Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-51 (Muafiyet) Karar Sayısı : 11-28/582 -183 Karar Tarihi : 04.05.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustaf a ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Esin AYGÜN, Gülçin DERE C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Akbank T.A.Ş. Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. 12/7 Taksim 34437 İstanbul D. TA
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-51 (Muafiyet) Karar Sayısı : 11-28/582 -183 Karar Tarihi : 04.05.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustaf a ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10 B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Esin AYGÜN, Gülçin DERE C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Akbank T.A.Ş. Temsilcisi: Av. Turgan GÜRMEN Mete Cad. 12/7 Taksim 34437 İstanbul D. TARAFLAR : - Akbank T.A.Ş. Sabancı Center 344330 4. Levent/ İstanbul - Aksigorta A.Ş. Meclis -i Mebusan Cad. No:67 34427 Fındıklı/İstanbul E. DOSYA KONUSU: Aksigorta A.Ş. (Aksigorta ) ile Akbank T.A.Ş. (Akbank ) arasında 20 imzalanan Hayat -Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.02.2011 tarih ve 1504 sayı ile giren başvuru üzerine düzenlenen 25.04.2011 tarih ve 2011 -4-51/MM -11-187.SY sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 27.04.2011 tarih ve REK.0.08.00.00 -130.01.03/176 sayılı Başkanlık önergesi ile 11 -28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da, Aksigo rta ile Akbank arasında 18.02.2011 tarihinde imzalanan Hayat -Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi nin 5. maddesinde düzenlenen rekabet yasağının 5 yılı aşan kısmının 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi çerçevesinde muafiyet alamayacağı görüşüne yer verilmiş tir. 30 H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Pazar H.1.1. Ürün Pazarı Taraflar arasındaki sözleşme hayat dışı sigortalarında acentelik hizmetlerine ilişkin bir anlaşma olup, bildirime konu işlem kapsamında ilgili ürün pazarı hayat dışı sigortacılık ürünl erinde acentelik hizmetleri pazarı olarak belirlenmiştir. Diğer yandan, bankalar yaygın şube ağları, kredi kullanarak tüketim ya da yatırımda bulunacaklara ulaşmadaki stratejik konumları ve çoğu durumda kredi sürecinin içerdiği bürokrasinin yarattığı bel irsizlikten yararlanarak belli bir sigorta ürününün kredi müşterisine pazarlanması aşamasında sahip oldukları inisiyatif imkanları nedeniyle, sigorta şirketlerinin 40 ürün kanallarında yer almaktadırlar. Mevcut dosya konusu bakımından, bankalar geniş bir müşt eri kitlesine daha az maliyetle ulaşma ve çapraz satış yapma imkânları dolayısıyla 11-28/582 -183 2diğer serbest acentelerden farklılaştıkları için banka sigortacılığı hizmetlerinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. H.1.2. Coğrafi Pazar Bildirime konu acentelik s özleşmesinde belirtilen faaliyetlerin ülkemizin tümünde satışı yapılan sigortacılık ürünlerini kapsamakta olduğu ve ilgili ürünler açısından rekabetin ülke çapında homojen dağıldığı hususu dikkate alınarak , mevcut dosya konusu bakımından ilgili coğrafi paz ar Türkiye olarak tespit edilmiştir. H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 50 H.2.1. Taraflara İlişkin Bilgiler H.2.1.1. Akbank T.A.Ş. 1948 yılında kurulan Akbank, hâlihazırda İstan bul daki Genel Müdürlüğü , 20 b ölge müdürlüğü ve 912 şubeyi kapsaya n bir dağıtım ağı ile çalışmaktadır. Akbank, yurtdışındaki faaliyetlerini Hollanda (Akbank N.V.), Almanya (Akbank AG) ve Dubai de (Akbank Dubai Limited) bulunan iştirakleri ve Malta da bulunan bir şubesiyle sürdürmektedir. Akbank, temel bankacılık hizmetl erinin yanı sıra bireysel, ticari, kurumsal, özel bankacılık ve uluslararası ticaret finansmanı hizmetleri sunmaktadır. Bankacılık dışı finansal hizmetler ile sermaye piyasası ve yatırım hizmetleri ise, Banka nın iştirakleri tarafından verilmektedir. Akba nk hisse senetleri %28,84 halka açıklık oranıyla İstanbul Menkul Kıymetler Borsası na 60 kotedir. Yurt dışında ise Banka nın Level 1 depo sertifikaları ABD de OTC piyasasında işlem görmektedir. H.2.1 .2. Aksigorta A.Ş. 28.04.1 960 tarihinde idare merkezi Adan a da ve iş merkezi İstanbul da olmak üzere, Sabancı Grubu bünyesindeki şirketlere hizmet vermek amacıyla kurulan Aksigorta, yangın, deprem, kaza, sağlık, kasko, doğal afetler gibi hayat dışı sigortacılık ürünlerinin üretimi ve satışı alanlarında faaliyet g österen bir sigorta şirketidir. Ak sigorta, 2010 yılı sonu itibariyle 10 bölge müdürlüğü, iki bölge temsilciliği, tüm yurda yayılmış 884 Akbank şubesi ve serbest acente ağıyla hayat dışı branşlarda faaliyet göstermekte olup, ile tüm Türkiye de hizmet su nmaktadır. 70 H.2.2 . Bildirime Konu Sözleşme Bildirime konu Hayat -Dışı Sigorta İçin Acent elik Sözleşmesi , Akbank ın, Aks igorta'nın hayat dışı sigortacılık ürünlerinin satış ve pazarlaması konusunda sigorta acentesi olarak atanmasını öngören bir dağıtım anla şmasıdır. Bildirime konu acentelik anlaşması ile Aksigorta hayat dışı sigortacılık ürünlerinin Türkiye sınırları dâhilinde Aksigorta adına ve hesabına münhasır olmayan pazarlama hakkını Akbank'a vermektedir. Bildirim Formu nda yer verilen bilgilere göre, Aksigorta sigortacılık ürünlerinin üretimi, satışı ve pazarlamasını yapan bir sigorta şirketidir. Ak sigorta sigortacılık ürünlerinin satışını, tüm Türkiye sathına yayılmış Ak sigorta namına ve hesabına çalışan bağımsız acenteleri ve Akbank şubeleri aracılığ ı ile gerçekleştirmektedir. Akbank ise temel 80 bankacılık hizmetlerinin yanında bir grup şirketi olan Ak sigorta'nın hayat dışı sigortacılık ürünlerinin bilgi, deneyim, eğitimli iş gücü ve yeterli kaynağa sahip olarak müşterilerine sunumunu acente sıfatı ile yapmaktadır. Ak sigorta taraflar arasında halen devam eden acentelik ilişkisinin Ak sigorta hisselerinin Ageas'a devrine izin verildikten sonraki dönemde de devam etmesi için bildirime konu Sözleşme de öngörülen hüküm ve koşullar çerçevesinde Akbank'a hayat dışı sigortacılık ürünlerinin satışı için münhasır olmayan 11-28/582 -183 3yetki vermeyi istemektedir. Dolayısıyla , Sözleşme nin temel amacı , Aksigorta nın hayat dışı sigortacılık ürünlerinin -diğer acentelik kanallarının yanı sıra - acente sıfatıyla Akbank şubeleri kanalı yla satış ı ve pazarlanmasıdır. H.2.3. Değerlendirme 90 Öncelikle bildirime konu sözleşme için talep edilen menfi tespit/muafiyet Sabancı Grubu nun Aksigorta da sahip olduğu %61.98 oranında hisseden %30,99 unun Ageas tarafından satın alınarak, Aksigorta nın Sa bancı ile Ageas ın ortak kontrolüne geçmesinden sonraki duruma ilişkindir. Söz konusu devirden sonra Akbank ve Aksigorta aynı ekonomik bütünlük içerisinde değerlendirilemeyecek iki teşebbüstür . Bu çerçevede, ticari ve mali risklerin dağılımı itibariyle Akb ank ın acentelik niteliği değerlendirildikten sonra Sözleşme nin rekabeti sınırlayıcı olabilecek maddelerinin Kanun karşısındaki durumu incelen miştir. H.2.3. 1. Akbank ve Aksigorta Arasındaki Acentelik Sözleşmelerinin Risk Kriteri Bakımından Değerlendirilm esi 100 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin açıklanmasına Dair Kılavuz (Kılavuz) da acentelik sözleşmelerine değinilmekte ve bu sözleşmelerin rekabet hukuku açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır. Söz konusu kılavuzda, müvek kil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamaların genellikle Kanun un 4. maddesi kapsamında olmadıkları ve prensip olarak muafiyet rejiminin de konusunu oluşturmadıkları kabul edilmektedir. Bu kapsam da teşebbüsler arasındaki ilişkinin Kanun un 4. maddesi kapsamında olup olmadığını belirleyen faktör, acentenin müvekkil tarafından atandığı faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali bir risk alıp almaması olarak belirlenmiştir. Acentenin bir mali veya ticari risk taşımaması durumunda faaliyetlerinin müvekkil 110 teşebbüsün faaliyetlerinin bir parçası olarak değerlendirilece ktir. Aksi halde, yani risk üstlenmesi durumunda, acentenin kendi yapmış olduğu yatırımların geri dönüşünü sağlayabilmesi için pazarlama stratejisini özgürce belirleyebilmesi gerek ir. Belirleyeme diği durumlarda ise , sözleşme ler Kanun un 4. maddesi kapsamına girebil ir. Risk konusunda Kılavuzda, her bir olayın kendi özellikleri göz önünde bulundurularak değerlendirileceği belirtilmekte, ayr ıca bir acente ve müvekkil arasındaki ilişkide acentenin risk üstlendiği ve bu nedenle anlaşmanın Kanun un 4. maddesine girdiği durumlara örnekler verilmektedir. Netice itibarıyla, m üvekkil ile acente arasındaki ilişkiye Kanun un 4. maddesinin uygulanmamas ı için acentenin örnek olarak sayılan bu ve benzeri risk veya maliyetleri yüklenmemesi gerekmektedir. 120 Hangi hallerde risk üstlenildiğine örnek olarak aşağıdaki hususlar gösterilebilir: - Ticari acentenin ticari faaliyetleri süresince bağımsız bir tacir gi bi davranması, - İşlemle ilgili ticari riskin acentenin üzerinde olması, - Ticari acentenin elinde sözleşme konusu mallardan minimum miktarda stok bulunması, - Ticari acentenin müşteriler için kendi hesabına olmak üzere ücretsiz servis hizmeti vermesi, - Ticari acentenin fiyatlar ve ticaret koşullarını belirleme yetkisi bulunması. Acenteler daima müvekkilleri hesabına iş yaparlar. Acentelerin yapacağı işlemlerden doğan hak ve borçlar müvekkillerine aittir. Sigorta acentelerinin de tabi olduğu Türk Ticaret Kanunu nun 102 -123. maddeleri acentelik hakkındaki düzenlemelere ilişkindir. Söz konusu 130 11-28/582 -183 4madde hükümlerinde acentelerin müstakil hareket edemeyeceği hususu belirtilmiştir. Dolayısıyla, acente niteliğinde faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin müvekkill erinin talimatları ve onların menfaatleri doğrultusunda iş görmeleri kanundan doğan bir yükümlülük ol up, hareket serbestîleri sınırlı olan acentelerin bağımsız hareket edebilen kişiler karşısında belirleyici olma özellikleri bulunmamaktadır. 5684 sayılı S igortacılık Kanunu nda da sigorta acentesi, Ticarî mümessil, ticarî vekil, satış memuru veya müstahdem gibi tâbi bir sıfatı olmaksızın bir sözleşmeye dayanarak muayyen bir yer veya bölge içinde daimî bir surette sigorta şirketlerinin nam ve hesabına sigor ta sözleşmelerine aracılık etmeyi veya bunları sigorta şirketleri adına yapmayı meslek edinen, sözleşmenin akdinden önce hazırlık çalışmalarını yürüten ve sözleşmenin 140 uygulanması ile tazminatın ödenmesinde yardımcı olan kişi olarak tanımlanmakta ve 23. maddesinde de bankaların sigorta acenteliği yapması için TOBB nezdindeki levhaya kayıtlı olma ve Hazine Müsteşarlığından belge almaya zorunlu olmadığı düzenlenmektedir. Bu çerçevede, bankalar da serbest acenteler gibi sigorta acentesi olarak faaliyet göstere bilmektedir. Bildirime konu Acentelik Sözleşmesi nin 2. maddesi çerçevesinde sözleşmenin konusu, Akbank ın acente olarak tayin edilmesine ve Ak sigorta nın yazılı olarak bildireceği risk kabul sigortalama uygulamaları ve yönetmeliklerine uygun olarak sigort a primlerini tahsil etmeye yetkilendirilmesine ilişkindir. Acente nin yükümlülükleri ve sorumluluklarının yer aldığı 7. maddenin dosya konusu bakımından önem arz eden ilgili maddeleri ise aşağıda 150 sıralanmaktadır: Sözleşmenin 9. maddesi Ak sigorta nın yükü mlülüklerini konu edinmektedir ve sözleşme konusu ürünlerden doğabilecek hasar taleplerinin çözümlenmesi ve Aks igorta nın tazmin yükümlülüğünü içeren ilgili fıkrasına aşağıda yer verilmektedir: Yukarıda yer verilen bilgi ve açıklamalar çerçevesinde , bildirime konu Acentelik Sözleşmesi ile Akbank'ın acente olarak Kılavuz çerçevesinde açıklanan riskleri üstlenmediği ve bağımsız davranmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim taraflar ca gönderilen ilave açıklamalarda da bu husus teyit edilmiştir. Sözleşme ile Akbank' ın yükümlendiği edim 160 Aksigorta tarafından üretimi ve pazarlaması yapılan hayat dışı sigortacılık ürünlerinin müşterilere satışı ve sigorta primlerinin tahsili ile sınırlıdır, satılan sigorta ürününde belirlenen riskin gerçekleşmesi halinde müşteriye ödeme Aksigorta tarafından yapılmakta taraflar arasındaki tüm ticari risk Aksigorta tarafından üstlenilmektedir. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, bildirime konu Acentelik Sözleşmesi nin, müvekkil hesabına aracılık ettiği ya da akdettiği sözleşmelere ilişkin olarak acenteye getirilen sınırlamalar bakımından Kanun un 4. maddesi kapsamında olmayan bir sözleşme olduğu sonucuna ulaşılmıştır. H.2.3. 2. Rekabet Yasağı ve Münhasırlıkla İlgili Sözleşme Maddelerinin Değerlendirilmesi 170 H.2.3. 2.1. Sözleşme Maddeleri Bildirim konusu anlaşmada münhasırlık ve rekabet yasağı ile ilgili aşağıdaki maddeler yer almaktadır. MADDE 5. MÜNHASIRLIK: 11-28/582 -183 5 denilmektedir1. Esasen, acentelik anlaşmaları anlaşma konusu mal veya hizmetlerin acente tarafından müvekkil adına veya hesabına s atışı ile ilgili olarak 4. madde kapsamı dışında olmakla birlikte, münhasırlık veya rekabet yasakları anılan madde kapsamında değerlendirilmelidir. Bu nedenle aralarındaki bildirime konu acentelik anlaşması da Kanun un 4. maddesi 180 çerçevesinde teşebbüsler a rası bir anlaşma dır. Dolayısıyla yukarıda aktarılan sözleşme maddelerinin rekabeti kısıtlayıcı olması nedeniyle bildirime konu anlaşmaya menfi tespit verilmesi mümkün değildir. H.2.3. 2.2. Mevcut ve Yeni Türk Ticaret Kanunu (TTK) nda Düzenlenen Acentelik Sözleşmeleri ile ilgili Rekabet Yasaklarının 4054 sayılı Kanun Karşısında Durumu Yürürlükte bulunan TTK nın Acentelik ile ilgili 8. Faslı nda acentelere getirilen rekabet yasakları şu şekilde düzenlenmiştir: III - İnhisar: Madde 118 - Aksi yazılı olarak ka rarlaştırılmış olmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı için birden fazla acente tayin edemeyeceği gibi; 190 acente dahi aynı yer veya bölge içinde, birbirleriyle rekabette bulunan müteaddit ticari işletmeler hesabına a racılık yapamaz. - 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecek 6102 sayılı yeni TTK da ise acentelere getirilen rekabet yasakları ile ilgili düzenleme şu şekildedir: III - İnhisar MADDE 104 - (1) Yazılı olarak aksi kararlaştırılmadıkça, müvekkil, aynı zamanda ve aynı yer veya bölge içinde aynı ticaret dalı ile ilgili olarak birden fazla acente atayamayacağı gibi, acente de aynı yer veya bölgede, birbirleriyle rekabette bulunan birden çok ticari işletme hesabına acentelik yapamaz. 200 III - Rekabet yasağı anlaşmas ı Madde 123 - (1) Acentenin, işletmesine ilişkin faaliyetlerini, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonrası için sınırlandıran anlaşmanın yazılı şekilde yapılması ve anlaşma hükümlerini içeren ve müvekkil tarafından imzalanmış bulunan bir belgenin acente ye verilmesi gerekir. Anlaşma en çok, ilişkinin bitiminden itibaren iki yıllık süre için yapılabilir ve yalnızca acenteye bırakılmış olan bölgeye veya müşteri çevresine ve kurulmasına aracılık ettiği sözleşmelerin taalluk ettiği konulara ilişkin olabilir. Müvekkilin, rekabet sınırlaması dolayısıyla, acenteye uygun bir tazminat ödemesi şarttır. (2) Müvekkil, sözleşme ilişkisinin sona ermesine kadar, rekabet sınırlamasının uygulanmasından yazılı olarak vazgeçebilir. Bu hâlde müvekkil, vazgeçme beyanından 210 itibaren altı ayın geçmesiyle tazminat ödeme borcundan kurtulur. 1 Kılavuzda ayrıca Yukarıda sayıla n ve benzeri mali veya ticari risklere müvekkil katlansa dahi, acentelik anlaşması rekabeti sınırlayıcı işbirliği yapılmasına yardımcı oluyorsa Kanun un 4. maddesi kapsamına girebilir. Bu durum, özellikle, birkaç müvekkilin aynı acenteyi kullandığı ve acen te aracılığı ile önemli bilgileri birbirlerine aktardıkları zaman ortaya çıkabilir. denilerek acentelik anlaşmalarının rekabeti sınırlayıcı bir işbirliğine yol açması halinde de Kanun kapsamına gireceği belirtilmektedir. 11-28/582 -183 6(3) Taraflardan biri, diğer tarafın kusurlu davranışı nedeniyle haklı sebeplerle sözleşme ilişkisini feshederse, fesihten itibaren bir ay içinde rekabet sözleşmesiyle bağlı olmadığını diğer taraf a yazılı olarak bildirebilir. (4) Bu maddeye aykırı şartlar, acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersizdir. Mevcut TTK da acentelerin aksi yazılı olarak kararlaştırılmadıkça rakip şirketlerin acenteliğini yapmaları yasaklanmaktadır. Yeni TTK da da bu düzen leme geçerliliğini korumakla beraber , sözleşme sonrası için de iki yıla kadar acentelerin yazılı olmak koşuluyla rekabet yasağına tabi olabileceği düzenlenmektedir. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi ile TTK nın acentelerle ilgili yukarıdaki maddeleri çelişi yor 220 görünmekle beraber, TTK nın bu hükümleri -tarafların iddia ettiğinin aksine - emredici olmadığından , tarafların 4054 sayılı Kanun a uygun hareket etmelerinin önünde bir engel bulunmadığı görülmektedir. Esasen , TTK nın ilgili maddesinin acenteliği düzen leyen özel bir düzenleme olması sebebiyle uygulamada TTK nın önceliği olmakla beraber, düzenlemenin lafzından emredici bir hukuk normu olmadığı, taraflarca aksine düzenleme yapılmasının mümkün olduğu açıkça anlaşıl maktadır. Diğer yandan taraflar 4054 sayıl ı Kanun un 4. maddesinin aksine sözleşme yapamayacakları ndan , bu durumda Kanun un 4. maddesinin TTK nın ilgili maddesine göre uygulama önceliği olması ge rekmektedir. H.2.3. 2.3. 4054 Sayılı Kanun un 5. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme 230 Akbank ve Aksigorta arasındaki ilişki dikey bir ilişki olup 2002/2 sayılı Tebliğ i açıklayıcı Kılavuz un yaklaşımı doğrultusunda acenteye tanınan münhasırlığın hem sınırlı bir münhasırlık olması (sadece ilk üç büyük banka için yazılı onay şartı) hem de mar kalar arası rekabetin yoğun olduğu sigortacılık hizmetleri bakımından sadece marka içi rekabeti ilgilendirmesi nedeniyle , Akbank a münhasırlık sağlayan sözleşme maddesinin rekabeti önemli ölçüde kısıtlayıcı bir etkisinin olmadığı neticesine varılmıştır. Sözleşme de Akbank ın başka sigorta şirketlerinin acenteliğini yapmasını engelleyen hüküm ise aracılık hizmetleri pazarının bir parçası olan Akbank ı rakip sigorta şirketlerine istisnai durumlar hariç kapatmakta ve markalar arası rekabeti etkilemektedir . Diğer bir deyişle Akbank acentelik hizmetlerini farklı sigorta şirketlerine sunabileceği bir pazarda 240 faaliyet gösteren bağımsız bir teşebbüs olup , rekabet yasağı acentenin bu hizmetlerini sınırlandırmaktadır. Öte yandan Akbank a getirilen rekabet yasağı sınırlı bir yasak olup Sözleşme nin 5. maddesi uyarınca stratejik olmayan ürünlerde geçerli değildir. Sözleşme nin, yukarıda belirtilen maddeleri çerçevesinde, Kanun un 4. maddesi anlamında bir teşebbüsler arası anlaşma niteliğinde olması ve tarafların ar alarındaki dikey ilişki nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ ve Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Öncelikle Aksigorta nın hayat dışı sigortacılık hizmetleri nde pazar payı yaklaşık olup pazarda ... sıradadır. İlk 5 şirketin toplam pazar payı (CR5) ise %46 dır, dolayısıyla pazar yoğunlaşmamış bir pazardır. Öte yandan acentelik hizmetlerine bakacak olursak Akbank ın 250 hayat dışı üretiminin tüm hayat dışı toplam sektör üretimindeki pazar payı , pazarı bank a sigortacılığı olarak daralttığımızda ise t üm bankaların hayat dışı sigorta üretimi (Bankasürans) içindeki payı civarındadır . Bu çerçevede, pazar payları 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti nde öngörülen %40 eşiğinin altındadır. Bununla birlikte, belirli türd en dikey anlaşmaların oluşturduğu paralel ağlar ilgili pazarın %50 sinden fazlasını kapsıyorsa veya anlaşmanın Kanun un 5 . maddesinde düzenlenen 11-28/582 -183 7koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğu tespit ediliyorsa Kurul çıkaracağı bir tebliğ ile ilgili pazarda bel irli sınırlamaları içeren dikey anlaşmaları grup muafiyetinin dışına çıkarabilmekte veya belirli bir anlaşma için muafiyeti geri alabilmektedir. Öte yandan , dosya mevcudu bilgilere göre, ilgili pazarda herhangi bir sigorta şirketi ile 260 ortaklık ilişkisi ve ya dikey entegrasyon içerisinde olmayan bankaların birden fazla sigorta şirketinin acenteliğini yürütmesi yaygın bir durumdur. Bunun dışında , Hazine Müsteşarlığı nın Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği nin 10. maddesi u yarınca gerek kredilerle ilgili gerekse diğer sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü engellemesi yasaktır2. Ayrıca kredi pazarında herhangi bir hâkim durum bulunmamaktadır. Sigortacılık sektörü de dinamik, rekabetçi ve dünya piyasaları ile bütünleşmiş bir yapı sergilemektedir. Dolayısıyla Akbank ve Aksigorta arasındaki bildirime konu sözleşme ile getirilen rekabet yasağı ilgili pazarın önemli bir bölümünü kapatmayaca k ve pazara girişleri engellemeyece ktir. Ancak Akbank a getirilen rekabet y asağının süresi Sözleşme nin 3. maddesi uyarınca on 270 beş yıldır. 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesine göre a lıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Ancak, süresi beş yılı aşmayan veya beş yıldan sonraki uzatmanın her iki tarafın açık iradesi ile mümkün olduğu ve alıcının beş yıllık süre sonunda rekabet etmeme şartına son vermesini engelleyen herhangi bir durumun olmadığı hallerde rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyetinde n yararlanacaktır. Bu çerçevede, on beş yıl süreli rekabet yasağı nedeniyle sözleşmenin bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Herhangi bir rekabet kısıtlamasına bireysel muafiyet tanınması için iki olumlu iki olumsuz koşul un bir likte sağlanması gerekmektedir. 280 a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması Bu hüküm çerçevesinde hangi hallerin ekonomik yarar sağladığının somut olay ın özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, üretim ve dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, yeni piyasalara girişin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim te kniklerinin bulunması ekonomik yararın sağlandığı hususlar arasında görülmektedir. Bankalar sigortacılık hizmetlerinin farklı seviyelerinde faaliyet gösterirler. Sıklıkla da sigortacılık hizmetlerinin dağıtım kanalında acente olarak yer alırlar. Banka sigo rtacılığı (bancassurance) olarak da adlandırılan banka ve sigorta şirketleri arasındaki bu tür yakın 290 ilişkiler ölçek ve kapsam ekonomisine imkân sağlayabileceği gibi her iki tarafın da diğerinin 2 Hazine Müsteşarlığınca hazırl anan Bireysel Kredilerle Bağlantılı Sigortalar Uygulama Esasları Yönetmeliği 17 Ocak 2009 tarih ve 27113 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Yönetmelik, Türkiye de faaliyet gösteren her türlü kredi kuruluşunun sağladığı kredilerle bağlantılı yaptırılan ihtiyari ve zorunlu sigortaları ve bu sigortalar dahilinde verilecek teminatları kapsamaktadır. Yöne tmelik in İyiniyet başlıklı 10. maddesinde aşağıdaki hükme yer verilmiştir. MADDE 10 (1) İhtiyari sigortalarda, öncelikli olara k kredi borçlusunun sigortalı olması ve/veya kredi konusu malın veya eşyanın sigortalattırılması esastır. (2) Zorunlu veya ihtiyari sigortalarda, kredi kullanan kişinin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz. Sigorta sözleşmesine veya kredi sözl eşmesine sigortanın belirli bir sigorta şirketine yaptırılmasına ilişkin konan her türlü şart hükümsüzdür. (3) Kredi kuruluşu, sigortanın kendisi veya başka bir sigorta aracısı tarafından yaptırılabileceği hususunda kredi kullananı bilgilendirir. Kredi k uruluşu, kredi kullanan kişinin başka bir sigorta şirketi veya sigorta aracısı yoluyla yaptırdığı ve talep edilen teminatları kapsayan sigorta poliçesini kabul etm ek zorundadır. 11-28/582 -183 8müşteri tabanına erişimini sağlaması, çapraz satış olanakları , diğer tarafın üstün marka imajından fayda elde edilmesi ve dağıtım açısından ileriye doğru dikey bütünleşme gibi avantajlar da söz konusudur. İnceleme konusu olay bakımından ele alındığında, münhasır acentelik ilişkisi ile tek bir sigorta şirketinin ü rünlerine odaklanılarak, o konuda daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım yapılabildiği gibi, tüketicilere verilen hizmette iyileştirmeler de yapılabilmektedir. İlaveten, Akbank ın sigorta alanındaki portföyünü azami kapsamda tutmak ve müşterileri tarafı ndan ileri sürülen talepleri karşılamak amacında olduğu, acentelik sözleşmesinin kısmi münhasırlığa ilişkin hükümleri sayesinde Akbank ın daha kapsamlı bir ürün 300 portföyüne kavuşmuş olacağı taraflarca belirtilmektedir. Taraflar, b undan başka, uzun dönemli ç alışma, istikrar ve güven ortamının finansal sektörün müşterilerine en fazla faydayı yaratabilmesi, en etkin çalışma ortamını oluşturabilmesi için dayandığı en önemli özelliklerinden olduğuna dikkat çekmektedir. Aksigorta nın hisselerini devralan Ageas ın devraldığı hisseleri karşılığında bu işin gelişmesi için Türkiye'ye sermaye getirdiği, aynı zamanda yatırım yaptığı da vurgulanan hususlar arasındadır. Özetle münhasırlık hükmü içeren anlaşma aracılığı ile sunulan hizmette uzmanlaşmanın sağlanacağı ve uzun vadeli çalışma ortamının yaratacağı istikrar sayesinde yatırımların artacağı ifade edilmektedir. Bu itibarla inceleme konusu işlemin, Kanun un 5 . maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine uygun düştüğü değerlendirilmektedir. 310 b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması Muafiyetin ikinci şartı; anlaşmanın tüketicilere ortaya çıkan objektif faydadan adil bir pay alma imkânı tanıması gereğidir. Kanun'un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda değinil en malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ve ortaya çıkan ekonomik fayda ile tüketicinin elde edeceği menfaat arasında makul bir denge olması gerekmektedir. Bu çerçevede; fiyatlar seviyesindeki düşü ş, satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar tüketicinin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir. 320 Taraflarca yapılan ilave a çıklamalarda , sağlanan kazanımların ve yaratılan iyileştirmelerin tüketicilere doğrudan yansıtılabileceği vurgulanmaktadır. Bu kapsamda uzmanlaşmaya paralel olarak tüketicilere daha kesin bilgiler içeren açıklamalar verilebileceği, daha fazla teknolojik ve kurumsal yatırım sayesinde tüketicilere verilen hizmette iyileştirmeler yapılabileceği ve Akbank müşterilerinin de daha kapsamlı sigortacılık ürünlerine kavuşacağı ifade edilmektedir. Kurulan ilişkilerin tüketici konumundaki müşterilerin ticari ve ekonomi k sorunlarını ve endişelerini çözme ihtiyaçlarını kolaylıkla gidermelerine yardımcı olacağı açıklanmaktadır. Ageas ın uluslararası tecrübelerinden ve yapacağı yatırımlardan faydalanılıp müşterilere yeni çözümler üretilmesi, ürünlerin sağlanmasında uzmanla şmaya gidilebilecek olması 330 hizmetten yararlanan tüketicilerin lehine olan gelişmelerdir. Bu nedenle Kanun un 5 . maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan koşul da sağlan maktadır. c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmama sı Muafiyetin üçüncü şartı, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımaması, bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile tüketicinin bundan yarar sağlamasının rekabetin o rtadan kaldırılması sonucunda elde ediliyor olmamasıdır. Bu şartın amacı, rekabetin kısmen 11-28/582 -183 9sınırlandırılmasına izin verilen piyasalardaki reel ve potansiyel rekabetin devamının teminidir. İnceleme konusu başvurunun etkilemesi muhtemel olan pazarlardan ilk i olan hayat dışı 340 sigorta acenteliği pazarı bakımından Akbank kanalıyla elde edilen primlerin toplam primler içerisindeki ağırlığı olup , bu çerçevede ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı değerlendirilmektedir. İşlem sonucun da etkilenmesi muhtemel olan diğer pazar olan banka sigortacılığında ise, pazarın i özellikle dikey entegrasyon nedeniyle kapanmış durumdadır. Bununla birlikte Akbank ın tüm bankaların hayat dışı sigorta üretimi içindeki payı civarındadır. Hayat dışı sigortacılık pazarında olduğu gibi banka sigortacılığında da herhangi bir hâkim durum bulunmamaktadır. Buna ek olarak, taraflar arasındaki acentelik sözleşmesinin kısmi münhasır olan bir sistem öngördüğü de söylenebilecektir3. Acentelik sözleşmenin 5.3 ve 5.11 maddeleri bu 350 düzenlemeye ilişkin dir. Akbank herhangi bir şekilde müşterilerinin yararlanması gerektiğini düşündüğü bir sigorta ürününün Aksigorta portföyünde olmaması halinde münhasır çalışmama hakkını saklı tutmuştur. Bu durumun gerçekleşmesi ve Aksi gorta nın kendisinden talep edilen ürünleri sağlayamaması halinde Akbank bir başka sigorta şirketi ile çalışabilecektir. Öte yandan, gerek kredilerle ilgili gerekse diğer sigortalarda acentelerin tüketicinin seçim özgürlüğünü engellemesi yasaktır. Akbank k redi teminatlarının sigortalanması söz konusu olduğunda tüketicilerin seçimlik hakkı bulunmaktadır. Tüketici dilerse Akbank'ın çalıştığı Sigorta şirketi ile dilerse diğer bir sigorta şirketi ile çalışmakta serbesttir. Ayrıca kredi piyasasında da hâkim duru m olmadığı için herhangi bir bankadan kredi alamayan bir tüketicinin, diğer bir bankaya geçmesinin önünde ciddi bir engel 360 bulunmamaktadır. Dolayısıyla Akbank ve Aksigorta arasındaki bildirime konu sözleşmenin rekabet yasağı maddesinin ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı açıktır. Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun sağlandığı değerlendirmesine ulaşılmıştır. d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme ve iyileştirmenin elde edilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir 370 yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet tanınamayacaktır. Bu koşula aykırılık, ya izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanması ya da rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Bildirim konusu anlaşma da Akbank a getirilen on beş yıl süreli rekabet yasağının yaratacağı muhtemel rekabet karşıtı etkiler, pazarın rakip sigorta şirketlerine kapatılması ve mağaza içi rekabetin (in -store inter -brand competition) ortadan kalkmasıdır. Taraflar, Akbank a getiril en rekabet yasağının amacının Ageas ın Türkiye ye getirdiği sermaye ve yaptığı yatırımın karşılığını alması ve Akbank ın elde edeceği çalışma know -how ını başka sigorta şirketleri ile yapılacak anlaşmalar ile kara çevirmemesi olduğunu belirtmektedirler. Ayrıca Akbank ın güçlü bir teşebbüs olması nedeniyle , çıkarları doğrultusunda , 380 3 Akbank ın belirli koşullarda rakip sigorta şirketlerinin acenteliğini yapma kta serbest olabileceği kısmın Akbank ın toplam alımları içerisinde oran olarak ne kadar yer tutacağının öngörülemediği taraflarca belirtilmiştir. 11-28/582 -183 10Sözleşme de öngörülen on beş yıllık süre içerisinde herhangi bir zamanda anlaşmayı sonlandırabileceği, dolayısıyla rekabet kuralları ile korunmaya ihtiyacı olmadığı belirtilmekte ve uzun dönemli ilişkilerin istikrar ve güven ortamının gelişmesi açısından önemli olduğu ifade edilmektedir. Taraflarca son olarak, İspanya, Almanya, Portekiz gibi Avrupa ülkeler inde de uzun süreli rekabet yasağı veya münhasırlık içeren anlaşmaların ilgili ürün pazarında çok yaygın olduğu belirtilmiştir. Esasen, dikey entegrasyon nedeniyle önemli bir bölümü kapanmış olmasına rağmen , ilgili pazar, çok fazla sayıda rakip firmanın faaliyet göstermesi nedeniyle markalar arası rekabetin önemli düzeyde bulunduğu , göreli yoğunlaşmanın düşük olduğu ve artan ürün çeşitliliğin e sahip bir pazardır. Bunların yanı sıra, hayat dışı sigortacılık alanında banka 390 sigortacılığının toplam dağıtım kanalları içindeki payının düşük olduğu görülmektedir. Tüm bu bilgiler çerçevesin de, mevcut koşullarda, r ekabetin Kanun un 5 . maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanma dığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte, ilerleyen dönemlerde, bu tür rekabet yasağı içeren anlaşm aların yarattığı paralel ağlarla pazarın rakip sigorta şirketlerine önemli ölçüde kapatılması durumunda , muafiyetin tekrar gözden geçirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır. I. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Aksigorta A .Ş. ile Akbank T.A.Ş. arasında 18.02.2011 tarihinde imzalanan Hayat -Dışı Sigorta İçin Acentelik Sözleşmesi ne 400 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.