verilen muafiyetin ancak Dernek tarafından yayımlanan fiyatların yayıml andığı şekliyle yani tavsiye niteliğinde uygulanması halinde geçerli olacağı, muafiyetin muhafazası için tavsiye fiyatın uygulamada yayımlanandan farklı olarak sabit veya minimum fiyata dönüşmemesi gerek mektedi r. 09-36/917 -224 6 J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 230 1- Başvuru konusu iddiala ra ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 41. maddesi uyarınca Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, 2- Kütahya Ku yumcular, Sarraflar ve Saatçiler Derneği nin üyelerine altın alış ve satış fiyatlarını tavsiye niteliğinde bildirmesi uygulamasına 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınmasına, 3- Bununla birlikte, adı geçen Derneğin üyelerine tavsiye fiyatla ilgili gerekli 240 bilgilendirmelerde bulunup tavsiye fiyatın kuyumcular arasında uygulamada sabit veya minimum fiyata dönüşmemesi için gerekli önlemleri alması gerektiği ve fiyat listelerinin üyeler arasında rekabe ti ortadan kaldırmada bir araç olarak kullanılması ile tavsiye fiyatın sabit veya minimum fiyata dönüşmesi halinde söz konusu Dernek ve/veya üyeleri hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde Kütahya Kuyumcular, Sarraflar ve Saatçi ler Derneği ne görüş yazısı gönderilmesi konusunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir .