Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-57 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 07-37/38 7-147 Karar Tarihi : 3.5.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Pr of. Dr.Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN , Ali Fuat KOÇ C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa AKSAL Aksal Süt Ürünleri Türkmen Köyü Keşan Edirne 20 D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: Keşan Süt Üret icileri Birliği Dinçma
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-57 (İlk İnceleme) Karar Sayısı : 07-37/38 7-147 Karar Tarihi : 3.5.2007 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler :Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL, Pr of. Dr.Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B. RAPORTÖRLER: Ali İhsan ÇAĞLAYAN , Ali Fuat KOÇ C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa AKSAL Aksal Süt Ürünleri Türkmen Köyü Keşan Edirne 20 D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN: Keşan Süt Üret icileri Birliği Dinçman İş Merkezi, Kat 2 No:2/6 Keşan/Edirne İpsala Süt Üreticileri Birliği İpsala/Edirne E. DOSYA KONUSU: Süt Üretici Birlikleri (Birlik ) tarafından hazırlanan İnek Sütü Satış Sözleşmesi ile yasaya aykırı yüksek hizmet bedel leri istendiği, Birlik in üreticilere baskı yaptığı, piyasada tekel oluşturup dilediği şartlarda 30 ürün pazarladığı iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Keşan/Edirne de süt ürünleri piyasasında faaliyet gösteren Aksal Süt Ürünleri İşletmesi nin sahibi Mustafa Aksa l imzalı başvuruda özetle ; 1. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı nın belirli kurallara bağlı olarak süt teşviki verdiği, 2. Söz konusu teşvikin örgütlü üreticiler olarak nitelendirilen, ilgili yasalarca kurulmasına izin verilen birlik ve kooperatiflere üye üreticile r için daha fazla olduğu, 3. Gerek üye olunmasının kolaylığı, gerekse süte ilişkin desteklerden daha fazla pay alması yönüyle, süt üreticilerinin süt birliklerine üye olmayı tercih ettiği, 40 yasal olarak bir ilde veya ilçede ancak bir tane süt birliğinin kurula bildiği, 4. Süt üretici birliklerinin kuruluş kanunu olan 5200 sayılı yasanın 7. maddesinin (g) bendi ile Birlik genel kurulunun Birlik aracılığı ile pazarlanan ürünlerin satış bedelinin binde ikisini aşmamak üzere kesilecek hizmet payını tespit etmeye yetkili olduğu, ancak Birlik yöneticilerinin bu bedeli kendi istemlerine göre %2 - %7 arasında belirlediği, 5. Birlik in istediği miktarda ürünü, dilediği hizmet bedelinde kendi belirlediği işletmelere sattığı, sermaye gücü daha az olan işletmeler ve Birlik yönetim inin inisiyatifi dışında kalanların ürün alamadığı, 07-37/387-147 26. Aksal Süt Ürünleri İşletmesi nin Birlik in sunduğu sözleşmeyi imzalamaması 50 nedeniyle, Aksal Süt Ürünleri İşletmesi ne süt veren Birlik üyelerinin icmallerinin düzenlenmediği, dolayısıyla üreticilerin de m ağdur edildiği, üreticilere baskı yapılarak Birlik e yüksek komisyon ödeyen firmalara yönlendirilerek taraf tutulduğu, kendi işletmesine süt satan müstahsillerin Birlik üyeliğine kabul edilmediği, iddia edilerek piyasada tekel gibi hareket eden Keşan Süt Ü reticileri Birliği ve İpsala Süt Üreticileri Birliği hakkında yasal işlem yapılması talep edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.4.2007 tarih, 2639 sayı ile intikal eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 6. maddesi 60 uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 26.4.2007 tarih ve 2007 -3-57/İİ-07- AİÇ sayılı İlk İnceleme Raporu 30.4.2007 tarih, REK.0.07.00.00 -110/91 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07 -37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuruya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70 I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirm e 29.6.2004 tarihli 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu nun 1. madde si ile üretimi talebe göre plânlamak, ürün kalitesini iyileştirmek, kendi mülkiyetine almamak kaydıyla pazara geçerli norm ve standartlara uygun ürün sevk etmek ve ürünleri n ulusal ve uluslararası ölçekte pazarlama gücünü artırıcı tedbirler almak üzere tarım üreticilerinin, ürün veya ürün grubu bazında bir araya gelerek, tüzel kişiliği haiz tarımsal üretici birlikleri kurmalarını sağlamak amaçlanmıştır . 80 Aynı Kanunun 4. ma ddesine göre Birlikler; ürün veya ürün grubu bazında faaliyet gösteren ve tüzüklerinde belirlenen miktardaki tarımsal üretimi bu kuruluşlar aracılığıyla pazarlamayı taahhüt eden, en az onaltı tarım üreticisinin bir araya gelmesiyle, asgarî ilçe düzeyinde kurulabilmektedir. 16.1.2005 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan Tarımsal Üretici Birliklerinin Kuruluş Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik in 10 (a) maddesi uyarınca süt birliğinin, asgarî pazarlanabilir süt üretimi yıllık 3600 ton olması gerekmektedir . 5200 sayılı Kanunun 5. maddesinde birliğin görevleri sayılmıştır. Buna göre birliğin görevlerinden biri de Üyelerinin ürünlerine pazar bulmak, ürünlerin pazara arzını 90 düzenlemek tir. Birliğin organlarından olan genel kurulun görevlerinden bir i de Birlik aracılığı ile pazarlanan ürünlerin satış bedelinin binde ikisini aşmamak üzere kesilecek hizmet payını tespit etmek tir (Madde 7 - g). 11. maddenin (f) bendine göre de kesilen bu hizmet payları birliğin gelir kalemlerinden birisini oluşturmaktadı r. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden; Birlik ve kooperatif gibi tarımsal bir örgüte üye olan üreticiler in, üye olmayan üreticilere göre daha fazla desteklen diği 07-37/387-147 3anlaşılmaktadır. Şikâyet başvurusundan yararlanılarak hazırlan an söz konusu 100 desteklere ilişkin ö zet tablo aşağıda sunulmuştur. Tablo.1 Süte Verilen Desteklerin Karşılaştırılması (Ykrş/Lt) Destekler Birliğe üye üreticiler Üye olmayan üreticiler Süt desteği 5,5 3 Hayvanlarını soy kütüğüne kayıt ettiren 1,5 - Ziraat mühendisi, veteriner ile çalışılır sa 1,5 - Ürünleri Birlik aracılığı ile pazarlayan 1,5 - 4054 sayılı Kanun da, tarım ürünlerine yönelik olarak herhangi bir istisna ya da muafiyet hükmü öngörülmemiştir. Dolayısıyla diğer sektörlerde olduğu gibi rekabeti kısıtlayıcı etkisi veya amacı tes pit edilen tarım sektöründeki teşebbüsler arasında yapılan anlaşmalar, teşebbüslerin eylemleri ve oluşturdukları birliklerin kararları da Kanun un yaptırımlarına tabidir. Ancak Türkiye de de 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu ve 5488 sayılı Tar ım Kanunu ile küçük üreticilerin bir tarımsal örgüt çatısı altında, destek mekanizmaları yoluyla, toplanmaları teşvik edilmektedir . 110 Tarım sektörünün, Türkiye de kamu düzenlemelerine tabi tutulduğu ve gelecekte de daha yoğun bir şekilde bu düzenlemelerin d evam edeceği görülmektedir. 5200 sayılı Kanun ve bu Kanun çerçevesinde çıkartılan Yönetmelikler ile tarımsal üretimin kalite standartlarını artırmak yanında, tarımsal üretici birlikleri vasıtası ile tarım üreticilerinin piyasada kararların alınmasında etki li olabilecek bir yapıya kavuşmalarının amaçlandığı anlaşılmaktadır . Bu tür kamusal düzenlemeler sonucunda hedeflenen piyasa yapısının oluşmasının ve piyasadaki dengelerin oturmasının zaman alıcı dinamik bir süreç olduğunu belirtmek gerekmektedir . Dolayısı yla dosya konusu şikâyet değerlendirilirken, söz konusu şikâyetlerin özellikle kamusal düzenlemelerle 120 birlikte değişmeye başlayan piyasa yapısı ve yeni oluşumlarla ilgili olduğunun göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Başvuru ekinde gönderilen imzası z Süt Alım Sözleşmesi nin Fiyat başlıklı 3. maddesine göre Alıcı -Şirket, sözleşmeye dahil olan Keşan Köy Gruplarından, aldığı süt karşılığı, belirlenen taban fiyatın, %2 si kadar, Satıcı -Birliğe, birlik katkı payı komisyon ödemek durumundadır. Sözleşm enin Diğer Hükümler başlıklı 6. maddesinde ise aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir: Birlik süt toplama Merkezi kurduğu veya alıcı firma Aksal tarafından kurulmuş olan 130 süt toplama tankı ve ekipmanlarının Birlik tarafından sözleşme şartları uyarınca satı n alınması halinde, sözleşme konusu köylerde, alıcı firma Aksal tarafından alım yapılan aylık süt miktarının, bedelin %7 sini, Birlik süt toplama merkezi kurmadığı köylerde alım yapılan süt miktarının, bedelinin %2 si alıcı firma Aksal, komisyon (Birlik ka tkı payı) olarak Birlik e ödeyecektir . Dosya me vcudu bilgi ve belgeden sözleşmede yer alan komisyon oranlarının 5200 sayılı Kanun da belirtilen sınırları aştığı anlaşılmıştır . Bu durumun 5200 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde denetiminin yapılması gerekmektedir. 140 Birlik yönetimlerinin keyfi olarak istediği işletmeye ürün vermediği, yüksek komisyon belirleyerek keyfi fiyatlama yaptığı, üreticilere baskı yaparak Aksal firmasının ürün temin etmesini zorlaştırdığı iddiaları ile ilgili olarak ise, söz konusu şikâyetlerin sektörde uygulamaya konulan kamusal düzenlemeler neticesinde, pazardaki 07-37/387-147 4dengelerin değişmeye başlamasından ve üreticilerin birlikler altında birleşerek, pazarda güç kazanmasından kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre ; 150 Dosya konusu iddialara yönelik olarak, 4054 sayılı Kanun kapsamında önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek bulun madığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.