Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-51 (Ortak Girişim) Karar Sayısı : 05-44/629 -162 Karar Tarihi : 8.7.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Metin PEKTAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - BP Plc 20 Temsilcisi: Av. Mehmet GÜN Kore Şehitleri Cad. No:32 80300 Zincirlikuyu -İstanbul D.
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2005 -1-51 (Ortak Girişim) Karar Sayısı : 05-44/629 -162 Karar Tarihi : 8.7.2005 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Metin PEKTAŞ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - BP Plc 20 Temsilcisi: Av. Mehmet GÜN Kore Şehitleri Cad. No:32 80300 Zincirlikuyu -İstanbul D. TARAFLAR : - BP Plc 1 St James Square SW1Y 4 PD Londra -İNGİLTERE - Nova Chemicals Corporation 1000 7 th. Ave. SW Calgary Alberta T2P 5L5 KANADA E. DOSYA KONUSU: BP Plc ile Nova Chemicals Corporation arasında 30 kurulacak ortak girişim şirketine izin verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.5.2005 tarih, 3542 sayı ile giren ve en son 24.06.2005 tarih, 43 41 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4., 5. ve 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca ya pılan inceleme sonucunda düzenlenen 29.6.2005 tarih , 2005 -1-51/Öİ -05-HU sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme Raporu, 29.6.2005 tarih, REK.0.05.00.00 -120/138 sayılı Başkanlık önergesi ile 05 -44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 40 karara bağlanmıştır. G. RAPO RTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - BP Plc ile Nova Chemicals Corporation arasında kurulacak olan ortak girişim şirketinin, tarafların GPS pazarındaki toplam ciro ve pazar payları yönüyle 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme v e Devralmalar Hakkında Tebliğ in 4. maddesi kapsamında bildirime tabi olduğu, ancak işlem sonucunda hakim durum yaratılmasının veya var olan bir hakim 05-44/629 -162 2 durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmadığı, 50 - Ancak, taraf lar arasında imzalanan Rekabet Etmeme Sözleşmesi nde yer alan, ortaklıktan ayrılan ana şirkete 3 yıl rekabet yasağı getiren hükmün; 4054 sayılı Kanun un 4. maddesini ihlal ettiği, aynı Kanun un 5. maddesindeki şartları taşımadığından bireysel muafiyet veri lemeyeceği, yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli olmadığından bu hükmün sözleşmeden çıkarılması gerektiği, ana şirketlere getirilen rekabet yasaklarının süresinin ortak girişimde hissedar oldukları süre ile sınırlandırılması halinde bildirilen işleme izin verilmesi gerektiği ifade edilmektedir. H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60 H.1. Taraflar H.1.1. BP Plc BP Plc, hisseleri Londra, Frankfurt ve New York borsalarında işlem gören, BP Şirketler Grubunun ana şirketi konumundadır. BP Plc nin ana faal iyet gruplarına ve bunların faaliyet safhalarına aşağıda yer verilmiştir: -BP Eploration: Petrol ve gaz araması ve üretimi, 70 -BP Oil: Petrol arıtma, pazarlama, tedarik ve nakliyesi, -BP Chemicals : Petrokimya ile ilgili ürünlerin üretim ve satışı, -BP G as and Power: Gazla çalışan enerji üretim tesislerinin geliştirilmesi. H.1.2. Nova Chemicals Corporation (Nova) Nova faaliyetlerini kimyasal ürünlere ilişkin iki temel alanda sürdürmektedir. 80 Bu faaliyetler; -Olefins/Pololefins: Ethilen, poliethilen, kim ya ve enerji yan ürünleri üretimi, -Stireniks: Stiren ve polimer üretimidir. H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Bildirime konu ortak girişim polistirin ve genişletilebilir polistirin 90 pazarlarında faaliyet gösterecektir. Bu pazarlara ilişkin açıklamalara aşağıda yer verilmiştir. H.2.1.1. Polistirin (PS) Pazarı PS, stirin maddesinin polimerizasyonu suretiyle üretilen thermoplastik reçinelerdir. Bu madde ç oğunlukla, McCurdy adı verilen borulu reaktör 05-44/629 -162 3 teknolojisi gibi polimerizasyon teknoloji lerinin kullanılması yoluyla yapılır. Ortaya çıkan sıcak yapışkan eriyik madde, reakte olmayan stirinleri elimine etmek üzere temizlenir, soğutulur ve bunlar taşınabilir topaklar şeklinde kesilir. 100 PS daha sonra dağıtımı ambalajlarla ya da toptan olarak yap ılan muhtelif başka şekillere de dönüştürülebilir (örneğin genel amaçlı ve transparan ve katı polistirin veya kırılma resistanslı ve transkülen yüksek etkili polistirin). PS, sıkma, termo - şekillendirme ve enjeksiyon kalıbı yoluyla dönüştürülür ve ambalaj lama, elektronik eşya ve aletlerin kaplaması, dayanıklı tüketim malları, tek kullanımlık kaplar ve çatal bıçaklar gibi muhtelif uygulamalarda kullanılır. PS nin dağıtımı (yüksek taleple gelen alıcıların varlığı halinde) doğrudan müşterilere satışla, ya d a (daha küçük hacimlerde talepte bulunan alıcıların varlığı halinde) distribütörler aracılığıyla yapılmaktadır. Türkiye nin 2004 yılı 110 için PS talebinin, yaklaşık %67 si ambalajlamaya ilişkin, %21 i elektronik eşya ve alet kaplamasına ve % 12 si diğer uygul amalara yöneliktir. H.2.1.2. Genişletilebilir Polistirin Pazarı (GPS) GPS, stirin maddesinin patlayıcı madde peantin ile birlikte süspansiyon polimeritasyonu yoluyla üretilir. Polimeritasyon aşamasının tamamlanmasından sonra ortaya çıkan sıcak süspansi yon soğutulur ve GPS tanelerinin süspansiyon maddesinden ayrıştırıldığı bir ayrışım işlemine tabi tutulur. Kurutulup, sınıflandırıldıktan sonra, GPS taneleri dağıtım için 120 ambalajlanır. GPS inşaat/tecrit izolasyon, ambalajlama amaçlarına yönelik olarak ve hafif ağırlıklı mıcır olarak kullanılmaktadır. 2004 yılında Türkiye nin GPS üretiminin yaklaşık %58 i inşaat/yalıtım ürünlerinde, %29 u ambalajlamada, %13 ü ise diğer uygulamalarda kullanılmıştır. Bu değerlendirmeler ışığında, bildirime konu işlem için i lgili ürün pazarları; PS ve GPS olarak belirlenmiştir. H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 130 Bildirime konu Ortak Girişim, Türkiye ve çevre ülkelerde faaliyet gösterecektir. Gerek PS gerekse GPS karayolu ve deniz yoluyla kolaylıkla taşınabilmekte, bu ürünlerin 1.000 km lik mesafe için ton başına nakliye maliyeti ürünlerin nihai fiyatlarının %5 ine tekabül etmektedir. Bildirime konu olan ürünlerin nakliyesindeki kolaylıklar dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazarı Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmişt ir. H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme H.3.1. İşlemin Değerlendirilmesi 140 BP, uluslararası alanda, petrol arama ve üretimi, işlenmesi, pazarlanması, satış ve nakliyesi, petrokimya ve ilgili ürünlerinin üretim ve satışı ve gazla çalışan enerji üretim tesislerinin geliştirilmesi alanlarında faaliyet göstermektedir. Nova ise, kimyasal ürünler alanında faaliyet göstermektedir. 05-44/629 -162 4 Taraflar, PS ve GPS ürünlerinin Avrupa da üretimi ve ticareti amaçlı bir ortak girişim kurmak üzere 18.05.2005 tarihinde a nlaşmışlardır. Buna göre taraflar, BP nin, Fransa daki PS ve GPS işleri hariç olmak üzere, Avrupa daki tüm PS ve GPS işlerini ortak girişime devredeceklerdir. Fransa daki vergi konuları ile 150 ilgili nedenlerden dolayı, BP başta Fransa daki işlerini hemen dev retmeyecek, ancak Ortak Girişim Fransa daki bu İşletme ile, ara bir dönem süresince ortak girişimin hammadde sağlayacağı ve Fransız İşletme nin tüm üretimini satın alıp dağıtımını yapacağı bir sözleşme imzalayacaktır. 1 Ocak 2007 tarihinde ya da daha sonra ki bir dönemde, tarafların bağlı şirketleri Innovene, SwisCo, DutchCo, BP Global Investments Limited aracılığıyla; BP ve Nova Chemicals International S.A. (NCISA) arasında, üzerinde uzlaşılan alım/satım opsiyonu çerçevesinde, Ortak Girişim tarafı şirketler Fransa daki söz konusu PS ve GPS işine ilişkin varlıklarını Ortak Girişim e devretmeye yönelik iradelerini iyi niyetle kullanacaklardır. 160 1997/1 sayılı Tebliğ'in "Birleşme ve Devralma Sayılan Haller" başlıklı 2. maddesinde ortak girişimlerle ilgili olara k; "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimle r (joint -venture )." tanımlaması yer almaktadır. 1997/1 sayılı Tebliğ in 2. maddesinde yapılan tanımdan hareketle, bir ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu kabul edilmesi için aranan özellikler şu şekilde 170 sıralanabilir: - Ortak kontrol altında bir teşebbüs ün bulunması (ortak girişim), - Bu ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması, - Taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmaması. Yukarıdaki bilgiler ışığında, BP ve Nova şirketlerinin kuracağı ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu bir ortak girişim olup olmadığının değerlendirilmesi yerinde olacaktır. 180 H.3.1.1. Ortak Kontrol Gerek koordinasyon riski doğuran gerekse yoğunlaşma doğurucu ortak girişimlerde aranan birinci koşul, söz konusu ortak girişimin kurucu firmalar tarafından ortak kontrol altında tutuluyor olmalarıdır. 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri arasında açıkça ifade edilmemekle birlikte, ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması ve rek abet koordinasyonuna yol açmaması şeklindeki unsurların altında, ortak girişimin 190 özerk bir yönetim anlayışına ve karar mekanizmasına sahip olması yatmaktadır. Ortak girişimin, kendisini oluşturan taraflardan bağımsız karar alabilmesi ve uygulayabilmesi içi n, verilecek önemli kararlarda söz konusu taraflardan hiç birinin tek başına karar alma yetkisinin bulunmaması, bağımsız yeni bir iradenin ortaya çıkması gerekmektedir. 05-44/629 -162 5 Söz konusu Ortak Girişim in hisselerinin yarısı, BP nin dolaylı olarak tamamına sahip olduğu yavru şirketi Innovene (O&D Int. Holding Ltd. in diğer ismi), diğer yarısı ise, Nova nın dolaylı olarak tamamına sahip olduğu yavru şirketi NCISA ya ait olacak, DutchCo ve SwissCo üzerinden idare edilecektir. 200 DutchCo, Ortak Girişim in üretim faaliye tlerini gerçekleştireceği ülkelerden her birinde kurulu, sınırlı sorumlu limited şirketler olarak kurulacak yavru üretim şirketlerindeki (Ortak Girişim Grubu) hisselerinin tamamına sahip olacaktır. SwissCo ise Ortak Girişim in belli malvarlığı unsurlarına ve çalışanlarına sahip olacak ve Ortak Girişim Grubu nun her bir üyesi ile sözleşmeler yaparak ve SwissCo tarafından satışı ve dağıtımı yapılacak PS ve GPS lerin üretimini sağlayacaktır. Esas itibarıyla, DutchCo üretime ilişkin, SwissCo ise dağıtım ve paza rlamaya ilişkin varlıklara sahip olacaktır. Ancak her iki OG şirketi de, BP ve Nova nın aşağıda daha ayrıntılı şekilde izah edileceği üzere ortak kontrolü altında olacaktır. 210 BP ve Nova arasında 12.5.2005 tarihinde imzalanan İşletme Sözleşmesi nin 4. madde sine göre her bir taraf, DutchCo ve SwissCo nun % 50 şer hissesine ve Ortak Girişim in işlerinin yürütülmesi konusunda eşit oy hakkına sahip olacaktır. Taraflar, SwissCo ve DutchCo nun ve her bir OG Grubu üyesinin işletmesiyle ilgili kararları oy çokluğuyl a almak üzere bir komite kuracaklardır. Kıdemli yöneticilerin görevlendirilmesi koşulları, bütçe ve işletme planı dahil olmak üzere belirli stratejik konularda karar alınabilmesi için Komite de oybirliği aranacaktır. Taraflardan her birinin, bu Komite ye, yönetim müdürü ve finans müdürü dahil olmak üzere toplam üçer üye atamaları öngörülmekte 220 olup, taraflar bu Komite den çıkacak her kararın SwissCo ve DutchCo nun yönetim kurullarınca yürürlüğe konulması için gerekeni yapacaklardır. SwissCo ve DutchCo yöneti m kurullarında, her bir tarafın birer aday gösterdiği, iki müdür görev alacaktır. Komite başkanın ve DutchCo ve SwissCo yönetim kurulları başkanlarının kesin neticeyi belirleyecek şekilde oy kullanma hakları olmayacaktır. Bu çerçevede kurulacak olan orta k girişim şirketinin, BP Grubu ve Nova Grubu nun ortak kontrolü ile yönetileceği anlaşılmaktadır. 230 H.3.1.2. Bağımsız İktisadi Varlık Olması Ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu olup olmadığını gösteren kriterlerden biri, söz konusu ortak girişimin bağımsı z bir iktisadi varlığın bütün fonksiyonlarını yerine getiriyor olup olmadığıdır. Bağımsız bir iktisadi varlıktan söz edebilmek için söz konusu ortak girişimin faaliyetlerini yürütmek üzere yeterli işgücüne ve mal varlığına sahip olması, pazarda bağımsız bi r sağlayıcı ve alıcı olarak davranması, faaliyetlerinin belli bir süre ile sınırlı olmaması, rekabet politikalarını kendi ekonomik menfaatlerine göre özerk bir şekilde belirlemesi gerekmektedir 240 Taraflar arasında imzalanan 18.5.2005 tarihli Kuruluş Anlaşma sı nın muhtelif maddelerinde, BP nin Fransa daki PS ve GPS işleri hariç, tarafların PS ve GPS işlerine ilişkin tesisleri, çalışanlarını, tedarik sözleşmelerini, envanterleri, müşteri sözleşmeleri ve şerefiyeleri, fikri sinai mülki haklarının tamamını Ortak Girişim e devre tmeleri öngörülmüştür. Bu bakımdan kurulacak Ortak Girişim 05-44/629 -162 6 Türkiye ve çevre ülke pazarlarına yönelik olarak üretim, dağıtım ve satış faaliyetlerini yürütebilecek yeterlikte bir yönetim, personel, taşınır ve taşınmaz mallarla donatılacaktır. Bu açıklamalar ışığında, ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olma şartını yerine getirdiği anlaşılmaktadır. 250 Öte yandan, Ortak Girişim, önceden belirlenmiş minimum miktardaki stirin hammaddesini, 2008 yılına kadar ve daha sonra da tarafların söz konusu minumum m iktarlarda mutabık kalmaları durumunda, Stirin Tedariki Anlaşması nın bitimine dek; yani 2010 yılına kadar, kurucularından ya da kurucuları aracılığıyla sağlayacaktır . Bildirime konu işlemde, rakiplerinin dikey bütünleşik yapı içerisinde olması, bu tür uygulamaların piyasanın gereklerinden olduğu ve şirketin hammadde üzerinden yeni bir ürün üreterek katma değer yaratacağı hususları di kkate alınarak, ortak girişimin ortaklarından 2010 yılına kadar stirin tedariği anlaşması yapmasının bağımsız 260 iktisadi varlık olmasını etkilemeyeceği kanaatine varılmıştır. H.3.1.3. Rekabeti Sınırlayıcı Amaç veya Etkinin Olmaması Bu unsurun değerlendiri lmesinde belirleyici faktör, ortak girişimin ana şirketler arasında veya ana şirketlerle ortak girişim arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonuna sebebiyet verip vermediği hususudur. Bu doğrultuda ana şirketlerin, ortak girişimin faaliyette bulundu ğu ilgili ürün pazarı veya coğrafi pazardan ya da bu pazara komşu pazardan veya bu pazarın alt veya üst konumunda olan pazarlardan tamamen çekildiği ya da etkinliklerini ortak 270 girişimin coğrafi pazarının dışında sürdürüldüğü durumlarda, ortak girişim yoğun laşma doğurucu olarak kabul edilmektedir. Bu çerçevede; rekabet koordinasyonundan, bir başka deyişle ortak girişimin rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmasından söz edilebilmesi için öncelikle ana şirketlerin birbirleriyle veya ortak girişimle rakip olmaları gerekmektedir. Buna göre ortak girişimin kendisini oluşturan teşebbüslerin daha önceki faaliyetlerini devralıp almadığı, onlar adına yeni faaliyetlere girişip girişmediği, şirketlerin ilgili pazarlarında veya ilgili ürün pazarının üst veya alt pazarlarında veya komşu pazarlarda faaliyet gösterip göstermediği konuları 280 açıklığa kavuşturulması gereken hususlardır. Fransa daki işler hariç olmak üzere tarafların ortak girişimin faaliyet alanlarından tamamen çekiliyor olması ortak girişimin ortakları a rasında ve/veya ortak girişimle ortaklar arasındaki koordinasyon riskini ortadan kaldırmaktadır. Öte yandan, ana şirketlerin ortak girişimin üst pazarında yer alması ve ortak girişimle tedarik anlaşması yapması, yukarıdaki bölümde izah edilen nedenlerden d olayı bu değerlendirmeyi etkilemeyecektir. Bildirilen işlemin 4054 sayılı Kanun un 7. maddesi kapsamında yoğunluk 290 doğurucu bir ortak girişim olduğunun ortaya konulmasından sonra, aynı Tebliğ in 4. maddesi kapsamında bildirime tabi olup olmadığının belirl enmesi gerekmektedir. 1997/1 sayılı Tebliğ in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde; birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pa zar paylarının, piyasanın % 25 ini aşması halinde 05-44/629 -162 7 veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon Türk Lirası nı aşması halinde Rekabet Kurulu ndan izin almaları zorunludur. şeklinde düzenleme getirilmiştir. 300 2004 yılında BP nin ilgili pazar lardaki ciroları ve pazar paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. Tablo 1 - BP nin İlgili Pazarlardaki Ciro ve Pazar Payı Pazar Ciro (TL) Pazar Payı (%) PS Pazarı ( .) ( .) GPS Pazarı ( .) ( .) Nova nın ilgi li pazarlardaki 2004 ciroları ve pazar payları şu şekildedir. Tablo 2 - Nova nın İlgili Pazarlardaki Ciro ve Pazar Payı Pazar Ciro (TL) Pazar Payı (%) PS Pazarı ( .) ( .) GPS Pazarı ( .) ( .) Tarafların PS pa zarındaki toplam pazar payları ve ciroları Tebliğ de belirlenen 310 eşiklerin altında kalmaktadır. Ancak, tarafların GPS pazarındaki pazar payları ve ciroları Tebliğ de belirlenen eşikleri aştığı için izne tabidir. Ortak Girişim'in faaliyet göstereceği PS ve GPS pazarlarındaki teşebbüsler ve pazar payı 2004 yılı verileri üzerinden şu şekildedir: Tablo 3 - 2004 yılı Türkiye PS Pazarı Şirket İsmi Hacim (kt) Pazar Payı (%) BP/Nova ( .) ( .) BASF ( .) ( .) Total ( .) ( .) DOW ( .) ( .) Polimeri ( .) ( .) Uzak Doğu Tedarikçileri ( .) ( .) Orta Doğu Tedarikçileri ( .) ( .) Baser ( .) ( .) Tüpraş ( .) ( .) Pakistan & Hindistan ( .) ( .) Diğer ( .) ( .) TOPLAM 180 100 320 Tablo 4 - 2004 Türkiye GPS Pazarı Şirket İsmi Hacim (kt) Pazar Payı (%) BP/Nova ( .) ( .) BASF ( .) ( .) Monotez ( .) ( .) Polimeri Europa ( .) ( .) Dwory ( .) ( .) Styrochem ( .) ( .) National PCC ( .) ( .) Uzak Doğu Tedarikçileri ( .) ( .) 05-44/629 -162 8 ABD/Kanada ( .) ( .) Diğer ( .) ( .) TOPLAM 52.69 100 Tarafların %( .) oranında pazar payına sahip olduğu dikkate alındığında, bildirilen işlemin PS pazarındaki rekabet üzerinde önemli bir etki yaratmayac ağı görülmektedir. Şirketlerin GPS pazarındaki toplam payları %( .) tür. Bu piyasada pazar payı %10 un üzerinde 4 rakibin olduğu dikkate alındığında, bildirilen işlem pazar yapısı üzerinde önemli bir değişiklik yaratarak rekabetin önemli ölçüde kısıtlanmas ına neden olmayacaktır. 330 H.3.2. Rekabet Etme Yasaklarının Değerlendirilmesi Nova ve BP Grupları arasında imzalanan Rekabet Etmeme Sözleşmesi nin 3.1. maddesinde Ortak Girişim in hissedarları ile bunların bağlı şirketlerinin, Ortak Girişim'in faaliyet k onularıyla sınırlı olmak üzere Ortak Girişim le rekabet etmesi yasaklanmıştır. Aynı sözleşmede, bu rekabet yasağına ilişkin istisnalara yer verilmiştir. Teşebbüsler arasında, bir tarafın diğerine rekabet yasağı getirdiği anlaşmalar 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamındadır. Bununla birlikte bazı 340 birleşme devralma işlemlerinde ticaret yerinin, mevkii, itibar ve sair gayrimaddi unsurlarının ve know -how gibi kayıtlı olmayan haklarının da devri söz konusu olduğu için satıcı üzerine getirilen ve belirli şartları içinde bulunduran rekabet yasakları farklı olarak değerlendirilmektedir. Devralmalarda alıcıların satıcılara getirdiği rekabet yasakları, alıcıların yatırımlarının değerinden tam olarak yararlanmalarının bir aracı olarak görülmektedir. Ortak giri şimlerde ise rekabet yasakları taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasında rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açılmaması gerekliliği nedeniyle ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet 350 göstereceği ilgili pazardan çekilmelerini ve b öylelikle yeni ekonomik birimin fiili ya da potansiyel rakibi olma imkanlarının ortadan kalkmasını sağlamaktadır. Bu özellikleriyle gerek devralma işlemlerinde satıcılara getirilen rekabet yasakları, gerekse ortak girişim işlemlerinde ana teşebbüslere geti rilen rekabet yasaklarının yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli oldukları kabul edilmektedir. Ortak kontrolün devredildiği yoğunlaşma doğurucu ortak girişimlerde rekabet yasağı ana şirketlerin ortak girişimle rekabet etmemesi şeklinde yer alma ktadır. Söz konusu rekabet yasağı ana şirketlerin pazardan çekilmesi 360 anlamına geldiği için ortak girişimin yoğunluk doğurucu bir işlem olması açısından önem kazanmaktadır. Ana şirketlerin faaliyetlerini ortak girişime devrederek pazardan çıkması gerek ana şirketler arasındaki, gerekse ana şirketlerle ortak girişim arasındaki rekabetçi davranışların koordinasyonu riskini ortadan kaldırmaktadır. Ortak girişimlerde rekabet yasağının içerdiği coğrafi alanın ve ilgili ürünün, ortak girişimin faaliyet gösterdiğ i ilgili coğrafi pazar ve ürün pazarıyla sınırlı 05-44/629 -162 9 olması gerekmektedir. Diğer yandan ana şirketlerin ortak girişimle rekabet etme yasağının belirli bir süre ile sınırlı olması gerekmektedir. 370 Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama kavramı çerçevesi nde yoğunlaşma işlemi ile birlikte değerlendirilebilmesi için, yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma kriterinin yanı sıra sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma ve orantılılık kriterlerini de sağlaması gerekmektedir. Bu kriterler çerçevesi nde yukarıda değinilen rekabet etme yasaklarına ilişkin hükümlerin değerlendirilmesi gerekmektedir. - Sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma ilkesi 380 Yan kısıtlama olarak tanımlanacak düzenlemenin, yoğunlaşmanın tarafları olan teşebbüslerin pazardaki hareket özgürlüklerini sınırlandırması, ancak; yoğunlaşma işleminin kaçınılmaz sonucu olmadığı müddetçe, üçüncü kişi ya da teşebbüslerin ekonomik davranışlarını etkileyecek ya da bu teşebbüslerin zararına olacak herhangi bir kısıtlama içermemesi gerekmekte dir. Bu genel prensip çerçevesinde devralma işlemlerinde; satıcıya, satıcının bağlı kuruluşlarına ya da satıcının temsilcilerine, ortak girişim işlemlerinde ise kontrolü paylaşan ortaklara rekabet yasakları getirilmesi makul sayılacaktır. Bu bakımdan, Rek abet Etmeme Sözleşmesi nde ortak girişim hissedarları ve 390 bunların bağlı kuruluşlarına rekabet yasağı getirilebilecektir. - Orantılılık İlkesi Bir kısıtlamanın yan sınırlama olarak kabul edilmesinde yalnızca kısıtlamanın niteliğinin değil aynı zamanda ka psamının, süresinin ve coğrafi uygulama alanının da işlemin yürütülebilmesi için gerekli olandan fazla sınırlanmış olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Rekabet Etmeme Sözleşmesi nde, rekabet yasağının kapsamı, bölge içinde 400 PS ve GPS nin imal edilmesi, pazarlanması ve araştırma geliştirme işleri olarak belirlenmiştir. Sınırlandırmanın geçerli olacağı bölge ise, Türkiye ve çevre ülkeler ile AB ülkeleri (isimleri sayılarak) şeklinde belirlenmiştir. Coğrafi alan ve kapsam açısından bakıldığında il gili rekabet yasaklarının ortak girişimin faaliyetleri ile orantılı bir şekilde belirlendiği görülmektedir. Süre açısından bakıldığında, ortak girişim işlemi bakımından öngörülen rekabet yasağının süresinin ise ortak girişimin ömrünü aşmaması gerekmekted ir. Rekabet Etmeme Sözleşmesi nde rekabet yasaklarının süresi, ortak girişimde hissedarlığın devamı süresince ve hissedarlığın bitiminden 410 itibaren üç yıl olarak belirlenmiştir. Bu hükmün istisnası olarak Sözleşme'nin 3.4. maddesinde BP nin herhangi bir üye sinin satın alma opsiyonunu kullanarak Nova nın hisselerini iktisap etmesi veya ortak girişimin tasfiyesiyle rekabet yasaklarının hemen sona ereceği belirtilmiştir. Tarafların temsilcisi Ortak Girişim de hissedarlığı biten hissedara 3 yıllık bir rekabet e tme yasağının getirilmesinin gerekçesiyle ilgili olarak, bunun nedeninin devralınan işin değerinin korunması olduğu ve AB uygulamalarında 05-44/629 -162 10 da ortak girişimde hissedarlığı biten ortağa 3 yıla kadar rekabet yasağı getirildiğini belirtmektedir. 420 Önceki Kurul k ararlarında, ortak girişim hissedarlarına getirilen rekabet yasaklarının kural olarak ortak girişimde hissedar oldukları süre ile sınırlı olması öngörülmüştür. Bunun gerekçesi ise, ortak girişimin taraflarının sonradan yapacakları hisse devrinin yeni bir d evir işlemi olduğu için bu devir sırasında satıcı hissedara rekabet yasağının getirilebileceği, bu nedenle hisse devri sonrasında geçerli olacak rekabet yasaklarına ortak girişimin kurulduğu anda değil, bu hisse devri sırasında karar verilmesi gerektiğidir . Bu çerçevede, Rekabet Etmeme Sözleşmesi nde yer alan rekabet 430 yasaklarının, hissedarların ortak kontrolünü paylaştıkları süreyle sınırlı olması ve ilgili sözleşme maddesinin bu yönde düzenlenmesi gerekmektedir. I.SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelene n dosya kapsamına göre; - Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ"in 4. maddesi kapsamında izne tabi olduğuna, ancak işlem sonucunda hakim durum 440 yaratılarak veya var olan hakim durum güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına, - Ancak taraflar arasında imzalanan Rekabet Etmeme Sözleşmesi nde yer alan ortaklıktan ayrılan ana şirkete 3 yıl rekabet yasağı getiren hükmün, hissedarların ortak kontrolü paylaştıkları süreyle sınırlandırılması halinde bildirilen işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 450